Adhyaya 7

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे दनुवंशकीर्त्तनं नाम षष्ठो ऽध्याय सूत उवाच गन्धर्वाप्सरसः पुत्रा मौनेयास्तान्निबोधत / भीमसेनेग्रसेनौ च सुपर्णो वरुणस्तथा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਵਾਯੂ-ਪ੍ਰੋਕਤ ਮੱਧਮ ਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਦਨੁਵੰਸ਼-ਕੀਰਤਨ’ ਨਾਮ ਛੇਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੌਨੇਯ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣੋ: ਭੀਮਸੇਨ, ਗ੍ਰਸੇਨ, ਸੁਪਰਨ ਅਤੇ ਵਰੁਣ।

Verse 2

धृतराष्ट्रश्च गोमांश्च सूर्यवर्चास्तथैव च// पत्रवानर्कपर्णश्च प्रयुतश्च तथैव हि

ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਗੋਮਾਨ, ਸੂਰਯਵਰਚਾ; ਅਤੇ ਪਤ੍ਰਵਾਨ, ਅਰਕਪਰਨ ਤੇ ਪ੍ਰਯੁਤ ਵੀ।

Verse 3

भीमश्चित्ररथश्चैव विख्यातः सर्वजीद्वशी / त्रयोदशः शालिशिराः पर्जन्यश्च चतुर्दशः

ਭੀਮ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਰਥ—ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਤੇਰਵਾਂ ਸ਼ਾਲਿਸ਼ਿਰਾ ਅਤੇ ਚੌਦਵਾਂ ਪਰਜਨ੍ਯ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 4

कलिः पञ्च दशस्तेषां नारदश्चैव षोडशः / इत्येते देवगन्धर्वा मौनेयाः परिकीर्त्तिताः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਵਾਂ ਕਲੀ ਅਤੇ ਸੋਲਵਾਂ ਨਾਰਦ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ‘ਮੌਨੇਯ’ ਨਾਮ ਦੇ ਦੇਵ-ਗੰਧਰਵ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 5

चतुर्विंशाश्चावरजास्तेषामप्सरसः शुभाः / अरुणा चानपाया च विमनुष्या वरांबरा

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਨਿੱਠ ਪੰਗਤੀ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ ਸ਼ੁਭ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਹਨ—ਅਰੁਣਾ, ਅਨਪਾਇਆ, ਵਿਮਨੁਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਵਰਾਂਬਰਾ।

Verse 6

मिश्रकेशी तथाचासिपर्णिनी चाप्यलुंबुषा / मरीचिः शुचिका चैव विद्युत्पर्णा तिलोत्तमा

ਮਿਸ਼੍ਰਕੇਸ਼ੀ, ਅਸਿਪਰਨੀਨੀ ਅਤੇ ਅਲੁੰਬੁਸ਼ਾ; ਅਤੇ ਮਰੀਚਿ, ਸ਼ੁਚਿਕਾ, ਵਿਦ੍ਯੁਤਪਰਨਾਂ, ਤਿਲੋੱਤਮਾ।

Verse 7

अद्रिका लक्ष्मणा क्षेमा दिव्या रंभा मनोभवा / असिता च सुबाहूश्च सुप्रिया सुभुजा तथा

ਅਦ੍ਰਿਕਾ, ਲਕਸ਼ਮਣਾ, ਖੇਮਾ, ਦਿਵਿਆ, ਰੰਭਾ, ਮਨੋਭਵਾ; ਅਤੇ ਅਸਿਤਾ, ਸੁਬਾਹੁ, ਸੁਪ੍ਰਿਆ, ਸੁਭੁਜਾ।

Verse 8

पुण्डरीकाजगन्धा च सुदती सुरसा तथा / तथैवास्याः सुबाहूश्च विख्यातौ च हहाहुहू

ਪੁੰਡਰੀਕਾਜਗੰਧਾ, ਸੁਦਤੀ ਅਤੇ ਸੁਰਸਾ—ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸੁਬਾਹੂ; ਅਤੇ ਹਾਹਾ ਤੇ ਹੁਹੂ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ।

Verse 9

तुंबुरुश्चेति चत्वारः स्मृतागन्धर्वसत्तमाः / गन्धर्वाप्सरसो ह्येते मौनेयाः परिकीर्त्तिताः

ਤੁੰਬੁਰੂ ਆਦਿ ਇਹ ਚਾਰੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੰਧਰਵ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੰਧਰਵ-ਅਪਸਰਾਵਾਂ ‘ਮੌਨੇਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 10

हंसा सरस्वती चैव सूता च कमलाभया / सुमुखी हंसपादी च लौकिक्यो ऽप्सरसः स्मृताः

ਹੰਸਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਸੂਤਾ, ਕਮਲਾਭਯਾ, ਸੁਮੁਖੀ ਅਤੇ ਹੰਸਪਾਦੀ—ਇਹ ‘ਲੌਕਿਕ’ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

Verse 11

हंसो ज्योतिष्टमो मध्य आचारस्त्विह दारुणः / वरूथो ऽथ वरेण्यश्य ततो वसुरुचिः स्मृतः

ਹੰਸ, ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ਟਮ ਅਤੇ ਮੱਧ੍ਯ; ਇੱਥੇ ‘ਆਚਾਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦਾਰੁਣ (ਗੰਧਰਵ) ਹੈ। ਫਿਰ ਵਰੂਥ, ਵਰੇਣ੍ਯ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਸੁਰੂਚਿ—ਇਉਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 12

अष्टमः सुरुचिस्तेषां ततो विश्वा वसुः स्मृतः / सुषुवे सा महाभागा रिष्टा देवर्षिपूजिता

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵਾਂ ਸੁਰੂਚਿ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਵਿਸ਼ਵਾ ਵਸੁ’ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਭਾਗਾ ਨੇ ਰਿਸ਼ਟਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੈ।

Verse 13

अरूपां सुभगां भासीमिति त्रेधा व्यजायत / मनुवन्ती सुकेशी च तुंबरोस्तु सुते शुभे

ਅਰੂਪਾ, ਸੁਭਗਾ ਅਤੇ ਭਾਸੀ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀਆਂ; ਅਤੇ ਤੁੰਬਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਧੀਆਂ ਮਨੁਵੰਤੀ ਤੇ ਸੁਕੇਸ਼ੀ ਵੀ ਜਨਮੀਆਂ।

Verse 14

पञ्चचूडास्त्विमा विद्यादेवमप्सरसो दश / मेनका सहजन्या च पर्णिनी पुञ्जिकस्थला

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਪੰਚਚੂਡਾ’ ਨੂੰ ਜਾਣੋ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ—ਮੇਨਕਾ, ਸਹਜਨਿਆ, ਪਰਣਿਨੀ ਅਤੇ ਪੁੰਜਿਕਸਥਲਾ।

Verse 15

कृतस्थला द्यृताची च विश्वाची पूर्वचित्त्यपि / प्रम्लोचेत्यभिविख्यातानुम्लोचैव तु ता दश

ਕ੍ਰਿਤਸਥਲਾ, ਦ੍ਯ੍ਰਿਤਾਚੀ, ਵਿਸ਼੍ਵਾਚੀ ਅਤੇ ਪੂਰਵਚਿੱਤੀ; ਅਤੇ ‘ਪ੍ਰਮ੍ਲੋਚਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ‘ਅਨੁਮ੍ਲੋਚਾ’—ਇਹ ਵੀ ਉਹ ਦਸ ਹਨ।

Verse 16

अनादिनिधनस्याथ जज्ञे नारायणस्य या / कुलोचितानवद्याङ्गी उर्वश्चेकादशी स्मृता

ਫਿਰ ਅਨਾਦਿ-ਅਨੰਤ ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਜੋ ਜਨਮੀ—ਕੁਲ ਅਨੁਕੂਲ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ—ਉਹ ਉਰਵਸ਼ੀ ਗਿਆਰਵੀਂ ਮੰਨੀ ਗਈ।

Verse 17

मेनस्य मेनका कन्या जज्ञे सर्वाङ्गसुंदरी / सर्वाश्च ब्रह्मवादिन्यो महाभागाश्च ताः स्मृताः

ਮੇਨ ਦੀ ਧੀ ਮੇਨਕਾ ਸਰਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਜਨਮੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦਿਨੀਆਂ ਤੇ ਮਹਾਭਾਗਾ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

Verse 18

गणास्त्वप्सरसां ख्याताः पुण्यास्ते वै चतुर्दश / आहृत्यः शोभवत्यश्च वेगवत्यस्तथैव च

ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੰਨ ਗਣ ਚੌਦਾਂ ਹਨ—ਆਹ੍ਰਿਤਿਆ, ਸ਼ੋਭਵਤੀ ਅਤੇ ਵੇਗਵਤੀ ਵੀ।

Verse 19

ऊर्ज्जाश्चैव युवत्यश्च स्रुचस्तु कुरवस्तथाश्च / वर्हयश्चामृताश्चैव मुदाश्च मृगवो रुचः

ਊਰਜਾ, ਯੁਵਤੀ, ਸ੍ਰੁਚ, ਕੁਰਵ, ਵਰ੍ਹਯ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ, ਮੁਦਾ, ਮ੍ਰਿਗਵ ਅਤੇ ਰੁਚ—ਇਹ ਨਾਂ ਹਨ।

Verse 20

भीरवः शोभयन्त्यश्च गाणा ह्येते चतुर्दश / ब्रह्मणो मानसाहृत्यः शोभवत्यो मरुत्सुताः

ਭੀਰਵ ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਯੰਤੀ—ਇਹ ਵੀ ਚੌਦਾਂ ਗਣ ਹਨ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਾਨਸ-ਜਨਮ, ਸ਼ੋਭਵਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਰੁਤਸੁਤ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 21

वेगवत्यश्च रिष्टाया ऊर्ज्जाश्चैवाग्निसंभवाः / युवत्यश्च तथा सूर्यरश्मिजाताः सुशोभनाः

ਵੇਗਵਤੀ ਰਿਸ਼ਟਾ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਯੁਵਤੀਆਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ।

Verse 22

गभस्तिभिश्च सोमस्य जज्ञिरे कुरवः शुभाः / यज्ञोत्पन्ना स्रुचो नाम कुशवत्यां च बर्हयः

ਸੋਮ ਦੇ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਕੁਰਵ ਜਨਮੇ; ਯਜ्ञ ਤੋਂ ‘ਸ੍ਰੁਚ’ ਨਾਮ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਵਤੀ ਵਿੱਚ ‘ਵਰ੍ਹਯ’ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

Verse 23

वारिजा ह्यमृतोत्पन्ना अमृता नामतः स्मृताः / वायूत्पनाना मुदा नाम भूमिजा मृगवस्तथा

ਕਮਲ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਉਤਪੰਨ ਉਹ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ‘ਅਮ੍ਰਿਤਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ‘ਮੁਦਾ’ ਕਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ‘ਮ੍ਰਿਗਵਾ’ ਵੀ ਕਹੀ ਗਈਆਂ ਹਨ।

Verse 24

विद्युतो ऽत्र रुचो नाम मृत्योः कन्याश्च भीरवः / शोभयन्त्यश्च कामस्य गणाः प्रोक्ताश्चतुर्दश

ਇੱਥੇ ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ‘ਰੁਚಃ’ ਨਾਮ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ‘ਭੀਰਵਾ’ ਕਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗਣ ਹਨ—ਕੁੱਲ ਚੌਦਾਂ।

Verse 25

इत्येते बहुसाहस्रा भास्वरा अप्सरोगणाः / देवतानामृषीणां च पत्न्यश्च मातरश्च ह

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਹਜ਼ਾਰ ਤੇਜਸਵੀ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ।

Verse 26

सुगन्धाश्चाथ निष्पन्दा सर्वाश्चाप्सरसः समाः / संप्रयोगस्तु कामेन माद्यं दिवि हरं विना

ਉਹ ਸਭ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਸੁਗੰਧਿਤ, ਨਿਸ਼ਪੰਦ (ਅਡੋਲ) ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਹਨ। ਪਰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕਾਮ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਯੋਗ ਮਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਤੋਂ ਬਿਨਾ।

Verse 27

तासां देवर्षि संस्पर्शा जाताः साधारणा यतः / पर्वतस्तत्र संभूतो नारदश्चैव तावुभौ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ) ਸਾਧਾਰਣ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਉੱਥੇ ਪਰਵਤ ਅਤੇ ਨਾਰਦ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਜਨਮੇ।

Verse 28

ततो यवीयसी चैव तृतीयारुन्धती स्मृता / देवर्षिभ्यस्तयोर्जन्म यस्मान्नारदपर्वतौ

ਫਿਰ ਤੀਜੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ, ਅਰੁੰਧਤੀ ਕਹੀ ਗਈ। ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਪਰਵਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।

Verse 29

तस्मात्तौ तत्सनामानौ स्मृतौ नारदपर्वतौ / विनतायाश्च पुत्रौ द्वौ अरुणौ गरुडश्च ह

ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਪਰਵਤ। ਅਤੇ ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਵੀ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਅਰੁਣ ਅਤੇ ਗਰੁੜ।

Verse 30

गायत्र्यादीनि छन्दांसि सौपर्णेयानि पक्षिणाः / व्यवहार्याणि सर्वाणि ऋजुसन्निहितानि च

ਗਾਇਤਰੀ ਆਦਿ ਛੰਦ ਅਤੇ ਸੌਪਰਨੇਯ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੰਛੀ—ਇਹ ਸਭ ਲੋਕ-ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣਯੋਗ ਅਤੇ ਸੌਖੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 31

क्रद्रूर्नागसहस्रं वै विजज्ञे धरणीधरम् / अनेकशिरसां तेषां खेचराणां महात्मनाम्

ਕਦ੍ਰੂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਗ ਜਣੇ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਆਕਾਸ਼-ਚਾਰੀ ਸੱਪ ਅਨੇਕ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 32

बहुत्वान्नामधेयानां प्रधानांश्च निबोधत / तेषां प्रधाना नागानां शेषवासुकितक्षकाः

ਨਾਂ ਬਹੁਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਨਾਂ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ—ਸ਼ੇਸ਼, ਵਾਸੁਕੀ ਅਤੇ ਤਕਸ਼ਕ।

Verse 33

अकर्णो हस्तिकर्णश्च पिजरश्चार्यकस्तथा / ऐरावतो महापद्मः कंबलाश्वतरावुभौ

ਅਕਰਣ, ਹਸਤਿਕਰਣ, ਪਿਜਰ ਅਤੇ ਆਰਯਕ; ਤਥਾ ਐਰਾਵਤ, ਮਹਾਪਦਮ, ਅਤੇ ਕੰਬਲ ਤੇ ਅਸ਼ਵਤਰ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

Verse 34

एलापत्रश्च शङ्खश्च कर्केटकधनञ्जयौ / महाकर्णमहानीलौ धृतराष्ट्रबलाहकौ

ਏਲਾਪਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ; ਕਰਕੇਟਕ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ; ਮਹਾਕਰਣ ਅਤੇ ਮਹਾਨੀਲ; ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਤੇ ਬਲਾਹਕ—ਇਹ (ਨਾਗ) ਨਾਮ ਹਨ।

Verse 35

करवीरः पुष्पदंष्ट्रः सुमुखो दुर्मुखस्तथा / सूनामुखो दधिमुखः कालियश्चालिपिण्डकः

ਕਰਵੀਰ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਸ਼ਟ੍ਰ, ਸੁਮੁਖ ਅਤੇ ਦੁਰਮੁਖ; ਸੂਨਾਮੁਖ, ਦਧਿਮੁਖ; ਅਤੇ ਕਾਲਿਯ ਤੇ ਆਲਿਪਿੰਡਕ—ਇਹ (ਨਾਗ) ਨਾਮ ਹਨ।

Verse 36

कपिलश्चांबरीषश्च अक्रूरश्च कपित्थकः / प्रह्रादस्तु ब्रह्मणाश्च गन्धर्वो ऽथ मणिस्थकः

ਕਪਿਲ ਅਤੇ ਅੰਬਰੀਸ਼, ਅਕ੍ਰੂਰ ਅਤੇ ਕਪਿੱਥਕ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਬ੍ਰਹਮਣਾ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਮਣਿਸਥਕ—ਇਹ ਵੀ (ਨਾਗ) ਨਾਮ ਹਨ।

Verse 37

नहुषः कररोमा च मणिरित्येवमादयः / काद्रवेयाः समाख्याताः खशायास्तु निबोधत

ਨਹੁਸ਼, ਕਰਰੋਮਾ ਅਤੇ ਮਣੀ—ਇਤਿਆਦਿ ਕਾਦ੍ਰਵੇਯ (ਨਾਗ) ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਖਸ਼ਾਯਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣੋ।

Verse 38

खशा विजज्ञे द्वौ पुत्रौ विकृतौ परुषव्रतौ / श्रेष्ठं पश्चिमसंध्यायां पूर्वस्यां च कनीयसम्

ਖਸ਼ਾ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਦੋਵੇਂ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੇ ਕਠੋਰ ਵਰਤਧਾਰੀ ਸਨ। ਪੱਛਮੀ ਸੰਧਿਆ ਵਿੱਚ ਜੇਠਾ, ਪੂਰਬੀ ਸੰਧਿਆ ਵਿੱਚ ਕਨਿੱਠਾ ਜੰਮਿਆ।

Verse 39

विलोहितैककर्णं च पूर्वं साजनयत्सुतम् / चतुर्भुजं चतुष्पादं किञ्चित्स्पन्दं द्विधागतिम्

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ‘ਵਿਲੋਹਿਤ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ-ਕੰਨ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ—ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਚਾਰ ਪੈਰ, ਹੌਲੀ ਕੰਬਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਵਾਲਾ।

Verse 40

सर्वङ्गकेशं स्थूलाङ्गं शुभनासं महोदरम् / स्वच्छशीर्षं महाकर्णं मुञ्जकेशं महाबलम्

ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਸੀ, ਅੰਗ ਮੋਟੇ, ਨੱਕ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਪੇਟ ਵਿਸ਼ਾਲ। ਸਿਰ ਸਾਫ਼, ਕੰਨ ਵੱਡੇ, ਮੁੰਜ ਵਰਗੇ ਕੇਸ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਸੀ।

Verse 41

ह्रस्वास्यं दीर्घजिह्वं च बहुदंष्ट्रं महाहनुम् / रक्तपिङ्गाक्षपादं च स्थूलभ्रूदीर्घनासिकम्

ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਛੋਟਾ, ਜੀਭ ਲੰਮੀ, ਦੰਦ ਬਹੁਤੇ ਅਤੇ ਜਬੜਾ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਪੈਰ ਲਾਲ-ਪਿੰਗਲ ਰੰਗ ਦੇ; ਭੌਂਹਾਂ ਘਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨੱਕ ਲੰਮਾ ਸੀ।

Verse 42

गुह्यकं शितिकण्ठं च महापादं महामुखम् / एवंविधं खशापुत्रं जज्ञे ऽसावतिभीषणम्

ਉਹ ਗੁਹ੍ਯਕ-ਸਰੂਪ, ਨੀਲਕੰਠ, ਵੱਡੇ ਪੈਰਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਸ਼ਾ-ਪੁੱਤਰ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ।

Verse 43

तस्यानुजं द्वितीयं सा ह्युषस्यन्ते व्यजायत / त्रिशीर्षं च त्रिपादं च त्रिहस्तं कृष्णलोचनम्

ਉਸ ਨੇ ਉਸ਼ਾਕਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 44

ऊर्द्ध्वकेशं हरिच्छ्मश्रुं शिलासंहननं दृढम् / ह्रस्वकायं प्रबाहुं च महाकाय महारवम्

ਉਸ ਦੇ ਕੇਸ ਉੱਪਰ ਉਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਦਾੜ੍ਹੀ ਹਰੀ ਛਾਂ ਵਾਲੀ, ਦੇਹ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ; ਕਦ ਛੋਟਾ ਪਰ ਬਾਂਹਾਂ ਬਲਵਾਨ, ਕਾਇਆ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਗਰਜ ਮਹਾਨ ਸੀ।

Verse 45

आकर्णदारितास्यं च बलवत्सथूलनासिकम् / स्थूलौष्ठमष्टदंष्ट्र च जिह्मास्यं शङ्कुकर्णकम्

ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਕਾਨਾਂ ਤੱਕ ਚੀਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜਿਹਾ ਸੀ, ਨੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਮੋਟਾ; ਹੋਠ ਭਾਰੇ, ਅੱਠ ਦੰਸ਼ਟਰਾਂ, ਮੂੰਹ ਟੇਢਾ ਅਤੇ ਕੰਨ ਸ਼ੰਕੂ ਵਰਗੇ ਸਨ।

Verse 46

पिङ्गलोद्वत्तनयनं जटिलं द्वन्द्वपिण्डकम् / महास्कन्धं महोरस्कं पृथुघोणं कृशोदरम्

ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪਿੰਗਲੀਆਂ ਤੇ ਉਨਮੱਤ ਸਨ, ਉਹ ਜਟਾਧਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜੋੜੇ ਗੰਢਾਂ ਵਰਗੇ; ਮੋਢੇ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ, ਨੱਕ ਫੈਲਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪੇਟ ਪਤਲਾ ਸੀ।

Verse 47

अस्थूलं लोहितं ग्रीवलंबमेढ्राण्डपिडकम् / एवंविधं कुमारं सा कनिष्ठं समसूयत

ਉਹ ਮੋਟਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਰੰਗ ਲਾਲੀਮਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਤੇ ਜਨਨੇੰਦ੍ਰੀਅ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਲਟਕਦੇ ਗੰਢ ਸਨ; ਐਸੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਕਨਿੱਠ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 48

सद्यः प्रसूतमात्रौ तौ विवृद्धौ च प्रमादतः / उपयौगसमर्थाभ्यां शरीराभ्यां व्यवस्थितौ

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਜੰਮੇ ਸਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਮਾਦ ਕਰਕੇ ਤੁਰੰਤ ਵਧ ਗਏ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂਯੋਗ ਸਮਰਥ ਦੇਹਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਏ।

Verse 49

सद्योजातौ विवृद्धाङ्गौ मातरं पर्यकर्षताम् / तयोः पूर्वस्तु यः क्रूरो मातरं सो ऽभ्य कर्षत

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵਧੇ ਹੋਏ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡਾ ਕ੍ਰੂਰ ਹੋ ਕੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 50

ब्रुवंश्च मातर्भक्षाव रक्षार्थं क्षुधयार्दितः / न्यषेधयत्पुनर्ह्येनं स्वयं स तु कनिष्ठकः

‘ਮਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਲਈਏ’ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਪਰ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਛੋਟੇ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।

Verse 51

पूर्वेषां क्षेमकृत्त्वं वै रक्षैतां मातरं स्वकाम् / बाहुभ्यां परिगृह्यैनं मातरं सो ऽभ्यभाषयत्

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—‘ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਤਾਂ ਖੈਰ-ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਕਰਨਾ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।’ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਉਹ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 52

एतस्मिन्नेव काले तु प्रादुर्भूतस्तयोः पिता / तौ दृष्ट्वा विकृता कारौ खशां तामभ्यभाषत

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਖਸ਼ਾ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 53

तौ सुतौ पितरं दृष्ट्वा ह्येकभूतौ भयान्वितौ / मातुरेव पुनश्चाङ्गे प्रलीयेतां स्वमायया

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਨਾਲ ਇਕ ਰੂਪ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਫਿਰ ਮਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 54

अथाब्रवीदृषिर्भार्यां किमाभ्यामुक्तवत्यसि / सर्वमाचक्ष्व तत्त्वेन तवैवायं व्यतिक्रमः

ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਿਆ ਸੀ? ਤੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਦੱਸ; ਇਹ ਉਲੰਘਣਾ ਤੇਰੀ ਹੀ ਹੈ।

Verse 55

मातृतुल्यश्च जनने पुत्रो भवति कन्यका / यथाशीला भवेन्माता तथाशीलो भवेत्सुतः

ਹੇ ਜਨਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਮਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਉ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 56

यद्वर्णा तु भवेद्भूमिस्तद्वर्णं सलिलं ध्रुवम् / मातॄणां शीलदोषेण तथा रूपगुणैः पुनः

ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਰੰਗ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਉ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਰੂਪ-ਗੁਣ (ਸੰਤਾਨ ਉੱਤੇ) ਅਸਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 57

विभिन्नास्तु प्रजाः सर्वास्तथा ख्यातिवशेन च / इत्येवमुक्त्वा भगवान्खशामप्रतिमस्तदा

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸਰੂਪ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਖਿਆਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 58

पुत्रावाहूय साम्ना वै चक्रे ताभ्यां तु नामनी / पुत्राभ्यां यत्कृतं तस्यास्तदाचष्ट खशा तदा

ਉਸ ਨੇ ਸਾਮ ਦੇ ਸੁਰ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਰੱਖੇ। ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਮਾਤਾ ਨਾਲ ਜੋ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਖਸ਼ਾ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।

Verse 59

माता यथा समाख्याता तर्माभ्यां च पृथक्पृथक् / तेन धात्वर्थयोगेन तत्तदर्थे चकार ह

ਜਿਵੇਂ ਮਾਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਸੰਬੋਧਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਉਚਾਰਿਆ। ਧਾਤੂ ਦੇ ਅਰਥ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸੇ ਅਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 60

मातर्भक्षेत्यथोक्तो वै खादने भक्षणे च सः / भक्षावेत्युक्तवानेष तस्माद्यक्षो ऽभवत्त्वयम्

‘ਮਾਤਾ, ਭਖ਼’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਖਾਣ ਅਤੇ ਭੱਖਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੇ ‘ਭਖ਼ਸਾਵੇ’ ਆਖਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਯਕਸ਼ ਬਣਿਆ।

Verse 61

रक्ष इत्येष धातुर्यः पालने स विभाव्यते / उक्तवांश्चैष यस्मात्तु रक्षेमां मातरं स्वकाम्

‘ਰਖ਼’ ਇਹ ਧਾਤੂ ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ—‘ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।’

Verse 62

नाम्ना रक्षो ऽपरस्तस्माद्भविष्यति तवात्मजः / स तदा तद्विधां दृष्ट्वा विक्रियां च तयोः पिता

ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ‘ਰਖ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹੋਵੇਗਾ। ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਤਬਦੀਲੀ ਵੇਖ ਕੇ…

Verse 63

तदा भाविनमर्थं च बुद्ध्वा मात्रा कृतं तयोः / तावृभौ क्षुधितौ दृष्ट्वा विस्मितः परिमृष्टधीः

ਤਦ ਮਾਤਾ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭੁੱਖੇ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 64

तयोः प्रादिशदाहारं खशापतिरसृग्वसे / पिता तौ क्षुधितौ दृष्ट्वा वर मेतं तयोर्ददौ

ਖਸ਼ਾਪਤੀ ਅਸ੍ਰਿਗਵਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਹਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖੇ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 65

युवयोर्हस्तसंस्पर्शाद्रक्तधाराश्च सर्वशः / सृङ्मांसवसाभूता भविष्यन्तीह कामतः

ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਸ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਬਣ ਜਾਣਗੀਆਂ।

Verse 66

नक्ताहारविहारौ च द्विजदेवादिभोजनौ / नक्तं चैव बलीयांसौ दिवा वै निर्बलौ युवाम्

ਤੁਹਾਡਾ ਆਹਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦਵਿਜਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਭੱਖੋਗੇ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਬਲਵਾਨ, ਪਰ ਦਿਨ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹੋਗੇ।

Verse 67

मातरं रक्षत इमां धर्मश्चैवानुशिष्यते / इत्युक्त्वा काश्यपः पुत्रौ तत्रैवान्तरधीयत

“ਇਸ ਮਾਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਵੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ”—ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 68

गते पितरि तौ क्रूरौ निसर्गादेव दारुणौ / विपर्ययेषु वर्त्तेते ऽकृतज्ञौ प्राणिहिंसकौ

ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਕਠੋਰ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸਨ। ਉਹ ਉਲਟੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ, ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀ-ਹਿੰਸਕ ਸਨ।

Verse 69

महाबलौ महासत्त्वौ महाकायौ दुरासदौ / मायाविदावदृश्यौ तावन्तर्धानगतावुभौ

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਬਲੀ, ਮਹਾਸੱਤਵ, ਵਿਸ਼ਾਲਕਾਇ ਅਤੇ ਅਜਿੱਤ ਸਨ। ਮਾਇਆ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 70

तौ कामरूपिणौ घोरौ नीरुजौ च स्वभावतः / रूपा नुरूपैराचारैः प्रचरन्तौ प्रबाधकौ

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਰੋਗ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਨਾਲ ਫਿਰਦੇ ਹੋਏ ਪੀੜਾ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਸਨ।

Verse 71

देवानृषीन्पितॄंश्चैव गन्धर्वान्किन्नरानपि / पिशाचांश्चमनुष्यांश्चपन्नगान्पक्षिणः पशून्

ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ; ਪਿਸਾਚਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਨਾਗਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ (ਸਤਾਉਂਦੇ ਸਨ)।

Verse 72

भक्षार्थमिह लिप्संतौ चेरतुस्तौ निशाचरौ / इन्द्रस्यानुचरौ चैव क्षुब्धौ दृष्ट्वा ह्यतिष्ठताम्

ਭੱਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਇੱਥੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਨੁਚਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖਿਝ ਗਏ ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰ ਗਏ।

Verse 73

राक्षसं तं कदाचिद्वै निशीथे ह्येक मीश्वरम् / आहारं स परीप्सन्वै शब्देनानुससार ह

ਇੱਕ ਵਾਰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਇਕੱਲੇ ਉਸ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਆਹਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰ ਪਿਆ।

Verse 74

आससाद पिशाचौ वै त्वजः शण्ढश्च ताबुभौ / कपिपुत्रौ महावीर्यौं कूष्माडौ पूर्वजावुभौ

ਉਹ ਦੋ ਪਿਸਾਚਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਤ੍ਵਜ ਅਤੇ ਸ਼ਣ੍ਢ; ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕਪੀ-ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਂਵੀਰਯ ਵਾਲੇ, ਕੂਸ਼ਮਾਂਡ ਜਾਤ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਨ।

Verse 75

पिङ्गाक्षावूर्द्ध्वरोमाणौ वृत्ताक्षौ च सुदारुणौ / कन्याभ्यां सहितौ तौ तु ताभ्यां भर्तुश्चिकीर्षया

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪਿੰਗਲੀਆਂ ਸਨ, ਰੋਮ ਖੜੇ ਸਨ, ਗੋਲ ਨੇਤਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ; ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਈ ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 76

ते कन्ये कामरूपिण्यौ तदाचारमुभे च तम् / आहारार्थे समीहन्तौ सकन्यौ तु बुभुक्षितौ

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕੁੜੀਆਂ ਕਾਮਰੂਪਣੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਆਚਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ; ਉਹ ਦੋਵੇਂ (ਪਿਸਾਚ) ਕੁੜੀਆਂ ਸਮੇਤ ਭੁੱਖੇ ਹੋ ਕੇ ਆਹਾਰ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 77

अपश्यतां रक्षसं तौ कामरूपिणमग्रतः / सहसा सन्निपातेन दृष्ट्वा चैव परस्परम्

ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਕਾਮਰੂਪੀ ਰਾਖਸ਼ ਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਟੱਕਰ ਨਾਲ ਰੂਬਰੂ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖ ਬੈਠੇ।

Verse 78

ईक्षमाणाः स्थितान्योन्यं परस्परजिघृक्षवः / पितरावूचतुः कन्ये युवा मानयत द्रुतम्

ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ, ਪਰਸਪਰ ਫੜਨ ਨੂੰ ਉਤਾਵਲੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਤਦ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਕੁੜੀਏ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਜਲਦੀ ਇਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੋ।

Verse 79

जीवग्राहं निगृह्यैनं विस्फुरन्तं पदेपदे / ततस्तमभिसृत्यैनं कन्ये जगृहतुस्तदा

ਜੋ ਜੀਵਗ੍ਰਾਹ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਤੜਫਦਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਹੇ ਕੁੜੀਏ, ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।

Verse 80

संगृहीत्वा तु हस्ताभ्यामानीतः पितृसंसदि / ताभ्यां कन्यागृहीतं तं पिशाचौ वीक्ष्य रक्षसम्

ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਫੜੇ ਗਏ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਿਸਾਚ ਵੀ ਤੱਕਣ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 81

अपृच्छतां च कस्य त्वं स च सर्वमभाषत / तस्य कर्माभिजाती च श्रुत्वा तौ रक्षसस्तदा

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—ਤੂੰ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈਂ? ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਕੁਲ-ਪਰਚੇ ਨੂੰ ਸੁਣ ਲਿਆ।

Verse 82

अजः शण्डश्च तस्मै ते कन्यके प्रत्यपादयत् / तौ तुष्टौ कर्मणा तस्य कन्ये ते ददतुस्तु वै

ਅਜ ਅਤੇ ਸ਼ੰਡ—ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕੁੜੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਕੁੜੀਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 83

पैशाचैन विवाहेन रुदन्त्यावुद्ववाह सः / अजः शण्डः सुताभ्यां तु तदा श्रावयतां धनम्

ਪੈਸ਼ਾਚ ਵਿਆਹ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਤਦ ਅਜ ਅਤੇ ਸ਼ੰਡ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਈ।

Verse 84

इयं ब्रह्मधना नाम कन्या या सहिता शुभा / ब्रह्म तस्यापराहार इति शण्डो ऽभ्यभाषत

ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਸੁਸਜੀ ਕੁੜੀ ‘ਬ੍ਰਹਮਧਨਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਹੈ; ਸ਼ੰਡ ਨੇ ਕਿਹਾ—‘ਇਸ ਦਾ ਪਰਮ ਆਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ’।

Verse 85

इयं जन्तुधना नाम कन्या सर्वाङ्गजन्तिला / जन्तुभाव धनादाना इत्यजौऽश्रावयद्धनम्

ਇਹ ਕੁੜੀ ‘ਜੰਤੁਧਨਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਤੂ ਹਨ; ਅਜ ਨੇ ਧਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਈ—‘ਜੰਤੁ-ਭਾਵ ਹੀ ਧਨ-ਦਾਨ ਹੈ’।

Verse 86

सर्वाङ्गकेशापाशा च कन्या जन्तुधना तु या / यातुधानप्रसूता सा कन्या चैव महारवा

ਜੋ ‘ਜੰਤੁਧਨਾ’ ਕੁੜੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਹਨ; ਉਹ ਯਾਤੁਧਾਨਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਚੀਖ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਹੈ।

Verse 87

अरुणा चाप्यलोमा च कन्या ब्रह्मधना तु या / ब्रह्मधानप्रसूता सा कन्या चैव महारवा

ਜੋ ‘ਬ੍ਰਹਮਧਨਾ’ ਕੁੜੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਰੁਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਮ-ਰਹਿਤ ਵੀ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਧਨ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਚੀਖ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਹੈ।

Verse 88

एवं पिशाचकन्ये ते मिथुने द्वे प्रसूयताम् / तयोः प्रजानिसर्गं च कथयिष्ये निबोधत

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪਿਸਾਚ-ਕਨਿਆਓ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਦੋ ਜੋੜੇ ਜਣੇ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

Verse 89

हेतिः प्रहेतिरुग्रश्च पौरुषेयौ वधस्तथा / विद्युत्स्फूर्जश्च वातश्च आयो प्याघ्रस्तथैव च

ਹੇਤੀ, ਪ੍ਰਹੇਤੀ, ਉਗ੍ਰ, ਪੌਰੁਸ਼ੇਯ, ਵਧ; ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਸ੍ਫੂਰਜ, ਵਾਤ, ਆਯੁ ਅਤੇ ਆਘ੍ਰ—ਇਹ ਵੀ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ) ਹਨ।

Verse 90

सूर्यश्च राक्षसा ह्येते यातुधानात्मजा दश / माल्यवांश्च सुमाली च प्रहेतितनयौ शृणु

‘ਸੂਰਯ’ ਆਦਿ ਇਹ ਰਾਖਸ਼ ਯਾਤੁਧਾਨ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਹੇਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਲ੍ਯਵਾਨ ਤੇ ਸੁਮਾਲੀ ਵੀ ਹਨ—ਸੁਣੋ।

Verse 91

प्रहेतितनयः श्रीमानपुलोमा नाम विश्रुतः / मधुः परो महोग्रस्तु लवणस्तस्य चात्मजः

ਪ੍ਰਹੇਤੀ ਦਾ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ‘ਅਪੁਲੋਮਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਧੁ, ਪਰ, ਮਹੋਗ੍ਰ ਅਤੇ ਲਵਣ ਸਨ।

Verse 92

महायोगबलोपेतो महा देवमुपस्थितः / उग्रस्य पुत्रौ विक्रान्तो वज्रहा नाम विश्रुतः

ਮਹਾ-ਯੋਗ ਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਿਹਾ; ਉਗ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ‘ਵਜ੍ਰਹਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।

Verse 93

पौरुषेयसुताः पञ्च पुरुषादा महाबलाः / कूरश्च विकृतश्चैव रुधिरादस्तथैव च

ਪੌਰੁਸ਼ੇਯ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਬਲੀ ਪੁਰੁਸ਼ਾਦ ਸਨ—ਕੂਰ, ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਰੁਧਿਰਾਦ ਆਦਿ।

Verse 94

मेदाशश्चवपाशश्च नामभिः परिकीर्त्तिताः / वधपुत्रौ दुराचारौ विघ्नश्च शामनश्च ह

ਮੇਦਾਸ਼ ਅਤੇ ਵਪਾਸ਼—ਇਹਨਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਵਧ ਦੇ ਦੋ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਪੁੱਤਰ—ਵਿਘਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮਨ।

Verse 95

विद्युत्पुत्रो दुराचारो रसनो नाम राक्षसः / स्फूर्जक्षेत्रे निकुंभस्तु जातो वै ब्रह्मराक्षसः

ਵਿਦ੍ਯੁਤ ਦਾ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਪੁੱਤਰ ‘ਰਸਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸੀ; ਅਤੇ ਸ੍ਫੂਰ੍ਜ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਕੁੰਭ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਖਸ਼ਸ ਵਜੋਂ ਜੰਮਿਆ।

Verse 96

वातपुत्रो विरोधस्तु तथा यस्य जनातकः / व्याघ्र पुत्रो निरानन्दः क्रतूनां विघ्नकारकः

ਵਾਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ‘ਵਿਰੋਧ’ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ‘ਜਨਾਤਕ’; ਅਤੇ ਵਿਆਘ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ‘ਨਿਰਾਨੰਦ’—ਕ੍ਰਤੂਆਂ ਦਾ ਵਿਘਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 97

सर्वस्य चान्वये जाता पूराः सर्पाश्च राक्षसाः / यातुधानाः परिक्रान्ता ब्रह्म धानान्निबोधत

ਸਭ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰ, ਸਰਪ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਅਤੇ ਯਾਤੁਧਾਨ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਚੌਫੇਰ ਫੈਲ ਗਏ—ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਇਹ ਜਾਣੋ।

Verse 98

यज्ञापेतो धृतिः क्षेमो ब्रह्मपेतश्च यज्ञहा / श्वातोंऽबुकः केलिसर्पौं ब्रह्मधानात्मजा नव

ਯੱਗ ਤੋਂ ਵਿੱਛੁੜੀ ਧ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਖੇਮ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਪਤਿਤ ਯੱਗਹਾ; ਸ਼੍ਵਾਤ, ਅੰਬੁਕ ਅਤੇ ਕੇਲਿਸਰਪ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਧਾਨ ਦੇ ਨੌਂ ਪੁੱਤਰ ਕਹੇ ਗਏ।

Verse 99

स्वसारो ब्रह्मराक्षस्यस्तेषां चेमाः सुदारुणाः / रक्तकर्णी महाजिह्वा क्षमा चेष्टापहारिणी

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਬ੍ਰਹਮਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ—ਰਕਤਕਰਣੀ, ਮਹਾਜਿਹਵਾ, ਅਤੇ ਖ਼ਮਾ ਜੋ ਚੇਸ਼ਟਾ ਨੂੰ ਹਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 100

एतासामन्वये जाताः पृथिव्यां ब्रह्मराक्षसाः / इत्येते राक्षसाः क्रान्ता यक्षस्यविनिबोधत

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਾਕਸ਼ਸ ਜਨਮੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋ ਗਏ—ਹੇ ਯਕਸ਼, ਇਹ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ।

Verse 101

चकमे सरसं यक्षः पञ्चचूडां क्रतुस्थलाम् / तल्लिप्सुश्चिन्तयानः स देवोद्यानानि मार्गते

ਯਕਸ਼ ਨੇ ਸਰੋਵਰ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਪੰਚਚੂਡਾ ਨਾਮ ਦੀ ਕ੍ਰਤੁਸਥਲੀ ਨੂੰ ਚਾਹਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦੇਵ-ਉਦਿਆਨਾਂ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਲੱਗਾ।

Verse 102

वैभ्राजं सुरभिं चैव तथा चैत्ररथं च यत् / विशोकं सुमनं चैव नन्दनं च वनोत्तमम्

ਉਹ ਵੈਭ੍ਰਾਜ, ਸੁਰਭੀ ਅਤੇ ਚੈਤਰਰਥ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੋਕ, ਸੁਮਨ, ਤੇ ਵਨੋੱਤਮ ਨੰਦਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ (ਉਦਿਆਨਾਂ) ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਫਿਰਿਆ।

Verse 103

बहूनि रमणीयानि मार्गते जातलालसः / दृष्ट्वा तां नन्दने सो ऽथ अप्सरोभिः सहासिनीम्

ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਅਨੇਕ ਸੁਹਣੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਫਿਰਿਆ। ਫਿਰ ਨੰਦਨ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਠਹਿਰ ਗਿਆ।

Verse 104

नोपायं विन्दते तत्र तस्या लाभाय चिन्तयन् / दूषितः स्वेन रूपेण कर्मणा चैव दूषितः

ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਾਅ ਸੋਚਦਿਆਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਮਲੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮਲੀਨ।

Verse 105

ममोद्विजन्ति हिंस्रस्य तथाभूतानि सर्वशः / तत्कथं नाम चार्वगीं प्राप्नुयामहमङ्गनाम्

ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਹਿੰਸਕ ਤੋਂ ਸਭ ਜੀਵ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਤਾਂ ਫਿਰ ‘ਚਾਰਵਗੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਨਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ?

Verse 106

दृष्ट्वोपायं ततः सो ऽथ शीघ्रकारी व्यवर्त्तयत् / कृत्वा रूपं वसुरुचेर्गन्धर्वस्य च गुह्यकः

ਉਪਾਅ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਗੁਹ੍ਯਕ ਨੇ ਵਸੁਰੁਚਿ ਨਾਮਕ ਗੰਧਰਵ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।

Verse 107

ततः सो ऽप्सरसां मध्ये ता जचग्राह क्रतुस्थलाम् / बुद्ध्वा वसुरुचिं तं सा भावेनैवाभ्यावर्त्तत

ਫਿਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਤੁਸਥਲਾ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਸੁਰੁਚਿ ਸਮਝ ਕੇ ਉਹ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸੇ ਵੱਲ ਮੁੜ ਆਈ।

Verse 108

संभूतः स तया सार्द्धं दृश्यमानो ऽप्सरोगणैः / जगाम मैथुनं यक्षः पुत्रार्थं स तया सह

ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਹ ਯਕਸ਼ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਭੋਗ ਨੂੰ ਗਿਆ।

Verse 109

दृश्यमानो ऽप्सरो लिप्सुः शङ्कां नैव चकार सः / ततः संसिद्धकारणः सद्यो जातः सुतस्तु वै

ਅਪਸਰਾ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਾਲਾ ਉਹ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵੇਖਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ ਕਾਰਣ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ।

Verse 110

उछ्रयात्परिणाहेन सद्यो वृद्धः श्रिया ज्वलन् / राजाहमिति नाभिर्हि पितरं सो ऽभ्यवादयत्

ਉਚਾਈ ਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਿਆ। “ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਹਾਂ” ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 111

भवान् रजतनाभेति पिता तं प्रत्युवाच ह / मात्रानुरूपो रूपेम पितुर्वीर्येणजायते

ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ—“ਤੂੰ ਰਜਤਨਾਭ ਹੈਂ।” ਰੂਪ ਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵੀਰਯ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 112

जाते तस्मिन्कुमारे तु स्वरुपं प्रयपद्यत / स्वरूपं प्रतिपद्यन्ते गूहन्तो यक्षराक्षसाः

ਉਸ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੁਕ ਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੀ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਸਵਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 113

सुप्ता म्रियन्तः क्रुद्धाश्च भीतास्ते हर्षितास्तथा / ततो ऽब्रवीत्सो ऽप्सरसं स्मयमानस्तु गुह्यकः

ਕੋਈ ਸੁੱਤੇ ਸਨ, ਕੋਈ ਮਰਨਾਸੰਨ, ਕੋਈ ਕ੍ਰੋਧੀ, ਕੋਈ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਤਦ ਮੁਸਕਰਾਂਦਾ ਉਹ ਗੁਹ੍ਯਕ ਉਸ ਅਪਸਰਾ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 114

गृहं मे गच्छ भद्रं ते सपुत्रा त्वं वरानने / इत्युक्त्वा सहसा तत्र दृष्ट्वा स्वं रूपमास्थितम्

ਉਹ ਬੋਲਿਆ—“ਮੇਰੇ ਘਰ ਚੱਲ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਤੂੰ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਜਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਓਥੇ ਹੀ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਠਹਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।

Verse 115

विभ्रान्ताः प्रद्रुताः सर्वाः समेत्याप्सरसस्तदा / गच्छन्तीमन्वगच्छत्तां पुत्रस्तप्तां त्वयन्शिरा

ਤਦ ਸਭ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਘਬਰਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦੌੜ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਜੋ ਤਪਤ ਮਨ ਨਾਲ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੁੱਤਰ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਤੁਰਿਆ।

Verse 116

गन्धर्वाप्सरसां मध्ये नयित्वा स न्यवर्त्तत / तां च दृष्ट्वा समुत्पत्तिं यक्षस्याप्सरसां गणाः

ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਆਇਆ। ਉਸ ਯਕਸ਼ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 117

यक्षाणां तु जनित्री त्वं इत्यूचुस्तां क्रतुस्थलाम् / जगाम सह पुत्रेण ततो यक्षः स्वमालयम्

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਤੁਸਥਲਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਤੂੰ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜਨਨੀ ਹੈਂ।” ਫਿਰ ਉਹ ਯਕਸ਼ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 118

न्यग्रोधो रोहिणो नाम्ना शेरते तत्र गुह्यकाः / तस्मिन्निवासो यक्षाणां न्यग्रोधे रोहिणे स्मृतः

‘ਰੋਹਿਣ’ ਨਾਮ ਦੇ ਬੋਹੜ ਹੇਠਾਂ ਉੱਥੇ ਗੁਹ੍ਯਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਸੇ ਰੋਹਿਣ-ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 119

यक्षो रजतनाभश्च गुह्यकानां पितामहः / अनुह्रादस्य दैत्यस्य भद्रां मणिवरां सुताम्

ਰਜਤਨਾਭ ਨਾਮ ਦਾ ਯਕ੍ਸ਼ ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾਮਹ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੈਤ੍ਯ ਅਨੁਹ੍ਰਾਦ ਦੀ ਧੀ ਭਦ੍ਰਾ—ਮਣਿਵਰਾ—ਨੂੰ (ਵਿਆਹ ਲਈ) ਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤਾ।

Verse 120

उपयेमे ऽनवद्याङ्गीं तस्यां मणिवरो वशी / जज्ञे सा मणिभद्रं च शक्रतुल्यपराक्रममम्

ਮਣਿਵਰ ਨੇ ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼ਕ੍ਰ ਵਰਗੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਮਣਿਭਦ੍ਰ ਜਨਮੇ।

Verse 121

तयोः पत्न्यौ भगिन्यौ च क्रतुस्थस्यात्मजे शुभे / नाम्ना पुण्यजनी चैव तथा देवजनी च या

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਭੈਣਾਂ ਸਨ; ਉਹ ਕ੍ਰਤੁਸਥ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਧੀਆਂ—ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਣ੍ਯਜਨੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਦਾ ਦੇਵਜਨੀ ਸੀ।

Verse 122

विजज्ञे पणिभद्रातु पुत्रान्पुण्यजनी शुभा / सिद्धार्थं सूर्यतेजश्च सुमनं नन्दनं तथा

ਸ਼ੁਭ ਪੁਣ੍ਯਜਨੀ ਨੇ ਮਣਿਭਦ੍ਰ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਸਿੱਧਾਰਥ, ਸੂਰ੍ਯਤੇਜ, ਸੁਮਨ ਅਤੇ ਨੰਦਨ।

Verse 123

मण्डूकं रुचकं चैव मणिमन्तं वसुं तथा / सर्वानुभूतं शङ्खं च पिङ्गाक्षं भीरुमेव च

ਮੰਡੂਕ, ਰੁਚਕ, ਮਣਿਮੰਤ ਅਤੇ ਵਸੁ; ਅਤੇ ਸਰਵਾਨੁਭੂਤ, ਸ਼ੰਖ, ਪਿੰਗਾਖ਼ ਅਤੇ ਭੀਰੁ—ਇਹ ਨਾਮ ਵੀ ਹਨ।

Verse 124

असोमं दूरसोमं च पद्मं चन्द्रप्रभं तथा / मेघवर्णं सुभद्रं च प्रद्योतं च महाद्युतिम्

ਅਸੋਮ, ਦੂਰਸੋਮ, ਪਦਮ, ਚੰਦਰਪ੍ਰਭ; ਅਤੇ ਮੇਘਵਰਨ, ਸੁਭਦ੍ਰ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੋਤ ਤੇ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤੀ—ਇਹ ਵੀ ਨਾਮ ਹਨ।

Verse 125

द्युति मन्तं केतुमन्तं दर्शनीयं सुदर्शनम् / चत्वारो विंशतिश्चैव पुत्राः पुण्यजनीभवाः

ਦ੍ਯੁਤਿਮੰਤ, ਕੇਤੁਮੰਤ, ਦਰਸ਼ਨੀਯ ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ—ਇਹ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਣ੍ਯਜਨੀ ਦੇ ਚੌਵੀ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।

Verse 126

जज्ञिरे मणिभद्रस्य सर्वे ते पुण्यलक्षणाः / तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च यक्षाः पुण्यजनाः शुभाः

ਉਹ ਸਭ ਮਣਿਭਦ੍ਰ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਪੁੰਨ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਰੇ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਪੁਣ੍ਯਜਨ ਯਕਸ਼ ਬਣੇ।

Verse 127

विजज्ञे वै देवजनी पुत्रान्मणिवराञ्छुभा / पूर्णभद्रं हैमवन्तं मणिमन्त्रविवर्द्धनौ

ਦੇਵਜਨੀ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਮਣਿਵਰ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਪੂਰਨਭਦ੍ਰ, ਹੈਮਵੰਤ, ਅਤੇ ਮਣੀ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਵਿਵਰਧਨ।

Verse 128

कुसुं चरं पिशङ्गं च स्थूलकर्णं महामुदम् / स्वेतं च विमलं चैव पुष्पदन्तं चयावहम्

ਕੁਸੁੰਚਰ, ਪਿਸ਼ੰਗ, ਸਥੂਲਕਰਨ, ਮਹਾਮੁਦ; ਸ਼ਵੇਤ, ਵਿਮਲ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ, ਚਯਾਵਹ—ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮ ਹਨ।

Verse 129

पद्मवर्णं सुचन्द्रं च पक्षञ्च बलकं तथा / कुमुदाक्षं सुकमलं वर्द्धमानं तथा हितम्

ਪਦਮਵਰਨ, ਸੁਚੰਦਰ, ਪੱਖ ਅਤੇ ਬਲਕ; ਕੁਮੁਦਾਕਸ਼, ਸੁਕਮਲ, ਵਰਧਮਾਨ ਅਤੇ ਹਿਤ—ਇਹ ਵੀ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਮ ਹਨ।

Verse 130

पद्मनाभं सुगन्धं च सुवीरं विजयं कृतम् / पूर्ममासं हिरण्याक्षं सारणं चैव मानसम्

ਪਦਮਨਾਭ, ਸੁਗੰਧ, ਸੁਵੀਰ, ਵਿਜਯਕ੍ਰਿਤ; ਪੂਰਮਮਾਸ, ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼, ਸਾਰਣ ਅਤੇ ਮਾਨਸ—ਇਹ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮ ਹਨ।

Verse 131

पुत्रा मणिवरस्यैते यक्षा वै गुह्यकाः स्मृताः / सुरुपाश्च सुवेषाश्च स्रग्विणः प्रियदर्शनाः

ਇਹ ਮਣਿਵਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਕਸ਼, ਅਰਥਾਤ ਗੁਹ੍ਯਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸੁਰੂਪ, ਸੁਵੇਸ਼, ਮਾਲਾਧਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ।

Verse 132

तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च शतशो ऽथ सहस्रशः / खशायास्त्वपरे पुत्रा राक्षसाः कामरूपिणः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤਰੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਖਸ਼ਾਇਆ ਦੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਕਾਮਰੂਪੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹਨ।

Verse 133

तेषां यथा प्रधानान्वै वर्ण्यमा नान्निबोधत / लालाविः क्रथनो भीमः सुमाली मधुरेव च

ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣੋ—ਲਾਲਾਵਿ, ਕ੍ਰਥਨ, ਭੀਮ, ਸੁਮਾਲੀ ਅਤੇ ਮਧੁਰ ਵੀ।

Verse 134

विस्फूर्जनो बृहज्जिह्वो मातङ्गो धूम्रितस्तथा / चन्द्रार्कभीकरो बुध्नः कपिलोमा प्रहासकः

ਵਿਸਫੂਰਜਨ, ਬ੍ਰਿਹੱਜਿਹਵ, ਮਾਤੰਗ, ਧੂਮ੍ਰਿਤ; ਅਤੇ ਚੰਦਰਾਰਕਭੀਕਰ, ਬੁਧਨ, ਕਪਿਲੋਮਾ, ਪ੍ਰਹਾਸਕ।

Verse 135

पीडापरस्त्रिनाभश्च वक्राक्षश्च निशाचरः / त्रिशिराः शतदंष्ट्रश्च तुण्डकोशश्च राक्षसः

ਪੀਡਾਪਰ, ਤ੍ਰਿਨਾਭ, ਵਕਰਾਖ਼ਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਚਰ; ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ, ਸ਼ਤਦੰਸ਼ਟਰ, ਤੂੰਡਕੋਸ਼ ਰਾਖ਼ਸ਼ਸ।

Verse 136

अश्वश्चाकंपनश्चैव दुर्मुखश्च निशाचरः / इत्येते राक्षसवारा विक्रान्ता गणरूपिमः

ਅਸ਼ਵ, ਅਕੰਪਨ ਅਤੇ ਦੁਰਮੁਖ ਨਾਮ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਚਰ—ਇਹ ਸਭ ਰਾਖ਼ਸ਼ਸ-ਵੀਰ, ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਅਤੇ ਗਣ-ਰੂਪੀ ਸਨ।

Verse 137

सर्वलोकचरास्ते तु त्रिदशानां समक्रमाः / सप्त चान्या दुहितरस्ताः शृणुध्वं यथाक्रमम्

ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮਕੱਖ ਸਨ। ਹੋਰ ਸੱਤ ਧੀਆਂ ਵੀ ਸਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਣੋ।

Verse 138

यासां च यः प्रजासर्गो येन चोत्पादिता गणाः / आलंबा उत्कचोत्कृष्टा निरृता कपिला शिवा

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਾ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਣ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ ਗਏ—ਉਹ ਆਲੰਬਾ, ਉਤਕਚਾ, ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਾ, ਨਿਰ੍ਰਿਤਾ, ਕਪਿਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾ ਕਹਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 139

केशिनी च महाभागा भगिन्यः सप्त याः स्मृताः / ताभ्यो लोकनिकायस्य हन्तारो युद्धदुर्मदाः

ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਨਾਮ ਦੀ ਮਹਾਭਾਗਾ ਸਮੇਤ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸੱਤ ਭੈਣਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਲੋਕ-ਸਮੂਹ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਨਮੱਤ, ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

Verse 140

उदीर्णा राक्षसगणा इमे चोत्पादिताः शुभाः / आलंबेयो गणः क्रूर औत्कचेयो गणस्तथा

ਇਹ ਉਗਰ ਰਾਕਸ਼ਸ-ਗਣ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ ਗਏ; ਆਲੰਬੇਯ ਗਣ ਕ੍ਰੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਔਤਕਚੇਯ ਗਣ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।

Verse 141

तथौ त्कार्ष्टेयशैवेयौ रक्षसां ह्युत्तमा गणाः / तथैव नैरृतो नाम त्र्यंबकानुचरेण ह

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਕਾਰਸ਼ਟੇਯ ਅਤੇ ਸ਼ੈਵੇਯ—ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗਣ ਹਨ; ਅਤੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਅਨੁਚਰ ਦੁਆਰਾ ‘ਨੈਰ੍ਰਿਤ’ ਨਾਮ ਦਾ ਗਣ ਵੀ।

Verse 142

उत्पादितः प्रजाकर्गे गणेश्वरवरेण तु / विक्रान्ताः शौर्यसंपन्ना नैरृता देवराक्षसाः

ਪ੍ਰਜਾ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ਵਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੁਆਰਾ ‘ਨੈਰ੍ਰਿਤ’ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ ਗਏ; ਉਹ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਸ਼ੌਰਯ-ਸੰਪੰਨ, ਦੇਵ-ਰਾਕਸ਼ਸ ਸਨ।

Verse 143

येषामधिपतिर्युक्तो नाम्ना ख्यातो विरूपकः / तेषां गणशतानीका उद्धतानां महात्मनाम्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ‘ਵਿਰੂਪਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਧਤ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਟੋਲੀਆਂ ਸਨ।

Verse 144

प्रायेणानुचरन्त्येते शङ्करं जगतः प्रभुम् / दैत्यराजेन कुम्भेन महाकाया महात्मना

ਇਹ ਅਕਸਰ ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਸਨ—ਮਹਾਕਾਯ, ਮਹਾਤਮਾ ਦੈਤ੍ਯਰਾਜ ਕੁੰਭ ਦੇ ਨਾਲ।

Verse 145

उत्पादिता महावीर्या महाबलपराक्रमाः / कापिलेया महावीर्या उदीर्णा दैत्यराक्षसाः

ਉਹ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯ, ਮਹਾਬਲ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਹੋ ਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ‘ਕਾਪਿਲੇਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਹ ਉੱਭਰੇ ਹੋਏ ਦੈਤ੍ਯ-ਰਾਖਸ਼ਸ ਮਹਾਵੀਰ ਸਨ।

Verse 146

कपिलेन च यक्षेण केशिन्यां ह्यपरे जनाः / उत्पादिता बलावता उदीर्णा यक्षराक्षसाः

ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਵਿੱਚ ‘ਕਪਿਲ’ ਨਾਮਕ ਯਕਸ਼ ਤੋਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉੱਭਰੇ ਹੋਏ ਯਕਸ਼-ਰਾਖਸ਼ਸ ਬਣੇ।

Verse 147

केशिनी दुहिता चैव नीला या श्रुद्रराक्षसी / आलंबेयेन जनिता नैकाः सुरसिकेन हि

ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਦੀ ਧੀ ‘ਨੀਲਾ’ ਵੀ ਸੀ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਆਲੰਬੇਯ ਤੋਂ, ਤੇ ਸੁਰਸਿਕ ਤੋਂ ਵੀ, ਅਨੇਕ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।

Verse 148

नैला इति समाख्याता दुर्जया घोरविक्रमाः / चरन्ति पृथिवीं कृत्स्नां तत्र ते देवलौकिकाः

ਉਹ ‘ਨੈਲਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਅਜੇਯ ਅਤੇ ਘੋਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਉਹ ਦੇਵਲੋਕੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੂਪ ਹਨ।

Verse 149

बहुत्वाच्चैवसर्गस्य तेषां वक्तुं न शक्यते / तस्यास्त्वपि च नीलाया विकचा नाम राक्षसी

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਉਸ ਨੈਲਾ ਦੀ ‘ਵਿਕਚਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਖ਼ਸ਼ਸੀ ਵੀ ਸੀ।

Verse 150

दुहिता सुताश्च विकया महा सत्त्वपराक्रमाः / विरूपकेन तस्यां वै नैरृतेन इह प्रजाः

ਵਿਕਚਾ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਮਹਾਨ ਬਲ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਸੀ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ‘ਵਿਰੂਪਕ’ ਨਾਮ ਦੇ ਨੈਰ੍ਰਿਤ ਰਾਖ਼ਸ਼ਸ ਦੁਆਰਾ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।

Verse 151

उत्पादिताः सुघोराश्च शृणु तास्त्वनुपूर्वशः / दंष्ट्राकराला विकृता महाकर्णा महोदराः

ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੋਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸੁਣੋ—ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾਕਰਾਲ, ਵਿਕ੍ਰਿਤ, ਮਹਾਕਰਨ ਅਤੇ ਮਹੋਦਰ।

Verse 152

हारका भीषकाश्चैव तथैव क्लामकाः परे / रेरवाकाः पिशाचाश्च वाहकास्त्रासकाः परे

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰਕ, ਭੀਸ਼ਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਮਕ; ਰੇਰਵਾਕ ਪਿਸ਼ਾਚ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਹਕ ਤੇ ਤ੍ਰਾਸਕ ਵੀ ਸਨ।

Verse 153

भूमिराक्षसका ह्येते मन्दाः परुपविक्रमाः / चरन्त्यदृष्टपूर्वास्तु नानाकारा ह्यनेकशः

ਇਹ ਭੂਮਿ-ਰਾਖਸ਼ਸ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਮੰਦ, ਪਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖੇ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।

Verse 154

उत्कृष्टबलसत्त्वा ये तेषां वैखेचराः स्मृताः / लक्षमात्रेण चाकाशं स्वल्पात्स्वल्पं चरन्ति वै

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲ ਤੇ ਸੱਤਵ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਉਹ ‘ਵੈਖੇਚਰ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੱਖ ਮਾਤਰ ਤੱਕ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਚਲਦੇ ਹਨ।

Verse 155

एतैर्व्याप्तमिदं विश्वं शतशो ऽथ सहस्रशः / भूमिराक्षसकैः सर्वैरनेकैः क्षुद्रराक्षसैः

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਤ ਹੈ—ਅਨੇਕ ਛੋਟੇ ਭੂਮਿ-ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 156

नानाप्रकारैराक्रान्ता नाना देशाः समन्ततः / समासाभिहिताश्चैवह्यष्टौ राक्षसमातरः

ਨਾਨਾ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਤੋਂ ਆਕ੍ਰਾਂਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ‘ਰਾਖਸ਼ਸ-ਮਾਤਰਾਂ’ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਅੱਠ (ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ) ਵੀ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

Verse 157

अष्टौ विभागा ह्येषां हि व्याख्याता अनुपूर्वशः / भद्रका निकराः केचिदज्ञनिष्पत्तिहेतुकाः

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਭਾਗ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ‘ਭਦ੍ਰਕ’ ਨਾਮ ਦੇ ਟੋਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 158

सहस्रशतसंख्याता मर्त्य लोकविचारिणः / पूतरा मातृसामान्यास्तथा भूतभयङ्कराः

ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਹਨ—ਪੂਤਨਾ ਆਦਿ, ਮਾਤਾ-ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਵਾਂਗ ਭਯੰਕਰ।

Verse 159

बालानां मानुषे लोके ग्रहा मरणहेतुकाः / स्कन्दग्रहादयो हास्या आपकास्त्रासकादयः

ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਗ੍ਰਹ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ—ਸਕੰਦਗ੍ਰਹ ਆਦਿ, ਹਾਸ੍ਯ, ਆਪਕ, ਤ੍ਰਾਸਕ ਆਦਿ।

Verse 160

कौमारास्ते तु विज्ञेया बालानां गृहवृत्तयः / स्कन्दग्रहविशेषाणां मायिकानां तथैव च

ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਹ-ਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ ‘ਕੌਮਾਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਣਯੋਗ ਹਨ; ਅਤੇ ਸਕੰਦਗ੍ਰਹ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਯਿਕ ਰੂਪ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 161

पूतना नाम भूतानां ये च लोकविनायकाः / एवं गणसहस्राणि चरन्ति पृथिवीमिमाम्

ਭੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਪੂਤਨਾ’ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜੋ ‘ਲੋਕਵਿਨਾਇਕ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਣਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟੋਲੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।

Verse 162

यक्षाः पुण्यजना नामपूर्णभद्राश्च ये स्मृताः / यक्षाणां राक्षसानां च पौलस्त्यागस्तयश्च ये

‘ਪੁਣ੍ਯਜਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਜੋ ‘ਪੂਰਨਭਦ੍ਰ’ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੌਲਸਤ੍ਯ ਵੰਸ਼ਜ (ਪੌਲਸਤ੍ਯਾਗਸਤ੍ਯ) ਹਨ, ਉਹ ਵੀ।

Verse 163

नैरृतानां च सर्वेषां राजभूदलकाधिपः / यक्षादृष्ट्या पिबन्तीह नॄणां मांसमसृग्वसे

ਅਲਕਾਪੁਰੀ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਸਾਰੇ ਨੈਰ੍ਰਿਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਯਕਸ਼ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਸ, ਲਹੂ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 164

रक्षांस्यनुप्रवेशेन पिशाचैः परिपीडनैः / सर्वलक्षणसंपन्नाः समामैश्चापि दैवतैः

ਰਾਕਸ਼ਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਪੀੜਾ ਦੇ ਕੇ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰੂਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮਾਨ ਹਨ।

Verse 165

भास्वरा बलवन्तश्च ईश्वराः कामरूपिणः / अनाभिभाव्या विक्रान्ताः सर्वलोकनमस्कृताः

ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ, ਬਲਵਾਨ, ਈਸ਼ਵਰ ਰੂਪ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਜਿੱਤ, ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ।

Verse 166

सूक्ष्माश्चौजस्विनोमेध्या वरदा याज्ञिकाश्च वै / देवानां लक्षणं ह्येतदसुराणां तथैव च

ਉਹ ਸੂਖਮ, ਓਜਸਵੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੈ।

Verse 167

हीना देवैस्त्रिभिः पादैर्गन्धर्वाप्सरसः स्मृताः / गन्धर्वेभ्यस्त्रिभिः पादैर्हीना गुह्यकराक्षसाः

ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਤਿੰਨ ਪੈਰ (ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ) ਘੱਟ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਗੁਹਯਕ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਘੱਟ ਹਨ।

Verse 168

ऐश्वर्यहीना रक्षोभ्यः पिशाचास्त्रिगुणां पुनः / एवन्धनेन रूपेण आयुषा च बलेन च

ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਤੋਂ ਹੀਣ ਪਿਸਾਚ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹਨ; ਧਨ, ਰੂਪ, ਆਯੁ ਅਤੇ ਬਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ।

Verse 169

धर्मैश्वर्येण बुद्ध्या च तपःश्रुतपराक्रमैः / देवासुरेभ्यो हीयन्ते त्रींस्त्रीन्पादान्परस्परम्

ਧਰਮ, ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ, ਬੁੱਧੀ, ਤਪ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਪਰਸਪਰ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਪਾਦ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 170

गन्धर्वाद्याः पिशाचान्ताश्चतस्रो देवयोनयः / अतः शृणुत भद्रं वः प्रजाः क्रोधवशान्वयाः

ਗੰਧਰਵ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪਿਸਾਚ ਤੱਕ—ਇਹ ਦੇਵ-ਯੋਨੀ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ ਵੰਸ਼ਜ ਪ੍ਰਜਾਜਨੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਭਲੇ ਲਈ ਸੁਣੋ।

Verse 171

क्रोधायाः कन्यका जज्ञे द्वादशैवात्मसंभवाः / ता भार्या पुलहस्यासन्नामतो मे निबोधत

ਕ੍ਰੋਧਾ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਜਨਮੀਆਂ ਬਾਰਾਂ ਕੁਆਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ; ਉਹ ਪੁਲਹ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣੀਆਂ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ।

Verse 172

मृगी च मृगमन्दा च हरिभद्रा त्विरावती / भूता च कपिशा दंष्ट्रा ऋषा तिर्या तथैव च

ਮ੍ਰਿਗੀ, ਮ੍ਰਿਗਮੰਦਾ, ਹਰਿਭਦ੍ਰਾ, ਇਰਾਵਤੀ, ਭੂਤਾ, ਕਪਿਸ਼ਾ, ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾ, ਋ਸ਼ਾ, ਤਿਰਿਆ—ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ।

Verse 173

श्वेता च सरमा चैव सुरसा चेति विश्रुता / मृग्यास्तु हरिगाः पुत्रा मृगश्चान्ये शशास्तथा

ਸ਼ਵੇਤਾ, ਸਰਮਾ ਅਤੇ ਸੁਰਸਾ—ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਮ੍ਰਿਗਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿਗਾ ਹੋਏ; ਹੋਰ ਮ੍ਰਿਗ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ (ਖਰਗੋਸ਼) ਵੀ ਹੋਏ।

Verse 174

न्यङ्कवःशरभा ये च रुरवः पृषताश्च ये / ऋक्षाश्च मृगमन्दाया गवयाश्चापरे तथा

ਨ੍ਯੰਕ, ਸ਼ਰਭ, ਰੁਰੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਸ਼ਤ; ਨਾਲ ਹੀ ਰਿਕਸ਼, ਮ੍ਰਿਗਮੰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਵਯ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

Verse 175

महिषोष्ट्रवराहश्च खड्गा गौरमुखास्तथा / हर्य्या स्तु हरयः पुत्रा गोलाङ्गूलास्तरक्षवः

ਮਹਿਸ਼, ਊਂਟ, ਵਰਾਹ, ਖਡਗ ਅਤੇ ਗੌਰਮੁਖ ਵੀ ਹੋਏ। ਹਰਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ‘ਹਰਯ’ ਕਹਲਾਏ; ਗੋਲਾਂਗੂਲ ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

Verse 176

वानराः किन्नराश्चैव मायुः किंपुरुषास्तथा / सिंहाव्याघ्राश्च नीलाश्चद्वीपिनः क्रोधिताधराः

ਵਾਨਰ, ਕਿੰਨਰ, ਮਾਯੂ ਅਤੇ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਵੀ ਹੋਏ; ਸਿੰਹ, ਵਿਆਘ੍ਰ, ਨੀਲ ਅਤੇ ਦ੍ਵੀਪਿਨ (ਚਿੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ) ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਅਧਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

Verse 177

सर्पाश्चाजगरा ग्राहा मार्जारा मूषिकाः परे / मण्डूका नकुलाश्चैव वल्कका वनगोचराः

ਸੱਪ, ਅਜਗਰ, ਗ੍ਰਾਹ; ਅਤੇ ਮਾਰਜਾਰ (ਬਿੱਲੀਆਂ) ਤੇ ਹੋਰ ਮੂਸ਼ਿਕ (ਚੂਹੇ) ਵੀ ਹੋਏ। ਮੰਡੂਕ (ਡੱਡੂ), ਨਕੁਲ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਣ ਵਾਲੇ ਵਲਕਕ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

Verse 178

हंसं तु प्रथमं जज्ञे पुलहस्य वरं शुभा / रणचन्द्रं शतमुखं दरीमुखमथापि च

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਲਹ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਵਰ ਨਾਲ ‘ਹੰਸ’ ਜੰਮਿਆ; ਫਿਰ ਰਣਚੰਦਰ, ਸ਼ਤਮੁਖ ਅਤੇ ਦਰੀਮੁਖ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

Verse 179

हरितं हरिवर्माणं भीषणं शुभलक्षणम् / प्रथितं मथितं चैव हरिणं लाङ्गलिं तथा

ਫਿਰ ਹਰਿਤ, ਹਰਿਵਰਮਾ, ਭੀਸ਼ਣ (ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ), ਅਤੇ ਪ੍ਰਥਿਤ, ਮਥਿਤ, ਹਰਿਣ ਤੇ ਲਾਂਗਲੀ ਵੀ ਜੰਮੇ।

Verse 180

श्वेताया जज्ञिरे वीरा दश वानरपुङ्गवाः / ऊर्द्ध्वदृष्टिः कृताहारः सुव्रतो विनतो बुधः

ਸ਼ਵੇਤਾ ਤੋਂ ਦਸ ਵੀਰ ਵਾਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜੰਮੇ—ਊਰਧ੍ਵਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਕ੍ਰਿਤਾਹਾਰ, ਸੁਵ੍ਰਤ, ਵਿਨਤ ਅਤੇ ਬੁਧ।

Verse 181

पारिजातः सुजातश्च हरिदासो गुणाकरः / क्षेममूर्तिश्च बलवान् राजानः सर्व एव ते

ਪਾਰਿਜਾਤ, ਸੁਜਾਤ, ਹਰਿਦਾਸ, ਗੁਣਾਕਰ, ਖੇਮਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ—ਉਹ ਸਭੇ ਰਾਜੇ ਹੀ ਸਨ।

Verse 182

तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च बलवन्तः सुदुःसहाः / अशक्याः समरेजेतुं देवदानवमानवैः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਰੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਅਦਮ੍ਯ ਸਨ; ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਕੋਈ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ।

Verse 183

यक्षभूतपिशाचैश्च राक्षसैः सुभुजङ्गमैः / नाग्निशस्त्रविषैरन्यैर्मृत्युरेषां विधीयते

ਯੱਖ, ਭੂਤ, ਪਿਸਾਚ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸੱਪਾਂ ਲਈ—ਅੱਗ, ਸ਼ਸਤ੍ਰ, ਵਿਸ਼ ਆਦਿ ਨਾਲ ਨਹੀਂ—ਮੌਤ ਹੀ ਵਿਧਾਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।

Verse 184

असंगगतयः सर्वे पृथिव्यां व्योम्नि चैव हि / पाताले च जले वायौ ह्यविनाशिन एव ते

ਉਹ ਸਭ ਅਸੰਗ-ਗਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਪਾਤਾਲ, ਜਲ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਨ।

Verse 185

दशकोटिसहस्राणि दशार्बुदशतानि च / महापद्मसहस्राणि महापद्मशतानि च

ਦਸ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਦਸ ਅਰਬੁਦਾਂ ਦੇ ਸੌ; ਅਤੇ ਮਹਾਪਦਮਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਮਹਾਪਦਮਾਂ ਦੇ ਸੌ।

Verse 186

दशार्बुदानि कोटीनां सहस्राणां शतं शतम् / नियुतानां सहस्राणि निखर्वाणां तथै व च

ਕੋਟੀਆਂ ਦੇ ਦਸ ਅਰਬੁਦ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਸੌ-ਸੌ; ਨਿਯੁਤਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਨਿਖਰਬਾਂ ਦੇ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।

Verse 187

दशार्बुदानि कोटीनां षष्टिकोटिस्तथैव च / अर्बुदानां च लक्षं तु कोटीशतमथापरम्

ਕੋਟੀਆਂ ਦੇ ਦਸ ਅਰਬੁਦ ਅਤੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਠ ਕੋਟੀ; ਅਰਬੁਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਲੱਖ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਇੱਕ ਕੋਟੀ-ਸ਼ਤ।

Verse 188

दश पद्मानि चान्यानि महापद्मानि वै नव / संख्यातानि कुलीनानां वानराणां तरस्विनाम्

ਹੋਰ ਦਸ ਪਦਮ ਅਤੇ ਨੌਂ ਮਹਾਪਦਮ—ਇਹ ਕੁਲੀਨ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 189

सर्वे तेजस्विनः शूराः कामरूपा महा बलाः / दिव्याभरणवेषाश्च ब्रह्मण्याश्चाहितग्नयः

ਉਹ ਸਭ ਤੇਜਸਵੀ ਸੂਰਮੇ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਸਨ; ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਵੇਸ਼ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭਕਤ ਅਤੇ ਆਹਿਤਾਗਨੀ ਸਨ।

Verse 190

यष्टारः सर्वयज्ञानां सहस्रशतदक्षिणाः / मुकुटैः कुण्डलैर्हारैः केयूरैः समलङ्कृताः

ਉਹ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾਰ ਸਨ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦਕਸ਼ਿਣਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ; ਮੁਕੁਟ, ਕੁੰਡਲ, ਹਾਰ ਅਤੇ ਕੇਯੂਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 191

वेदवेदाङ्गविद्वांसो नीतिशास्त्रविचक्षणाः / अस्त्राणां मोचने चापि तथा संहारकर्मणि

ਉਹ ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਨੀਤੀ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸਨ; ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਤੇ ਵਰਤਣ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੱਖ ਸਨ।

Verse 192

दिव्यमं त्रपुरस्कारा दिव्यमन्त्रपुरस्कृताः / समर्था बलिनः शूराः सर्वशस्त्रप्रहारिणः

ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਗੇ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਸਨ; ਸਮਰੱਥ, ਬਲਵਾਨ, ਸੂਰਮੇ, ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 193

दिव्यरूपधराः सौम्या जरामरणवर्जिताः / कुलानां च सहस्राणि दश तेषां महात्मनाम्

ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੌਮ੍ਯ ਅਤੇ ਜਰਾ-ਮਰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੇ ਕੁਲ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ।

Verse 194

चतुर्षु मेरुपार्श्वेषु हेमकूटे हिमाह्वये / नीले श्वेतनगे चैव निषधे गन्धमादने

ਮੇਰੂ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ—ਹੇਮਕੂਟ, ਹਿਮਾਹ੍ਵਯ (ਹਿਮਾਲਯ), ਨੀਲ, ਸ਼੍ਵੇਤ ਪਹਾੜ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਵਿੱਚ।

Verse 195

द्वीपेषु सप्तसु तथा या गुहा ते च पर्वताः / निलयास्तेषु ते प्रोक्ता विश्वकर्मकृता स्वयम्

ਸੱਤਾਂ ਦੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ—ਸਵੈੰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ।

Verse 196

पुरैश्च विविधाकारैः प्रकारैश्च विभूषिताः / सर्वर्तुरमणीयास्ते ह्युद्यानानि च सर्वशः

ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਨਗਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ; ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਐਸੇ ਬਾਗ ਹਨ ਜੋ ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਮਨੋਹਰ ਹਨ।

Verse 197

गृहभूमिषु शय्यासु पुष्पगन्धसुखोदिताः / आलेपनैश्च विविधैर्दिव्यभक्तिकृतैस्तथा

ਘਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ਯਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਸੁਖ ਛਾਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਵ੍ਯ ਲੇਪਨ ਵੀ ਹਨ।

Verse 198

सर्वरत्नसमाकीर्णा मानसीं सिद्धिमास्थिताः / वानरा वानरीभिस्ते दिव्याभरणभूषिताः

ਉਹ ਵਾਨਰ ਅਤੇ ਵਾਨਰੀਆਂ ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਮਾਨਸਿਕ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ; ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 199

पिबन्तो मधु माध्वीकं सुधाभक्षानुमिश्रितम् / क्रियामयाः समुदिता दिवि देवगणा इव

ਉਹ ਮਧੁ ਅਤੇ ਮਾਧਵੀਕ ਰਸ ਪੀਂਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਸੁਧਾ-ਭੋਜਨ ਵਰਗਾ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਕਰਮਸ਼ੀਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵਗਣਾਂ ਵਾਂਗ ਉਭਰੇ।

Verse 200

देवगन्धर्वमुख्यानां पुत्रास्ते वै सुखे रताः / धार्मिकाश्च वरोत्सिक्ता युद्धशैण्डा महाबलाः

ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਰਤੇ ਹੋਏ; ਧਾਰਮਿਕ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਸਨ।