Adhyaya 11: Hospitality at Gauramukha’s Hermitage and the Power of the Wish-Fulfilling Jewel

Verse 1

श्रीवराह उवाच । ततस्तमीदृशं दृष्ट्वा तदा गौरमुखाश्रमम् । दुर्ज्जयश्चिन्तयामास रम्यमाश्रममण्डलम् ॥ ११.१ ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ତାପରେ ଗୌରମୁଖଙ୍କ ଏପରି ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖି ଦୁର୍ଜ୍ଜୟ ସେହି ରମ୍ୟ ଆଶ୍ରମ-ପରିସର ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲା।

Verse 2

प्रविशाम्यत्र पश्यामि ऋषीन् परमधार्मिकान् । चिन्तयित्वा तदा राजा प्रविवेश तमाश्रमम् ॥ ११.२ ॥

“ମୁଁ ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ପରମଧାର୍ମିକ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବି।” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ରାଜା ତେବେ ସେହି ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 3

तस्य प्रविष्टस्य ततो राज्ञः परमहर्षितः । चकार पूजां धर्मात्मा तदा गौरमुखो मुनिः ॥ ११.३ ॥

ରାଜା ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ ଧର୍ମାତ୍ମା ମୁନି ଗୌରମୁଖ ପରମ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ପୂଜା-ସତ୍କାର କଲେ।

Verse 4

स्वागतातिक्रियाः कृत्वा कथान्ते तं महामुनिः । स्वशक्त्या अहं नृपश्रेष्ठ सानुगस्य च भोजनम् ॥ ११.४ ॥

ସ୍ୱାଗତ-ସତ୍କାର କ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ କରି, କଥାର ଶେଷରେ ମହାମୁନି କହିଲେ—“ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଓ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଚରମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବି।”

Verse 5

करिष्यामि प्रमुच्यन्तां साधु वाह इति द्विजः । एवमुक्त्वा स्थितस्तूष्णीं स मुनिः संशितव्रतः ॥ ११.५ ॥

ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ—“ମୁଁ କରିବି; ସେମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରାଯାଉ—ସାଧୁ, ଭଲ।” ଏଭଳି କହି ସେହି ସଂଶିତବ୍ରତ ମୁନି ନୀରବ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ।

Verse 6

राजाऽपि तस्थौ तद्भक्त्या स्वसहायैः समन्वितः । अक्षौहिण्यो बलस्यास्य पञ्चमात्रास्तदा स्थिताः । अयं च तापसः किं मे दास्यते भोजनं त्विह ॥ ११.६ ॥

ରାଜା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିସହିତ ନିଜ ସହାୟମାନଙ୍କ ସହ ତେଁଠି ରହିଲେ। ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ସେନାର ପାଞ୍ଚ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେଠାରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲା। ଏବଂ ସେ ମନେ ଭାବିଲେ—“ଏହି ତାପସ ଏଠି ମୋତେ କ’ଣ ଭୋଜନ ଦେବେ?”

Verse 7

निमन्त्र्य दुर्जयं विप्रस्तदा गौरमुखो नृपम् । चिन्तयामास किं चास्य मया देयं तु भोजनम् ॥ ११.७ ॥

ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୌରମୁଖ ଦୁର୍ଜୟ ରାଜାଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରି ଚିନ୍ତା କଲେ—“ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କେଉଁ ଭୋଜନ ଦେବି?”

Verse 8

एवं चिन्तयतस्तस्य महर्षेर्भावितात्मनः । स्थितो मनसि देवेशो हरिर्नारायणः प्रभुः ॥ ११.८ ॥

ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସେଇ ଭାବିତାତ୍ମା ମହର୍ଷିଙ୍କ ମନରେ ଦେବେଶ, ପ୍ରଭୁ ହରି ନାରାୟଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ।

Verse 9

ततः संस्मृत्य मनसा देवं नारायणं तदा । तोषयामास गङ्गायां प्रविश्य मुनिसत्तमः ॥ ११.९ ॥

ତାପରେ ସେଇ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନରେ ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଗଙ୍ଗାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଆରାଧନା କଲେ।

Verse 10

धरण्युवाच । कथं गौरमुखो विष्णुं तोषयामास भूधर । एतन्मे कौतुकं श्रोतुं सम्यगिच्छा प्रवर्तते ॥ ११.१० ॥

ଧରଣୀ କହିଲେ—“ହେ ଭୂଧର! ଗୌରମୁଖ କିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ? ଏହା ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ମୋ ମନରେ ତୀବ୍ର ଇଚ୍ଛା ଜାଗିଛି।”

Verse 11

नमोऽस्तु विष्णवे नित्यं नमस्ते पीतवाससे । नमस्ते चाद्यरूपाय नमस्ते जलरूपिणे ॥ ११.११ ॥

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସଦା ନମସ୍କାର; ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆଦ୍ୟରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଜଳରୂପୀ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 12

नमस्ते सर्वसंस्थाय नमस्ते जलशायिने । नमस्ते क्षितिरूपाय नमस्ते तेजसात्मने ॥ ११.१२ ॥

ସମସ୍ତ ସଂସ୍ଥାର ଆଧାର ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଜଳରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କ୍ଷିତିରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ତେଜସ୍‌ମୟ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 13

नमस्ते वायुरूपाय नमस्ते व्योमरूपिणे । त्वं देवः सर्वभूतानां प्रभुस्त्वमसि हृरिच्छयः ॥ ११.१३ ॥

ବାୟୁରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ବ୍ୟୋମରୂପୀ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ଦେବ; ଆପଣେ ପ୍ରଭୁ—ହୃଦୟର ଇଚ୍ଛା-ପ୍ରେରଣାରୂପେ ବିରାଜିତ।

Verse 14

त्वमोङ्कारो वषट्कारः सर्वत्रैव च संस्थितः । त्वमादिः सर्वदेवानां तव चादिर्न विद्यते ॥ ११.१४ ॥

ଆପଣେ ଓଁକାର ଓ ବଷଟ୍କାର; ଆପଣ ସର୍ବତ୍ର ସ୍ଥିତ। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କର ଆଦି; କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କର ଆଦି ନାହିଁ।

Verse 15

त्वं भूस्त्वं च भुवो देव त्वं जनस्त्वं महः स्मृतः । त्वं तपस्त्वं च सत्यं च त्वयि देव चराचरम् ॥ ११.१५ ॥

ହେ ଦେବ, ଆପଣେ ଭୂଃ ଓ ଆପଣେ ଭୁବଃ; ଆପଣେ ଜନଃ ଓ ଆପଣେ ମହଃ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଆପଣେ ତପଃ ଓ ଆପଣେ ସତ୍ୟ; ହେ ଦେବ, ଚରାଚର ସବୁ ଆପଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।

Verse 16

त्वत्तो भूतमिदं विश्वं त्वदुद्भूताऋगादयः । त्वत्तः शास्त्राणि जातानि त्वत्तो यज्ञाः प्रतिष्ठिताः ॥ ११.१६ ॥

ତୁମଠାରୁ ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ତୁମଠାରୁ ଋଗ୍ବେଦାଦି ବେଦମାନେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ତୁମଠାରୁ ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମ ଉପରେ ଯଜ୍ଞମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 17

त्वत्तो वृक्षाः वीरुधश्च त्वत्तः सर्वा वनौषधिः । पशवः पक्षिणः सर्पास्त्वत्त एव जनार्दन ॥ ११.१७ ॥

ତୁମଠାରୁ ଗଛ ଓ ଲତା-ଗୁଳ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ତୁମଠାରୁ ସମସ୍ତ ବନଔଷଧି ଜନ୍ମେ। ହେ ଜନାର୍ଦନ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ତୁମଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ।

Verse 18

ममापि देवदेवेश राजाऽदुर्जयसंज्ञितः । आगतोऽभ्यागतस्तस्य आतिथ्यं कर्तुमुत्सहे ॥ ११.१८ ॥

ହେ ଦେବଦେବେଶ, ଦୁର୍ଜୟ ନାମକ ରାଜା ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଖକୁ ଅତିଥି ଭାବେ ଆସିଛନ୍ତି; ମୁଁ ତାଙ୍କର ଆତିଥ୍ୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ।

Verse 19

तस्य मे निर्धनस्याद्य देवदेव जगत्पते । भक्तिनम्रस्य देवेश कुरुष्वान्नाद्यसंचयम् ॥ ११.१९ ॥

ହେ ଦେବଦେବ, ଜଗତ୍ପତେ! ଆଜି ମୁଁ ନିର୍ଧନ ଓ ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ର; ହେ ଦେବେଶ, ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ନ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀର ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।

Verse 20

यं यं स्पृशामि हस्तेन यं यं पश्यामि चक्षुषा । वृक्षं वा तृणकन्दं वा तत्तदन्नं चतुर्विधम् ॥ ११.२० ॥

ମୁଁ ହାତରେ ଯାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ ଓ ଚକ୍ଷୁରେ ଯାହାକୁ ଦେଖେ—ସେ ଗଛ ହେଉ କି ତୃଣକନ୍ଦ—ସେସବୁ ଚାରି ପ୍ରକାର ଅନ୍ନ ହୋଇଯାଉ।

Verse 21

तथा त्वन्यतमं वापि यद्ध्यातं मनसा मया । तत्सर्वं सिद्ध्यतां मह्यं नमस्ते परमेश्वर ॥ ११.२१ ॥

ସେହିପରି ମୋ ମନରେ ଯେ କୌଣସି ଅନ୍ୟ ବିଷୟ ମୁଁ ଧ୍ୟାନ କରିଛି, ସେ ସବୁ ମୋ ପାଇଁ ସିଦ୍ଧ ହେଉ। ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ନମସ୍କାର।

Verse 22

इति स्तुत्या तु देवेशस्तुतोष जगतां पतिः । मुनेस्तस्य स्वकं रूपं दर्शयामास केशवः ॥ ११.२२ ॥

ଏହି ସ୍ତୁତିଦ୍ୱାରା ଦେବେଶ, ଜଗତ୍‌ର ପତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ଏବଂ କେଶବ ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଦର୍ଶାଇଲେ।

Verse 23

उवाच सुप्रसन्नात्मा ब्रूहि विप्र वरं परम् । एवं श्रुत्वाऽक्षिणी यावदुन्मीलयति वै मुनिः ॥ ११.२३ ॥

ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତରେ ସେ କହିଲେ—“ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିପ୍ର, ପରମ ବର କହ।” ଏହା ଶୁଣି ମୁନି ତାଙ୍କ ଆଖି ଖୋଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 24

तदा शङ्खगदापाणिः पीतवासा जनार्दनः । गरुडस्थोऽपि तेजस्वी द्वादशादित्यसप्रभः ॥ ११.२४ ॥

ତେବେ ଶଙ୍ଖ ଓ ଗଦା ହାତରେ ଧାରଣ କରି, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ—ଗରୁଡ଼ାରୂଢ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ତେଜସ୍ୱୀ—ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ସମ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 25

दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेद्युगपदुत्थिता । यदि भाः सदृशी सा स्याद्भासस्तस्य महात्मनः ॥ ११.२५ ॥

ଯଦି ଆକାଶରେ ଏକାସାଥି ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦୀପ୍ତି ଉଦିତ ହୁଏ, ତେବେ ସେହି ଦୀପ୍ତି ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଭା ସହ ସଦୃଶ ହୋଇପାରେ।

Verse 26

तत्रैकस्थं जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा । ददर्श स मुनिर्देवि विस्मयोत्फुल्ललोचनः ॥ ११.२६ ॥

ସେଠାରେ ଏକେ ସ୍ଥାନରେ ସେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଅନେକ ପ୍ରକାରେ ବିଭକ୍ତ ଥିଲା। ହେ ଦେବୀ, ସେ ମୁନି ବିସ୍ମୟରେ ପ୍ରସାରିତ ନୟନରେ ତାହା ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 27

जगाम शिरसा देवं कृताञ्जलिरथाब्रवीत् । यदि मे वरदो देवो भूयाद् भक्तस्य केशव ॥ ११.२७ ॥

ସେ ଶିର ନମାଇ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ କହିଲେ— “ଯଦି ଭକ୍ତ ମୋ ପ୍ରତି କେଶବ ଦେବ ଦୟାକରି ମୋତେ ବର ଦେବେ…”

Verse 28

इदानीमेष नृपतिर्यथा सबलवाहनः । ममाश्रमे कृताहारः श्वः प्रयाता स्वकं गृहम् ॥ ११.२८ ॥

ଏବେ ଏହି ନୃପତି ସେନା ଓ ବାହନ ସହିତ ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ଭୋଜନ କରିଛନ୍ତି; କାଲି ସେ ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବେ।

Verse 29

इत्युक्तस्तस्य देवेशो वरदः सम्बभूव ह । चित्तसिद्धिं ददौ तस्मै मणिं च सुमहाप्रभम् ॥ ११.२९ ॥

ଏପରି କହିବା ପରେ ଦେବେଶ୍ୱର ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବରଦାତା ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଚିତ୍ତସିଦ୍ଧି ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ମଣି ଦେଲେ।

Verse 30

तं दत्त्वाऽन्तर्दधे देवः स च गौरमुखो मुनिः । जगाम चाश्रमं पुण्यं नाना ऋषिनिषेवितम् ॥ ११.३० ॥

ତାହା ଦେଇ ଦେବ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଏବଂ ଗୌରମୁଖ ମୁନି ଅନେକ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଷେବିତ ପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

Verse 31

तत्र गत्वा स विप्रेन्द्रश्चिन्तयामास वै मुनिः । हिमवच्छिखराकारं महाभ्रमिव चोन्नतम् । शशाङ्करश्मिसङ्काशं गृहं वै शतभूमिकम् ॥ ११.३१ ॥

ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ମୁନି ଏକ ଭବନକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ—ହିମାଳୟ ଶିଖର ସଦୃଶ ଆକାର, ମହାମେଘ ପରି ଉଚ୍ଚ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏବଂ ଶତଭୂମିକ।

Verse 32

तादृशानां सहस्राणि लक्षकोट्यश्च सर्वशः । गृहानि निर्ममे विप्रो विष्णोर्लब्धवरस्तदा ॥ ११.३२ ॥

ତେବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଠାରୁ ବର ପାଇ ସେ ବିପ୍ର ସର୍ବତ୍ର ସେହି ପ୍ରକାର ଗୃହ ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ—ହଜାରେ, ଲକ୍ଷେ, କୋଟିରେ।

Verse 33

प्राकाराणि ततोऽपान्ते तल्लग्नोद्यानकानि च । कोकिलाकुलघुष्टानि नानाद्विजवराणि च । चम्पकाशोकपुन्नागनागकेशरवन्ति च ॥ ११.३३ ॥

ତାପରେ ପ୍ରାନ୍ତଭାଗରେ ପ୍ରାକାର (ପରିକୋଟ) ଥିଲା ଏବଂ ସେଥିସହ ଲଗ୍ନ ଉଦ୍ୟାନ ଥିଲା—କୋକିଳ ଝୁଣ୍ଡର କୁହୁକୁହୁରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, ନାନା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ, ପୁନ୍ନାଗ ଓ ନାଗକେଶର ବନରେ ସମୃଦ୍ଧ।

Verse 34

नानाजात्यस्तथा वृक्षाः गृहोद्यानॆषु सर्वशः । हस्तिनां हस्तिशालाश्च तुरगाणां च मन्दुराः ॥ ११.३४ ॥

ଗୃହୋଦ୍ୟାନରେ ସର୍ବତ୍ର ନାନାଜାତି ଗଛ ଥିଲା; ହାତୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହସ୍ତିଶାଳା ଏବଂ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦୁର (ଅଶ୍ୱଶାଳା) ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 35

चकार सञ्चयान् विप्रो नानाभक्ष्याणि सर्वशः । भक्ष्यं भोज्यं तथा लेह्यं चोष्यं बहुविधं तथा । चकारान्नाद्यनिचयं हेमपात्र्यश्च सर्वतः ॥ ११.३५ ॥

ସେ ବିପ୍ର ସର୍ବତ୍ର ନାନାପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟର ସଞ୍ଚୟ କଲେ—ଭକ୍ଷ୍ୟ, ଭୋଜ୍ୟ, ଲେହ୍ୟ ଓ ଚୋଷ୍ୟ, ବହୁବିଧ। ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅନ୍ନାଦିର ଢେର କଲେ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ରଖିଲେ।

Verse 36

एवं कृत्वा स विप्रस्तु राजानं भूरितेजसम् । उवाच सर्वसैन्यानि प्रविशन्तु गृहानिति ॥ ११.३६ ॥

ଏପରି କରି ସେ ବିପ୍ର ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ସମସ୍ତ ସେନା ନିଜ ନିଜ ନିବାସସ୍ଥାନରେ ପ୍ରବେଶ କରୁ।”

Verse 37

एवमुक्तस्ततो राजा तद्गृहं पर्वतोपमम् । प्रविवेशान्तरेष्वन्ये भृत्या विविशुराशु वै ॥ ११.३७ ॥

ଏପରି କୁହାଯାଇଥିବାରୁ ରାଜା ସେହି ପର୍ବତସଦୃଶ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଅନ୍ୟ ଭୃତ୍ୟମାନେ ଅନ୍ତଃକକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 38

ततस्तेषु प्रविष्टेषु तदा गौरमुखो मुनिः । प्रगृह्य तं मणिं दिव्यं राजानं छेदमब्रवीत् ॥ ११.३८ ॥

ତାପରେ ସେମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିସାରିଲେ, ଗୌରମୁଖ ମୁନି ଦିବ୍ୟ ମଣିଟି ଧରି ଛେଦ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 39

मज्जनाभ्यवहारार्थं पथि श्रमकृते तथा । विलासिनीस्तथा दासान् प्रेषयिष्यामि ते नृप ॥ ११.३९ ॥

“ସ୍ନାନ ଓ ଭୋଜନ ପାଇଁ, ଏବଂ ପଥର ଶ୍ରମ ନିବାରଣାର୍ଥ, ହେ ନୃପ, ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ବିଲାସିନୀମାନେ ଓ ଦାସମାନେ ପଠାଇବି।”

Verse 40

एवमुक्त्वा स विप्रेन्द्रस्तं मणिं वैष्णवं शुभम् । एकान्ते स्थापयामास राज्ञस्तस्य प्रपश्चतः ॥ ११.४० ॥

ଏପରି କହି ସେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଶୁଭ ବୈଷ୍ଣବ ମଣିଟିକୁ ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ରାଜା ତାହା ଦେଖୁଥିଲେ।

Verse 41

तस्मिन् स्थापितमात्रे तु मणौ शुद्धसमप्रभे । निश्चेरुर्योषितस्तत्र दिव्यरूपाः सहस्रशः ॥ ११.४१ ॥

ଶୁଦ୍ଧ ସମପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ ସେହି ମଣି ସ୍ଥାପିତ ହେବାମାତ୍ରେ ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟରୂପା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହସ୍ରଶଃ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 42

सुकुमाराङ्गरागाद्याः सुकुमारवराङ्गनाः । सुकपोलाः सुचार्व्यङ्ग्यः सुकेशान्ताः सुलोचनाः । काश्चित्सौवर्णपात्रीश्च गृहीत्वा संप्रatasthire ॥ ११.४२ ॥

କୋମଳ ଅଙ୍ଗରାଗ ଆଦି ଶୃଙ୍ଗାରରେ ସୁଶୋଭିତ ସେହି ସୁକୁମାର ଶ୍ରେଷ୍ଠାଙ୍ଗନାମାନେ—ସୁନ୍ଦର କପୋଳ, ମନୋହର ଦେହ, ସୁସଜ୍ଜିତ କେଶ ଓ ମଧୁର ନୟନଯୁକ୍ତ—ଅଗ୍ରସର ହେଲେ; କେତେକେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ଧରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 43

एवं योषिद्गणास्तत्र नराः कर्मकरास्तथा । निर्जग्मुस्तस्य नृपतेः सर्वे भृत्या नृपस्य ह । केवलं भोजनं पूर्वं परिधानं च सर्वशः ॥ ११.४३ ॥

ଏହିପରି ସେଠାରେ ସ୍ତ୍ରୀଗଣ ଓ କର୍ମକର ପୁରୁଷମାନେ—ରାଜାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭୃତ୍ୟ—ସେହି ନୃପତିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ; ସେମାନେ କେବଳ ନିଜ ଭୋଜନସାମଗ୍ରୀ ଓ ପରିଧାନବସ୍ତ୍ର ମାତ୍ର ନେଇଗଲେ।

Verse 44

ताः स्त्रियः सर्वभृत्यानां राजमार्गेण मज्जनं । ददुस्ते च नराश्वानां हस्तिनां च त्वरान्विताः ॥ ११.४४ ॥

ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଭୃତ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ନାନ-ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ; ଏବଂ ପୁରୁଷମାନେ ତ୍ୱରାସହିତ ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବନ୍ଧ କଲେ।

Verse 45

नानाविधानि तूर्याणि तत्रावाद्यन्त सर्वशः । मज्जने नृपतेस्तत्र ननृतुश्चान्ययोषितः । अपराश्च जगुस्तत्र शक्रस्येव प्रमज्जतः ॥ ११.४५ ॥

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନାନାପ୍ରକାର ତୂର୍ୟ ବାଜିଲା। ନୃପତିଙ୍କ ମଜ୍ଜନ ସମୟରେ କେତେକ ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଗାନ କଲେ—ଯେପରି ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ନିଜେ ସ୍ନାନ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 46

एवं दिव्योपचारेण स्नात्वा राजा महामनाः । चिन्तयामास राजेन्द्रो विस्मयाविष्टचेतनः । किमिदं मुनिसामर्थ्यं तपसो वाऽथ वा मणेः ॥ ११.४६ ॥

ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ଉପଚାରରେ ସ୍ନାନ କରି ମହାମନା ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ଚିତ୍ତରେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏହା ମୁନିମାନଙ୍କ କେମିତି ସାମର୍ଥ୍ୟ? ତପସ୍ୟାର ଫଳ କି, ନା ମଣିର ପ୍ରଭାବ?”

Verse 47

यथा च नृपतेः पूजा कृता तेन महर्षिणा । तद्वद्भृत्यजनस्यापि चकार मुनिसत्तमः ॥ ११.४८ ॥

ଯେପରି ସେ ମହର୍ଷି ନୃପଙ୍କ ପୂଜା-ସତ୍କାର କରିଥିଲେ, ସେହିପରି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କ ଭୃତ୍ୟଜନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯଥୋଚିତ ଆତିଥ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନ କଲେ।

Verse 48

यावत् स राजा बुभुजे सभृत्यबलवाहनः । तावदस्तगिरिं भानुर्जगामारुणसप्रभः ॥ ११.४९ ॥

ଯେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ରାଜା ଭୃତ୍ୟ, ବଳ ଓ ବାହନ ସହିତ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଅରୁଣାଭ ପ୍ରଭାଯୁକ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତଗିରି (ପଶ୍ଚିମ ପର୍ବତ) କୁ ଗଲା।

Verse 49

ततस्तु रात्रिः समपद्यताधुना शरच्छशाङ्कोज्ज्वलऋक्षमण्डिता । करोति रागं स च रोहिणीधवः सुसङ्गतं सौम्यगुणेषु तापि च ॥ ११.५० ॥

ତାପରେ ଶରତ୍କାଳୀନ ଚନ୍ଦ୍ରର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ ରାତ୍ରି ଆସିଲା। ରୋହିଣୀଧବ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୌମ୍ୟଗୁଣରେ ସୁସଙ୍ଗତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଗ (ଆକାଙ୍କ୍ଷା) ଜଗାଇ ତାପ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମାଇଲେ।

Verse 50

भृगूद्वहः कृष्णतरांशुभानुना सहोद्यातो दैत्यगुरुः सुराधिपः । अथान्तरात्पक्षगतो न राजते स्वभावयोगेन मतिस्तु देहिनाम् ॥ ११.५१ ॥

ଅଧିକ କୃଷ୍ଣତର କିରଣଯୁକ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୈତ୍ୟଗୁରୁ (ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ) ସହଉଦିତ ହେଲେ; ତେବେ ଅନ୍ତରପକ୍ଷକୁ ଗତ ହେବାରୁ ଦେବାଧିପ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆର ଦୀପ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଦେହୀମାନଙ୍କ ମତି ସ୍ୱଭାବଯୋଗର ବଳରେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବାନୁସାରେ ଚାଲେ।

Verse 51

सुरक्ततां भूमिसुतश्च मुञ्चते राहुः सिती चन्द्रमसोऽंशुभिः सितैः । मुक्तः स्वभावो जगतः सुरासुरैरनुस्वभावो बलवान् सुकृन्नृपः ॥ ११.५२ ॥

ଭୂମିସୁତ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଗାଢ଼ ରକ୍ତିମତା ଛାଡ଼ିଦିଏ, ଏବଂ ରାହୁ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧବଳ କିରଣରେ ଫିକା ହୋଇଯାଏ। ଦେବ-ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଜଗତର ସ୍ୱଭାବ ଯେନେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସୁକୃତ କରୁଥିବା ବଳବାନ ରାଜା ସେହି ସ୍ୱଭାବ-କ୍ରମକୁ ଅନୁସରେ।

Verse 52

सितेश्वराख्यापितरश्मिमण्डले सूर्यत्वसिद्धान्तकषेव निर्मले । करोति केतुर्न परे महत्तमस्तदा कुशीलॆषु गतिश्च निर्मला ॥ ११.५३ ॥

‘ସିତେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ କିରଣମଣ୍ଡଳରେ—ସୂର୍ଯ୍ୟସ୍ୱଭାବର ସିଦ୍ଧାନ୍ତଦ୍ୱାରା ଯେନେ ଘସି ନିର୍ମଳ କରାଯାଇଛି—କେତୁ ଅନ୍ୟତ୍ର ଅତ୍ୟଧିକ ଅନ୍ଧକାର ସୃଷ୍ଟି କରେନାହିଁ। ତେବେ କୁଶୀଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଗତି (କ୍ରମ) ନିର୍ମଳ ହୁଏ।

Verse 53

बुधोच्चबुद्धिर्जगतो विभावयन् रराज राज्ञो तनयः स्वकर्मभिः । भृरीतेच्छकः कक्षविवाहितश्चिरं भवेदियं साधुषु सम्मितिर्ध्रुवम् ॥ ११.५४ ॥

ଉଚ୍ଚ ଓ ବିବେକଶୀଳ ବୁଦ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ, ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିବା ରାଜପୁତ୍ର ନିଜ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା। ଯଥୋଚିତ ଆଶ୍ରୟ ଚାହୁଁଥିବା ଏବଂ କକ୍ଷ ବଂଶରେ ବିବାହସମ୍ବନ୍ଧରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଯୁକ୍ତ—ସାଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାହାର ଏହି ସମ୍ମାନ ନିଶ୍ଚୟ ଧ୍ରୁବ ରହେ।

Verse 54

करोति केतुः कपिलं वियच्छिरं राज्ञः सुराणां पथि संस्थितं भृशम् । न दुर्जनः सज्जनसंसदि क्वचित् करोति शुद्धं निजकर्मकौशलम् ॥ ११.५५ ॥

କେତୁ କପିଳବର୍ଣ୍ଣର ବିସ୍ତୃତ ଚିହ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଏବଂ ରାଜା ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ପଥରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ଭାବେ ସ୍ଥିତ ରହେ। କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଜନ, ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ସଭାରେ ମଧ୍ୟ, କେଉଁଠି ନିଜ କର୍ମକୌଶଳକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିପାରେନାହିଁ।

Verse 55

शशाङ्करश्मिप्रविभासिता अपि प्रकाशमीयुर्निरताः पदे पदे । कुलम्भवाः सम्भवधर्मपत्तयो महांशुयोगान्महतां समुन्नतिम् ॥ ११.५६ ॥

ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣରେ ଆଲୋକିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପଦେ ପଦେ ଅବିଚଳ ରହି ସ୍ୱୟଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି। କୁଳଜ, ନିଜ ପଦକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ, ମହାତେଜସ୍ବୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରୁ ମହାନମାନଙ୍କ ଉନ୍ନତି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 56

त्रिदोषसक्तान्निकृतोऽस्य सर्वशः सुतेन राज्ञो वरुणस्य सूर्यजः । विराजते कौशिकसन्निवेशिता न वेदकर्म क्वचिदन्यथा भवेत् ॥ ११.५७ ॥

ତ୍ରିଦୋଷରେ ଆସକ୍ତ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ତାହାକୁ ସର୍ବଥା ପାଶେ ରଖିଦେଲା; ବରୁଣରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୂର୍ୟବଂଶଜ କୌଶିକ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ। କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ବେଦକର୍ମର ଆଚରଣ ବିଧିରୁ ଅନ୍ୟଥା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 57

द्वन्द्वः समेतान् मम यः शिशुः पुरा हरिर्य आराधितवान् नृपासनम् । लक्ष्म्यापि बुद्ध्या सुचिरं प्रकाशते ध्रुवेण विष्णुस्मरणेन दुर्लभम् ॥ ११.५८ ॥

ପୂର୍ବେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋର ସେଇ ଶିଶୁ ହରି ରାଜାସନକୁ ଆରାଧନା କରିଥିଲା। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ମଧ୍ୟ ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଦୀପ୍ତିମାନ ରହେ; କିନ୍ତୁ ଧ୍ରୁବଙ୍କ ପରି ବିଷ୍ଣୁସ୍ମରଣ ଲାଭ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 58

इतीदृशी रात्रिरभूदृषेः शुभे वराश्रमे दुर्जयभूपतेः शुभा । सभृत्यसामन्तवराश्वदन्तिनः सुभक्तवस्त्राभरणादिपूजया ॥ ११.५९ ॥

ଏପରି ଭାବେ ସେଇ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମରେ ଋଷିଙ୍କ ରାତ୍ରି ଶୁଭରୂପେ କଟିଗଲା; ଏବଂ ଦୁର୍ଜୟ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ହେଲା। ସେବକ ଓ ସାମନ୍ତମାନଙ୍କ ସହ, ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ ସହିତ, ଭଲ ଭୋଜନ, ବସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା-ସତ୍କାର କରି।

Verse 59

इतीदृशायां वररत्नचित्रिताः सुपट्टसंवीतवरास्तृतास्तदा । गृहेषु पर्यङ्कवराः समाश्रिताः सुरूपयोषित्कृतभङ्गभासुराः ॥ ११.६० ॥

ଏପରି ପରିବେଶରେ ତେବେ ଘରମାନଙ୍କରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ୟ୍ୟଙ୍କ (ଶୟନାସନ) ଥିଲା—ଉତ୍ତମ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ସୁକୁମାର ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଛାନାରେ ଆବୃତ। ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀମାନଙ୍କ ନୈପୁଣ୍ୟମୟ ଭଙ୍ଗିମାରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା।

Verse 60

स तत्र राजा विससर्ज भूभृतः स्वयं सभृत्यानपि सर्वतो गृहान् । गतेषु सुष्वाप वरस्त्रिया वृतः सुरेशवत्स्वर्गगतः प्रतापवान् ॥ ११.६१ ॥

ସେଠାରେ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ ସେଇ ରାଜା ସ୍ୱୟଂ ସମସ୍ତ ଦିଗର ଘରମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ସେବକମାନଙ୍କ ସହିତ ବିଦାୟ କଲେ। ସେମାନେ ଯାଇସାରିଲେ ପରେ ସେଇ ପ୍ରତାପବାନ ରାଜା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀରେ ଘେରା ହୋଇ ଶୋଇଲେ; ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଦେବେଶଙ୍କ ସମାନ ହେଲେ।

Verse 61

एवं सुमनसस्तस्य सभृत्यस्य महात्मनः । ऋषेस्तस्य प्रभावेण हृष्टास्तु सुषुपुस्तदा ॥ ११.६२ ॥

ଏହିପରି ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଭୃତ୍ୟମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ଋଷିଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ହୃଷ୍ଟ ହୋଇ ସେମାନେ ତେବେ ଶୋଇପଡ଼ିଲେ।

Verse 62

ततो रात्र्यां व्यतीतायां स राजा ताः स्त्रियः पुनः । अन्तर्द्धानं गतास्तत्र दृष्ट्वा तानि गृहाणि च ॥ ११.६३ ॥

ତାପରେ ରାତି ବିତିଗଲାପରେ ରାଜା ପୁନଃ ଦେଖିଲେ—ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସେଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ଏବଂ ସେ ଘରଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 63

अदृश्यानि महार्हाणि वरासनजलानि च । राजा स विस्मयाविष्टश्चिन्तयामास दुःखितः ॥ ११.६४ ॥

ସେ ସାଧାରଣ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତୁ, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଆସନ ଓ ଜଳ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ରାଜା ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ହୋଇ ଦୁଃଖିତ ମନେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।

Verse 64

कथमेवं मणिर्मह्यं भवतीति पुनः पुनः । चिन्तयन्नधिगम्याथ स राजा दुर्जयस्तदा ॥ ११.६५ ॥

ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏହି ମଣି ମୋତେ କିପରି ମିଳୁଛି?” ପରେ ବୁଝି ନେଇ, ସେ ସମୟରେ ଦୁର୍ଜୟ ରାଜା (ତଦନୁସାରେ) କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।

Verse 65

चिन्तामणिमिमं चास्य हरामीति विचिन्त्य सः । प्रयाणं नोदयामास स राजाश्रमबाह्यतः । आश्रमस्य बहिर्गत्वा नातिदूरे सवाहनः ॥ ११.६६ ॥

“ମୁଁ ତାହାର ଚିନ୍ତାମଣି ମଣି ନେଇଯିବି” ବୋଲି ଭାବି ରାଜା ଆଶ୍ରମର ବାହାରୁ ପ୍ରୟାଣ କଲେ; ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାରି ଯାଇ, ସେ ନିଜ ବାହନ ସହିତ ଅତି ଦୂରକୁ ଯାଇନଥିଲେ।

Verse 66

ततो विरोचनाख्यं वै प्रेषयामास मन्त्रिणम् । ऋषेर्गौरमुखस्यापि मणेर्याचनकर्मणि ॥ ११.६७ ॥

ତାପରେ ସେ ବିରୋଚନ ନାମକ ମନ୍ତ୍ରୀକୁ ଋଷି ଗୌରମୁଖଙ୍କ ନିକଟେ ମଣି ଯାଚନା କାର୍ଯ୍ୟରେ ପଠାଇଲେ।

Verse 67

ऋषिं तं च समागत्य मणिं याचितुमुद्यतः । रत्नानां भाजनं राजा मणिं तस्मै प्रदीयताम् ॥ ११.६८ ॥

ସେ ଋଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ମଣି ଯାଚିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା; (କୁହାଗଲା:) “ରତ୍ନର ଭଣ୍ଡାର ରାଜା; ସେ ମଣି ତାହାକୁ ଦିଆଯାଉ।”

Verse 68

अमात्येनैवमुक्तस्तु क्रुद्धो गौरमुखोऽब्रवीत् । प्रतिगृह्णाति विप्रस्तु राजा चैव ददाति च । त्वं च राजा पुनर्भूत्वा याचसे दीनवत् कथम् ॥ ११.६९ ॥

ମନ୍ତ୍ରୀ ଏଭଳି କହିବାରେ କ୍ରୋଧିତ ଗୌରମୁଖ କହିଲେ—“ବିପ୍ର ଗ୍ରହଣ କରେ, ରାଜା ଦାନ କରେ; ତୁମେ ପୁଣି ରାଜା ହୋଇ ଦୀନବତ୍ କିପରି ଯାଚୁଛ?”

Verse 69

एवं ब्रूहि दुराचारं राजानं दुर्जयं स्वयम् । गच्छ द्रुतं दुराचार मा त्वां लोकोऽत्यगादिति ॥ ११.७० ॥

“ଏହିପରି ସେଇ ଦୁରାଚାରୀ, ସ୍ୱୟଂ ଦୁର୍ଜୟ ରାଜାକୁ କହ। ହେ ଦୁରାଚାରୀ, ଶୀଘ୍ର ଯା; ନଚେତ୍ ଲୋକେ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗିଦେବେ”—ଏମିତି କହିଲେ।

Verse 70

एवमुक्त्वा मुनिः प्रागात् कुशेध्माहरणाय वै । चिन्तयन् मनसा तं च मणिं शत्रुविनाशनम् ॥ ११.७१ ॥

ଏଭଳି କହି ମୁନି କୁଶ ଘାସ ଓ ଇନ୍ଧନ ଆଣିବାକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ମନରେ ଶତ୍ରୁବିନାଶକ ସେଇ ମଣିକୁ ଚିନ୍ତନ କଲେ।

Verse 71

एवमुक्तस्तदा दूतो जगाम च नृपान्तिकम् । कथयामास तत्सर्वं यदुक्तं ब्राह्मणेन च ॥ ११.७२ ॥

ଏଭଳି କୁହାଯାଇ ଦୂତ ତେବେ ରାଜାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଗଲା ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ସବିସ୍ତାରେ ଜଣାଇଲା।

Verse 72

ततः क्रोधपरीतात्मा श्रुत्वा ब्राह्मणभाषितम् । दुर्जयः प्राह नीलाख्यं सामन्तं गच्छ माचिरम् । ब्राह्मणस्य मणिं गृह्य तूर्णमेहि यदृच्छया ॥ ११.७३ ॥

ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି କ୍ରୋଧାବେଶିତ ଦୁର୍ଜୟ ‘ନୀଳ’ ନାମକ ସାମନ୍ତକୁ କହିଲା—“ବିଳମ୍ବ କରନି, ଶୀଘ୍ର ଯା। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଣି ନେଇ ଯେପରି ହେଉ ତୁରନ୍ତ ଫେରିଆ।”

Verse 73

एवमुक्तस्तदा नीलो बहुसेनापरिच्छदः । जगाम स च विप्रस्य वन्याश्रममण्डलम् ॥ ११.७४ ॥

ଏଭଳି ଆଦେଶ ପାଇ ନୀଳ ବହୁ ସେନା ଓ ପରିଚ୍ଛଦ ସହିତ ଯାତ୍ରା କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବନାଶ୍ରମ-ମଣ୍ଡଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 74

तत्राग्निहोत्रशालायां दृष्ट्वा तं मणिमाहितम् । उत्तीर्य स्यन्दनान्नीलः सोऽवरोहत भूतले ॥ ११.७५ ॥

ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରଶାଳାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସେଇ ମଣିକୁ ଦେଖି, ନୀଳ ରଥରୁ ଅବତରି ଭୂମିରେ ପାଦ ଦେଲା।

Verse 75

अवतीर्णे ततस्तस्मिन् नीले परमदारुणे । क्रूरबुद्ध्या मनेस्तस्मान्निर्जग्मुः शस्त्रपाणयः ॥ ११.७६ ॥

ତାପରେ ସେ ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ, ପରମ ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନରେ ଅବତରିତ ହେବାମାତ୍ରେ, କ୍ରୂରବୁଦ୍ଧି ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନେ ସେଇ ମଣିରୁ (ଯେନ) ବାହାରିଲେ।

Verse 76

सरथाः सध्वजाः साश्वाः सबाणाः सासिचर्मिणः । सधनुष्काः सतूणीराः योधाः परमदुर्जयाः ॥ निश्चेरुस्तं मणिं भित्वा असंख्येया महाबलाः ॥ ११.७७ ॥

ଧ୍ୱଜଯୁକ୍ତ ରଥରେ, ଅଶ୍ୱସହିତ, ବାଣ–ଖଡ୍ଗ–ଢାଳରେ ସଜ୍ଜ, ଧନୁଷ ଓ ତୂଣୀର ଧାରଣ କରିଥିବା, ପରମ ଦୁର୍ଜୟ ଅସଂଖ୍ୟ ମହାବଳ ଯୋଧାମାନେ ସେଇ ମଣିକୁ ଭେଦି ବାହାରିଲେ।

Verse 77

तत्र सज्जा महाशूरा दश पञ्च च संख्यया । नामभिस्तान् महाभागे कथयामि श्रृणुष्व तान् ॥ ११.७८ ॥

ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧପାଇଁ ସଜ୍ଜ ମହାଶୂରମାନେ—ସଂଖ୍ୟାରେ ପନ୍ଦର—ଥିଲେ। ହେ ମହାଭାଗେ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ନାମ କହୁଛି; ଶୁଣ।

Verse 78

सुप्रभो दीप्ततेजाश्च सुरश्मिः शुभदर्शनः । सुकान्तिः सुन्दरः सुन्दः प्रद्युम्नः सुमनाः शुभः ॥ ११.७९ ॥

ସୁପ୍ରଭ, ଦୀପ୍ତତେଜ, ସୁରଶ୍ମି, ଶୁଭଦର୍ଶନ, ସୁକାନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର, ସୁନ୍ଦ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସୁମନା, ଶୁଭ—ଏହି (ନାମଗୁଡ଼ିକ)।

Verse 79

सुशीलः सुखदः शम्भुः सुदान्तः सोम एव च । एते पञ्चदश प्रोक्ता नायका मणितोत्थिताः ॥ ११.८० ॥

ସୁଶୀଳ, ସୁଖଦ, ଶମ୍ଭୁ, ସୁଦାନ୍ତ, ସୋମ ମଧ୍ୟ। ଏହି ପନ୍ଦର ନାୟକ ମଣିରୁ ଉତ୍ଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 80

ततो विरोचनं दृष्ट्वा बहुसैन्यपरिष्कृतम् । योधयामासुरव्यग्रा विविधायुधपाणयः ॥ ११.८१ ॥

ତାପରେ ବହୁ ସେନାରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ବିରୋଚନକୁ ଦେଖି, ସେମାନେ—ଯୁଦ୍ଧୋତ୍ସୁକ ହୋଇ, ହାତରେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି—ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 81

धनूंषि तेषां कनकप्रभाणि शरान् सुजाम्बूनदपुङ्खनद्धान् । पतन्ति खङ्गानि विभीषणानि भुशुण्डिशूलाः परमप्रधानाः ॥ ११.८२ ॥

ତାଙ୍କର କନକପ୍ରଭା ଧନୁଷ ଓ ସୁଜାମ୍ବୂନଦ-ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପୁଂଖଯୁକ୍ତ ଶରଗୁଡ଼ିକ ପତିତ ହେଲା। ଭୟଙ୍କର ଖଡ୍ଗମାନେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଲେ; ସହିତ ଭୁଶୁଣ୍ଡୀ-ଗଦା ଓ ପରମଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୂଳମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 82

रथो रथं संपरिवार्य तस्थौ गजो गजस्यापि हयो हरस्य । पदातिरत्युग्रपराक्रमश्च पदातिमेव प्रससार चाग्र्यम् ॥ ११.८३ ॥

ରଥ ରଥକୁ ଘେରି ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦାଁଡ଼ିଲା; ଗଜ ଗଜକୁ, ହୟ ହୟକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲା। ଅତ୍ୟୁଗ୍ର ପରାକ୍ରମୀ ପଦାତି ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ର୍ୟ ପଦାତିଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଆଗେଇଲା।

Verse 83

द्वन्द्वान्यनेकानि तथैव युद्धे द्रवन्ति शूराः परिभर्त्सयन्तः । विभीषणं निर्गतचापमार्गं बभूव बाहुप्रभवं सुघोरम् ॥ ११.८४ ॥

ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଭାସିତ ହେଲା; ଶୂରମାନେ ଲଲକାରି ଆଗେଇଲେ। ତେବେ ଧନୁଷର ପ୍ରହାର-ମାର୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ବିଭୀଷଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଭୁଜବଳଜନିତ ଅତିଘୋର ଅସ୍ତ୍ର ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 84

तथा प्रवृत्ते तुमुलेऽथ युद्धे हतः स राज्ञः सचिवो विसंज्ञः । सहानुगः सर्वबलैरुपेतो जगाम वैवस्वतमन्दिराय ॥ ११.८५ ॥

ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସହିତ ରାଜାଙ୍କ ସେହି ସଚିବ ଆଘାତ ପାଇ ଅଚେତନ ହେଲା। ଅନୁଚର ସହିତ ଓ ସମସ୍ତ ବଳ ସହ ଥାଇ ସେ ବୈବସ୍ୱତ (ଯମ)ଙ୍କ ଧାମକୁ ଗଲା—ଅର୍ଥାତ୍ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା।

Verse 85

तस्मिन् हते दुर्जयराजमन्त्रिणि उपाययौ स्वेन बलेन राजा । स दुर्जयः साश्वरथोऽतितीव्रः प्रतापवांस्तैर्मणिजैर्यuyodha ॥ ११.८६ ॥

ଦୁର୍ଜୟର ରାଜମନ୍ତ୍ରୀ ହତ ହେବା ପରେ ରାଜା ନିଜ ବଳ ସହ ଆଗେଇଲେ। ଅଶ୍ୱଯୁକ୍ତ ରଥାରୂଢ ସେହି ଦୁର୍ଜୟ ଅତିତୀବ୍ର ଓ ପ୍ରତାପବାନ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 86

ततस्तस्मिंस्तदा राज्ञो महत्कदनमाबभौ । ततो हेतुप्रहेत्रीभ्यां श्रुत्वा जामातरं रणे ॥ ११.८७ ॥

ସେତେବେଳେ ସେହି ସମୟରେ ସେଠାରେ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ମହା ସଂହାର ଘଟିଲା। ପରେ କାରଣକର୍ତ୍ତା ଓ ପ୍ରେରକମାନଙ୍କଠାରୁ ରଣରେ ଜାମାତା (ଜ୍ୱାଇଁ) ବିଷୟ ଶୁଣି ସେ ତଦନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।

Verse 87

युध्यमानं महाबाहुं ततस्त्वाययतुश्चमूः । तस्मिन् बले तु दैत्या ये तान् शृणुष्व धरिरितान् ॥ ११.८८ ॥

ସେ ମହାବାହୁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ସେନା ଆଗକୁ ଆସିଲା। ଏବେ ସେହି ବଳରେ ଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ—ହରି କହିଥିବା ପରି—ଶୁଣ।

Verse 88

प्रघसो विघसश्चैव सङ्घसोऽशनिसप्रभः । विद्युत्प्रभः सुघोषश्च उन्मत्ताक्षो भयङ्करः ॥ ११.८९ ॥

ପ୍ରଘସ, ବିଘସ ଏବଂ ସଂଘସ; ଅଶନିସପ୍ରଭ (ବଜ୍ରସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ); ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭ (ବିଜୁଳିସଦୃଶ ତେଜସ୍ବୀ); ସୁଘୋଷ; ଉନ୍ମତ୍ତାକ୍ଷ (ଉନ୍ମତ୍ତ ନୟନଯୁକ୍ତ) ଏବଂ ଭୟଙ୍କର।

Verse 89

अग्निदन्तोऽग्नितेजाश्च बाहुशक्रः प्रतर्दनः । विराधो भीमकर्मा च विप्रचित्तिस्तथैव च ॥ ११.९० ॥

ଅଗ୍ନିଦନ୍ତ ଓ ଅଗ୍ନିତେଜ; ବାହୁଶକ୍ର ଓ ପ୍ରତର୍ଦନ; ବିରାଧ ଓ ଭୀମକର୍ମା; ଏବଂ ସେହିପରି ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ମଧ୍ୟ।

Verse 90

एते पञ्चदश श्रेष्ठा असुराः परमायुधाः । अक्षौहिणीपरिवार एकैकोऽत्र पृथक्पृथक् ॥ ११.९१ ॥

ଏହି ପନ୍ଦର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସୁର ପରମ ଆୟୁଧଧାରୀ; ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ସହିତ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଏକ ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ପରିବାର ରୂପେ ଅଛି।

Verse 91

महामायास्तु समरे दुर्ज्जयस्य महात्मनः । युयुधुर्मणिजैः सार्द्धं महासैन्यपरिच्छदाः ॥ ११.९२ ॥

ତେବେ ସମରରେ ମହାତ୍ମା ଦୁର୍ଜ୍ଜୟଙ୍କ ପକ୍ଷରେ, ମହାସେନା-ସଜ୍ଜାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହାମାୟାମାନେ ମଣିଜମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 92

सुप्रभः प्रघसं त्वाजौ ताडयामास पञ्चभिः । शरैराशीविषाकारैः प्रतप्तैः पतगैरिव ॥ ११.९३ ॥

ଯୁଦ୍ଧରେ ସୁପ୍ରଭ ପ୍ରଘସକୁ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ଆଘାତ କଲା—ତପ୍ତ, ଆଶୀବିଷ ସର୍ପାକାର, ଯେନ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ।

Verse 93

तप्ततेजास्त्रिभिर्बाणैर्विघसं संप्रविध्यत । संघसं दशभिर्बाणैः सुरश्मिः प्रत्यविध्यत ॥ ११.९४ ॥

ତପ୍ତତେଜା ତିନିଟି ବାଣରେ ବିଘସକୁ ବିଦ୍ଧ କଲା; ପ୍ରତିଉତ୍ତରରେ ସୁରଶ୍ମି ସଂଘସକୁ ଦଶଟି ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲା।

Verse 94

अशनिप्रभं रणेऽविध्यत् पञ्चभिः शुभदर्शनः । विद्युत्प्रभं सुकान्तिस्तु सुघोषं सुन्दरस्तथा ॥ ११.९५ ॥

ରଣରେ ଶୁଭଦର୍ଶନ ଅଶନିପ୍ରଭକୁ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲା; ସୁକାନ୍ତି ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭକୁ, ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ସୁଘୋଷକୁ ତଥା ପ୍ରହାର କଲା।

Verse 95

उन्मत्ताक्षं तथाविध्यत् सुन्दः पञ्चभिराशुगैः । चकर्त च धनुस्तस्य शितेन नतपर्वणा ॥ ११.९६ ॥

ତାପରେ ସୁନ୍ଦ ଉନ୍ମତ୍ତାକ୍ଷକୁ ପାଞ୍ଚଟି ଦ୍ରୁତ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲା; ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନତପର୍ବ ବାଣରେ ତାହାର ଧନୁଷକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଲା।

Verse 96

सुमना अग्निदंष्ट्रं तु सुषुभश्चाग्नितेजसम् । सुशीलो वायुषक्रं तु सुमुखश्च प्रतर्दनम् ॥ ११.९७ ॥

ସୁମନା ଅଗ୍ନିଦଂଷ୍ଟ୍ର ଥିଲେ; ସୁଷୁଭ ଅଗ୍ନିତେଜସ ଥିଲେ। ସୁଶୀଳ ବାୟୁଶକ୍ର ଥିଲେ ଏବଂ ସୁମୁଖ ପ୍ରତର୍ଦନ ଥିଲେ।

Verse 97

विराधेन तथा शम्भुः सुकीर्तिर्भीमकर्म्मणा । विप्रचित्तिस्तथा सोमं एतद्युद्धं महानभूत् ॥

ଏହିପରି ଶମ୍ଭୁ ବିରାଧ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ସୁକୀର୍ତ୍ତି ଭୀମକର୍ମା ସହ; ଏବଂ ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ସୋମ ସହ—ଏଭଳି ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ମହାନ ହୋଇଉଠିଲା।

Verse 98

परस्परं सुयुद्धेन योद्धयित्वाऽस्त्रलाघवात् । यथासंख्येन ते दैत्याḥ पुनर्मणिभवैर्हताः ॥ ११.९९ ॥

ସେମାନେ ପରସ୍ପର ସୁଯୁଦ୍ଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଅସ୍ତ୍ରର ଶୀଘ୍ର ପ୍ରୟୋଗ-କୌଶଳରେ, ସେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଯଥାକ୍ରମେ ମଣିଭବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ବାର ହତ ହେଲେ।

Verse 99

यावत् संग्रामघोरो वै महांस्तेषां व्यवर्धत । तावत् समित्कुशादीनि कृत्वा गौरमुखो मुनिः ॥ ११.१०० ॥

ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କର ସେଇ ଘୋର ସଙ୍ଗ୍ରାମ ମହାନ ଭାବେ ବଢ଼ୁଥିଲା, ସେତେବେଳେ ମୁନି ଗୌରମୁଖ ସମିଧା, କୁଶ ଆଦି ଯଜ୍ଞସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।

Verse 100

आगतॊ महदाश्चर्यं संग्रामं भीमदर्शनम् । बहुसैन्यपरिवारं स्थितं तं चापि दुर्ज्जयम् ॥ ११.१०१ ॥

ଏକ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲା—ଭୀମ ଦର୍ଶନ ଥିବା ସଙ୍ଗ୍ରାମ, ବହୁ ସେନାରେ ପରିବୃତ, ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁର୍ଜୟ।

Verse 101

एवं कृत्वा मणिकृतं रौद्रं गाढं च संयुगम् । चिन्तयामास देवेशं हरिं गौरमुखो मुनिः ॥ ११.१०३ ॥

ଏପରି ମଣି-ନିମିତ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଗାଢ଼ ସଂଯୁଗ କରାଇ, ଗୌରମୁଖ ମୁନି ଦେବେଶ ହରିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କଲେ।

Verse 102

स देवः पुरतस्तस्य पीतवासाः खगासनः । किमत्र ते मया कार्यमिति वाणीमुदीरयत् ॥ ११.१०४ ॥

ତେବେ ପୀତବାସ ପିନ୍ଧି ଖଗାସନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ସେ ଦେବତା ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖାଦେଇ କହିଲେ— “ଏଠାରେ ତୋ ପାଇଁ ମୋର କ’ଣ କାର୍ଯ୍ୟ?”

Verse 103

स ऋषिः प्राञ्जलिर्भूत्वा उवाच पुरुषोत्तमम् । जहीमं दुर्ज्जयं पापं ससैन्यं परिवारिणम् ॥ ११.१०५ ॥

ସେ ଋଷି ପ୍ରାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଏହି ଦୁର୍ଜୟ ପାପୀକୁ ତାହାର ସେନା ଓ ପରିବାର ସହିତ ବଧ କରନ୍ତୁ।”

Verse 104

एवमुक्तस्तदा तेन चक्रं ज्वलनसन्निभम् । मुमोच दुर्जयबले कालचक्रं सुदर्शनम् ॥ ११.१०६ ॥

ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ଜ୍ୱଳନସଦୃଶ ସୁଦର୍ଶନ—କାଳଚକ୍ର—କୁ ଦୁର୍ଜୟବଳ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ମୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 105

तेन चक्रेण तत्सैन्यमासुरं दुर्जयं क्षणात् । निमेषान्तरमात्रेण भस्मवद् बहुधा कृतम् ॥ ११.१०७ ॥

ସେଇ ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା କ୍ଷଣମାତ୍ରେ—ଏକ ନିମେଷ ମଧ୍ୟରେ—ଦୁର୍ଜୟ ସେ ଅସୁରସେନା ଭସ୍ମ ପରି ବହୁ ଭାଗରେ ପରିଣତ ହେଲା।

Verse 106

एवं कृत्वा ततो देवो मुनिं गौरमुखं तदा । उवाच निमिषेणेदं निहतं दानवं बलम् ॥ ११.१०८ ॥

ଏପରି କରି ପରେ ଦେବ ତେବେ ଗୌରମୁଖ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏକ ନିମିଷରେ ଏହି ଦାନବବଳ ନିହତ ହୋଇଗଲା।”

Verse 107

अरण्येऽस्मिंस्ततस्त्वेवं नैमिषारण्यसंज्ञितम् । भविष्यति यथार्थं वै ब्राह्मणानां विशेषतः ॥ ११.१०९ ॥

ତାପରେ ଏହି ଅରଣ୍ୟ ‘ନୈମିଷାରଣ୍ୟ’ ନାମରେ—ଅର୍ଥାନୁସାରେ ସତ୍ୟରୂପେ—ବିଶେଷତଃ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସନ୍ଦର୍ଭରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 108

अहं च यज्ञपुरुष एतस्मिन् वनगोचरे । नाम्ना याज्या सदा चेमे दश पञ्च च नायकाः । कृते युगे भविष्यन्ति राजानो मणिजा मुने ॥ ११.११० ॥

“ଏହି ବନପ୍ରଦେଶରେ ମୁଁ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ; ନାମରେ ‘ଯାଜ୍ୟ’। ଏହି ପନ୍ଦର ନାୟକ ସଦା ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ହେ ମୁନେ, କୃତଯୁଗରେ ଏମାନେ ମଣିଜାରୁ ଜନ୍ମିତ ରାଜା ହେବେ।”

Verse 109

एवमुक्त्वा ततो देवो गतोऽन्तर्धानमीश्वरः । द्विजोऽपि स्वाश्रमे तस्थौ मुदा परमया युतः ॥ ११.१११ ॥

ଏପରି କହି ପରେ ଈଶ୍ୱର ଦେବ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଦ୍ୱିଜ ମଧ୍ୟ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ।

Verse 110

पाठभेदः सुमना अग्निदंष्ट्रं तु सुवेदश्चाग्नितेजसम् ॥

ପାଠଭେଦ: ସୁମନା, ଅଗ୍ନିଦଂଷ୍ଟ୍ର, ସୁବେଦ ଏବଂ ‘ଅଗ୍ନିତେଜସ୍ୱୀ’—ଏହି ନାମ/ବିଶେଷଣଗୁଡ଼ିକ ପାଠାନ୍ତରରେ ମିଳେ।

Verse 111

सुनलो वायुषक्रौ तु सुवेदस्तु प्रतर्दनम् ॥

ସୁନଲ, ବାୟୁଶକ୍ର, ସୁବେଦ ଓ ପ୍ରତର୍ଦନ—ଏହି ନାମ/ବିଶେଷଣଗୁଡ଼ିକ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ।

Verse 112

११.१००

Verse 113

एवं स्नात्वा शुभे वस्त्रे परिधायोत्तमे तथा । विविधान्नं तु विधिना बुभुजे स नृपोत्तमः ॥

ଏଭଳି ସ୍ନାନ କରି ଶୁଭ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ବିଧିଅନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କଲେ।