Nirvana Upanishad 18: Verse 18

Sanskrit (Devanagari)

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभूतान्तर्वर्ती हंस इति प्रतिपादनम्॥१२–२४॥

Padapatha (Word Split)

ऊर्ध्व-आम्नायः । निरालम्ब-पीठः । संयोग-दीक्षा । वियोग-उपदेशः । दीक्षा-सन्तोष-पानम् च । द्वादश-आदित्य-अवलोकनम् । विवेक-रक्षा । करुणा एव केलिः । आनन्द-माला । एकान्त-गुहायाम् मुक्त-आसन-सुख-गोष्ठी । अ-कल्पित-भिक्षा-आशी । हंस-आचारः । सर्व-भूत-अन्तर्वर्ती हंसः इति प्रतिपादनम् ।

Sanskrit recitationNirvana Upanishad 18

IAST Transliteration

ūrdhvāmnāyaḥ | nirālambapīṭhaḥ | saṃyogadīkṣā | viyogopadeśaḥ | dīkṣāsantoṣapānaṃ ca | dvādaśādityāvalokanam | vivekarakṣā | karuṇaiva keliḥ | ānandamālā | ekāntaguhāyāṃ muktāsanasukhagoṣṭhī | akalpitabhikṣāśī | haṃsācāraḥ | sarvabhūtāntarvartī haṃsa iti pratipādanam ||12–24||

Translation

ଊର୍ଧ୍ୱ ପରମ୍ପରା; ନିରାଲମ୍ବ ଆସନ; ସଂଯୋଗ-ଦୀକ୍ଷା; ବୈରାଗ୍ୟ ଉପଦେଶ; ଦୀକ୍ଷା-ରୂପ ସନ୍ତୋଷପାନ; ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଅବଲୋକନ; ବିବେକର ସୁରକ୍ଷା; କରୁଣା ହିଁ କ୍ରୀଡା; ଆନନ୍ଦମାଳା; ଏକାନ୍ତ ଗୁହାରେ ମୁକ୍ତାସନାନନ୍ଦ ଗୋଷ୍ଠୀ; ଅକୃତକ ଭିକ୍ଷାରେ ନିର୍ବାହ; ହଂସାଚାର; ସର୍ବଭୂତାନ୍ତର୍ବର୍ତ୍ତୀ ହଂସ—ଏହି ନିଶ୍ଚୟ।

Ask anything about this verse...Ask

Academic Translation

The upward tradition; the supportless seat; initiation into union; teaching of detachment; and the drinking of contentment as initiation; contemplation of the twelve Ādityas; safeguarding discrimination; compassion alone as play; a garland of bliss; in the solitary cave, the conviviality/assembly of the joy of the liberated seat; one who subsists on uncontrived alms; the conduct of the Haṃsa; the assertion that the Haṃsa dwells within all beings.

Verse Context

• Nondual indwelling Self (Ātman/Brahman) and the discipline of renunciation
• Mahavakya: Closest in spirit to ‘अयम् आत्मा ब्रह्म’ (Ayam ātmā brahma): the inner Haṃsa/Ātman within all beings is Brahman; implicit, not explicit.
• Atharva
• Chandas: Prose (gadya)