Verse 10
Nirvana
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः । निष्केवलज्ञानम् ॥१-११॥
अथ । निर्वाण-उपनिषदम् । व्याख्यास्यामः । परमहंसः । सः । अहम् । परिव्राजकाः । पश्चिम-लिङ्गाः । मन्मथः । क्षेत्र-पालः । गगन-सिद्धान्तः । अमृत-कल्लोल-नदी । अक्षयम् । निरञ्जनम् । निःसंशयः । ऋषिः । निर्वाणः । देवता । निष्कुल-प्रवृत्तिः । निष्केवल-ज्ञानम् ॥
atha nirvāṇopaniṣadaṃ vyākhyāsyāmaḥ | paramahaṃsaḥ so’ham | parivrājakāḥ paścima-liṅgāḥ | manmathaḥ kṣetrapālaḥ | gagana-siddhāntaḥ amṛta-kallola-nadī | akṣayaṃ nirañjanam | niḥsaṃśaya ṛṣiḥ | nirvāṇo devatā | niṣkula-pravṛttiḥ | niṣkevala-jñānam ||1–11||
ଏବେ ଆମେ ନିର୍ବାଣ ଉପନିଷଦର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବୁ। “ମୁଁ ପରମହଂସ।” ପରିଭ୍ରମଣଶୀଳ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କର ଚିହ୍ନ ‘ପଶ୍ଚିମଲିଙ୍ଗ’ ଅଟେ। ମନ୍ମଥ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ। ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଗଗନାଧିଷ୍ଠିତ; ନଦୀ ଅମୃତର ତରଙ୍ଗିତ ଧାରା। ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ, ନିରଞ୍ଜନ। ଋଷି ନିଃସଂଶୟ (ସନ୍ଦେହରହିତ)। ଦେବତା ନିର୍ବାଣ। ପ୍ରବୃତ୍ତି ନିଷ୍କୁଳ (କୁଳାତୀତ)। ଜ୍ଞାନ ନିଷ୍କେବଳ, ଅଦ୍ୱୈତ।
Now we shall expound the Nirvāṇa Upaniṣad. “I am the Paramahaṃsa.” The wandering renunciants are the ‘western’ insignia. Manmatha is the guardian of the sacred precinct. The doctrine is ‘sky’ (gagana)-based; the river is the nectar-stream with wavelets. (Its goal is) the imperishable, the stainless. The seer is Niḥsaṃśaya (“free from doubt”). The deity is Nirvāṇa. Its activity is beyond lineage (niṣkula). Its knowledge is non-dual, exclusive (niṣkevala).