Adhyaya 7

Verse 1

सूत उवाच । एवं तत्र तदा देवी श्रुत्वा माहात्म्यमुत्तमम् । हर्षोत्कंठितया वाचा पुनः पप्रच्छ शंकरम्

ସୂତ କହିଲେ—ସେତେବେଳେ ସେଠାରେ ଦେବୀ ସେଇ ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣି, ହର୍ଷ ଓ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଣୀରେ ପୁନର୍ବାର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 2

देव्युवाच । देवदेव जगन्नाथ भक्तानुग्रहकारक । समस्तज्ञानसंपन्न नमस्तेऽस्तु महेश्वर

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହକାରକ! ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେ ମହେଶ୍ୱର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 3

नमोऽस्तु वै त्रिपुरप्रहर्त्रे महात्मने तारकमर्दनाय । नमोऽस्तु ते क्षीरसमुद्र दायिने शिशोर्मुनीन्द्रस्य समाहितस्य

ତ୍ରିପୁରପ୍ରହର୍ତ୍ତା, ତାରକମର୍ଦନ କରୁଥିବା ମହାତ୍ମନ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। କ୍ଷୀରସମୁଦ୍ର ଦାନକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ଶିଶୁ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମାଧି-ସ୍ଥୈର୍ୟ ପ୍ରଦାନକର୍ତ୍ତା—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 4

नमोऽस्तु ते सर्वजगद्विधात्रे सर्वत्र सर्वात्मक सर्वकर्त्रे । नमो भवायास्तु नमोऽभवाय नमोऽस्तु ते सर्वगताय नित्यम्

ହେ ସର୍ବଜଗତ୍‌ର ବିଧାତା, ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ, ସର୍ବାତ୍ମା ଓ ସର୍ବକର୍ତ୍ତା—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଭବକୁ ନମସ୍କାର, ଅଭବକୁ ନମସ୍କାର; ସର୍ବଗତ ନିତ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରଣାମ।

Verse 5

ईश्वर उवाच । किं देवि पृच्छसेऽद्यापि सर्वं ते कथितं मया । संदिग्धमस्ति किंचिच्चेत्पुनः पृच्छस्व भामिनि

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବି, ଏବେ ମଧ୍ୟ କ’ଣ ପଚାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ମୁଁ ତୋତେ ସବୁ କଥା କହିଦେଇଛି। କିଛି ସନ୍ଦେହ ରହିଥିଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ପୁଣି ପଚାର।

Verse 6

देव्युवाच । सोमेश्वरेति यन्नाम कस्मिन्काले बभूव तत् । किं नामाग्रेऽभवल्लिंगं नाम किं भविताऽधुना

ଦେବୀ କହିଲେ—‘ସୋମେଶ୍ୱର’ ଏହି ନାମ କେଉଁ କାଳରେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା? ଆଦିରେ ସେହି ଲିଙ୍ଗର ନାମ କ’ଣ ଥିଲା, ଏବଂ ଏବେ (ବର୍ତ୍ତମାନ ଯୁଗରେ) ତାହା କେଉଁ ନାମ ଧାରଣ କରିବ?

Verse 7

एवं यस्य प्रभावो वै नोक्तः पूर्वं त्वया विभो । अन्येषां तीर्थदेवानां माहात्म्यं वर्णितं त्वया । न त्वीदृशं तु कथितं श्रीसोमेशस्य यादृशम्

ହେ ବିଭୋ, ଏହାର (ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କ) ପ୍ରଭାବ ଆପଣ ପୂର୍ବେ କହିନାହାନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଦେବତାଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଆପଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଶ୍ରୀ ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରି ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିନାହାନ୍ତି।

Verse 8

ईश्वर उवाच । पूर्वमेवाहमेवासं स्पर्शलिंगस्वरूपवान् । न च मां तत्त्वतो वेद जनः कश्चिदिहेश्वरि

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଈଶ୍ୱରି, ପୂର୍ବକାଳରେ ମୁଁ ନିଜେ ଏଠାରେ ସ୍ପର୍ଶ-ଲିଙ୍ଗ ସ୍ୱରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲି। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ କେହି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ, ମୋର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପରେ, ଜାଣିନଥିଲେ।

Verse 9

महाकल्पे तु सञ्जाते ब्रह्मणः प्रति संचरे । नामभावं भवेदन्यद्देवि लिंगे पुनःपुनः

ମହାକଳ୍ପ ଉଦୟ ହେଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁନଃପୁନଃ ସଞ୍ଚାରକାଳେ, ହେ ଦେବୀ, ଏହି ଲିଙ୍ଗ ପୁନର୍ବାର ନାମ ଓ ଭାବର ଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା ଧାରଣ କରେ।

Verse 11

अस्मिन्ब्रह्मणि देवेशि संजाते ह्यष्टवार्षिके । तदा कालात्समारभ्य सोमेश इति विश्रुतः

ହେ ଦେବେଶି ଦେବୀ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବର୍ତ୍ତମାନ ସୃଷ୍ଟିଚକ୍ରରେ (ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ) ଯେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ସେହି ସମୟରୁ ‘ସୋମେଶ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 12

अतीतेषु च देवेशि ब्रह्मसुप्तलयादनु । बभूवुर्यानि नामानि तानि त्वं शृणु पार्वति

ଏବଂ ହେ ଦେବେଶି ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ‘ନିଦ୍ରା’ ପରେ ହେଉଥିବା ପ୍ରଳୟ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅତୀତ କଳ୍ପମାନେ ଯେ ଯେ ନାମ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ, ହେ ପାର୍ବତୀ।

Verse 13

आद्यो विरंचिनामासीद्यदा ब्रह्मा पितामहः । मृत्युञ्जयस्तदा नाम सोमनाथस्य कीर्तितम्

ପ୍ରଥମ (ଚକ୍ରରେ), ଯେତେବେଳେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ‘ବିରଞ୍ଚି’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସୋମନାଥଙ୍କ କୀର୍ତିତ ନାମ ‘ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ’ ଥିଲା।

Verse 14

द्वितीयोऽभूद्यदा ब्रह्मा पद्मभूरिति विश्रुतः । तदा कालाग्निरुद्रेति नाम प्रोक्तं शुभेंऽबिके

ଦ୍ୱିତୀୟ (ଚକ୍ରରେ), ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ‘ପଦ୍ମଭୂ’ ନାମରେ ବିଶ୍ରୁତ ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ହେ ଶୁଭାମ୍ବିକେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନାମ ‘କାଳାଗ୍ନିରୁଦ୍ର’ ବୋଲି ପ୍ରୋକ୍ତ ହେଲା।

Verse 15

तृतीयोऽभूद्यदा ब्रह्मा स्वयंभूरिति विश्रुतः । अमृतेशेति देवस्य तदा नाम प्रकीर्तितम्

ତୃତୀୟ କଳ୍ପରେ, ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ‘ସ୍ୱୟଂଭୂ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଦେବଙ୍କ ନାମ ‘ଅମୃତେଶ’ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲା।

Verse 16

चतुर्थोऽभूद्यथा ब्रह्मा परमेष्ठीति विश्रुतः । अनामयेति देवस्य तदा नाम स्मृतं शुभे

ଚତୁର୍ଥ କଳ୍ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ‘ପରମେଷ୍ଠୀ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିବାବେଳେ, ହେ ଶୁଭେ, ଦେବଙ୍କ ନାମ ‘ଅନାମୟ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ ହେଲା।

Verse 17

पंचमोऽभूद्यदा ब्रह्मा सुरज्येष्ठ इति स्मृतः । कृत्तिवासेति देवस्य नाम प्रोक्तं तदाम्बिके

ପଞ୍ଚମ କଳ୍ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ‘ସୁରଜ୍ୟେଷ୍ଠ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ ଥିବାବେଳେ, ହେ ଅମ୍ବିକେ, ଦେବଙ୍କ ନାମ ‘କୃତ୍ତିବାସ’ ବୋଲି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।

Verse 18

षष्ठश्चाभूद्यदा ब्रह्मा हेमगर्भ इति श्रुतः । तदा भैरवनाथेति नाम देवस्य कीर्तितम्

ଷଷ୍ଠ କଳ୍ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ‘ହେମଗର୍ଭ’ ବୋଲି ଶ୍ରୁତ ଥିବାବେଳେ, ଦେବଙ୍କ ନାମ ‘ଭୈରବନାଥ’ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲା।

Verse 19

अयं यो वर्त्तते ब्रह्मा शतानंद इति स्मृतः । सोमनाथेति देवस्य वर्तते नाम सांप्रतम्

ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ କଳ୍ପରେ ଯେ ବ୍ରହ୍ମା ‘ଶତାନନ୍ଦ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ, ଏବଂ ସାଂପ୍ରତଂ ଦେବଙ୍କ ନାମ ‘ସୋମନାଥ’ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 20

अतः परं चतुर्वक्त्रो ब्रह्मा यो भविता यदा । प्राणनाथेति देवस्य तदा नाम भविष्यति

ଏହାପରେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ, ସେହି ଦେବଙ୍କ ନାମ ‘ପ୍ରାଣନାଥ’—ପ୍ରାଣର ନାଥ—ହେବ।

Verse 21

अतीता ये विधातारो भविष्यंति च येऽधुना । तावत्तद्वर्त्तते नाम यावदन्योष्टवार्षिकः । संध्यासंध्यांशभेदेन विष्ण्वनंतसनातनाः

ଯେ ବିଧାତାମାନେ ଅତୀତ ହୋଇଗଲେ, ଯେମାନେ ଏବେ ଅଛନ୍ତି, ଯେମାନେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବେ—ସେତେଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେହି ବିଶେଷ ଦିବ୍ୟ ନାମ ଚାଲିଥାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ୟ ଅଷ୍ଟବର୍ଷୀୟ ଚକ୍ର ଉଦୟ ନ ହୁଏ। ସନ୍ଧ୍ୟା–ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ଭେଦାନୁସାରେ ସେହି ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ, ଅନନ୍ତ ଓ ସନାତନ ଭାବେ ସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 22

एवं नामानि देवस्य संक्षेपात्कीर्तितानि मे । विस्तरात्कथितुं नैव शक्यंते कालगौरवात्

ଏଭଳି ମୁଁ ଦେବଙ୍କ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କୀର୍ତ୍ତନ କଲି; କାଳର ଗୌରବ ଓ ବିଶାଳତା ହେତୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

Verse 23

देव्युवाच । आश्चर्यं देवदेवेश यत्त्वया कथितं प्रभो । पूर्वोक्तानि च नामानि न स्मरंति च मे कथम्

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବେଶ ପ୍ରଭୋ, ଆପଣ କହିଥିବା କଥା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବେ ଆପଣ ଉଚ୍ଚାରିଥିବା ନାମଗୁଡ଼ିକ ମୋ ସ୍ମୃତିରେ କାହିଁକି ଆସୁନାହିଁ?

Verse 24

एतद्विस्तरतो ब्रूहि कारणं च जगत्पते । सर्वभूतहितार्थाय ममानुग्रहकाम्यया

ହେ ଜଗତ୍ପତେ, ଏହାକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ ଏବଂ ଏହାର କାରଣ ମଧ୍ୟ ଜଣାନ୍ତୁ—ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ, ଏବଂ ମୋପରେ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବା ଇଚ୍ଛାରୁ।

Verse 25

ईश्वर उवाच । कल्पेकल्पे महादेवि अवतारं करोषि यत् । तेन ते स्मरणं नास्ति प्रभावात्प्रकृतेः प्रिये

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ, ତୁମେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କର; ତେଣୁ, ହେ ପ୍ରିୟେ, ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରବଳ ପ୍ରଭାବରୁ ତୁମ ସ୍ମରଣ ସ୍ଥିର ରହେ ନାହିଁ।

Verse 26

तत्त्वावरणमध्ये तु तत्राद्या त्वं प्रतिष्ठिता । साऽवतीर्यांडमध्ये तु मया सार्द्धं वरानने

ତତ୍ତ୍ୱ-ଆବରଣର ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ, ଆଦ୍ୟା, ସେଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ପରେ, ହେ ବରାନନେ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-ଅଣ୍ଡର ଭିତରକୁ ଅବତରି ମୋ ସହିତ ଆସିଲ।

Verse 27

अनुग्रहार्थं लोकानां प्रादुर्भूता पुनःपुनः । आद्ये कल्पे जगन्माता जगद्योनिर्द्वितीयके

ଲୋକମାନଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ ତୁମେ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୁଅ; ପ୍ରଥମ କଳ୍ପରେ ‘ଜଗନ୍ମାତା’ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟରେ ‘ଜଗଦ୍ୟୋନି’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲ।

Verse 28

तृतीये शांभवीनाम चतुर्थे विश्वरूपिणी । पञ्चमे नंदिनीनाम षष्ठे चैव गणांबिका

ତୃତୀୟ କଳ୍ପରେ ତୁମେ ‘ଶାମ୍ଭବୀ’ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥରେ ‘ବିଶ୍ୱରୂପିଣୀ’ ଭାବେ ପରିଚିତ; ପଞ୍ଚମରେ ‘ନନ୍ଦିନୀ’ ଓ ଷଷ୍ଠରେ ‘ଗଣାମ୍ବିକା’ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲ।

Verse 29

विभूतिः सप्तमे कल्पे सुभूतिश्चाष्टमे तदा । आनन्दा नवमे कल्पे दशमे वामलोचना

ସପ୍ତମ କଳ୍ପରେ ତୁମେ ‘ବିଭୂତି’ ଏବଂ ଅଷ୍ଟମରେ ‘ସୁଭୂତି’ ଭାବେ ପରିଚିତ; ନବମରେ ‘ଆନନ୍ଦା’ ଓ ଦଶମରେ ‘ବାମଲୋଚନା’ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ ହେଲ।

Verse 30

एकादशे वरारोहा द्वादशे च सुमङ्गला । कल्पे त्रयोदशे चैव महामाया ह्युदाहृता

ଏକାଦଶ କଳ୍ପରେ ତୁମେ ‘ବରାରୋହା’ ନାମେ କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲ; ଦ୍ୱାଦଶରେ ‘ସୁମଙ୍ଗଳା’। ତ୍ରୟୋଦଶ କଳ୍ପରେ ତୁମେ ‘ମହାମାୟା’ ବୋଲି ପ୍ରଖ୍ୟାତ ହେଲ।

Verse 31

ततश्चतुर्दशे कल्पेऽनन्तानाम प्रकीर्तिता । भूतमाता पंचदशे षोडशे चोत्तमा स्मृता

ତାପରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ କଳ୍ପରେ ତୁମେ ‘ଅନନ୍ତାନାମା’ ନାମେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲ। ପଞ୍ଚଦଶରେ ‘ଭୂତମାତା’—ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ଜନନୀ; ଷୋଡଶରେ ‘ଉତ୍ତମା’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ ହେଲ।

Verse 32

ततः सप्तदशे कल्पे पितृकल्पे तु विश्रुता । दक्षस्य दुहिता जाता सतीनाम्नी महाप्रभा

ତାପରେ ସପ୍ତଦଶ କଳ୍ପରେ—‘ପିତୃକଳ୍ପ’ ଭାବେ ବିଶ୍ରୁତ—ତୁମେ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଲ; ମହାପ୍ରଭା ‘ସତୀ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲ।

Verse 33

अपमानात्तु दक्षस्य स्वां तनूमत्यजत्पुनः । उमां कलां तु चन्द्रस्य पुरापूर्य च संस्थिता

ଦକ୍ଷଙ୍କ ଅପମାନରୁ, ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ପୁନଃ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲ। ତାପରେ ଉମା ରୂପେ—ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ଅଂଶ ହୋଇ—ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପୂରଣ କରି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହିଲ।

Verse 34

ततः प्रवृत्ते वाराहे कल्पे त्वं सुरसुन्दरि । पुनर्हिमवताराध्य दुहिता त्वमतः कृता

ତାପରେ ବାରାହ କଳ୍ପ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲାବେଳେ, ହେ ସୁରସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ହିମବତଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲ; ଏବଂ ପୁନଃ ତୁମେ ତାଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବେ କୃତ ହେଲ।

Verse 35

ततो देव्यद्भुतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम् । भर्त्तारं मां पुनः प्राप्य पार्वतीति निगद्यसे

ତେବେ, ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ପରମ ଦୁଶ୍ଚର ତପ କରି, ମୋତେ ପୁନଃ ପତିରୂପେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବାରୁ ‘ପାର୍ବତୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛ।

Verse 36

कैलासनिलयश्चाहं त्वया सार्द्धं वरानने । क्रीडामि तव देवेशि यावत्कल्पावसानकम्

ମୁଁ କୈଲାସରେ ନିବାସ କରେ; ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ହେ ଦେବେଶୀ, ତୁମ ସହିତ କଳ୍ପାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦିବ୍ୟ କ୍ରୀଡା କରେ।

Verse 37

इदं चतुर्गुणं प्राप्य द्वापरे विष्णुना सह । महिषस्य वधार्थाय उत्पन्ना कृष्णपिंगला

ଏହି ଚତୁର୍ଗୁଣ ସାମର୍ଥ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ, ମହିଷ ବଧ ପାଇଁ ତୁମେ ‘କୃଷ୍ଣପିଙ୍ଗଳା’ ରୂପେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲ।

Verse 38

कात्यायनीति दुर्गेति विविधैर्नामपर्ययैः । नवकोटिप्रभेदेन जातासि वसुधातले

କାତ୍ୟାୟନୀ, ଦୁର୍ଗା ଇତ୍ୟାଦି ବିଭିନ୍ନ ନାମପର୍ଯ୍ୟାୟରେ, ନବକୋଟି ପ୍ରଭେଦ ସହିତ ତୁମେ ବସୁଧାତଳରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛ।

Verse 39

यानि ते कल्पनामानि पूर्वमुक्तानि सुन्दरि । तानि त्रयोदशाकल्पादुदक्तात्कथितानि मे

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଥିବା ତୁମ କଳ୍ପ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ତ୍ରୟୋଦଶ କଳ୍ପରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।

Verse 40

अतीतानि भविष्याणि वर्त्तमानानि सुन्दरि । एवं ज्ञेयानि सर्वाणि ब्रह्मकल्पावधि प्रिये

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ ପ୍ରିୟେ, ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ—ଏହିପରି ଭାବେ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିବା ଉଚିତ; ପ୍ରିୟେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଳ୍ପର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 41

देव्युवाच । सोमनाथेति यन्नाम त्वया पूर्वमुदाहृतम् । तत्कथं निश्चलं नाम मन्यते त्रिपुरांतक

ଦେବୀ କହିଲେ—ଆପଣ ପୂର୍ବେ ‘ସୋମନାଥ’ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ। ହେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ, ସେହି ନାମକୁ କିପରି ନିଶ୍ଚଳ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ ବୋଲି ମନାଯାଏ?

Verse 42

असंख्यत्वाच्च चंद्राणां जन्मनामप्रभेदतः । मन्वन्तरे तु संजाते युगानामेकसप्ततौ

ଚନ୍ଦ୍ରମାମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ; ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ନାମରେ ଭିନ୍ନତା ଅଛି। ଯେତେବେଳେ ମନ୍ୱନ୍ତର ଉଦୟ ହୁଏ—ଯାହାରେ ଏକହତ୍ତର ଯୁଗ ଥାଏ—(ସେହି ଅନୁସାରେ ଚକ୍ର ଚାଲେ)।

Verse 43

चंद्रसूर्यादयो देवाः संह्रियंते पुनःपुनः । सप्तर्षयः सुराः शक्रो मनुस्तत्सूनवो नृपाः

ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଦି ଦେବମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଲୟ ପାଆନ୍ତି; ସେପରି ସପ୍ତର୍ଷି, ଦେବଗଣ, ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର), ମନୁ ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 44

एककालं च सृज्यंते संह्रियंते च पूर्ववत् । एतन्मे संशयं देव यथावद्वक्तुमर्हसि

ସେମାନେ ଏକ କାଳ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ପୂର୍ବବତ୍ ପୁନର୍ବାର ସଂହୃତ ହୁଅନ୍ତି। ହେ ଦେବ, ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଓ କ୍ରମାନୁସାରେ କହିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 45

ईश्वर उवाच । साधु पृष्टं त्वया देवि रहस्यं पापनाशनम् । यन्न कस्यचिदाख्यातं तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ; ଏହା ପାପନାଶକ ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟ। ଯାହା କାହାକୁ କୁହାଯାଇନାହିଁ, ସେହିକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବି।

Verse 46

अयं यो वर्त्तते ब्रह्मा शतानन्द इति श्रुतः । तस्य चैवाष्टमे वर्षे मनुर्यः प्रथमो भवेत्

ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଧିଷ୍ଠିତ ବ୍ରହ୍ମା ‘ଶତାନନ୍ଦ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାଙ୍କର ଶାସନର ଅଷ୍ଟମ ବର୍ଷରେ ଯେ ପ୍ରଥମ ମନୁ ହୁଏ, ସେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।

Verse 47

तस्मिन्मन्वन्तरे देवि यश्चादौ रोहिणीपतिः । समुद्रगर्भात्संजातः सलक्ष्मीकौस्तुभादिभिः

ହେ ଦେବୀ, ସେହି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଆଦିରେ ଯେ ରୋହିଣୀପତି (ଚନ୍ଦ୍ର) ହେଲେ, ସେ ସମୁଦ୍ରଗର୍ଭରୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, କୌସ୍ତୁଭ ଆଦି ନିଧିସହିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 48

तेन चाराधितं लिंगं कालभैरवनामतः । महता तपसा पूर्वं युगानि च चतुर्द्दशे

ସେ ‘କାଳଭୈରବ’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗକୁ ଆରାଧନା କଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ ମହାତପସ୍ୟା ସହ—ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 49

तस्याद्भुतं तपो दृष्ट्वा तुष्टोऽहं तस्य सुन्दरि । वरं वृणीष्वेति मया स च प्रोक्तो निशाकरः

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ତପ ଦେଖି ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲି। ‘ବର ଚାହ’ ବୋଲି ମୁଁ କହିଲି; ଏଭଳି ନିଶାକର (ଚନ୍ଦ୍ର)କୁ ମୁଁ ସମ୍ବୋଧନ କଲି।

Verse 50

सहोवाच तदा देवि भक्त्या संस्तुत्य मां शुभे

ତେବେ ସେ କହିଲା, ହେ ଦେବୀ—ହେ ଶୁଭେ, ଭକ୍ତିରେ ମୋତେ ସ୍ତୁତି କରି।

Verse 51

चंद्र उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश वरार्हो यदि वाऽप्यहम् । सोमनाथेति तं नाम भूयाद्ब्रह्मावधि प्रभो

ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଯଦି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବର ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ହେ ପ୍ରଭୋ, ଆପଣଙ୍କ ନାମ ‘ସୋମନାଥ’ ହେଉ, ବ୍ରହ୍ମାୟୁଷର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିଚଳ ରହୁ।

Verse 52

ये केचिद्भवितारोऽन्ये मन्वन्ते शीतरश्मयः । तेषां भवतु देवेश देवोऽयं कुलदेवता

ଭବିଷ୍ୟତ ମନ୍ୱନ୍ତରମାନେ ଯେଉଁ ଅନ୍ୟ ଶୀତରଶ୍ମି (ଚନ୍ଦ୍ର) ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ, ହେ ଦେବେଶ, ଏହି ଦେବ ହିଁ ସେମାନଙ୍କର କୁଳଦେବତା ହେଉ।

Verse 53

आराधयंतु ते सर्वे क्षेत्रेऽस्मिन्संस्थिता विभो । स्वकीयायुःप्रमाणेन ब्रह्मणः प्रलयादनु

ହେ ବିଭୋ! ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବସିଥିବା ସେମାନେ ସମସ୍ତେ, ନିଜ ନିଜ ଆୟୁର ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆପଣଙ୍କ ଆରାଧନା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 54

सोमनाथेति ते नाम ब्रह्मांडे सचराचरे । ख्यातिं प्रयातु देवेश तेजोलिंग नमोऽस्तु ते

ହେ ଦେବେଶ! ‘ସୋମନାଥ’ ଏହି ଆପଣଙ୍କ ନାମ, ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଖ୍ୟାତି ପାଉ। ହେ ତେଜୋଲିଙ୍ଗ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 55

ईश्वर उवाच । एवमस्त्वित्यहं प्रोच्य पुनर्लिंगे लयं गतः । एतत्ते कारणं देवि प्रोक्तं सर्वमशेषतः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— ‘ଏବମସ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ଲିଙ୍ଗରେ ଲୟ ପାଇଲି। ହେ ଦେବୀ, ଏହି ସମସ୍ତ କାରଣ ତୁମକୁ ଶେଷ ନ ରଖି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଦିଆଗଲା।

Verse 56

निःसन्दिग्धं तु संक्षेपात्पुरा पृष्टं यतस्त्वया । उद्देशमात्रं कथितं श्रीसोमेशगुणान्प्रति । समुद्रस्येव रत्नानामचिन्त्यस्तस्य विस्तरः

ତୁମେ ପୂର୍ବେ ସଂକ୍ଷେପରେ ପଚାରିଥିଲ, ତେଣୁ ମୁଁ ନିଃସନ୍ଦେହ ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦେଲି—ଶ୍ରୀ ସୋମେଶଙ୍କ ଗୁଣମାନଙ୍କୁ କେବଳ ସୂଚନାମାତ୍ର କହିଲି। ତାହାର ବିସ୍ତାର ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ସମୁଦ୍ରର ରତ୍ନନିଧି ପରି।

Verse 57

मोहनं तदभक्तानां भक्तानां बुद्धिवर्द्धनम् । मूढास्ते नैव पश्यंति स्वरूपं मम मोहिताः

ଏହା ଅଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କରେ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ବଢ଼ାଏ। ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ସେଇ ମୂଢମାନେ ମୋର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 58

देव्युवाच । ईदृशं यस्य माहात्म्यं तेजोलिंगस्य शंकर । कुत्र तिष्ठति तल्लिंगं क्षेत्रे तस्मिन्सुरेश्वर

ଦେବୀ କହିଲେ— ହେ ଶଙ୍କର! ଯାହାର ତେଜୋଲିଙ୍ଗର ଏପରି ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ସେ ଲିଙ୍ଗଟି ସେହି କ୍ଷେତ୍ରରେ କେଉଁଠି ଅବସ୍ଥିତ?

Verse 59

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रयत्नेन श्रुत्वा चैवावधारय । प्रभासं परमं देवि क्षेत्रमेतन्मम प्रियम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— ହେ ଦେବୀ, ପ୍ରୟତ୍ନ ସହିତ ଶୁଣ; ଶୁଣି ସାରି ମନରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧାରଣ କର। ହେ ଦେବୀ, ପ୍ରଭାସ ପରମ କ୍ଷେତ୍ର; ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ।

Verse 60

देवानामपि संस्थानं तच्च द्वादशयोजनम् । पंचयोजनमानेन पीठं तत्र प्रकीर्त्तितम्

ଏହା ଦେବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ନିବାସସ୍ଥାନ, ଏବଂ ଏହାର ବିସ୍ତାର ଦ୍ୱାଦଶ ଯୋଜନ। ସେଠାରେ ପଞ୍ଚ ଯୋଜନ ପରିମାଣର ପବିତ୍ର ପୀଠ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 61

तन्मध्ये मद्गृहं देवि तच्च गव्यूतिमात्रकम् । समुद्रस्योत्तरे देवि देविकामुखसंज्ञितम्

ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ହେ ଦେବୀ, ମୋର ନିଜ ଗୃହ ଅଛି; ତାହା କେବଳ ଏକ ଗବ୍ୟୂତି ପରିମାଣର। ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତରେ, ହେ ଦେବୀ, ତାହା ‘ଦେବିକାମୁଖ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 62

वज्रिण्याः पूर्वतश्चैव यावन्न्यंकुमती नदी । चतुष्टयं च विस्तारादायामात्पंचयोजनम्

ବଜ୍ରିଣୀର ପୂର୍ବଦିଗରୁ ‘ନ୍ୟଙ୍କୁମତୀ’ ନାମକ ନଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ତାହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଚାରି (ଏକକ) ଏବଂ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ।

Verse 63

क्षेत्रपीठमिति प्रोक्तमतो गर्भगृहं शृणु । समुद्रात्कौरवी यावद्दक्षिणोत्तरमानतः । पूर्वपश्चिमतो ज्ञेयं गोमुखादाऽश्वमेधकम्

ଏହାକୁ ‘କ୍ଷେତ୍ର-ପୀଠ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏବେ ଗର୍ଭଗୃହ ବିଷୟ ଶୁଣ। ସମୁଦ୍ରରୁ କୌରବୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହାର ଉତ୍ତର–ଦକ୍ଷିଣ ମାପ; ଏବଂ ପୂର୍ବ–ପଶ୍ଚିମ ବିସ୍ତାର ଗୋମୁଖରୁ ଅଶ୍ୱମେଧକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 64

एतन्मम गृहं देवि न त्यजामि कदाचन । तस्य मध्ये स्थितं लिंगं यत्र तत्ते प्रकीर्तितम्

ହେ ଦେବୀ, ଏହା ମୋର ନିବାସ; ମୁଁ ଏହାକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରେନି। ଏହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସେହି ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥିତ, ଯେପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ କରିଛି।

Verse 65

वारुणीं दिशमाश्रित्य सागरस्य च सन्निधौ । कृतस्मरस्यापरतो धन्वन्तरशतत्रये

ବରୁଣ-ଦିଗ୍ ଅର୍ଥାତ୍ ପଶ୍ଚିମମୁଖୀ ହୋଇ, ସାଗରର ସନ୍ନିଧାନେ—କୃତସ୍ମରର ପରେ—ତିନିଶେ ଧନୁ ଦୂରେ…

Verse 66

लिंगं महाप्रभावं तुं स्वयंभूतं व्यवस्थितम् । तत्र संनिहितो देवः शंकरः परमेश्वरः

ସେଠାରେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଓ ସୁଦୃଢ଼ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ସେଠାରେ ପରମେଶ୍ୱର ଶଙ୍କର ଦେବ ସାକ୍ଷାତ୍ ସନ୍ନିହିତ।

Verse 67

एतस्मिन्नन्तरे देवि सोमेशस्य समीपतः । चतुर्द्दशे विभागे तु धनुषां च शतद्वयम्

ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ, ହେ ଦେବୀ, ସୋମେଶଙ୍କ ସମୀପରେ—ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ବିଭାଗରେ—ଦୁଇଶେ ଧନୁ ପରିମାଣ ଅଛି।

Verse 68

समंतान्मंडलाकारा कर्णिका सा मम प्रिया । तस्यां ये प्राणिनः सर्वे मृताः कालेन पार्वति

ଚାରିଦିଗରୁ ମଣ୍ଡଳାକାର ଥିବା ସେ ‘କର୍ଣ୍ଣିକା’ ମୋତେ ଅତି ପ୍ରିୟ। ହେ ପାର୍ବତୀ, ତାହାର ଭିତରେ କାଳବଶେ ଯେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମରନ୍ତି…

Verse 69

कृमिकीटपतंगाद्या जीवा उत्तम मध्यमाः । निर्द्धूतकल्मषाः सर्वे यांति लोकं ममापि ते

କୃମି, କୀଟ, ପତଙ୍ଗ ଆଦି ଜୀବ—ଉତ୍ତମ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟମ—ସମସ୍ତେ କଲ୍ମଷ ଝାଡ଼ି ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 70

उत्तरं दक्षिणं चापि अयनं न विचारयेत् । सर्वस्तेषां शुभः कालो ये मृताः क्षेत्रमध्यतः

ଉତ୍ତରାୟଣ କି ଦକ୍ଷିଣାୟଣ—ଏହା ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଯେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କାଳ ଶୁଭ।

Verse 71

आदिनाथेन शर्वेण सर्वप्राणिहिताय वै । आद्यतत्त्वान्यथानीय क्षेत्रमेतन्महाप्रभम् । प्रभासितं महादेवि यत्र सिद्ध्यंति मानवाः

ହେ ମହାଦେବୀ! ଆଦିନାଥ ଶର୍ବ (ଶିବ) ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ଆଦ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଏଠାକୁ ଆଣି, ଏହି ମହାପ୍ରଭ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ‘ପ୍ରଭାସ’ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ କଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ମାନବମାନେ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି।

Verse 72

हन्यमानोऽपि यो विद्वान्वसेद्विघ्नशतैरपि । कृतप्रतिज्ञो देवेशि यावज्जीवं सुरेश्वरि

ହେ ଦେବେଶୀ, ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ! ଯେ ଜ୍ଞାନୀ ଏଠାରେ ବସେ, ସେ ଆକ୍ରମିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ଶତଶତ ବିଘ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଦୃଢ଼ ରହି ଜୀବନପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଚଳ ରହେ।

Verse 73

स गच्छेत्परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति । तस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यात्स्थाणोश्चाद्भुतकर्मणः

ସେ ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ସେଠାକୁ ଯାଇଲେ ଶୋକ ରହେନାହିଁ—ସେହି କ୍ଷେତ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟରୁ ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ କର୍ମବାନ୍ ସ୍ଥାଣୁ (ଶିବ)ଙ୍କ କୃପାରୁ।

Verse 74

कृत्वा पापसहस्राणि पश्चात्सन्तापमेति वै । प्रभासे तु वियुज्येत न सोंऽतकपुरीं व्रजेत्

ହଜାର ହଜାର ପାପ କରି ପରେ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେ ପ୍ରଭାସରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଅନ୍ତକପୁରୀ—ମୃତ୍ୟୁର ଲୋକ—କୁ ଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 75

ज्ञात्वा कलियुगं घोरं हाहाभूतमचेतनम् । नियुक्तस्तत्र देवेशि रक्षार्थं विघ्ननायकः

ଘୋର କଳିଯୁଗକୁ ଜାଣି—ଲୋକେ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ହାହାକାର କରୁଥିବାବେଳେ—ହେ ଦେବେଶୀ, ସେଠାରେ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ବିଘ୍ନନାୟକ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 76

ये तु ब्राह्मणविद्विष्टाः शिवभक्तिवितंडकाः । ब्रह्मघ्नाश्च कृतघ्नाश्च तथा नैष्कृतिकाश्च ये

କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ଶିବଭକ୍ତିକୁ ବାଧା ଦିଅନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା, କୃତଘ୍ନ ଏବଂ ନିତାନ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମୀ—ଯେ କେହି ହେଉନ୍ତୁ—

Verse 77

लोकद्विष्टा गुरुद्विष्टास्तीर्थायतनकण्टकाः । सर्वपापरताश्चैव ये चान्ये तु विकुत्सिताः

ଯେମାନେ ଲୋକସମାଜକୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ତୀର୍ଥ ଓ ପବିତ୍ରାୟତନର କଣ୍ଟକ ସଦୃଶ, ସମସ୍ତ ପାପରେ ରତ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ନିନ୍ଦ୍ୟ ଲୋକମାନେ—

Verse 78

रक्षणार्थं ह वै तेषां नियुक्तो विघ्ननायकः । कालाग्निरुद्रपार्श्वे तु रुद्रतुल्यपराक्रमः

ନିଶ୍ଚୟ, ସେମାନଙ୍କ (ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ) ବିରୁଦ୍ଧରେ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ବିଘ୍ନନାୟକ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ; ଏବଂ କାଳାଗ୍ନିରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରୁଦ୍ରସମ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ଜଣେ ଅଛନ୍ତି।

Verse 79

क्षेत्रं रक्षति देवेशि पापिष्ठानां नियामकः । म्रियंते यदि ब्रह्मघ्नास्तथा पातकिनो नराः

ହେ ଦେବେଶୀ, ପାପିଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ନିୟମନ କରୁଥିବା ଜଣେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା ଓ ଅନ୍ୟ ପାତକୀ ନରମାନେ (ଏଠାରେ) ମରନ୍ତି, ତେବେ—

Verse 80

क्षेत्रे चास्मिन्वरारोहे तेषां देवि गतिं शृणु । दशवर्षसहस्राणि दिव्यानि कमलेक्षणे

ହେ ବରାରୋହେ, ହେ କମଳନୟନୀ ଦେବୀ! ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଗତି ଶୁଣ—ତାହା ଦଶ ସହସ୍ର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ।

Verse 82

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पापं तत्र न कारयेत् । अन्यत्राऽवर्तितं पापं क्षेत्रे चास्मिन्विनश्यति

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସେଠାରେ ପାପ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟତ୍ର କୃତ ପାପ ମଧ୍ୟ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ନଶିଯାଏ।

Verse 83

अस्मिन्पुनः कृतं पापं पैशाचनरकावहम् । भक्तानुकंपी भगवांस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि

କିନ୍ତୁ ଏହି ସ୍ଥାନରେ କୃତ ପାପ ପୈଶାଚ-ନରକକୁ ନେଇଯାଏ। ତଥାପି ଭକ୍ତାନୁକମ୍ପୀ ଭଗବାନ୍ ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନିରେ ପତିତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କୃପା କରନ୍ତି।

Verse 84

ददाति परमं स्थानं न तु ब्रह्मद्विषां प्रिये । ये च ध्यानं समासाद्य युक्तात्मानः समाहिताः

ହେ ପ୍ରିୟେ! ସେ ପରମ ସ୍ଥାନ ଦାନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଦ୍ୱେଷୀମାନଙ୍କୁ ନୁହେଁ। ଯେମାନେ ଧ୍ୟାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଯୁକ୍ତାତ୍ମା ଓ ସମାହିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ହିଁ ସେହି ପରମ ଅବସ୍ଥାର ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 85

संनियम्येन्द्रियग्रामं जपंति शतरुद्रियम् । प्रभासे तु स्थिता देवि ते कृतार्था न संशयः

ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗ୍ରାମକୁ ସଂଯମ କରି ସେମାନେ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ଜପ କରନ୍ତି। ହେ ଦେବୀ! ପ୍ରଭାସରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେମାନେ କୃତାର୍ଥ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 86

यदि गच्छेन्नरः कश्चित्प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् । तमुपायं प्रकुर्वीत निर्गच्छेन्न पुनर्यथा

ଯଦି କେହି ମନୁଷ୍ୟ ପରମ ପବିତ୍ର ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଏ, ତେବେ ସେ ଏମିତି ସାଧନ-ଉପାୟ କରୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ବାର (ସଂସାରକୁ) ଫେରି ନ ଆସେ।

Verse 87

एतद्गोप्यं वरारोहे न देयं यस्य कस्यचित् । गोपनीयमिदं शास्त्रं यथा प्राणाः स्वकाः प्रिये

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ଏହା ଗୋପନୀୟ; ଯାହାକୁ-ତାହାକୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ହେ ପ୍ରିୟେ! ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ପରି ଗୋପନ ରଖି ସୁରକ୍ଷା କର।

Verse 88

येनेदं विहितं शास्त्रं प्रभासक्षेत्रदीपकम् । स शिवश्चैव विज्ञेयो मानुषीं प्रकृतिं स्थितः

ଯିଏ ଏହି ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରଦୀପକ’ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କରିଛନ୍ତି, ସେ ମାନବ ପ୍ରକୃତିରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ ଶିବ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍।

Verse 89

तस्यविग्रहसंस्थोऽहं सदा तिष्ठामि पार्वति । वंदितः पूजितो ध्यातो यथाहं नात्र संशयः

ହେ ପାର୍ବତୀ! ମୁଁ ସେହି ବିଗ୍ରହରେ ସଦା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହେ। ତାହାକୁ ବନ୍ଦନ, ପୂଜନ ଓ ଧ୍ୟାନ କଲେ ଯେନେ ମୋତେ ହିଁ ସମ୍ମାନ କରାଗଲା—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 90

कलौ च दुर्ल्लभं देवि प्रभासक्षेत्रमुत्तमम् । इदानीं तव स्नेहेन विशेषं कथयामि वै । सत्यंसत्यं पुनः सत्यं त्रिःसत्यं सुरसुन्दरि

ହେ ଦେବୀ! କଳିଯୁଗରେ ଏହି ଉତ୍ତମ ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ର ଦୁର୍ଲଭ। ଏବେ ତୋର ସ୍ନେହରେ ମୁଁ ଏକ ବିଶେଷ କଥା କହୁଛି। ସତ୍ୟ—ସତ୍ୟ—ପୁନଃ ସତ୍ୟ; ହେ ସୁରସୁନ୍ଦରୀ! ମୁଁ ତିନିଥର ସତ୍ୟ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରୁଛି।

Verse 91

यानि लिंगानि भूर्लोके सोमेशस्तेषु मे प्रियः । अस्मिंल्लिंगे गुणा ये तु ते देवि विदिता मम

ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ଯେତେ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୋମେଶ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ହେ ଦେବୀ, ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ଥିବା ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ମୋତେ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜଣା।

Verse 92

अहमेव विजानामि नान्यो वेद कथंचन । अन्येषु चैव लिंगेषु अहं पूज्यः सुरासुरैः

ଏହାର ଯଥାର୍ଥ ତତ୍ତ୍ୱ ମୁଁ ଏକା ଜାଣେ; ଅନ୍ୟ କେହି କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଜାଣେ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ଦେବ ଓ ଅସୁର ଉଭୟେ ମୋତେ ହିଁ ପୂଜନ୍ତି।

Verse 93

लिंगं चेमं पुनर्देवि पूजयामो वयं स्वयम्

ଏବଂ ହେ ଦେବୀ, ଆମେ ନିଜେ ପୁନର୍ବାର ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ହିଁ ପୂଜା କରୁଛୁ।

Verse 94

यस्मिन्काले न वै ब्रह्मा न भूमिर्न दिवाकरः । सर्वं चैव जगन्नाथ तस्मिन्काले यशस्विनि

ଯେ ସମୟରେ ନ ବ୍ରହ୍ମା ଥାନ୍ତି, ନ ପୃଥିବୀ, ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ; ସମସ୍ତ ଜଗତ ଲୟ ପାଏ—ହେ ଜଗନ୍ନାଥ—ସେହି ସମୟରେ, ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ…

Verse 95

इमं लिंगं परं चैव ब्रह्मणः प्रलये तदा । भाविनीं वृत्तिमास्थाय इदं स्थानं तु रक्षति

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ଏହି ପରମ ଲିଙ୍ଗ ନିଜ ନିୟତ କାର୍ଯ୍ୟ ଧାରଣ କରି ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ରକ୍ଷା କରେ।

Verse 96

दशकोट्यस्तु लिंगानां गंगाद्वाराद्वरानने । आगत्य तानि मध्याह्ने लिंगेऽस्मिन्यांति संलयम्

ହେ ବରାନନେ! ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରରୁ ଦଶକୋଟି ଲିଙ୍ଗ ଏଠାକୁ ଆସି, ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ଲୟ ପାଇ ସଂଲୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 97

पृथिव्यां यानि तीर्थानि गगनस्थानि यानि तु । स्नानार्थमस्य लिंगस्य समागच्छंति सर्वदा

ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଗଗନସ୍ଥ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ—ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ସ୍ନାନାର୍ଥେ ସଦା ଏଠାକୁ ସମାଗମ କରନ୍ତି।

Verse 98

धन्यास्तु खलु ते मर्त्त्याः प्रभासे संव्यवस्थिताः । सोमेश्वरं ये द्रक्ष्यंति संसारभयमोचनम्

ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ ସେହି ମର୍ତ୍ୟମାନେ, ଯେମାନେ ପ୍ରଭାସରେ ବସି ସଂସାରଭୟମୋଚକ ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।

Verse 99

देवि सोमेश्वरं लिंगं ये स्मरिष्यंति भाविताः । सर्वपापक्षयस्तेषां भविष्यति न संशयः

ହେ ଦେବୀ! ଭକ୍ତିଭାବରେ ସୋମେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବାମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ କ୍ଷୟ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 100

एतत्स्मृतं प्रियतमं मम देवि नित्यं क्षेत्रं पवित्रमृषिसिद्धगणाभिरम्यम् । अस्मिन्मृताः सकलजीवमृतोऽपि देवि स्वर्गात्परं समुपयांति न संशयोऽत्र

ହେ ଦେବୀ! ଏହି କ୍ଷେତ୍ର—ଏହାକୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମାତ୍ର—ମୋ ପାଇଁ ନିତ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ; ଏହା ପବିତ୍ର ଏବଂ ଋଷି-ସିଦ୍ଧଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରମଣୀୟ। ହେ ଦେବୀ! ଏଠାରେ ଯେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ଯଦିଓ ମୃତ୍ୟୁ ସକଳ ଜୀବଙ୍କୁ ଆସେ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 101

यं देवा न विजानंति ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । न सांख्येन न योगेन नैव पाशुपतेन च

ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରମୁଖ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ନ ସାଂଖ୍ୟରେ, ନ ଯୋଗରେ, ନ କେବଳ ପାଶୁପତ ପଥରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାପଡ଼ନ୍ତି।

Verse 102

कैवल्यं निष्कलं यत्तदस्मिंल्लिंगे तु लभ्यते । तावद्भ्रमंति संसारे देवाद्यास्तु यशस्विनि

ଯେ ନିଷ୍କଳ, ନିରାକାର କୈବଲ୍ୟ-ମୋକ୍ଷ, ସେ ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ନିଶ୍ଚୟ ଲଭ୍ୟ। ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ! ତାହା ମିଳିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବାଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ସଂସାରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି।

Verse 103

यावत्सोमेश्वरं देवं न विंदंति त्रिलोचनम् । क्षेत्रं प्रभासमित्युक्तं क्षेत्रज्ञोऽहं न संशयः

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ତ୍ରିଲୋଚନ ଦେବ ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ‘ପ୍ରଭାସ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମୁଁ ହିଁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 104

एतं तवोक्तं ननु बोधनाय सोमेश्वरस्यैव महाप्रभावम् । ये वै पठिष्यंति नरा नितांतं यास्यंति ते तत्पदमिंदुमौलेः

ଏହା ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଗରଣାର୍ଥେ କହିଛ—ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହାପ୍ରଭାବ ପ୍ରକାଶ କରି। ଯେ ନରମାନେ ଏହାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍ଠାରେ ପଢ଼ିବେ, ସେମାନେ ଇନ୍ଦୁମୌଳି ଶିବଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।

Verse 105

सोमेश्वरं देववरं मनुष्या ये भक्तिमंतः शरणं प्रपन्नाः । ते घोररूपे च भयावहे च संसारचक्रे न पुनर्भ्रमंति

ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଘୋର ଓ ଭୟାବହ ଏହି ସଂସାରଚକ୍ରରେ ପୁନଃ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 106

ये दक्षिणा मूर्त्तिमुपाश्रिताः स्युर्जपंति नित्यं शतरुद्रियं द्विजाः । तेऽस्मिन्भवे नैव पुनर्भवंति संसारपारं परमं गता वै

ଯେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦକ୍ଷିଣାମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରି ନିତ୍ୟ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ଜପ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଭବରେ ପୁନଃଜନ୍ମ ନେନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ସତ୍ୟରେ ସଂସାରପାର ପରମ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।

Verse 107

उद्देशमात्रं कथितो मया ते श्रीसोमनाथस्य कृतैकदेशः । अब्दैरनेकैर्बहुभिर्युगैर्वा न शक्यमेकेन मुखेन वक्तुम्

ଶ୍ରୀସୋମନାଥଙ୍କ କୃତିମହିମାର କେବଳ ସୂଚନାମାତ୍ର—ତାହାର ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ମାତ୍ର ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି। ଅନେକ ବର୍ଷ, ଅସଂଖ୍ୟ ବର୍ଷ କିମ୍ବା ଅନେକ ଯୁଗ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମୁଖରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।