Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 21

Devanagari script

अतीता ये विधातारो भविष्यंति च येऽधुना । तावत्तद्वर्त्तते नाम यावदन्योष्टवार्षिकः । संध्यासंध्यांशभेदेन विष्ण्वनंतसनातनाः

Transliteration

atītā ye vidhātāro bhaviṣyaṃti ca ye'dhunā | tāvattadvarttate nāma yāvadanyoṣṭavārṣikaḥ | saṃdhyāsaṃdhyāṃśabhedena viṣṇvanaṃtasanātanāḥ

Translation

ଯେ ବିଧାତାମାନେ ଅତୀତ ହୋଇଗଲେ, ଯେମାନେ ଏବେ ଅଛନ୍ତି, ଯେମାନେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବେ—ସେତେଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେହି ବିଶେଷ ଦିବ୍ୟ ନାମ ଚାଲିଥାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ୟ ଅଷ୍ଟବର୍ଷୀୟ ଚକ୍ର ଉଦୟ ନ ହୁଏ। ସନ୍ଧ୍ୟା–ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ଭେଦାନୁସାରେ ସେହି ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ, ଅନନ୍ତ ଓ ସନାତନ ଭାବେ ସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତି।

Word by Word

• अतीताः: past
• अतीताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अतीत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; 'अतीत' = गत/पूर्व

• ये: who (those who)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम

• विधातारः: creators/ordainers (Brahmās)
• विधातारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विधातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तृवाचक-नाम

• भविष्यन्ति: will be
• भविष्यन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• ये: who (those who)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम

• अधुना: now
• अधुना: Kāla (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अधुना (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (now/at present)

• तावत्: so long
• तावत्: Kāla (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय)
• Form: परिमाण/अवधि-वाचक-अव्यय (so long/that much)

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम; 'तत्' = तत् (नाम)

• वर्तते: continues/prevails
• वर्तते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृत्/वर्त् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• नाम: name
• नाम: Samānādhikaraṇa (Apposition/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• यावत्: until/as long as
• यावत्: Kāla (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अवधि-वाचक-अव्यय (until/as long as)

• अन्यः: another
• अन्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अष्टवार्षिकः: of eight years (duration)
• अष्टवार्षिकः: Predicate (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: अष्ट + वार्षिक (प्रातिपदिक); समास
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (अष्ट वर्षाणि यस्य/अष्टवर्षपर्यन्तः)

• संध्या: twilight
• संध्या: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: संध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासपूर्वपदत्वे)

• संध्या: twilight
• संध्या: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: संध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासपूर्वपदत्वे)

• अंश: portion
• अंश: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासपूर्वपदत्वे)

• भेदेन: by (the) distinction
• भेदेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; करणार्थे

• विष्णु: Viṣṇu
• विष्णु: Samānādhikaraṇa (Apposition/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासपूर्वपदत्वे)

• अनन्त: Ananta
• अनन्त: Samānādhikaraṇa (Apposition/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अनन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासपूर्वपदत्वे)

• सनातनाः: Sanātanas/eternal ones (names)
• सनातनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सनातन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (समासोत्तरपद)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: A symbolic wheel of time: successive vidhātṛs (cosmic ordainers) pass like figures around a kala-chakra; at the center the Lord shines with three inscriptions—Viṣṇu, Ananta, Sanātana—while dawn and dusk bands (sandhyā) frame the scene.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Viṣṇu
• Ananta
• Sanātana
• Vidhātṛs

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine Names are revealed according to cosmic cycles; remembering them aligns the devotee with eternal dharma beyond changing ages.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra (Prabhāsatīrtha region), within the Prabhāsa Khaṇḍa’s Prabhāsakṣetra Māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed here; the emphasis is on understanding and reciting the appropriate divine Names according to cosmic divisions.