Adhyaya 166

Verse 1

देव्युवाच । प्रभासे संस्थिता या तु सावित्री ब्रह्मणः प्रिया । तस्याश्चरित्रं मे ब्रूहि देवदेव जगत्पते

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ ଜଗତ୍ପତେ! ପ୍ରଭାସରେ ଅବସ୍ଥିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚରିତ୍ର ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 2

व्रतमाहात्म्यसंयुक्तमितिहाससमन्वितम् । पाति व्रत्यकरं स्त्रीणां महाभाग्यं महोदयम्

ବ୍ରତମାହାତ୍ମ୍ୟ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଓ ପବିତ୍ର ଇତିହାସରେ ସମନ୍ୱିତ ଏହି ଆଖ୍ୟାନ ବ୍ରତ କରୁଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ ଏବଂ ମହାଭାଗ୍ୟ ଓ ମହୋଦୟ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 3

ईश्वर उवाच । कथयामि महादेवि सावित्र्याश्चरितं महत् । प्रभासक्षेत्रसंस्थायाः स्थल स्थाने महेश्वरि । यथा चीर्णं व्रतकरं सावित्र्या राजकन्यया

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ! ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ମହାନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚରିତ୍ର ମୁଁ କହୁଛି। ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ! ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରର ସେହି ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନରେ ରାଜକନ୍ୟା ସାବିତ୍ରୀ ଯେପରି ବିଧିପୂର୍ବକ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କଲେ।

Verse 4

आसीन्मद्रेषु धर्मात्मा सर्वभूतहिते रतः । पार्थिवोऽश्वपतिर्नाम पौरजानपद प्रियः

ମଦ୍ରଦେଶରେ ଅଶ୍ୱପତି ନାମକ ଜଣେ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ଥିଲେ; ସେ ସର୍ବଭୂତହିତରେ ରତ ଏବଂ ନଗର-ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।

Verse 5

क्षमावाननपत्यश्च सत्यवादी जितेन्द्रियः । प्रभासक्षेत्रयात्रायामाजगाम स भूपतिः । यात्रां कुर्वन्विधानेन सावित्रीस्थलमागतः

ସେ ରାଜା କ୍ଷମାଶୀଳ, ନିଃସନ୍ତାନ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ର ଯାତ୍ରାକୁ ଆସି, ବିଧିପୂର୍ବକ ଯାତ୍ରା କରି ‘ସାବିତ୍ରୀସ୍ଥଳ’ ନାମକ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 6

स सभार्यो व्रतमिदं तत्र चक्रे नृपः स्वयम् । सावित्रीति प्रसिद्धं यत्सर्वकामफलप्रदम्

ସେଠାରେ ରାଜା ନିଜ ରାଣୀ ସହିତ ସ୍ୱୟଂ ‘ସାବିତ୍ରୀ-ବ୍ରତ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାମନାର ଫଳଦାୟକ ଏହି ବ୍ରତ କଲେ।

Verse 7

तस्य तुष्टाऽभवद्देवि सावित्री ब्रह्मणः प्रिया । भूर्भुवःस्वरितीत्येषा साक्षान्मूर्तिमती स्थिता

ହେ ଦେବୀ! ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସାବିତ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ‘ଭୂର୍ଭୁବଃ ସ୍ୱଃ’ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ-ଶକ୍ତି ସାକ୍ଷାତ୍ ମୂର୍ତ୍ତିମତୀ ହୋଇ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Verse 8

कमंडलुधरा देवी जगामादर्शनं पुनः । कालेन वहुना जाता दुहिता देवरूपिणी

କମଣ୍ଡଲୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବୀ ପୁନର୍ବାର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ବହୁ କାଳ ପରେ ଦେବରୂପୀ ଦୀପ୍ତିମତୀ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 9

सावित्र्या प्रीतया दत्ता सावित्र्याः पूजया तथा । सावित्रीत्येव नामाऽस्याश्चक्रे विप्राज्ञया नृपः

ପ୍ରୀତ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦତ୍ତ ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀ-ପୂଜାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ସେଇ କନ୍ୟାର ନାମ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ରାଜା ‘ସାବିତ୍ରୀ’ ହିଁ ରଖିଲେ।

Verse 10

सा विग्राहवतीव श्रीः प्रावर्धत नृपात्मजा । सावित्री सुकुमारांगी यौवनस्था बभूव ह

ସେଇ ରାଜକନ୍ୟା ସାବିତ୍ରୀ ଯେନ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି, ସେପରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା; ସୁକୁମାରାଙ୍ଗୀ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଯୌବନାବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 11

या सुमध्या पृथुश्रोणी प्रतिमा काञ्चनी यथा । प्राप्तेयं देवकन्या वा दृष्ट्वा तां मेनिरे जनाः

ସେ ସୁମଧ୍ୟା ଓ ପୃଥୁଶ୍ରୋଣୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିମା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା। ତାକୁ ଦେଖି ଲୋକେ ଭାବିଲେ—“କି ଏଠାକୁ ଦେବକନ୍ୟା ଆସିଛି?”

Verse 12

सा तु पद्मा विशालाक्षी प्रज्वलतीव तेजसा । चचार सा च सावित्री व्रतं यद्भृगुणोदितम्

ସେ ପଦ୍ମସଦୃଶ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ କନ୍ୟା, ଅନ୍ତଃତେଜରେ ଯେନ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ, ଭୃଗୁ ଉପଦେଶିତ ବିଧିଅନୁସାରେ ସାବିତ୍ରୀ-ବ୍ରତ ପାଳନ କଲା।

Verse 13

अथोपोष्य शिरःस्नाता देवतामभिगम्य च । हुत्वाग्निं विधिवद्विप्रान्वाचयेद्वरवर्णिनी

ତାପରେ ଉପବାସ କରି, ଶିରଃସ୍ନାନ ସହିତ ସ୍ନାନ କରି, ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିକଟେ ଗଲା। ବିଧିମତେ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ, ସେ ଉତ୍ତମା କନ୍ୟା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରପାଠ କରାଇଲା।

Verse 14

तेभ्यः सुमनसः शेषां प्रतिगृह्य नृपात्मजा । सखीपरिवृताऽभ्येत्य देवी श्रीवत्सरूपिणी

ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଅବଶିଷ୍ଟ ପୁଷ୍ପପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କରି, ରାଜକନ୍ୟା ସଖୀମାନଙ୍କ ଘେରାରେ ଫେରିଲା—ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନଧାରିଣୀ ଦେବୀ ପରି ଶୋଭିତ।

Verse 15

साऽभिवाद्य पितुः पादौ शेषां पूर्वं निवेद्य च । कृताञ्जलिर्वरारोहा नृपतेः पार्श्वतः स्थिता

ସେ ପିତାଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ପ୍ରଥମେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅର୍ପଣ ନିବେଦନ କଲା। ପରେ କରଯୋଡି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ରାଜାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲା।

Verse 16

तां दृष्ट्वा यौवनप्राप्तां स्वां सुतां देवरूपिणीम् । उवाच राजा संमन्त्र्य पुत्र्यर्थं सह मन्त्रिभिः

ଦେବୀସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମତୀ, ଯୌବନପ୍ରାପ୍ତ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, କନ୍ୟାର ଭବିଷ୍ୟତ ବିଷୟରେ କହିଲେ।

Verse 17

पुत्रि प्रदानकालस्ते न हि कश्चिद्वृणोति माम् । विचारयन्न पश्यामि वरं तुल्यमिहात्मनः

‘କନ୍ୟେ, ତୋର କନ୍ୟାଦାନର ସମୟ ଆସିଛି; କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ କେହି ମୋତେ (ସମ୍ବନ୍ଧ ପାଇଁ) ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି। ବିଚାର କଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ସମତୁଲ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ବର ଦେଖୁନାହିଁ।’

Verse 18

देवादीनां यथा वाच्यो न भवेयं तथा कुरु । पठ्यमानं मया पुत्रि धर्मशास्त्रेषु च श्रुतम्

‘ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆଦିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୋ ବିଷୟରେ ନିନ୍ଦାବାକ୍ୟ ନ ହେଉ, ସେପରି ଆଚରଣ କର। କନ୍ୟେ, ଏହା ମୁଁ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପଢ଼ିଛି ଓ ଶୁଣିଛି।’

Verse 19

पितुर्गेहे तु या कन्या रजः पश्यत्यसंस्कृता । ब्रह्महत्या पितुस्तस्य सा कन्या वृषली स्मृता

‘ପିତାଙ୍କ ଘରେ ଥାଇ, ବିବାହ-ସଂସ୍କାର ପୂର୍ବରୁ ଯେ କନ୍ୟା ରଜଃ (ମାସିକ ଧର୍ମ) ଦେଖେ, ସେହି ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ତାହା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାସମ ଦୋଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ସେ କନ୍ୟା “ବୃଷଳୀ” ଭାବେ ସ୍ମୃତ।’

Verse 20

अतोऽर्थं प्रेषयामि त्वां कुरु पुत्रि स्वयंवरम् । वृद्धैरमात्यैः सहिता शीघ्रं गच्छावधारय

‘ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତୋତେ ପଠାଉଛି—କନ୍ୟେ, ସ୍ୱୟଂବରର ଆୟୋଜନ କର। ବୃଦ୍ଧ ଓ ବିଶ୍ୱସନୀୟ ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଶୀଘ୍ର ଯା; ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କର।’

Verse 21

एवमस्त्विति सावित्री प्रोच्य तस्माद्विनिर्ययौ । तपोवनानि रम्याणि राजर्षीणां जगाम सा

ସାବିତ୍ରୀ “ଏବମସ୍ତୁ (ତଥାସ୍ତୁ)” ବୋଲି କହି ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେ ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ରମ୍ୟ ତପୋବନକୁ ଗଲେ।

Verse 22

मान्यानां तत्र वृद्धानां कृत्वा पादाभिवन्दनम् । ततोऽभिगम्य तीर्थानि सर्वाण्येवाश्रमाणि च

ସେଠାର ମାନ୍ୟ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ପାଦରେ ପାଦାଭିବନ୍ଦନ କରି, ପରେ ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଓ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଦର୍ଶନକୁ ଗଲେ।

Verse 23

आजगाम पुनर्वेश्म सावित्री सह मंत्रिभिः । तत्रापश्यत देवर्षिं नारदं पुरतः शुचिम्

ତାପରେ ସାବିତ୍ରୀ ପରିଚାରକମାନଙ୍କ ସହିତ ପୁନର୍ବାର ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ସମ୍ମୁଖରେ ପବିତ୍ର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେବର୍ଷି ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 24

आसीनमासने विप्रं प्रणम्य स्मितभाषिणी । कथयामास तत्कार्यं येनारण्यं गता च सा

ଆସନରେ ଉପବିଷ୍ଟ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ମୃଦୁ ହାସ ସହିତ ମଧୁର ବାଣୀରେ ଯେ କାରଣରୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଥିଲେ ସେ କଥା କହିଲେ।

Verse 25

सावित्र्युवाच । आसीच्छाल्वेषु धर्मात्मा क्षत्रियः पृथिवीपतिः । द्युमत्सेन इति ख्यातो दैवादन्धो वभूव सः

ସାବିତ୍ରୀ କହିଲେ—ଶାଲ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ଧର୍ମାତ୍ମା କ୍ଷତ୍ରିୟ, ପୃଥିବୀପତି ରାଜା ଥିଲେ; ‘ଦ୍ୟୁମତ୍ସେନ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ, ଦୈବବଶତଃ ସେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଗଲେ।

Verse 26

आर्यस्य बालपुत्रस्य द्युमत्सेनस्य रुक्मिणा । सामन्तेन हृतं राज्यं छिद्रेऽस्मिन्पूर्ववैरिणा

ଆର୍ୟ ଦ୍ୟୁମତ୍ସେନଙ୍କର ଶିଶୁପୁତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ବଶତ୍ରୁ ସାମନ୍ତ ରୁକ୍ମି ଏହି ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଧରି ରାଜ୍ୟ ହରଣ କଲା।

Verse 27

स बालवत्सया सार्धं भार्यया प्रस्थितो वनम्

ସେ ଶିଶୁସନ୍ତାନବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ସହିତ ବନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 28

स तस्य च वने वृद्धः पुत्रः परमधार्मिकः । सत्यवागनुरूपो मे भर्तेति मनसेप्सितः

ଏବଂ ସେହି ବନରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବଡ଼ ହେଲା—ପରମ ଧାର୍ମିକ, ସତ୍ୟବାଦୀ; ମୋ ମନ ଯାହାକୁ ଭର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲା, ସେ ମୋତେ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅନୁରୂପ ଥିଲା।

Verse 29

नारद उवाच । अहो बत महत्कष्टं सावित्र्या नृपते कृतम् । बालस्वभावादनया गुणवान्सत्यवाग्वृतः

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ନୃପ, ହାୟ! ସାବିତ୍ରୀ ମହା କଷ୍ଟ ଘଟାଇଛି; ବାଳସ୍ୱଭାବରୁ ସେ ଗୁଣବାନ ଓ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ପୁରୁଷକୁ ବରଣ କରିଛି।

Verse 30

सत्यं वदत्यस्य पिता सत्यं माता प्रभाषते । सत्यं वदेति मुनिभिः सत्यवान्नाम वै कृतम्

ତାଙ୍କ ପିତା ସତ୍ୟ କହନ୍ତି, ମାତା ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି; ମୁନିମାନେ ‘ଏ ସତ୍ୟ କହେ’ ବୋଲି କହି ତାଙ୍କ ନାମ ‘ସତ୍ୟବାନ୍’ ରଖିଛନ୍ତି।

Verse 31

नित्यं चाश्वाः प्रियास्तस्य करोत्यश्वाश्च मृन्मयान् । चित्रेऽपि च लिखत्यश्वांश्चित्राश्व इति चोच्यते

ଅଶ୍ୱମାନେ ତାହାଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରିୟ; ସେ ମାଟିରୁ ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ୱ ଗଢ଼େ ଏବଂ ଚିତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ୱ ଅଙ୍କନ କରେ; ତେଣୁ ସେ ‘ଚିତ୍ରାଶ୍ୱ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 32

सत्यवान्रंतिदेवस्य शिष्यो दानगुणैः समः । ब्रह्मण्यः सत्यवादी च शिबिरौशीनरो यथा

ସତ୍ୟବାନ୍ ରନ୍ତିଦେବଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଦାନଗୁଣରେ ତାଙ୍କ ସମାନ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଭକ୍ତ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ—ଉଶୀନରପୁତ୍ର ଶିବି ପରି।

Verse 33

ययातिरिव चोदारः सोमवत्प्रियदर्शनः । रूपेणान्यतमोऽश्विभ्यां द्युमत्सेनसुतो बली

ସେ ଯୟାତି ପରି ଉଦାର, ସୋମ ପରି ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ। ରୂପରେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଦ୍ୱୟ ସମ; ଏବଂ ଦ୍ୟୁମତ୍ସେନଙ୍କ ବଳବାନ ପୁତ୍ର।

Verse 34

एको दोषोऽस्ति नान्यश्च सोऽद्यप्रभृति सत्यवान् । संवत्सरेण क्षीणायुर्देहत्यागं करिष्यति

ଗୋଟିଏ ଦୋଷ ଅଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ: ଆଜିଠାରୁ ସତ୍ୟବାନଙ୍କ ଆୟୁ କ୍ଷୀଣ ହେଉଛି। ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରିବେ।

Verse 35

नारदस्य वचः श्रुत्वा दुहिता प्राह पार्थिवम्

ନାରଦଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି କନ୍ୟା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 36

सावित्र्युवाच । सकृज्जल्पंति राजानः सकृज्जल्पंति ब्राह्मणाः । सकृत्कन्या प्रदीयेत त्रीण्येतानि सकृत्सकृत्

ସାବିତ୍ରୀ କହିଲେ—ରାଜାମାନେ ପ୍ରତିଜ୍ଞାବାକ୍ୟ ଏକଥରେ ମାତ୍ର କହନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକଥରେ ମାତ୍ର ବଚନ ଦିଅନ୍ତି; କନ୍ୟାଦାନ ମଧ୍ୟ ଏକଥରେ ମାତ୍ର ହୁଏ—ଏହି ତିନିଟି ‘ଏକଥରେ ମାତ୍ର’।

Verse 37

दीर्घायुरथवाल्पायुः सगुणो निर्गुणोऽपि वा । सकृद्वृतो मया भर्ता न द्वितीयं वृणोम्यहम्

ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ କି ଅଳ୍ପାୟୁ, ଗୁଣବାନ ହେଉ କି ଗୁଣହୀନ ମଧ୍ୟ—ମୁଁ ଏକଥର ତାଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ବରିଛି; ଦ୍ୱିତୀୟକୁ ମୁଁ ବରେନି।

Verse 38

मनसा निश्चयं कृत्वा ततो वाचाऽभिधीयते । क्रियते कर्मणा पश्चात्प्रमाणं हि मनस्ततः

ପ୍ରଥମେ ମନରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରାଯାଏ; ପରେ ତାହା ବାଣୀରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ତାପରେ କର୍ମରେ କରାଯାଏ—ଏହିପରି ମନ ହିଁ ସତ୍ୟ ପ୍ରମାଣ।

Verse 39

नारद उवाच । यद्येतदिष्टं भवतः शीघ्रमेव विधीयताम् । अविघ्नेन तु सावित्र्याः प्रदानं दुहितुस्तव

ନାରଦ କହିଲେ—ଯଦି ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ଇଷ୍ଟ, ତେବେ ଶୀଘ୍ରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ କନ୍ୟା ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଦାନ ନିର୍ବିଘ୍ନେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଉ।

Verse 40

एवमुक्त्वा समुत्पत्य नारूदस्त्रिदिवं गतः । राजा च दुहितुः सर्वं वैवाहिकमथाकरोत् । शुभे मुहूर्ते पार्श्वस्थैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

ଏପରି କହି ନାରଦ ଉଠି ତ୍ରିଦିବକୁ ଗଲେ। ତାପରେ ରାଜା ନିଜ କନ୍ୟା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ବିବାହ-ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ—ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ପାଖରେ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଥିବାବେଳେ।

Verse 41

सावित्र्यपि च तं लब्ध्वा भर्तारं मनसेप्तितम् । मुमुदेऽतीव तन्वंगी स्वर्गं प्राप्येव पुण्यकृत्

ସାବିତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ମନୋଭିଷ୍ଟ ପତିକୁ ପାଇ, ସୁକୁମାର ଅଙ୍ଗବତୀ ହୋଇ, ପୁଣ୍ୟବାନ ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ ସେପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲା।

Verse 42

एवं तत्राश्रमे तेषां तदा निवसतां सताम् । कालस्तु पश्यतां किञ्चिदतिचक्राम पार्वति

ଏଭଳି ସେହି ଆଶ୍ରମରେ ସେ ସତ୍ଜନମାନେ ବସବାସ କରୁଥିବାବେଳେ, ଦେଖୁଦେଖୁ ଅଳ୍ପ ସମୟ ଅତିକ୍ରମ ହେଲା, ହେ ପାର୍ବତୀ।

Verse 43

सावित्र्यास्तु तदा नार्यास्तिष्ठन्त्याश्च दिवानिशम् । नारदेन यदुक्तं तद्वाक्यं मनसि वर्तते

କିନ୍ତୁ ସେ ସମୟରେ ସାଧ୍ବୀ ସାବିତ୍ରୀ ଦିନରାତି ଅଚଳ ରହିଲା; ନାରଦ କହିଥିବା ବଚନ ତାହାର ମନରେ ସଦା ବର୍ତ୍ତିଲା।

Verse 44

ततः काले बहुतिथे व्यतिक्रान्ते कदाचन । प्राप्तः कालोऽथ मर्तव्यो यत्र सत्यव्रतो नृपः

ତାପରେ ବହୁ ଦିନ ଅତିକ୍ରମ ହେବା ପରେ, ଏକ ସମୟରେ ସେହି ନିୟତ ଘଡ଼ି ଆସିଲା—ଯେତେବେଳେ ରାଜା ସତ୍ୟବ୍ରତଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ଥିଲା।

Verse 45

ज्येष्ठमासे सिते पक्षे द्वादश्यां रजनीमुखे । गणयंत्याश्च सावित्र्या नारदोक्तं वचो हृदि

ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀର ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ସାବିତ୍ରୀ ସମୟ ଗଣନା କରୁଥିବାବେଳେ, ନାରଦ କହିଥିବା ବଚନ ତାହାର ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲା।

Verse 46

चतुर्थेऽहनि मर्तव्यमिति संचिंत्य भामिनी । व्रतं त्रिरात्रमुद्दिश्य दिवारात्रं स्थिताऽश्रमे

“ଚତୁର୍ଥ ଦିନେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ”—ଏମିତି ଚିନ୍ତା କରି ସେ ସତୀ ନାରୀ ତ୍ରିରାତ୍ର ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି ଆଶ୍ରମରେ ଦିନ-ରାତି ରହିଲେ।

Verse 47

ततस्त्रिरात्रं न्यवसत्स्नात्वा संतर्प्य देवताम् । श्वश्रूश्वशुरयोः पादौ ववंदे चारुहासिनी

ତାପରେ ସେ ତ୍ରିରାତ୍ର ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ; ସ୍ନାନ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସନ୍ତର୍ପିତ କରି, ସୁମଧୁର ହାସ୍ୟମୟୀ ନାରୀ ଶ୍ୱଶ୍ରୁ-ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 48

अथ प्रतस्थे परशुं गृहीत्वा सत्यवान्वनम् । सावित्र्यपि च भर्तारं गच्छंतं पृष्ठतोऽन्वयात्

ତାପରେ ସତ୍ୟବାନ କୁହାଡ଼ି ଧରି ବନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ସାବିତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଯାଉଥିବା ପତିଙ୍କୁ ପଛୁଆ ପଛୁଆ ଅନୁସରଣ କଲେ।

Verse 49

ततो गृहीत्वा तरसा फलपुष्पसमित्कुशान् । अथ शुष्काणि चादाय काष्ठभारमकल्पयत्

ତାପରେ ସେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଫଳ, ପୁଷ୍ପ, ସମିଧା ଓ କୁଶ ସଂଗ୍ରହ କଲେ; ଶୁଷ୍କ କାଠ ମଧ୍ୟ ନେଇ କାଠର ଭାର ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।

Verse 50

अथ पाटयतः काष्ठं जाता शिरसि वेदना । काष्ठभारं क्षणात्त्यक्त्वा वटशाखावलंबितः

ତାପରେ କାଠ ଫାଡ଼ୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ବେଦନା ହେଲା। ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ କାଠର ଭାର ଛାଡ଼ି ଦେଇ ବଟବୃକ୍ଷର ଶାଖାକୁ ଧରି ଭରସା ନେଲେ।

Verse 51

सावित्रीं प्राह शिरसो वेदना मां प्रबाधते । तवोत्संगे क्षणं तावत्स्वप्तुमिच्छामि सुन्दरि

ସେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲା—“ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ବେଦନା ମୋତେ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମ କୋଳରେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଶୋଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।”

Verse 52

विश्रमस्व महाबाहो सावित्री प्राह दुःखिता । पश्चादपि गमिष्यामि ह्याश्रमं श्रमनाशनम्

ଦୁଃଖିତା ସାବିତ୍ରୀ କହିଲେ—“ହେ ମହାବାହୋ, କିଛି ସମୟ ବିଶ୍ରାମ କର। ପରେ ମୁଁ ଶ୍ରମନାଶକ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବି।”

Verse 53

यावदुत्संगगं कृत्वा शिरोस्य तु महीतले । तावद्ददर्श सावित्री पुरुषं कृष्णपिंगलम्

ସେ ଭୂମିତଳେ ନିଜ କୋଳରେ ତାହାର ମୁଣ୍ଡ ରଖିବାମାତ୍ରେ, ସାବିତ୍ରୀ କୃଷ୍ଣ-ପିଙ୍ଗଳ ବର୍ଣ୍ଣର ଏକ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 54

किरीटिनं पीतवस्त्रं साक्षात्सूर्यमिवोदितम् । तमुवाचाथ सावित्री प्रणम्य मधुराक्षरम्

ମୁକୁଟଧାରୀ, ପୀତବସ୍ତ୍ରପରିଧାନୀ, ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ—ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସାବିତ୍ରୀ ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 55

कस्त्वं देवोऽथवा दैत्यो यो मां धर्षितुमागतः । न चाहं केनचिच्छक्या स्वधर्माद्देव रोधितुम्

“ତୁମେ କିଏ—ଦେବ କି ଦୈତ୍ୟ—ଯେ ମୋତେ ଧର୍ଷିତ କରିବାକୁ ଆସିଛ? ହେ ଦେବ, ମୋ ସ୍ୱଧର୍ମରୁ ମୋତେ କେହି ମଧ୍ୟ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ।”

Verse 56

विद्धि मां पुरुषश्रेष्ठ दीप्तामग्निशिखामिव

ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୋତେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିଶିଖା ସଦୃଶ ଜାଣ।

Verse 57

यम उवाच । यमः संयमनश्चास्मि सर्वलोकभयंकरः

ଯମ କହିଲେ - ମୁଁ ଯମ, ସଂଯମନକାରୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଅଟେ।

Verse 58

क्षीणायुरेष ते भर्ता संनिधौ ते पतिव्रते । न शक्यः किंकरैर्नेतुमतोऽहं स्वयमागतः

ହେ ପତିବ୍ରତା! ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆୟୁଷ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି। ତୁମ ଉପସ୍ଥିତିରେ ମୋର ଦୂତମାନେ ଏହାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ତେଣୁ ମୁଁ ନିଜେ ଆସିଛି।

Verse 59

एवमुक्त्वा सत्यव्रतशरीरात्पाशसंयुतः । अंगुष्ठमात्रं पुरुषं निचकर्ष यमो बलात्

ଏପରି କହି, ପାଶଧାରୀ ଯମ ସତ୍ୟବ୍ରତଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଅଙ୍ଗୁଠି ପ୍ରମାଣ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ବାହାର କରିନେଲେ।

Verse 60

अथ प्रयातुमारेभे पंथानं पितृसेवितम् । सावित्र्यपि वरारोहा पृष्ठतोऽनुजगाम ह

ତା’ପରେ ସେ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ପଥରେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସାବିତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଗଲେ।

Verse 61

पतिव्रतत्वाच्चाश्रांता तामुवाच यमस्तथा । निवर्त गच्छ सावित्रि मुहूर्तं त्वमिहागता

ପତିବ୍ରତାଧର୍ମବଳରୁ ସେ କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲା ନାହିଁ; ତେବେ ଯମ ତାକୁ କହିଲେ— “ସାବିତ୍ରୀ, ଫେରିଯାଅ; ତୁମେ ଏଠାକୁ କେବଳ ଅଳ୍ପକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଆସିଛ।”

Verse 62

एष मार्गो विशालाक्षि न केनाप्यनुगम्यते

ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ଏହି ମାର୍ଗ କେହି ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ଅନୁଗମନ କରିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 63

सावित्र्युवाच । न श्रमो न च मे ग्लानिः कदाचिदपि जायते । भर्तारमनुगच्छन्त्या विशिष्टस्य च संनिधौ

ସାବିତ୍ରୀ କହିଲା— ମୋତେ କେବେ ଶ୍ରମ ନାହିଁ, ଗ୍ଲାନି ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ; କାରଣ ମୁଁ ମୋ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗମନ କରୁଛି ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଜନଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ଅଛି।

Verse 64

सतां सन्तो गतिर्नान्या स्त्रीणां भर्ता सदा गतिः । वेदो वर्णाश्रमाणां च शिष्याणां च गतिर्गुरुः

ସତ୍‌ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ପୁରୁଷ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଗତି ନାହିଁ; ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭର୍ତ୍ତା ହିଁ ସଦା ଗତି। ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମଧର୍ମୀଙ୍କ ପାଇଁ ବେଦ ଗତି; ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁରୁ ହିଁ ଗତି।

Verse 65

सर्वेषामेव भूतानां स्थानमस्ति महीतले । भर्त्तारमेकमुत्सृज्य स्त्रीणां नान्यः समाश्रयः

ସମସ୍ତ ଭୂତଜୀବଙ୍କର ପୃଥିବୀରେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମସମ୍ମତ ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ।

Verse 66

एवमन्यैः सुमधुरैर्वाक्यैर्धर्मार्थसंहितैः । तुतोष सूर्यतनयः सावित्रीं वाक्यमब्रवीत्

ଏହିପରି ଧର୍ମାର୍ଥସଂଯୁକ୍ତ ଅନେକ ଅତିମଧୁର ବାକ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟତନୟ ଯମ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।

Verse 67

यम उवाच । तुष्टोऽस्मि तव भद्रं ते वरं वरय भामिनि । सापि वव्रे च राज्यं स्वं विनयावनतानना

ଯମ କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମପରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ହେ ଭାମିନି, ବର ମାଗ।” ସେ ମଧ୍ୟ ବିନୟରେ ମୁହଁ ନମାଇ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃପ୍ରାପ୍ତିର ବର ମାଗିଲା।

Verse 68

चक्षुःप्राप्तिं तथा राज्यं श्वशुरस्य महात्मनः । पितुः पुत्रशतं चैव पुत्राणां शतमात्मनः

ସେ ମହାତ୍ମା ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ପାଇଁ ଦୃଷ୍ଟି-ପ୍ରାପ୍ତି ଓ ରାଜ୍ୟ, ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶତ ପୁତ୍ର, ଏବଂ ନିଜ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ରପରମ୍ପରାରେ ଶତ ପୁତ୍ର ବର ମାଗିଲା।

Verse 69

जीवितं च तथा भर्तुर्धर्मसिद्धिं च शाश्वतीम् । धर्मराजो वरं दत्त्वा प्रेषयामास तां ततः

ସେ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଏବଂ ଧର୍ମସିଦ୍ଧି ଶାଶ୍ୱତ ହେଉ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ବର ମାଗିଲା। ଧର୍ମରାଜ ବର ଦେଇ ପରେ ତାକୁ ଆଗକୁ ପଠାଇଲେ।

Verse 70

अथ भर्तारमासाद्य सावित्री हृष्टमानसा । जगाम स्वाश्रमपदं सह भर्त्रा निराकुला

ତାପରେ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପାଇ ହୃଷ୍ଟମନା ସାବିତ୍ରୀ, ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଭର୍ତ୍ତା ସହିତ ନିଜ ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନକୁ ଗଲା।

Verse 71

ज्येष्ठस्य पूर्णिमायां च तया चीर्णं व्रतं त्विदम् । माहात्म्यतोऽस्य नृपतेश्चक्षुःप्राप्तिरभूत्पुरः

ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ ସେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କଲା। ଏହାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପ୍ରଭାବରେ ରାଜା ଶୀଘ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ପୁନଃ ପାଇଲେ।

Verse 72

ततः स्वदेशराज्यं च प्राप निष्कण्टकं नृपः । पितास्याः पुत्रशतकं सा च लेभे सुताञ्छतम्

ତାପରେ ରାଜା ନିଜ ଦେଶ-ରାଜ୍ୟକୁ ନିଷ୍କଣ୍ଟକ—ଶତ୍ରୁ ଓ ଉପଦ୍ରବ ରହିତ—ଭାବେ ପୁନଃ ପାଇଲେ। ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଶତ ପୁତ୍ର ମିଳିଲେ, ଏବଂ ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଶତ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଲା।

Verse 73

एवं व्रतस्य माहात्म्यं कथितं सकलं मया

ଏହିପରି ଏହି ବ୍ରତର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମୁଁ କହିଦେଲି।

Verse 74

देव्युवाच । कीदृशं तद्व्रतं देव सावित्र्या चरितं महत् । तस्मिंस्तु ज्येष्ठमासे हि विधानं तस्य कीदृशम्

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବ! ସାବିତ୍ରୀ ଆଚରିତ ସେଇ ମହାବ୍ରତ କିପରି? ଏବଂ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ ତାହାର ବିଧାନ କେମିତି?

Verse 76

का देवता व्रते तस्मिन्के मन्त्राः किं फलं विभो । विस्तरेण महेश त्वं ब्रूहि धर्मं सनातनम्

ସେଇ ବ୍ରତରେ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, କେଉଁ ମନ୍ତ୍ର, ଏବଂ ତାହାର ଫଳ କ’ଣ, ହେ ବିଭୋ? ହେ ମହେଶ! ଏହି ସନାତନ ଧର୍ମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 77

त्रयोदश्यां तु ज्येष्ठस्य दन्तधावनपूर्वकम् । त्रिरात्रं नियमं कुर्यादुपवासस्य भामिनि

ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ଦନ୍ତଧାବନ ପୂର୍ବକ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଉପବାସସହିତ ତିନି ରାତିର ନିୟମ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 78

अशक्तस्तु त्रयोदश्यां नक्तं कुर्याज्जितेन्द्रियः । अयाचितं चतुर्दश्यां ह्युपवासेन पूर्णिमाम्

ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପବାସ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହ ସହ ନକ୍ତବ୍ରତ କରୁ; ଚତୁର୍ଦଶୀରେ ଅୟାଚିତ ଅନ୍ନ ମାତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରୁ, ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଉପବାସ କରୁ।

Verse 79

नित्यं स्नात्वा तडागे वा महानद्यां च निर्झरे । पांडुकूपे तु सुश्रोणि सर्वस्नानफलं लभेत्

ନିତ୍ୟ ତଳାବରେ କିମ୍ବା ମହାନଦୀରେ କିମ୍ବା ଝରଣାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ପାଣ୍ଡୁକୂପରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ସ୍ନାନର ଫଳ ମିଳେ।

Verse 80

विशेषात्पूर्णिमायां तु स्नानं सर्षपमृज्जलैः

ବିଶେଷତଃ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ସରିଷା ଓ ମୃତ୍ତିକା ମିଶ୍ରିତ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 81

गृहीत्वा वालुकं पात्रे प्रस्थमात्रे यशस्विनि । अथवा धान्यमादाय यवशालितिलादिकम्

ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ, ପାତ୍ରରେ ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ପରିମାଣ ବାଲୁକା ନେଇ—କିମ୍ବା ଯବ, ଚାଉଳ, ତିଳ ଆଦି ଧାନ୍ୟ ନେଇ—

Verse 82

ततो वंशमये पात्रे वस्त्रयुग्मेन वेष्टिते । सावित्रीप्रतिमां कृत्वा सर्वावयवशोभिताम्

ତାପରେ ବସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମରେ ମୁଡ଼ିଥିବା ବାଁଶ ପାତ୍ରରେ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗଶୋଭାରେ ଯୁକ୍ତ ସାବିତ୍ରୀଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଗଢ଼ି ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 83

सौवर्णीं मृन्मयीं वापि स्वशक्त्या दारुनिर्मिताम् । रक्तवस्त्रद्वयं दद्यात्सावित्र्या ब्रह्मणः सितम्

ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟାନୁସାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ମୃଣ୍ମୟ କିମ୍ବା କାଠନିର୍ମିତ ପ୍ରତିମା ଅର୍ପଣ କରିବ; ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ରକ୍ତବସ୍ତ୍ର ଯୁଗ୍ମ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ର ଦେବ।

Verse 85

पूर्णकोशातकैः पक्वैः कूष्माण्डकर्कटीफलैः । नालिकेरैः सखर्जूरैः कपित्थैर्दाडिमैः शुभैः

ପକ୍କ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣରସ କୋଶାତକ ଫଳ, କୂଷ୍ମାଣ୍ଡ ଓ କର୍କଟୀ ଫଳ, ନଡ଼ିଆ ଓ ଖଜୁର, ଏବଂ ଶୁଭ କପିତ୍ଥ ଓ ଦାଡ଼ିମ ଦ୍ୱାରା ନୈବେଦ୍ୟ ସଜାଇବ।

Verse 86

जंबूजंबीरनारिंगैरक्षोटैः पनसैस्तथा । जीरकैः कटुखण्डैश्च गुडेन लवणेन च

ଜାମୁ, ଜମ୍ବୀର ଓ ନାରିଙ୍ଗ, ଅଖରୋଟ ଓ ପନସ; ଏବଂ ଜିରା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମସଲା, ଗୁଡ଼ ଓ ଲବଣ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବ।

Verse 87

विरूढैः सप्तधान्यैश्च वंशपात्रप्रकल्पितैः । रंजयेत्पट्टसूत्रैश्च शुभैः कुंकुमकेसरैः

ଅଙ୍କୁରିତ ସପ୍ତଧାନ୍ୟକୁ ବାଁଶ ପାତ୍ରରେ ସଜାଇ, ଶୁଭ ପଟ୍ଟସୂତ୍ର, କୁଙ୍କୁମ ଓ କେଶର ଦ୍ୱାରା ପୂଜାସ୍ଥଳକୁ ଶୋଭିତ କରିବ।

Verse 88

अवतारं करोत्येवं सावित्री ब्रह्मणः प्रिया

ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସାବିତ୍ରୀ ଅବତାର ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 89

तामर्च्चयीत मन्त्रेण सावित्र्या ब्रह्मणा समम् । इतरेषां पुराणोक्तो मंत्रोऽयं समुदाहृतः

ସାବିତ୍ରୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପୁରାଣୋକ୍ତ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଏଠାରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଛି।

Verse 90

ओंकारपूर्वके देवि वीणापुस्तकधारिणि । वेदांबिके नमस्तुभ्यमवैधव्यं प्रयच्छ मे

ଓଂକାରପୂର୍ବକେ ଦେବି, ବୀଣା ଓ ପୁସ୍ତକଧାରିଣୀ! ବେଦାମ୍ବିକେ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ମୋତେ ଅବୈଧବ୍ୟ ବର ପ୍ରଦାନ କର।

Verse 91

एवं संपूज्य विधिवज्जागरं तत्र कारयेत् । गीतवादित्रशब्देननरनारीकदंबकम् । नृत्यद्धसन्नयेद्रात्रिं नृत्यशास्त्रविशारदैः

ଏଭଳି ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କରି ସେଠାରେ ଜାଗରଣ କରାଇବା ଉଚିତ। ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ନାଦରେ ନର-ନାରୀ ସମୂହ ନୃତ୍ୟଶାସ୍ତ୍ରବିଶାରଦମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ନାଚି-ହସି ରାତି କାଟୁ।

Verse 92

सावित्र्याख्यानकं चापि वाचयीत द्विजोत्तमान् । यावत्प्रभातसमयं गीतभावरसैः सह

ସାବିତ୍ରୀ ଆଖ୍ୟାନକୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଠ କରାଇବା ଉଚିତ; ଭକ୍ତିଭାବ-ରସମୟ ଗୀତ ସହିତ ପ୍ରଭାତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲୁ ରହୁ।

Verse 93

विवाहमेवं कृत्वा तु सावित्र्या ब्रह्मणा सह । परिधाप्य सितैर्वस्त्रैर्दंपतीनां तु सप्तकम्

ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ବିବାହବିଧି ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ପରେ ସାତ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରାଇବ।

Verse 94

सावित्रीं ब्रह्मणा सार्धमेवं शक्त्या प्रपूजयेत् । गन्धैः सुगन्धपुष्पैश्च धूपनैवेद्यदीपकैः

ଏହିପରି ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରିବ—ଗନ୍ଧ, ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ଦୀପ ଅର୍ପଣ କରି।

Verse 95

अथ सावित्रीकल्पज्ञे सावित्र्याख्यानवाचके । दैवज्ञे ह्युञ्छवृत्तिस्थे दरिद्रे चाग्निहोत्रिणि

ତାପରେ ସାବିତ୍ରୀ-କଳ୍ପଜ୍ଞ, ସାବିତ୍ରୀ-ଆଖ୍ୟାନବାଚକ, ପଣ୍ଡିତ ଦୈବଜ୍ଞ, ଉଞ୍ଛବୃତ୍ତିରେ ଜୀବିକା କରୁଥିବା, ଦରିଦ୍ର ଲୋକ ଓ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ—ଏମାନଙ୍କୁ (ଆହ୍ୱାନ କରିବ)।

Verse 96

एवं दत्त्वा विधानेन तस्यां रात्रौ निमन्त्रयेत् । पौर्णमास्यां वटाधस्ताद्दंपतीनां चतुर्दश

ଏଭଳି ବିଧିଅନୁସାରେ ଦାନ ଦେଇ, ସେହି ରାତିରେ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଦିନ ବଟବୃକ୍ଷତଳେ ଚୌଦ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବ।

Verse 97

ततः प्रभातसमये उषःकाल उपस्थिते । भक्ष्यभोज्यादिकं सर्वं सावित्रीस्थलमानयेत्

ତାପରେ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ଉଷାକାଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଭୋଜ୍ୟ ଆଦି ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ସାବିତ୍ରୀସ୍ଥଳକୁ ଆଣିବ।

Verse 98

पाकं कृत्वा तु शुचिना रक्षां कृत्वा प्रयत्नतः । ब्राह्मणान्गृहिणीयुक्तांस्तत आह्वानयेत्सुधीः

ଶୁଚିତାରେ ପାକ କରି ଏବଂ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ରକ୍ଷା-ବିଧାନ କରି, ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଗୃହିଣୀସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 99

सावित्र्याः स्थलके तत्र कृत्वा पादाभिषेचनम् । सुस्नातान्ब्राह्मणांस्तत्र सभार्यानुपवेशयेत्

ସେଠାରେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି, ସୁସ୍ନାତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପତ୍ନୀସହିତ ବସାଇବା ଉଚିତ।

Verse 100

सावित्र्याः पुरतो देवि दंपत्योर्भोजनं ददेत् । तेनाहं भोजितस्तत्र भवामीह न संशय

ହେ ଦେବୀ, ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେଇ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ତାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ନିଜେ ସେଠାରେ ଭୋଜିତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 101

द्वितीयं भोजयेद्यस्तु भोजितस्तेन केशवः । लक्ष्म्याः सहायो वरदो वरांस्तस्य प्रयच्छति

ଯେ ଦ୍ୱିତୀୟଥର (ଦ୍ୱିତୀୟ ଦମ୍ପତିକୁ) ଭୋଜନ କରାଏ, ତାହାଦ୍ୱାରା କେଶବ ଭୋଜିତ ହୁଅନ୍ତି; ଲକ୍ଷ୍ମୀସହିତ ବରଦାତା ତାକୁ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦିଅନ୍ତି।

Verse 102

सावित्र्या सहितो ब्रह्मा तृतीये भोजितो भवेत् । एकैकं भोजनं तत्र कोटिभोजसमं स्मृतम्

ତୃତୀୟ ଭୋଜନରେ ସାବିତ୍ରୀସହିତ ବ୍ରହ୍ମା ଭୋଜିତ ହୁଅନ୍ତି ବୋଲି ମନାଯାଏ; ସେଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୋଜନ କୋଟି-ଭୋଜନ ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 103

अष्टादशप्रकारेण षड्रसीकृतभोजनम् । देव्यास्तत्र महादेवि सावित्रीस्थलसन्निधौ

ହେ ମହାଦେବୀ! ସେଠାରେ ସାବିତ୍ରୀ-ସ୍ଥଳର ସନ୍ନିଧିରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଷଡ୍ରସସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଷ୍ଟାଦଶ ପ୍ରକାର ଭୋଜନ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 104

विधवा न कुले तस्य न वंध्या न च दुर्भगा । न कन्याजननी चापि न च स्याद्भर्तुरप्रिया । अष्टौ दोषास्तु नारीणां न भवंति कदाचन

ସେହି କୁଳରେ କେବେ ବିଧବା, ବନ୍ଧ୍ୟା କିମ୍ବା ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବତୀ ହୁଏ ନାହିଁ; କେବଳ କନ୍ୟାଜନନୀ ମାତା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଅପ୍ରିୟା ହେବା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ନାରୀମାନଙ୍କ ଅଷ୍ଟ ଦୋଷ ସେଠାରେ କଦାପି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 105

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सावित्र्यग्रे च भोजनम् । दातव्यं सर्वदा देवि कटुनीलविवर्जितम्

ଏହେତୁ, ହେ ଦେବୀ! ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଅଗ୍ରେ ସଦା କଟୁ ପଦାର୍ଥ ଓ ‘ନୀଳ’ (କଳା/ନିଷିଦ୍ଧ) ଦ୍ରବ୍ୟ ବର୍ଜିତ ଭୋଜନ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 106

न चाम्लं न च वै क्षारं स्त्रीणां भोज्यं कदाचन । पंचप्रकारं मधुरं हृद्यं सर्वं सुसंस्कृतम्

ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ କଦାପି ଆମ୍ଲ (ଟକ) କିମ୍ବା କ୍ଷାରଯୁକ୍ତ (ଅତିଲୁଣ/କ୍ଷାରୀୟ) ଭୋଜନ ଦିଆଯିବ ନାହିଁ; ତାହା ପରିବର୍ତ୍ତେ ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ମଧୁର, ହୃଦୟପ୍ରିୟ ଓ ସୁସଂସ୍କୃତ ଆହାର ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 107

घृतपूर्णापूपकाश्च बहुक्षीरसमन्विताः । पूपकास्तादृशाः कार्या द्वितीयाऽशोकवर्तिका

ଘିଅରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ପ୍ରଚୁର କ୍ଷୀରଯୁକ୍ତ ଅପୂପ (ମାଲପୁଆ/କେକ) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। ସେହି ପ୍ରକାର ପୂପକ ମଧ୍ୟ କରିବାକୁ ହେବ; ଦ୍ୱିତୀୟ ନୈବେଦ୍ୟ ‘ଅଶୋକ-ବର୍ତ୍ତିକା’।

Verse 108

तृतीया पूपिका कार्या खर्जुरेण समन्विताः । चतुर्थश्चैव संयावो गुडाज्याभ्यां समन्वितः

ତୃତୀୟ ନୈବେଦ୍ୟ ଖଜୁରୀ ସହିତ ପୂପିକା (ମିଠା ପିଠା) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। ଚତୁର୍ଥଟି ଗୁଡ଼ ଓ ଘିଅ ଯୁକ୍ତ ସଂୟାବ।

Verse 109

आह्लादकारिणी पुंसां स्त्रीणां चातीव वल्लभा । धनधान्यजनोपेतं नारीनरशताकुलम् । पूपकैस्तु कुलं तस्या जायते नात्र संशयः

ଏପରି ନୈବେଦ୍ୟ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଏ ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ତାଙ୍କ ଘର ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ଲୋକଜନରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ, ଶତଶତ ନାରୀ-ନରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଏହି ପୂପିକା ଦାନରେ ତାଙ୍କ ବଂଶ ନିଶ୍ଚୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 110

न ज्वरो न च संतापो दुःखं च न वियोगजम् । अशोकवर्तिदानेन कुलानामेकविंशतिः

ନ ଜ୍ୱର, ନ ଦାହ-ସନ୍ତାପ, ନ ବିୟୋଗଜନିତ ଦୁଃଖ। ଅଶୋକ-ବର୍ତ୍ତି ଦାନ କଲେ କୁଳର ଏକୋଇଶ ପୁଷ୍ଟି ଉପକୃତ ହୁଏ।

Verse 111

वधूभिश्च सुतैश्चैव दासीदासैरनन्तकैः । पूरितं च कुलं तस्याः पूरिका या प्रयच्छति

ଯେ ନାରୀ ପୂରିକା ଦାନ କରେ, ତାଙ୍କ କୁଳ ବଧୂ ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କରେ, ଅସଂଖ୍ୟ ଦାସୀ-ଦାସମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

Verse 112

पुत्रिण्यो वै दुहितरो वधूभिः सहिताः कुले । शिखरिणीप्रदात्रीणां युवतीनां न संशयः

ଶିଖରିଣୀ ଦାନ କରୁଥିବା ଯୁବତୀମାନଙ୍କ କୁଳରେ କନ୍ୟାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ପୁତ୍ରବତୀ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହ ବଧୂମାନେ ମଧ୍ୟ କୁଳରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 113

मोदते च कुलं सर्वं सर्वसिद्धिप्रपूरितम् । मोदकानां प्रदानेन एवमाह पितामहः

ମୋଦକଦାନର ଫଳରେ ସର୍ବସିଦ୍ଧିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସମଗ୍ର କୁଳ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ—ଏହିପରି ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) କହିଲେ।

Verse 114

एतच्च गौरिणीनां तु भोजनं हि विशिष्यते

ଗୌରୀ-ନାରୀମାନଙ୍କ (ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ ଭକ୍ତା ନାରୀମାନଙ୍କ) ପାଇଁ ଏହି ଭୋଜନଦାନ ହିଁ ବିଶେଷତଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ।

Verse 115

सुभगा पुत्रिणी साध्वी धनऋद्धिसमन्विता । सहस्रभोजिनी देवि भवेज्जन्मनिजन्मनि

ହେ ଦେବୀ, ସେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ପୁତ୍ରବତୀ, ସାଧ୍ବୀ ଓ ଧନ-ଋଦ୍ଧିସମନ୍ୱିତା ହୁଏ; ଏବଂ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ସହସ୍ରଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଉଥାଏ।

Verse 116

पानानि चैव मुख्यानि हृद्यानि मधुराणि च । द्राक्षापानं तु चिंचायाः पानं गुडसमन्वितम्

ମୁଖ୍ୟ ପାନୀୟଗୁଡ଼ିକ ହୃଦ୍ୟ ଓ ମଧୁର ହେଉ—ଦ୍ରାକ୍ଷାପାନ, ଏବଂ ଗୁଡ଼ ମିଶ୍ରିତ ଚିଞ୍ଚା (ତେତୁଳ) ପାନ।

Verse 117

सरसेन तु तोयेन कृतखण्डेन वै शुभम् । सुवासिनीनां पेयं वै दातव्यं च द्विजन्मनाम्

ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ଓ ମିଶ୍ରି (ଶୁଦ୍ଧ ଚିନି) ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏହି ଶୁଭ ପାନୀୟ ସୁବାସିନୀମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 118

इतरैरितराण्येव वर्णयोग्यानि यानि च । सुरभीणि च पानानि तासु योग्यानि दापयेत्

ଅନ୍ୟ ଦଳମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାଅନୁଯାୟୀ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧିତ ପାନୀୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 119

प्रतिपूज्य विधानेन वस्त्रदानैः सकंचुकैः । कुङ्कुमेनानुलिप्तांगाः स्रग्दामभिरलंकृताः । गंधैर्धूपैश्च संपूज्य नालिकेरान्प्रदापयेत्

ବିଧିଅନୁସାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିପୂଜା କରି, କଞ୍ଚୁକ ସହିତ ବସ୍ତ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ; କୁଙ୍କୁମରେ ଅଙ୍ଗ ଲେପନ କରି, ମାଳା ଓ ପୁଷ୍ପଦାମରେ ଅଲଙ୍କୃତ କରି; ଗନ୍ଧ ଓ ଧୂପରେ ସମ୍ପୂଜା କରି ପରେ ନାଡ଼ିଆ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 120

नेत्राणां चाञ्जनं कृत्वा सिन्दूरं चैव मस्तके । पूगीफलानि हृद्यानि वासितानि मृदूनि च । हस्ते दत्त्वा सपात्राणि प्रणिपत्य विसर्जयेत्

ଚକ୍ଷୁରେ ଅଞ୍ଜନ ଲଗାଇ ଏବଂ ମସ୍ତକରେ ସିନ୍ଦୂର ରଖି; ସୁଗନ୍ଧିତ, ମୃଦୁ ଓ ହୃଦ୍ୟ ପୁଗିଫଳ ପାତ୍ରସହିତ ତାଙ୍କ ହାତରେ ଦେବା ଉଚିତ; ପରେ ପ୍ରଣାମ କରି ସମ୍ମାନରେ ବିଦାୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 121

स्वयं च भोजयेत्पश्चाद्बंधुभिर्बालकैः सह

ତାପରେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ଓ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 123

एवमेव पितॄणां च आगम्य स्वे च मन्दिरे । पिण्डप्रदानपूर्वं तु श्राद्धं कृत्वा विधानतः । पितरस्तस्य तुष्टा वै भवन्ति ब्रह्मणो दिनम्

ଏହିପରି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରି, ପିଣ୍ଡପ୍ରଦାନକୁ ପୂର୍ବକରି ବିଧିଅନୁସାରେ ପିତୃଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ତାହାର ପିତୃଗଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି।

Verse 124

तीर्थादष्टगुणं पुण्यं स्वगृहे ददतः शुभे । न च पश्यन्ति वै नीचाः श्राद्धं दत्तं द्विजातिभिः

ତୀର୍ଥରେ ଦାନ କରିବାଠାରୁ ନିଜ ଘରେ ଶୁଭଭାବେ ଦିଆ ଦାନ ଅଷ୍ଟଗୁଣ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦିଆ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ନୀଚବୁଦ୍ଧି ଲୋକେ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 125

एकान्ते तु गृहे गुप्ते पितॄणां श्राद्धमिष्यते । नीचं दृष्ट्वा हतं तत्तु पितॄणां नोपतिष्ठति

ପିତୃମାନଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଘରର ଏକାନ୍ତ, ଗୁପ୍ତ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନରେ କରିବା ଉଚିତ। ନୀଚ ଲୋକ ଦେଖିଲେ ତାହା ନଷ୍ଟ ହୁଏ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚେ ନାହିଁ।

Verse 126

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्राद्धं गुप्तं च कारयेत् । पितॄणां तृप्तिदं प्रोक्तं स्वयमेव स्वयंभुवा

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ଗୁପ୍ତଭାବେ କରାଇବା ଉଚିତ। ପିତୃମାନଙ୍କ ତୃପ୍ତିଦାୟକ ଏହି ବିଧିକୁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ କହିଛନ୍ତି।

Verse 127

गौरीभोज्यादिका या तु उत्सर्गात्क्रियते क्रिया । राजसी सा समाख्याता जनानां कीर्तिदायिनी

କିନ୍ତୁ ଯେ କ୍ରିୟା ଉତ୍ସର୍ଗ ଅର୍ଥାତ୍ ଲୋକଦେଖା ପାଇଁ କରାଯାଏ—ଗୌରୀଭୋଜ ଆଦି—ସେହି କ୍ରିୟା ‘ରାଜସୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତାହା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୀର୍ତ୍ତି ଦେଇଥାଏ।

Verse 128

इदं दानं सदा देयमात्मनो हित मिच्छता । श्राद्धे चैव विशेषेण यदीच्छेत्सात्त्विकं फलम्

ଯେ ନିଜର ସତ୍ୟ ହିତ ଚାହେ, ସେ ଏହି ଦାନ ସଦା ଦେବା ଉଚିତ—ବିଶେଷକରି ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳରେ—ଯଦି ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଫଳ ଇଚ୍ଛା କରେ।

Verse 129

इदमुद्यापनं देवि सावित्र्यास्तु व्रतस्य च । सर्वपातकशुद्ध्यर्थं कार्यं देवि नरैः सदा । अकामतः कामतो वा पापं नश्यति तत्क्षणात्

ହେ ଦେବୀ, ଏହା ସାବିତ୍ରୀ-ବ୍ରତର ଉଦ୍ୟାପନ (ସମାପନ କ୍ରିୟା) ଅଟେ। ସର୍ବ ପାପଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ, ହେ ଦେବୀ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏହା ସଦା କରିବା ଉଚିତ। ନିଷ୍କାମ ହେଉ କି ସକାମ—ପାପ ସେଇ କ୍ଷଣେ ନଶିଯାଏ।

Verse 130

इह लोके तु सौभाग्यं धनं धान्यं वराः स्त्रियः । भवंति विविधास्तेषां यैर्यात्रा तत्र वै कृता

ଏହି ଲୋକରେ ହିଁ ସେମାନେ ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଆନ୍ତି—ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଉତ୍ତମ ସ୍ତ୍ରୀ/ଉତ୍ତମ ଜୀବନସାଥୀ—ଯେମାନେ ସେଠାରେ ଯାତ୍ରା କରିଛନ୍ତି।

Verse 131

इदं यात्राविधानं तु भक्त्या यः कुरुते नरः । शृणोति वा स पापैस्तु सर्वैरेव प्रमुच्यते

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଯାତ୍ରାବିଧାନକୁ ଭକ୍ତିରେ କରେ—କିମ୍ବା ଏହାକୁ ଶୁଣେ ମାତ୍ର—ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 132

ज्येष्ठस्य पूर्णिमायां तु सावित्रीस्थलके शुभे । प्रदक्षिणा यः कुरुते फलदानैर्यथाविधि

ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ, ଶୁଭ ସାବିତ୍ରୀସ୍ଥଳରେ, ଯେ ଯଥାବିଧି ଫଳଦାନ କରି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରେ—

Verse 133

अष्टोत्तरशतं वापि तदर्धार्धं तदर्धकम् । यः करोति नरो देवि सृष्ट्वा तत्र प्रदक्षिणाम्

ହେ ଦେବୀ, ସେଠାରେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏକଶେ ଆଠ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରେ—କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧ, କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧର ଅର୍ଧ—ଏବଂ ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ସମାପ୍ତ କରେ—

Verse 134

अगम्यागमनं यैश्च कृतं ज्ञानाच्च मानवैः । अन्यानि पातकान्येवं नश्यंते नात्र संशयः

ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଜାଣିଶୁଣି ଅଗମ୍ୟ-ଗମନର ପାପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାତକ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସେସବୁ ପାପ ଏହିପରି ନଶିଯାଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 135

यैर्गत्वा स्थलके संध्या सावित्र्याः समुपासिता । स्वपत्न्याश्चैव हस्तेन पांडुकूपजलेन च

ଯେମାନେ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ ପାଣ୍ଡୁକୂପର ଜଳକୁ ନିଜ ହାତରେ ନେଇ, ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହିତ ସାବିତ୍ରୀ-ସନ୍ଧ୍ୟା ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମ୍ପନ୍ନ କରିଥାନ୍ତି।

Verse 136

भृंगारकनकेनैव मृन्मयेनाथ भामिनि । आनीय तु जलं पुण्यं संध्योपास्तिं करोति यः । तेन द्वादशवर्षाणि भवेत्संध्या ह्युपासिता

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ କିମ୍ବା ମାଟି ଘଡ଼ାରେ ସେହି ପୁଣ୍ୟଜଳ ଆଣି ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ସନ୍ଧ୍ୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିବା ସମ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 137

अश्वमेधफलं स्नाने दाने दशगुणं तथा । उपवासे त्वनंतं च कथायाः श्रवणे तथा

ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ; ଦାନ କଲେ ତାହାର ଦଶଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ; ଉପବାସ କଲେ ଅନନ୍ତ ଫଳ; ଏବଂ ସେହିପରି ପବିତ୍ର କଥା-ଶ୍ରବଣରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 166

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये सावित्रीव्रतविधिपूजनप्रकारोद्यापनादिकथनंनाम षट्षष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ଭାଗରେ ‘ସାବିତ୍ରୀବ୍ରତବିଧି, ପୂଜନପ୍ରକାର, ଉଦ୍ୟାପନ ଆଦିର କଥନ’ ନାମକ ଏକଶେ ଛଅଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।