Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 116

Devanagari script

पानानि चैव मुख्यानि हृद्यानि मधुराणि च । द्राक्षापानं तु चिंचायाः पानं गुडसमन्वितम्

Transliteration

pānāni caiva mukhyāni hṛdyāni madhurāṇi ca | drākṣāpānaṃ tu ciṃcāyāḥ pānaṃ guḍasamanvitam

Translation

ମୁଖ୍ୟ ପାନୀୟଗୁଡ଼ିକ ହୃଦ୍ୟ ଓ ମଧୁର ହେଉ—ଦ୍ରାକ୍ଷାପାନ, ଏବଂ ଗୁଡ଼ ମିଶ୍ରିତ ଚିଞ୍ଚା (ତେତୁଳ) ପାନ।

Word by Word

• पानानि: drinks, beverages
• पानानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)

• मुख्यानि: principal, foremost
• मुख्यानि: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुख्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying पानानि)

• हृद्यानि: pleasing, heart-delighting
• हृद्यानि: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हृद्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying पानानि)

• मधुराणि: sweet
• मधुराणि: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मधुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying पानानि)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• द्राक्षापानम्: grape-drink
• द्राक्षापानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्राक्षा (प्रातिपदिक) + पान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्राक्षायाः पानम् = drink of grapes)

• तु: but, indeed
• तु: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक अव्यय (but/indeed)

• चिंचायाः: of tamarind
• चिंचायाः: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चिंचा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• पानम्: drink
• पानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• गुडसमन्वितम्: mixed with jaggery
• गुडसमन्वितम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गुड (प्रातिपदिक) + समन्वित (कृदन्त; सम्-अन्-वि √इ (धातु) / समन्वि-भाव)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying पानम्); तृतीया-तत्पुरुषवत् अर्थः (गुडेन समन्वितम् = mixed with jaggery)

Speaker

Skanda (deduced from Prabhāsa-kṣetra māhātmya narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (implied)

Visual Art Cues

Scene: Preparation of auspicious sweet drinks: grape drink and tamarind drink mixed with jaggery, arranged in clean vessels for ritual feeding at the tīrtha.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is expressed through refined hospitality—offering what is wholesome, pleasing, and appropriate.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The instruction belongs to Prabhāsa-kṣetra’s sacred regimen of offerings and merit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Serve select sweet beverages, specifically grape drink and tamarind drink sweetened with jaggery.