Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 101

Devanagari script

द्वितीयं भोजयेद्यस्तु भोजितस्तेन केशवः । लक्ष्म्याः सहायो वरदो वरांस्तस्य प्रयच्छति

Transliteration

dvitīyaṃ bhojayedyastu bhojitastena keśavaḥ | lakṣmyāḥ sahāyo varado varāṃstasya prayacchati

Translation

ଯେ ଦ୍ୱିତୀୟଥର (ଦ୍ୱିତୀୟ ଦମ୍ପତିକୁ) ଭୋଜନ କରାଏ, ତାହାଦ୍ୱାରା କେଶବ ଭୋଜିତ ହୁଅନ୍ତି; ଲକ୍ଷ୍ମୀସହିତ ବରଦାତା ତାକୁ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦିଅନ୍ତି।

Word by Word

• द्वितीयम्: the second (one/portion)
• द्वितीयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषणरूपेण (adjectival)

• भोजयेत्: should feed
• भोजयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु) [णिच् causative: भोजय-]
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/कर्ता), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक

• भोजितः: (is) fed/has been fed
• भोजितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भुज् (धातु) → भोजित (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle)

• तेन: by him/through him
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/करण), एकवचन; सर्वनाम

• केशवः: Keshava (Vishnu)
• केशवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: केशव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेष्य (proper noun)

• लक्ष्म्याः: of Lakshmi
• लक्ष्म्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• सहायः: companion/helper
• सहायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सहाय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वरदः: boon-giving
• वरदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वरद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• वरान्: boons
• वरान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/कर्म), बहुवचन

• तस्य: to him/of him
• तस्य: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• प्रयच्छति: grants/bestows
• प्रयच्छति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + यम् (धातु)
• Form: लट् (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Sāvitrī-sthala sequence)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A second brāhmaṇa couple is served; behind the scene, an iconographic suggestion of Keśava with Lakṣmī bestowing blessings upon the donor.

Characters & Entities

• Keśava
• Lakṣmī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Charity done repeatedly with devotion draws divine grace—prosperity and boons arise through dharmic giving.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The rite is situated at Sāvitrī-sthala within Prabhāsa Kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Feeding a second set/instance is praised, with the promise that Keśava and Lakṣmī grant boons to the donor.