Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 7

Devanagari script

तस्य तुष्टाऽभवद्देवि सावित्री ब्रह्मणः प्रिया । भूर्भुवःस्वरितीत्येषा साक्षान्मूर्तिमती स्थिता

Transliteration

tasya tuṣṭā'bhavaddevi sāvitrī brahmaṇaḥ priyā | bhūrbhuvaḥsvaritītyeṣā sākṣānmūrtimatī sthitā

Translation

ହେ ଦେବୀ! ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସାବିତ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ‘ଭୂର୍ଭୁବଃ ସ୍ୱଃ’ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ-ଶକ୍ତି ସାକ୍ଷାତ୍ ମୂର୍ତ୍ତିମତୀ ହୋଇ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Word by Word

• tasya: of him
• tasya: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-सम्भवः, षष्ठी (Genitive), एकवचनम्; सर्वनाम

• tuṣṭā: pleased
• tuṣṭā: Karta-anvaya (Predicate adjective/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: tuṣṭa (प्रातिपदिक; √tuṣ + क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम्

• abhavat: became, was
• abhavat: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √bhū (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• devi: O goddess
• devi: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: devī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, सम्बोधन (Vocative/8th), एकवचनम्

• sāvitrī: Sāvitrī
• sāvitrī: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: sāvitrī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• brahmaṇaḥ: of Brahmā
• brahmaṇaḥ: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: brahman (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी (Genitive), एकवचनम्

• priyā: beloved
• priyā: Karta-anvaya (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: priyā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम्

• bhūḥ: bhūḥ (earth)
• bhūḥ: Quotation content (उद्धृतपद)
• Type: Noun
• Root: bhū (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; (व्याहृतिः)

• bhuvaḥ: bhuvaḥ (mid-region)
• bhuvaḥ: Quotation content (उद्धृतपद)
• Type: Noun
• Root: bhuvas (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; (व्याहृतिः)

• svaḥ: svaḥ (heaven)
• svaḥ: Quotation content (उद्धृतपद)
• Type: Noun
• Root: svar (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; (व्याहृतिः)

• iti: thus
• iti: Quotation marker (इति)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: उद्धरणबोधक-अव्ययम्

• eṣā: this (she)
• eṣā: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: etad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; सर्वनाम

• sākṣāt: directly, manifestly
• sākṣāt: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: sākṣāt (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; साक्षात्-शब्दः (adverb: directly/manifestly)

• mūrtimatī: embodied, having form
• mūrtimatī: Karta-anvaya (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: mūrti-mat (प्रातिपदिक; मूर्ति + मत्)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम्

• sthitā: stood, remained
• sthitā: Kriya (Predicative participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: sthita (प्रातिपदिक; √sthā + क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्तः (past participle), स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विधेय-विशेषणरूपेण

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (addressed as ‘devi’)

Visual Art Cues

Scene: Sāvitrī appears in embodied form, radiant, as the living power of the vyāhṛtis ‘bhūr bhuvaḥ svaḥ’, blessing the king; her presence is luminous and mantra-like.

Characters & Entities

• Sāvitrī
• Brahmā
• bhūr bhuvaḥ svaḥ

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Mantra is not merely sound but living śakti; sincere tīrtha-vrata can culminate in divine grace and direct encounter.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Sāvitrī-sthala at Prabhāsa, where Sāvitrī grants presence and grace.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, mantra-centered devotion connected to Sāvitrī (linked with the vyāhṛtis) alongside vrata observance.