Adhyaya 29

Verse 1

। सूत उवाच । एवं सर्वेषु तीर्थेषु संस्थितेषु द्विजोत्तमाः । तत्क्षेत्रं ख्यातिमापन्नं समस्ते धरणीतले

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପିତ ହେବା ପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ସେଇ କ୍ଷେତ୍ର ସମଗ୍ର ଧରଣୀତଳରେ ଖ୍ୟାତିଲାଭ କଲା।

Verse 2

समस्तेभ्यस्ततोऽदूरान्मुनयः शंसितव्रताः । संश्रयंति ततो भूपास्तपोऽर्थं जरयाऽन्विताः

ସେମାନଙ୍କ (ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ) ନିକଟରେ, ପ୍ରଶଂସିତ ବ୍ରତଧାରୀ ମୁନିମାନେ ବାସ କରନ୍ତି; ଏବଂ ସେଠାରେ ଜରାକ୍ରାନ୍ତ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟାର ନିମିତ୍ତେ ଆଶ୍ରୟ ନେନ୍ତି।

Verse 3

तथा ते लिंगिनो दान्ताः सिद्धिकामाः समंततः । समाश्रयंति तत्क्षेत्रं सवर्तीर्थसमा श्रयम्

ସେହିପରି ଦାନ୍ତ, ଲିଙ୍ଗଧାରୀ ତପସ୍ବୀମାନେ ସିଦ୍ଧିକାମନାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆସି, ସର୍ବତୀର୍ଥସମ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥାନ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।

Verse 4

तत्र सिद्धेश्वरंनाम लिंगमस्ति द्विजोत्तमाः । सर्वसिद्धिप्रदं नृणां स्वयं सिद्धिप्रदायकम्

ସେଠାରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ‘ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି; ତାହା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସର୍ବ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରେ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ସିଦ୍ଧିଦାତା ଅଟେ।

Verse 5

निर्विद्य भूतले शर्वः सर्वव्यापी सदा शिवः । हाटकेश्वरसंज्ञेऽस्मिन्क्षेत्रे देवः स्वयं स्थितः

ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ସଦାଶିବ ଶର୍ବ ଭୂତଳ ପ୍ରତି ନିର୍ବେଦ ପାଇଥିବା ପରି, ‘ହାଟକେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଏହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେବ ସ୍ୱୟଂ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 6

लिंगरूपेण भगवान्प्रादुर्भूतः स्वयं हरः । स्मरणाद्दर्शनाच्चैव सर्वसिद्धिप्रदः सदा

ଭଗବାନ୍ ହର ସ୍ୱୟଂ ଲିଙ୍ଗରୂପେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୋଇଛନ୍ତି; ସ୍ମରଣ ଓ ଦର୍ଶନ ମାତ୍ରରେ ସେ ସଦା ସର୍ବ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 7

सिद्धेनाराधितो यस्मात्तस्मात्सिद्धेश्वरः स्मृतः । तस्यैव वरदानाद्धि अत्रैवावस्थितो हरः

ଯେହେତୁ ଏକ ସିଦ୍ଧ ତାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଥିଲେ, ସେହିପାଇଁ ସେ ‘ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ଏବଂ ସେଇ ଭକ୍ତଙ୍କର ବରଦାନରୁ ହର ଏଠାରେଇ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 8

यस्तं पश्यति सद्भक्त्या शुचिः स्पृशति वा नरः । वांछितं लभते सद्यो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ଯେ ନର ସଦ୍ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, କିମ୍ବା ଶୁଚି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପାଏ—ଯଦିଓ ତାହା ଅତି ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 9

तत्र सिद्धिं गताः पूर्वं शतशः पुरुषा भुवि । दर्शनात्स्पर्शनाच्चान्ये प्रणामादपरे नराः

ସେଠାରେ ପୂର୍ବକାଳରେ ଭୂମିରେ ଶତଶଃ ପୁରୁଷ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ—କେହି କେବଳ ଦର୍ଶନ ଓ ସ୍ପର୍ଶରେ, ଆଉ କେହି ମାତ୍ର ପ୍ରଣାମରେ।

Verse 10

दक्षिणामूर्तिमासाद्य मन्त्रं तस्य षडक्षरम् । यो जपेच्छ्रद्धयोपेतस्तस्यायुः संप्रवर्धते

ଦକ୍ଷିଣାମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ତାଙ୍କର ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ, ତାହାର ଆୟୁଷ୍ୟ ବହୁତ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 11

यावत्संख्यं जपेन्मत्रं तावत्संख्यान्यहानि सः । आयुषः परतो मर्त्यो जीवते नात्र संशयः

ଯେତେ ସଂଖ୍ୟାରେ ସେ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ, ସେତେ ସଂଖ୍ୟକ ଦିନ ତାହାର ଆୟୁଷ୍ୟରେ ଯୋଗ ହୁଏ; ମର୍ତ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆୟୁଷ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ଜୀବେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 12

ऋषय ऊचुः अत्याश्चर्यमिदं सूत यत्त्वया परिकीर्तितम् । आयुषोऽप्यधिकं मर्त्यो जीवते यदि मानवः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! ତୁମେ ଯାହା କୀର୍ତ୍ତନ କଲ, ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର; ଯଦି ମାନବ ମର୍ତ୍ୟ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଆୟୁଷ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଜୀବିତ ରହିପାରେ।

Verse 13

सूत उवाच अत्र वः कीर्तयिष्यामि स्वयमेव मया श्रुतम् । वदतस्तत्समुद्दिश्य यद्वत्सस्य महात्मनः

ସୂତ କହିଲେ—ଏଠାରେ ମୁଁ ନିଜେ ଶୁଣିଥିବା କଥାକୁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବି; ଯଦ୍ୱତ୍ସଙ୍କ ପୁତ୍ର ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଯାହା କୁହାଯାଇଥିଲା, ସେହି କଥା ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 14

पुरा मे वसमानस्य पुरतोऽत्र पितुर्गृहे । आयातः स मुनिस्तत्र वत्सो नाम महाद्युतिः

ପୂର୍ବେ, ମୁଁ ଏଠାରେ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ବସୁଥିବାବେଳେ, ମୋ ସାମ୍ନାରେ ସେଠାକୁ ‘ବତ୍ସ’ ନାମକ ମହାଦ୍ୟୁତିମାନ ମୁନି ଆସିଲେ।

Verse 15

वहमानो युवावस्थां द्वादशार्कस मद्युतिः । अंगैः सर्वैस्तु रूपाढ्यः कामदेव इवापरः

ସେ ଯୌବନର ଶୋଭା ଧାରଣ କରି, ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ରୂପସମୃଦ୍ଧ—ଯେନ ଅନ୍ୟ ଏକ କାମଦେବ।

Verse 16

मत्पित्रा स तदा दृष्टस्ततो भक्त्याऽभिवादितः । अर्घ्यं दत्त्वा ततः प्रोक्तो विश्रांतो विनयेन च

ମୋ ପିତା ତାଙ୍କୁ ସେତେବେଳେ ଦେଖି ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ବିନୟପୂର୍ବକ ବିଶ୍ରାମ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।

Verse 17

स्वागतं तव विप्रेंद्र कुतस्त्वमिह चागतः । आदेशो दीयतां मह्यं किं करोमि यथोचितम्

‘ସ୍ୱାଗତ, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ଆପଣ କେଉଁଠାରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି? ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ—ଯଥୋଚିତ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?’

Verse 18

वत्स उवाच । तवाश्रमपदे सूत चातुर्मास्यसमुद्भवम् । कर्तुमिच्छाम्यनुष्ठानं शुश्रूषां चेत्करोषि मे

ବତ୍ସ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! ତୁମ ଆଶ୍ରମ-ଧାମରେ ମୁଁ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବ୍ରତ-ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ଯଦି ତୁମେ ମୋର ଶୁଶ୍ରୂଷା କର, ତେବେ ଏଠାରେ ହିଁ ଏହା ଆରମ୍ଭ ହେଉ।

Verse 19

लोमहर्षण उवाच । एवं विप्र करिष्यामि तवादेशमसंशयम् । धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यस्त्वं मे गृहमागतः

ଲୋମହର୍ଷଣ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର! ଏମିତି ହେଉ; ତୁମ ଆଦେଶକୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ନିର୍ବିଘ୍ନେ ପାଳନ କରିବି। ତୁମେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛ, ତେଣୁ ମୁଁ ଧନ୍ୟ ଓ ଅନୁଗୃହୀତ।

Verse 20

एवमुक्ताथ मामाह स पिता द्विजसत्तमाः । त्वया वत्सस्य कर्तव्या शुश्रूषा नित्यमेव हि

ଏହା କହିବା ପରେ ମୋ ପିତା, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ କହିଲେ—ତୁମେ ବତ୍ସଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଶୁଶ୍ରୂଷା ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 21

ततोऽहं विनयोपेतस्तस्य कृत्यानि कृत्स्नशः । करोमि स च मे रात्रौ चित्राः कीर्तयते कथाः

ତାପରେ ମୁଁ ବିନୟସହିତ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କରୁଥିଲି; ଏବଂ ସେ ରାତିରେ ମୋତେ ଅଦ୍ଭୁତ କଥାମାନେ କହୁଥିଲେ।

Verse 22

राजर्षीणां पुराणानां देवदानवरक्षसाम् । द्वीपानां पर्वतानां च स्वयं दृष्ट्वा सहस्रशः

ସେ ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ, ପୁରାଣ-ଇତିହାସମାନଙ୍କ, ଦେବ-ଦାନବ-ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ, ଏବଂ ଦ୍ୱୀପ ଓ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା କହୁଥିଲେ—ଯାହା ସେ ନିଜେ ସହସ୍ରଶଃ ଦେଖିଥିଲେ।

Verse 23

एकदा तु मया पृष्टः कथांते प्राप्य कौतुकम् । विस्मयाविष्टचित्तेन स द्विजो द्विजसत्तमाः

ଏକଦା କଥାର ଶେଷରେ କୌତୁହଳ ଜାଗିଲା; ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ଚିତ୍ତରେ ମୁଁ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲି—ଯିଏ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 24

भगवन्सुकुमारं ते शरीरं प्रथमं वयः । द्वीपानां च करोषि त्वं कथा श्चित्राः पृथक्पृथक्

ହେ ଭଗବନ୍! ଆପଣଙ୍କ ଶରୀର କୋମଳ, ଯେନ ପ୍ରଥମ ଯୌବନର ପୁଷ୍ପ; ତଥାପି ଆପଣ ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କର ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଏକେକ କରି କହୁଛନ୍ତି।

Verse 25

कथं सर्वं धरापृष्ठं ससमुद्रं निरीक्षितम् । स्वल्पेन वयसा तात विस्तरतो वद

ତାତ! ଏତେ ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ଆପଣ ସମୁଦ୍ରସହିତ ସମଗ୍ର ଧରାପୃଷ୍ଠ କିପରି ଦେଖିଲେ? ଦୟାକରି ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 26

त्वया ये कीर्तिता द्वीपाः समुद्राः पर्वतास्तथा । मनसापि न शक्यास्ते गन्तुं मर्त्यैः कथंचन

ଆପଣ ଯେ ଦ୍ୱୀପ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରିଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ମର୍ତ୍ୟମାନେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ—ମନରେ ମଧ୍ୟ—ପହଞ୍ଚି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 27

अत्र कौतूहलं जातमश्रद्धेयं वचस्तथा । श्रुत्वा श्रद्धेयवाक्यस्य तस्मात्सत्यं प्रकीर्तय

ଏଠାରେ ମହା କୌତୁହଳ ଜନ୍ମିଛି, ଆପଣଙ୍କ ବଚନ ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ରଦ୍ଧେୟ ପରି ଲାଗୁଛି; ତେଣୁ ଶ୍ରଦ୍ଧେୟ ବାକ୍ୟବାନ୍ ଆପଣ ସତ୍ୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତୁ।

Verse 28

तपसः किं प्रभावोऽयं किं वा मंत्रपराक्रमः । येन पृथ्वीतलं कृत्स्नं त्वया दृष्टं मुनीश्वर

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ଏହା କି ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବ, କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ରର ପରାକ୍ରମ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆପଣ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀତଳ ଦେଖିଛନ୍ତି?

Verse 29

किं वा देवप्रसादस्तु तवौषधिकृतोऽथवा । तच्च पुण्यतमं तात त्वं मे ब्रूहि सविस्तरम्

ନାହିଁ କି ଏହା ଦେବପ୍ରସାଦ, କିମ୍ବା କୌଣସି ପବିତ୍ର ଔଷଧିର ପ୍ରଭାବ? ହେ ତାତ! ସେହି ସର୍ବାଧିକ ପୁଣ୍ୟକାରଣକୁ ମୋତେ ବିସ୍ତାରେ କହ।

Verse 30

अथ मां स मुनिः प्राह विहस्य मुनिसत्तमाः । सत्यमेतत्त्वया ज्ञातं मम मंत्रपराक्रमम्

ତାପରେ ସେ ମୁନି ହସିକରି ମୋତେ କହିଲେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ—‘ତୁମେ ସତ୍ୟ ଜାଣିଛ; ଏହା ମୋ ମନ୍ତ୍ରର ପରାକ୍ରମ ଅଟେ।’

Verse 31

सदाहमष्टसंयुक्तं सहस्रं शिवसन्निधौ । जपामि शिवमंत्रस्य षडक्षरमितस्य च

ମୁଁ ସଦା ଶିବସନ୍ନିଧିରେ ଅଷ୍ଟସହିତ ଏକ ସହସ୍ର ଜପ କରେ, ଏବଂ ଶିବମନ୍ତ୍ରର ଷଡକ୍ଷର-ପରିମାଣକୁ ମଧ୍ୟ ଜପ କରେ।

Verse 32

त्रिकालं तेन मे जातं सुस्थिरं यौवनं मुने । अतीतानागतं ज्ञानं जीवितं च सुखोदयम्

ସେହି ସାଧନାଦ୍ୱାରା, ହେ ମୁନେ, ମୋର ଯୌବନ ତ୍ରିକାଳରେ ସୁସ୍ଥିର ହେଲା; ଭୂତ-ଭବିଷ୍ୟତର ଜ୍ଞାନ ଓ ସୁଖୋଦୟୀ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହେଲା।

Verse 33

मम वर्षसहस्राणि बहूनि प्रयुतानि च । संजातानि महाभाग दृश्यते प्रथमं वयः

ହେ ମହାଭାଗ! ମୋ ପାଇଁ ଅନେକ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଓ ଅନେକ ପ୍ରୟୁତ ମଧ୍ୟ ଅତିବାହିତ ହୋଇଗଲା; ତଥାପି ମୋର ବୟସ ପ୍ରଥମ ଯୌବନ ପରି ଦିଶୁଛି।

Verse 34

अत्र ते कीर्तयिष्यामि विस्तरेण महामते । यथा सिद्धिर्मया प्राप्ता प्रसादाच्छंकरस्य च

ହେ ମହାମତେ! ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି—ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ମୋତେ ସିଦ୍ଧି କିପରି ମିଳିଲା।

Verse 35

अहं हि ब्राह्मणो नाम्ना वत्सः ख्यातो महीतले । नानाशास्त्रकृताभ्यासः पुराऽसं वेदपारगः

ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲି; ପୃଥିବୀରେ ‘ବତ୍ସ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ। ପୂର୍ବେ ମୁଁ ନାନା ଶାସ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ କରିଥିଲି ଏବଂ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ଥିଲି।

Verse 36

एतस्मिन्नेव काले तु मेनका च वराप्सराः । वसंतसमये प्राप्ता मर्त्यलोके यदृच्छया

ସେହି ସମୟରେ, ବସନ୍ତ ଋତୁରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରା ମେନକା ଯଦୃଚ୍ଛାବଶତଃ ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 37

सा गता भ्रममाणाथ काम्यकंनाम तद्वनम् । मत्तकोकिलनादाढ्यं मनोज्ञद्रुमसं कुलम्

ସେ ଭ୍ରମଣ କରୁକରୁ ‘କାମ୍ୟକ’ ନାମକ ସେହି ବନକୁ ଗଲା; ସେ ବନ ମତ୍ତ କୋକିଳଙ୍କ କୁହୁଧ୍ୱନିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମନୋହର ବୃକ୍ଷମାଳାରେ ଘନ ଥିଲା।

Verse 38

यत्रास्ते मुनिशार्दूलो देवरात इति स्मृतः । व्रतस्वाध्यायसंपन्नस्तपसा ध्वस्तकिल्विषः

ସେଠାରେ ‘ଦେବରାତ’ ନାମେ ସ୍ମୃତ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ ବସୁଥିଲେ—ବ୍ରତ ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ତପସ୍ୟାରେ ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।

Verse 39

उपविष्टो नदीतीरे देवतार्च्चापरा यणः । श्रद्धया परया युक्त एकाकी निर्जने वने

ସେ ନଦୀତୀରେ ଉପବିଷ୍ଟ ହୋଇ ଦେବତାଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ପରାୟଣ ଥିଲେ; ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ, ନିର୍ଜନ ବନରେ ଏକାକୀ ଥିଲେ।

Verse 40

अथ सा पश्यतस्तस्य विवस्त्रा प्राविशज्जलम् । दिव्यरूपसमोपेता घर्मार्ता वरवर्णिनी

ତାହାପରେ ସେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେ ନାରୀ—ବସ୍ତ୍ରହୀନା—ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଦିବ୍ୟରୂପଯୁକ୍ତ, ଘର୍ମତାପରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ।

Verse 41

अथ तस्य मुनींद्रस्य रेतश्चस्कन्द तत्क्षणात् । दृष्ट्वा तां चारुसर्वांगीं जलमध्यं समाश्रिताम्

ତାପରେ ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କର ରେତ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସ୍ଖଳିତ ହେଲା; ଜଳମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେ ଚାରୁସର୍ବାଙ୍ଗୀକୁ ଦେଖି।

Verse 42

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता सारंगी सुपिपा सिता । जलमिश्रं तया रेतः पीतं सर्वमशेषतः

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପିପାସିତ ଏକ ହରିଣୀ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା; ଜଳସହ ମିଶିଥିବା ସେ ରେତକୁ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଶେଷରେ, ପିଇଦେଲା।

Verse 43

अथ साऽपि दधे गर्भं मानुषं वै प्रभावतः । अमोघरेतसो मासे सुषुवे दशमे ततः

ତେବେ ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପ୍ରଭାବରେ ମାନବ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲା। ଅମୋଘ ବୀର୍ୟବଳରେ ଦଶମ ମାସରେ ସେ ପ୍ରସବ କଲା।

Verse 44

जनयामास दीप्तांगी कन्यां पद्मदलेक्षणाम् । तस्मिन्नेव जले पुण्ये देवराताश्रमं प्रति

ସେହି ପୁଣ୍ୟଜଳରେ ଦୀପ୍ତାଙ୍ଗୀ, ପଦ୍ମଦଳ-ନୟନା ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲା; ଦେବରାତ ଆଶ୍ରମ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 45

अथ तां स मुनिर्ज्ञात्वा स्वज्ञानेन स्ववीर्यजाम् । कृपया परयाविष्टो जग्राह च पुपोष च

ତାପରେ ମୁନି ନିଜ ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟିରେ ଜାଣିଲେ ଯେ ସେ ତାଙ୍କର ନିଜ ବୀର୍ୟଜା। ଗଭୀର କୃପାରେ ଭରି ସେ ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ପାଳିଲେ।

Verse 46

स्नेहेन महता युक्तः कृतकौतुकमंगलः । रक्षमाणो वने चैनां श्वापदेभ्यः प्रयत्नतः

ମହା ସ୍ନେହରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ-ରକ୍ଷା କ୍ରିୟା କରି, ସେ ବନରେ ଶ୍ୱାପଦମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ତାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।

Verse 47

आजहार सुमृष्टानि तत्कृते सुफलानि सः । स्वयं गत्वा सुदूरं च कानने श्वापदाकुले

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଭଲଭାବେ ବଛାଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଆଣୁଥିଲେ; ଶ୍ୱାପଦାକୁଳ ବନକୁ ସ୍ୱୟଂ ବହୁ ଦୂର ଯାଇ।

Verse 48

तत्रस्था ववृधे सा च नाम्ना ख्याता मृगावती । शुक्लपक्षे यथा व्योम्नि कलेव शशलक्ष्मणः

ସେଠାରେ ରହି ତାହା ବଢ଼ିଲା ଏବଂ ‘ମୃଗାବତୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା—ଯେପରି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଆକାଶେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 49

अथ सा भ्रममाणेन मया दृष्टा मृगेक्षणा । ततोऽहं कामबाणेन तत्क्षणात्ताडितो हृदि

ତାପରେ ମୁଁ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ ସେଇ ମୃଗନୟନୀକୁ ଦେଖିଲି; ଏବଂ ସେହି କ୍ଷଣେ କାମଦେବଙ୍କ ବାଣ ମୋ ହୃଦୟକୁ ବିଦ୍ଧ କଲା।

Verse 50

विज्ञाय च कुमारीं तां सवर्णां चारुहासिनीम् । आदरेण गृहं गत्वा स मुनिर्याचितस्ततः

ସେ ଏକ ସମବର୍ଣ୍ଣା, ମଧୁରହାସିନୀ କୁମାରୀ ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ଆଦର ସହ (ମୁନିଙ୍କ) ଗୃହକୁ ଗଲା; ତାପରେ ମୁନିଙ୍କୁ ଯାଚନା କଲା।

Verse 51

प्रयच्छैनां मम ब्रह्मन्पत्न्यर्थं निज कन्यकाम् । यथात्मा पोषयिष्यामि भोजनाच्छादनादिभिः

“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ମୁନିବର! ଆପଣଙ୍କ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ମୋତେ ପତ୍ନୀରୂପେ ଦିଅନ୍ତୁ। ଭୋଜନ, ବସ୍ତ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତାରେ ମୁଁ ତାକୁ ନିଜ ପରି ପୋଷିବି।”

Verse 52

ततस्तेन प्रदत्ता मे तत्क्षणादेव सुन्दरी । विधिना शास्त्रदृष्टेन नक्षत्रे भग दैवते

ତାପରେ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀକୁ ମୋତେ ଦେଲେ—ଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ମତ ବିଧିଅନୁସାରେ, ଭଗ-ଦେବତା ଅଧିଷ୍ଠିତ ନକ୍ଷତ୍ରରେ।

Verse 53

ततः कतिपयाहस्य मयोढा सा सुविस्मिता । सखीजनसमायुक्ता फलार्थं निर्गता वने

ତତଃ କିଛି ଦିନ ପରେ, ମୋ ସହ ବିବାହିତା ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତା ହୋଇ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ ଫଳ ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ବନକୁ ନିର୍ଗତ ହେଲା।

Verse 54

अथ वीरुधसंछन्ने वने तस्मि न्सुसंस्थिते । तया न्यस्तं पदं मूर्ध्नि तृणाच्छन्नस्य भोगिनः

ତାପରେ ଲତାଗୁଳ୍ମରେ ଆବୃତ ସେହି ବନରେ ଭିତରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଘାସରେ ଢାକା ଥିବା ସର୍ପର ମସ୍ତକ ଉପରେ ସେ ପଦ ରଖିଲା।

Verse 55

सा दष्टा सहसा तेन पतिता वसुधातले । विषार्दिता गतप्राणा तत्क्षणादेव भामिनी

ସେ ସର୍ପ ହଠାତ୍ ତାକୁ ଦଂଶନ କଲା; ସେ ଭୂମିତଳେ ପଡ଼ିଗଲା। ବିଷପୀଡ଼ିତ ସେ ତେଜସ୍ୱିନୀ ନାରୀ ସେହି କ୍ଷଣରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲା।

Verse 56

अथ सख्यः समागत्य तस्या दुःखेन दुःखिताः । शशंसुस्ता यथावृत्तं रुदन्त्यो मम सूतज

ତାପରେ ତାହାର ସଖୀମାନେ ଆସି, ତାହାର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ—ହେ ସୂତପୁତ୍ର—ଘଟିଥିବା ସବୁ କଥା ମୋତେ ଯଥାର୍ଥରେ କହିଲେ।

Verse 57

ततोऽहं सत्वरं गत्वा दृष्ट्वा तां पतितां भुवि । विलापान्कृतवान्दीनो रुदितं करुणस्वरम्

ତାପରେ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଯାଇ, ତାକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି ଦୀନ ହୋଇ, କରୁଣ ସ୍ୱରରେ ବିଲାପ କରି କାନ୍ଦିଲି।

Verse 58

इयं मे सुविशालाक्षी मनःप्राणसमा प्रिया । मृता भूमौ यया हीनो नाहं जीवितुमुत्सहे

ମୋର ଏହି ବିଶାଳନୟନା, ମନ ଓ ପ୍ରାଣ ସମାନ ପ୍ରିୟା ଭୂମି ଉପରେ ମୃତ ପଡ଼ିଅଛି; ଯାହା ବିନା ମୁଁ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହିଁ।

Verse 59

सोऽहमद्य गमिष्यामि परलोकं सहानया । प्रियारहितहर्म्यस्य जीवितस्य च किं फलम्

ତେଣୁ ଆଜି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହାଙ୍କ ସହିତ ପରଲୋକ ଗମନ କରିବି। ପ୍ରିୟା ବିହୀନ ପ୍ରାସାଦ ଓ ଜୀବନର କି ଲାଭ?

Verse 60

पुत्रपौत्रवधूभिश्च भृत्यवर्गयुतस्य च । पत्नीहीनानि नो रेजुर्गृहाणि गृहमेधिनाम्

ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର, ବୋହୂ ଏବଂ ସେବକମାନଙ୍କ ସହିତ ଥାଇ ମଧ୍ୟ, ପତ୍ନୀବିହୀନ ଗୃହସ୍ଥର ଘର ଶୋଭା ପାଏ ନାହିଁ।

Verse 61

यदीयं कर्णनेत्रांता तन्वंगी मधुरस्वरा । न जीवति पृथुश्रोणी मरिष्येऽ हमसंशयम्

ଯଦି ଏହି କର୍ଣ୍ଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ନେତ୍ରଯୁକ୍ତା, କୋମଳାଙ୍ଗୀ, ମଧୁର ସ୍ୱର ବିଶିଷ୍ଟା ଏବଂ ବିଶାଳ ନିତମ୍ବ ଯୁକ୍ତା ନାରୀ ଜୀବିତ ନ ରୁହେ, ତେବେ ମୁଁ ନିଃସନ୍ଦେହରେ ମରିଯିବି।

Verse 62

एवं विलपमानस्य मम सूत कुलोद्वह । आगताः सुहृदः सर्वे रुरुदुस्तेऽपि दुःखिताः

ହେ କୁଳଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୂତ! ମୁଁ ଏହିପରି ବିଳାପ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ମୋର ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେ ଆସିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 63

रुदित्वा सुचिरं तत्र तैः समं महतीं चिताम् । कृत्वा तां संनिधायाथ प्रदत्तो हव्यवाहनः

ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତାଙ୍କମାନଙ୍କ ସହ କାନ୍ଦି ମୁଁ ଏକ ମହାଚିତା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲି। ତାକୁ ତାହାରେ ଶୁଆଇ ପରେ ହବ୍ୟବାହକ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲା।

Verse 64

तत आदाय मां कृच्छ्रान्निन्युश्च स्वगृहं प्रति । रुदन्तं प्रस्खलन्तं च मुह्यमानं पदेपदे

ତାପରେ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟରେ ମୋତେ ଉଠାଇ ନିଜ ଘର ଦିଗକୁ ନେଲେ। ମୁଁ କାନ୍ଦୁଥିଲି, ଠୋକର ଖାଉଥିଲି, ପଦେପଦେ ମୁର୍ଛାପ୍ରାୟ ହେଉଥିଲି।

Verse 65

ततो निशावशेषेऽहमुत्थाय त्वरयाऽन्वितः । कांतादुःखपरीतात्मा गतोऽरण्यं तदेव हि

ତାପରେ ରାତିର ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ ତ୍ୱରାରେ ଉଠିଲି। ପ୍ରିୟାବିୟୋଗର ଶୋକରେ ଆବୃତ ହୃଦୟ ନେଇ ମୁଁ ପୁଣି ସେଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲି।

Verse 66

कामेनोन्मत्ततां प्राप्तो भ्रममाण इतस्ततः । विलपन्नेव दुःखार्तो वने जनविवर्जिते

କାମବେଦନାରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ ମୁଁ ଏଠି-ସେଠି ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲି। ଜନଶୂନ୍ୟ ବନରେ ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ମୁଁ ନିରନ୍ତର ବିଲାପ କରୁଥିଲି।

Verse 67

क्व गतासि विशालाक्षि विजनेऽस्मिन्विहाय माम् । नाहं गृहं गमिष्यामि मम दुःखाय निर्दयः

ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି! ଏହି ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ତୁମେ କେଉଁଠି ଗଲ? ମୁଁ ଘରକୁ ଯିବିନି; ନିର୍ଦୟ ଭାଗ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ କେବଳ ଦୁଃଖର କାରଣ ହୋଇଛି।

Verse 68

एषोऽरुणकरस्पर्शात्स्वाभां त्यजति चंद्रमाः । निशाक्षये निरुत्साहो यथाहं विधिना कृतः

ଅରୁଣକିରଣର ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ନିଜ ପ୍ରଭା ତ୍ୟାଗ କରେ; ସେପରି ରାତ୍ରି ଶେଷେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିରୁତ୍ସାହ ହୋଇଯାଏ—ଏହିପରି ବିଧି ମୋତେ କରିଛି।

Verse 69

अयं तनुः समायाति सविता रक्तमंडलः । निगदिष्यति मे वार्तां नूनं कच्चित्त्वदुद्भवाम्

ଏବେ ରକ୍ତମଣ୍ଡଳଧାରୀ ସୌମ୍ୟାକାର ସବିତା ସମୀପକୁ ଆସୁଛି। ନିଶ୍ଚୟ ସେ ମୋତେ କିଛି ସମ୍ବାଦ କହିବ—ସମ୍ଭବତଃ ତୁମ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କିଛି ଉଦ୍ଭବିଛି।

Verse 70

गगनं व्यापयन्सूर्यः संतापयति मां भृशम् । बाह्ये चाभ्यंतरे कामः कथं वक्ष्यामि जीवितम्

ଗଗନ ସାରା ବ୍ୟାପିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦହାଉଛି। କାମନା ବାହାରେ ଓ ଭିତରେ ମୋତେ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି—ମୁଁ ବଞ୍ଚିବା କଥା କିପରି କହିବି?

Verse 71

करींदः स्वयमभ्येति तत्कुचाभौ समुद्वहन् । कुम्भौ गत्वा तु पृच्छामि यदि शंसति तां प्रियाम्

ଏକ ଗଜେନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ ଆଗକୁ ଆସେ, ତାହାର କପୋଳକୁମ୍ଭଦ୍ୱୟ ଯେନ ତାଙ୍କର ସ୍ତନସଦୃଶ। ସେହି କୁମ୍ଭମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ମୁଁ ପଚାରେ—ସେ କି ମୋ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ସୂଚିତ କରିପାରିବ?

Verse 72

एवं प्रलपमानस्य मम मोहो महानभूत् । भास्करांशुप्रतप्तस्य मदनाकुलितस्य च

ଏପରି ପ୍ରଲାପ କରୁଥିବା ମୋର ମୋହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଢ଼ିଗଲା; ଭାସ୍କରକିରଣରେ ଦହିତ ଓ ମଦନଦ୍ୱାରା ଆକୁଳିତ ହୋଇପଡ଼ିଲି।

Verse 73

यंयं पश्यामि तत्राहं भ्रममाणो महावने । वृक्षं वा प्राणिनो वापि तंतं पृच्छामि मोहतः

ସେଇ ମହାବନରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଯେଉଁଯେଉଁକୁ ଦେଖୁଥିଲି—ଗଛ ହେଉ କି ପ୍ରାଣୀ—ମୋହବଶେ ସେହି ସେହିଙ୍କୁ ପଚାରୁଥିଲି।

Verse 74

त्वद्दंतमुसलप्रख्यं यस्या ऊरुयुगं गज । तां बालां वद चेद्दृष्टा दयां कृत्वा ममोपरि

ହେ ଗଜ! ଯାହାର ଉରୁଯୁଗଳ ତୁମ ଦନ୍ତର ମୁସଳସଦୃଶ ବଳ ପରି, ସେଇ ଯୁବତୀକୁ ଯଦି ତୁମେ ଦେଖିଥାଅ, ତେବେ ମୋପରେ ଦୟା କରି ତାଙ୍କ କଥା କହ।

Verse 75

त्वया जंबूक चेद्दृष्टा बिंबाफलनिभाधरा । दयिता मम तद्ब्रूहि श्रेयस्ते भविता महत्

ହେ ଜମ୍ବୂକ! ବିମ୍ବଫଳସଦୃଶ ଅଧର ଥିବା ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ତୁମେ ଯଦି ଦେଖିଥାଅ, ତେବେ କହ; ତୁମର ମହା ଶ୍ରେୟ ହେବ।

Verse 76

अथवा बिल्व शंस त्वं यदि बिल्वोपमस्तनी । भ्रममाणा वने दृष्टा मम प्राणसमा प्रिया

ନହେଲେ ହେ ବିଲ୍ୱବୃକ୍ଷ! ବିଲ୍ୱଫଳସଦୃଶ ସ୍ତନ ଥିବା, ବନରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ମୋ ପ୍ରାଣସମ ପ୍ରିୟାକୁ ଯଦି ଦେଖିଥାଅ, ତେବେ କହ।

Verse 77

त्वत्पुष्पसदृशांगी सा मम भार्या मनस्विनी । स त्वं चंपक जानीषे यदि त्वं शंस मे द्रुतम्

ହେ ଚମ୍ପକ! ତାହାର ଅଙ୍ଗ ତୁମ ପୁଷ୍ପ ସଦୃଶ; ସେ ମୋ ମନସ୍ୱିନୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା। ତୁମେ ଯଦି ତାକୁ ଜାଣ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ମୋତେ କହ।

Verse 78

मधूक तव पुष्पेण दयितायाः समौ शुभौ । कपोलौ पांडुरच्छायौ दृष्ट्वा त्वां स्मृतिमागतौ

ହେ ମଧୂକ ବୃକ୍ଷ! ତୋର ପୁଷ୍ପ ଦେଖିଲେ ମୋ ପ୍ରିୟାର ଦୁଇଟି ଶୁଭ କପୋଳ—ପାଣ୍ଡୁର ଛାୟାଯୁକ୍ତ ଓ ମନୋହର—ସ୍ମୃତିରେ ଆସେ; ତୋତେ ଦେଖି ସେ ସ୍ମୃତି ପୁନଃ ଫେରିଲା।

Verse 79

कदलीस्तंभ सुव्यक्तं प्रियायाश्च सुकोमलौ । ऊरू त्वत्तोऽपि तन्वंग्याः सत्येनात्मानमालभे

ହେ କଦଳୀ-ସ୍ତମ୍ଭ! ସେଇ ତନ୍ୱଙ୍ଗୀ ପ୍ରିୟାର ଅତି ସୁକୋମଳ ଊରୁଦ୍ୱୟ ତୋଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ମୃଦୁ—ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଲାଗେ; ଏହି ସତ୍ୟରେ ମୁଁ ଶପଥ କରି ନିଜକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ।

Verse 80

भोभो मृग न मे भार्या त्वया दृष्टाऽत्र कानने । त्वत्समे लोचने स्पष्टे कज्जलेन समावृते

ହେ ହେ ମୃଗ! ଏହି କାନନରେ ତୁମେ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଦେଖିନାହ କି? ତାହାର ଲୋଚନ ତୁମ ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କିନ୍ତୁ କଜ୍ଜଳରେ ଆବୃତ।

Verse 82

कांतायाः पुरतो नित्यं विधत्तेंऽगं कलापकृत् । विहंगयोनि जातोऽपि वृद्ध्यर्थं पुष्पधन्वनः

ନିଜ କାନ୍ତାର ସମ୍ମୁଖରେ ମୟୂର ସଦା ପୁଛ ପସାରି ଦେହ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ; ପକ୍ଷୀ-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ପୁଷ୍ପଧନ୍ୱା (କାମଦେବ)ଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ହିଁ।

Verse 83

योऽयं संदृश्यते हंसो हंसीमनुस्मरत्यसौ । गतिस्तादृङ्न चाप्यस्य मत्प्रियायाश्च यादृशी

ଏଠାରେ ଯେ ହଂସଟି ଦେଖାଯାଉଛି, ସେ ନିଜ ହଂସୀକୁ ସ୍ମରେ; କିନ୍ତୁ ତାହାର ଗତି ମୋ ପ୍ରିୟାର ଗତି ପରି ନୁହେଁ।

Verse 84

एक एव सुधन्योऽयं चक्रवाको विहंगमः । मुहूर्तमपि योऽभीष्टां न त्यजेच्चक्रवाकिकाम्

ଏହି ଏକାକୀ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ସତ୍ୟେ ଧନ୍ୟ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଚକ୍ରବାକୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରେନାହିଁ।

Verse 85

य एष श्रूयते रावो विभ्रमं जनयन्मम । किंवा पिकसमुत्थो ऽयं किं वा मे दयितोद्भवः

ଏହି ଯେ ଏବେ ଶୁଣାଯାଉଥିବା ରାବ ମୋ ମନେ ଭ୍ରମ ଜନମାଉଛି—ଏହା କି ପିକ (କୋଇଲି) ଠାରୁ ଉଠିଛି, ନା କି ମୋ ପ୍ରିୟାରୁ ଉଦ୍ଭବିତ?

Verse 86

मां दृष्ट्वाऽयं मृगो याति तं मृगी याति पृष्ठतः । धावमाना ममाप्येवमनुयाति पुरा प्रिया

ମୋତେ ଦେଖି ଏହି ହରିଣ ଧାଉଛି, ତାହାର ପଛେ ହରିଣୀ ଯାଉଛି; ସେହିପରି ପୂର୍ବେ ମୋ ପ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ଧାଉଥିବାବେଳେ ମୋ ପଛେ ଆସୁଥିଲା।

Verse 87

वारणोऽयं प्रियां कांतामनुरागानुयायिनीम् । स्पर्शयत्यग्रहस्तेन मम संस्मारयन्प्रियाम

ଏହି ହାତୀ ଅନୁରାଗରେ ପଛେ ପଛେ ଚାଲୁଥିବା ନିଜ ପ୍ରିୟ କାନ୍ତାକୁ ଶୁଣ୍ଡର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ସ୍ପର୍ଶ କରେ—ଏବଂ ମୋତେ ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ସ୍ମରଣ କରାଏ।

Verse 88

हा प्रिये मृगशावाक्षि तप्तकांचनसंनिभे । कथं मां न विजानासि भ्रमंतमिह कानने

ହା ପ୍ରିୟେ! ମୃଗଶାବ ସଦୃଶ ନୟନବତୀ, ତପ୍ତ କାଞ୍ଚନ ସମ ଦୀପ୍ତିମତୀ—ମୁଁ ଏହି କାନନରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛି, ତଥାପି ତୁମେ ମୋତେ କିପରି ଚିହ୍ନୁନାହ?

Verse 89

क्व सा भक्तिः क्व सा प्रीतिः क्व सा तुष्टिः क्व सा दया । निगदन्तं सुदीनं मां संभाषयसि नो यतः

ସେଇ ଭକ୍ତି କେଉଁଠି, ସେଇ ପ୍ରୀତି କେଉଁଠି, ସେଇ ତୁଷ୍ଟି କେଉଁଠି, ସେଇ ଦୟା କେଉଁଠି—ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀନ ହୋଇ ବିଲାପ କରୁଛି, ତଥାପି ତୁମେ ମୋ ସହ କାହିଁକି କଥା ହୁଅନାହ?

Verse 90

एवं प्रलपमानस्य मम प्राप्ताः सुहृज्जनाः । अन्वेषंतः पदं तत्र वनेषु विषमेषु च

ମୁଁ ଏଭଳି ବିଲାପ କରୁଥିବାବେଳେ ମୋ ହିତେଷୀ ସୁହୃଦମାନେ ସେଠାକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେମାନେ ବନ ଓ ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପଦଚିହ୍ନ ଖୋଜୁଥିଲେ।

Verse 91

ततस्तैः कोपरक्ताक्षैः प्रोक्तोऽहं सूतनंदन । भर्त्सद्भिः परुषैर्वाक्यैर्धिक्त्वां काममयाधुना

ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେମାନେ—ହେ ସୂତନନ୍ଦନ—ମୋତେ କଠୋର ଭର୍ତ୍ସନାଭରା ବାକ୍ୟ କହିଲେ: “ଧିକ୍ ତୁମକୁ! ଏବେ ତୁମେ କାମରେ ଆବୃତ।”

Verse 92

त्वं किं शोचसि मूढात्मन्नशोच्यं जीवितं नृणाम् । यतस्त्वामपि शोचंतं शोचयिष्यंति चापरे

ହେ ମୂଢାତ୍ମନ୍, ତୁମେ କାହିଁକି ଶୋକ କରୁଛ? ମନୁଷ୍ୟର ଜୀବନ ଶୋକଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; କାରଣ ତୁମେ ଶୋକ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକଦିନ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ଶୋକ କରିବେ।

Verse 93

यूयं वयं तथा चान्ये संजाताः प्राणिनो भुवि । सर्व एव मरिष्यामस्तत्र का परिदेवना

ତୁମେ, ଆମେ, ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚୟ ମରିବୁ; ତେବେ ଏଠାରେ ବିଲାପର କ’ଣ ଅବକାଶ?

Verse 94

अदर्शनात्प्रिया प्राप्ता पुनश्चादर्शनं गता । न सा तव न तस्यास्त्वं वृथा किमनुशोचसि

ଅଦର୍ଶନରୁ ତୁମେ ପ୍ରିୟାକୁ ‘ପାଇଲ’, ପୁଣି ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା। ସେ ତୁମର ନୁହେଁ, ତୁମେ ତାହାର ନୁହ—ବୃଥା କାହିଁକି ଶୋକ କରୁଛ?

Verse 95

नायमत्यंतसंवासः कस्यचित्केनचित्सह । अपि स्वेन शरीरेण किमुतान्यैर्वृथा जनैः

କାହାର ସହ କାହାର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସହବାସ ନାହିଁ। ନିଜ ଶରୀର ସହିତ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାୟୀ ସାଥ ନାହିଁ—ତେବେ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ଥାୟୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ କଣ କହିବା?

Verse 96

मृतं वा यदि वा नष्टं योतीतमनुशोचति । स दुःखेन लभेद्दुःखं द्वावनर्थो प्रपद्यते

ଯେ ମୃତ, ନଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅତୀତ ବିଷୟକୁ ନେଇ ଶୋକ କରିଚାଲେ, ସେ ଦୁଃଖରୁ ଦୁଃଖ ହିଁ ପାଏ ଏବଂ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଅନର୍ଥରେ ପତିତ ହୁଏ।

Verse 97

एवं संबोधयित्वा मां गृहीत्वा ते मुहुर्जनैः । निन्यु र्गृहं ततः सर्वे वनात्तस्मात्सुदारुणात्

ଏଭଳି ମୋତେ ବୁଝାଇ-ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ସେମାନେ ଲୋକେ ପୁନଃପୁନଃ ମୋତେ ଧରି ରଖିଲେ; ତାପରେ ସେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ବନରୁ ସମସ୍ତେ ମୋତେ ଘରକୁ ନେଇଗଲେ।

Verse 98

ततो मम गृहस्थस्य स्मरमाणस्य तां प्रियाम् । उत्पन्नः सुमहान्कोपः सर्पान्प्रति महामते

ତାପରେ ମୁଁ—ଗୃହସ୍ଥ—ସେଇ ପ୍ରିୟାକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ହେ ମହାମତେ, ସର୍ପମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋ ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 99

ततः कोपपरीतेन प्रतिज्ञातं मया स्फुटम् । सर्पानुद्दिश्य यत्सर्वं तन्निबोधय दारुणम्

ତତ୍କ୍ଷଣେ କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ହୋଇ ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲି। ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ମୁଁ କହିଥିବା ସେ ଦାରୁଣ ସଙ୍କଳ୍ପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣ।

Verse 100

अद्यप्रभृति चेन्नाहं सर्पं दृष्टिवशं गतम् । निहन्मि दण्डघातेन तत्पापं स्याद्ध्रुवं मम

ଆଜିଠାରୁ ଯେ ସର୍ପ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିବ, ମୁଁ ଯଦି ତାହାକୁ ଦଣ୍ଡଘାତରେ ନ ମାରିବି, ତେବେ ସେ ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ହେବ।

Verse 101

यच्च निक्षेपहर्तॄणां यच्च विश्वासघातिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ନିକ୍ଷେପ ହରଣକାରୀ ଓ ବିଶ୍ୱାସଘାତକଙ୍କ ଯେ ପାପ, ସେହି ପାପ ମୋତେ ଲାଗୁ—ଯଦି ମୁଁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଥିବା ସର୍ପକୁ ନ ମାରିବି।

Verse 102

यत्पापं साधुनिंदायां मातापितृवधे च यत् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ସାଧୁନିନ୍ଦାରେ ଯେ ପାପ ଓ ମାତାପିତୃବଧରେ ଯେ ପାପ, ସେହି ପାପ ମୋତେ ଲାଗୁ—ଯଦି ମୁଁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଥିବା ସର୍ପକୁ ନ ମାରିବି।

Verse 103

परदाररतानां च यत्पापं जीवघातिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ପରସ୍ତ୍ରୀରତ ଓ ଜୀବଘାତକଙ୍କ ଯେ ପାପ, ସେହି ପାପ ମୋତେ ଲାଗୁ—ଯଦି ମୁଁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଥିବା ସର୍ପକୁ ନ ମାରିବି।

Verse 104

उक्तौ चाभिरतानां च यत्पापं गरदायिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ମିଥ୍ୟାବାକ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କର ଓ ବିଷଦାତାମାନଙ୍କର ଯେ ପାପ—ମୋ ଦୃଷ୍ଟିବଶକୁ ଆସିଥିବା ସର୍ପକୁ ମୁଁ ନ ମାରିଲେ, ସେ ପାପ ମୋତେ ଲାଗୁ।

Verse 105

कृतघ्नानां च यत्पापं परवित्तापहारिणाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

କୃତଘ୍ନମାନଙ୍କର ଓ ପରଧନ ଅପହରଣକାରୀମାନଙ୍କର ଯେ ପାପ—ମୋ ଦୃଷ୍ଟିବଶକୁ ଆସିଥିବା ସର୍ପକୁ ମୁଁ ନ ମାରିଲେ, ସେ ପାପ ମୋତେ ଲାଗୁ।

Verse 106

यत्पापं शस्त्रकर्तृणां तथा वह्निप्रदायिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ଶସ୍ତ୍ର ନିର୍ମାତାମାନଙ୍କର ଓ ହାନି ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ଲଗାଉଥିବାମାନଙ୍କର ଯେ ପାପ—ମୋ ଦୃଷ୍ଟିବଶକୁ ଆସିଥିବା ସର୍ପକୁ ମୁଁ ନ ମାରିଲେ, ସେ ପାପ ମୋତେ ଲାଗୁ।

Verse 107

व्रतभंगेन यत्पापं व्रतिनां निंदयापि यत् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ବ୍ରତଭଙ୍ଗରୁ ଯେ ପାପ ଓ ବ୍ରତଧାରୀମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବାରୁ ଯେ ପାପ—ମୋ ଦୃଷ୍ଟିବଶକୁ ଆସିଥିବା ସର୍ପକୁ ମୁଁ ନ ମାରିଲେ, ସେ ପାପ ମୋତେ ଲାଗୁ।

Verse 108

यत्पापं भ्रूणहत्यायां मृष्टमांसाशिनां च यत् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟାର ଯେ ପାପ ଓ ନିଷିଦ୍ଧ/ଅଶୁଦ୍ଧ ମାଂସ ଭକ୍ଷଣକାରୀମାନଙ୍କର ଯେ ପାପ—ମୋ ଦୃଷ୍ଟିବଶକୁ ଆସିଥିବା ସର୍ପକୁ ମୁଁ ନ ମାରିଲେ, ସେ ପାପ ମୋତେ ଲାଗୁ।

Verse 109

वृक्षच्छेद प्रसक्तानां यत्पापं शल्यकारिणाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ବୃକ୍ଷଛେଦରେ ଆସକ୍ତମାନଙ୍କର ଓ ଶଲ୍ୟସଦୃଶ ଆଘାତ କରୁଥିବା ହିଂସକମାନଙ୍କର ଯେ ପାପ, ଦୃଷ୍ଟିବଶରେ ଆସିଥିବା ଏହି ସର୍ପକୁ ମୁଁ ନ ମାରିଲେ ସେ ପାପ ମୋର ହେଉ।

Verse 110

पाखंडिनां च यत्पापं नास्तिकानां च यद्भवेत् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ପାଖଣ୍ଡୀମାନଙ୍କର ଯେ ପାପ ଓ ନାସ୍ତିକମାନଙ୍କର ଯେ କିଛି ପାପ ଥାଉ, ଦୃଷ୍ଟିବଶରେ ଆସିଥିବା ଏହି ସର୍ପକୁ ମୁଁ ନ ମାରିଲେ ସେ ପାପ ମୋର ହେଉ।

Verse 111

मांसमद्यप्रसक्तानां यत्पापं विटभोजिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ମାଂସ ଓ ମଦ୍ୟରେ ଆସକ୍ତମାନଙ୍କର ଏବଂ ନୀଚ/ଅପବିତ୍ର ଭୋଜନକାରୀମାନଙ୍କର ଯେ ପାପ, ଦୃଷ୍ଟିବଶରେ ଆସିଥିବା ଏହି ସର୍ପକୁ ମୁଁ ନ ମାରିଲେ ସେ ପାପ ମୋର ହେଉ।

Verse 112

मृषावादप्रसक्तानां पररंध्रावलोकिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ମିଥ୍ୟାବାଦରେ ଆସକ୍ତମାନଙ୍କର ଓ ପରଦୋଷ/ପରରହସ୍ୟ ଟୋଳାଇ ଦେଖୁଥିବାମାନଙ୍କର ଯେ ପାପ, ଦୃଷ୍ଟିବଶରେ ଆସିଥିବା ଏହି ସର୍ପକୁ ମୁଁ ନ ମାରିଲେ ସେ ପାପ ମୋର ହେଉ।

Verse 113

यत्पापं साक्ष्यकर्तृणां धान्यसंग्रहकारिणाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷ୍ୟ ଦେଉଥିବାମାନଙ୍କର ଓ ଧାନ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ/ଜମାଖୋରି କରୁଥିବାମାନଙ୍କର ଯେ ପାପ, ଦୃଷ୍ଟିବଶରେ ଆସିଥିବା ଏହି ସର୍ପକୁ ମୁଁ ନ ମାରିଲେ ସେ ପାପ ମୋର ହେଉ।

Verse 114

आखेटकरतानां च यत्पापं पाशदायिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ଶିକାର କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଓ ଫାନ୍ଦା-ବନ୍ଧନ ଦେଉଥିବାମାନଙ୍କର ଯେ ପାପ, ମୁଁ ଯଦି ଦୃଷ୍ଟିବଶକୁ ଆସିଥିବା ଏହି ସର୍ପକୁ ନ ମାରେ, ସେ ପାପ ମୋ ଉପରେ ପଡ଼ୁ।

Verse 115

नित्यं प्रेषणकर्तॄणां यत्पापं मधुजीविनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ନିତ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କାମକୁ ପଠାଉଥିବାମାନଙ୍କର ଓ ମଧୁଜୀବୀମାନଙ୍କର ଯେ ପାପ, ମୁଁ ଯଦି ଦୃଷ୍ଟିବଶ ହୋଇଥିବା ଏହି ସର୍ପକୁ ନ ମାରେ, ସେ ପାପ ମୋ ଉପରେ ପଡ଼ୁ।

Verse 116

अदृष्टदेववक्त्राणां यत्पापं मत्स्यजीविनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ଯେମାନେ ଦେବମୁଖ ଦର୍ଶନ କରିନାହାନ୍ତି ଓ ଯେମାନେ ମାଛ ଧରି ଜୀବିକା କରନ୍ତି—ତାଙ୍କର ଯେ ପାପ, ମୁଁ ଯଦି ଦୃଷ୍ଟିବଶ ହୋଇଥିବା ଏହି ସର୍ପକୁ ନ ମାରେ, ସେ ପାପ ମୋ ଉପରେ ପଡ଼ୁ।

Verse 117

विवादे पृच्छमानानां पक्षपातेन जल्पताम् । भयाद्वा यदि वा लोभाद्द्वेषाद्वा कामतोऽपि वा

ବିବାଦରେ ପଚାରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେମାନେ ପକ୍ଷପାତରେ କଥା କହନ୍ତି—ଭୟରୁ କିମ୍ବା ଲୋଭରୁ, ଦ୍ୱେଷରୁ କିମ୍ବା କାମନାରୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 118

यत्पापं तु भवेत्तेषां निर्दयानां दुरात्मनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ସେଇ ନିର୍ଦୟ ଦୁରାତ୍ମାମାନଙ୍କର ଯେ କୌଣସି ପାପ ହୁଏ, ମୁଁ ଯଦି ଦୃଷ୍ଟିବଶ ହୋଇଥିବା ଏହି ସର୍ପକୁ ନ ମାରେ, ସେ ପାପ ମୋ ଉପରେ ପଡ଼ୁ।

Verse 119

कन्याविक्रयकर्तृणां यत्पापं पापसंगिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

କନ୍ୟା ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବାମାନଙ୍କର ଓ ପାପସଙ୍ଗୀମାନଙ୍କର ଯେ ପାପ, ମୁଁ ଯଦି ଦୃଷ୍ଟିବଶକୁ ଆସିଥିବା ଏହି ସର୍ପକୁ ନ ମାରେ, ସେହି ପାପ ମୋ ଉପରେ ପଡ଼ୁ।

Verse 120

विद्याविक्रयकर्तॄणां यत्पापं समुदाहृतम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ବିଦ୍ୟା ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେ ପାପ କୁହାଯାଇଛି, ମୁଁ ଯଦି ଦୃଷ୍ଟିବଶକୁ ଆସିଥିବା ଏହି ସର୍ପକୁ ନ ମାରେ, ସେହି ପାପ ମୋ ଉପରେ ପଡ଼ୁ।

Verse 121

एवं मया प्रतिज्ञाय कोपाविष्टेन सूतज । गृहीतो लगुडः स्थूलो वधार्थं पवनाशिनाम्

ହେ ସୂତଜ! ଏଭଳି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ପବନାଶୀ (ବାୟୁଭକ୍ଷୀ) ସର୍ପମାନଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ମୁଁ ଏକ ଭାରୀ ମୋଟା ଲଗୁଡ଼ (ଗଦା) ଧରିଲି।

Verse 122

ततःप्रभृत्यहं भूमौ भ्रमामि लगुडायुधः । ब्राह्मीं वृत्तिं परित्यज्य मार्गमाणो भुजंग मान्

ସେହି ସମୟରୁ ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଲଗୁଡ଼-ଆୟୁଧ ଧରି ଭ୍ରମଣ କଲି; ବ୍ରାହ୍ମଣୋଚିତ ବୃତ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି, ଭୁଜଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲି।

Verse 123

मया कोपपरीतेन बहवः पन्नगा हताः । विषोल्बणा महाकायास्तथान्ये मध्यमाधमाः

କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ ହୋଇ ମୁଁ ଅନେକ ପନ୍ନଗକୁ ବଧ କଲି—କେତେକ ମହାକାୟ ଓ ଭୟଙ୍କର ବିଷଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟମ ଓ ଅଧମ ଥିଲେ।

Verse 124

एकदाहं वनं प्राप्तो गहनं लगु डायुधः । शयानं तत्र चापश्यं जलसर्पं वयोऽधिकम्

ଥରେ ମୁଁ ହାତରେ ଠେଙ୍ଗା ଧରି ଘୋର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲି । ସେଠାରେ ମୁଁ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ଜଳସର୍ପକୁ ଶୋଇଥିବାର ଦେଖିଲି ।

Verse 125

ततोऽहं दंडमुद्यम्य कालदंडोपमं रुषा । हन्मि तं यावदेवाहं स मां प्रोवाच पन्नगः

ତା’ପରେ ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ଯମଦଣ୍ଡ ସଦୃଶ ମୋର ଠେଙ୍ଗା ଉଠାଇଲି । ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ତାକୁ ମାରିବାକୁ ଯାଉଥିଲି, ସେହି ସର୍ପ ମୋତେ କହିଲା ।

Verse 126

नापराध्यामि ते किंचिदहं ब्राह्मणसत्तम । संरंभात्तत्किमर्थं मां जिघांससि वयोऽधिकम्

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର କୌଣସି ଅପରାଧ କରିନାହିଁ । ତେବେ ହଠାତ୍ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଆପଣ ମୋ ପରି ବୃଦ୍ଧକୁ କାହିଁକି ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?

Verse 127

ततो मया स संप्रोक्तः कोपात्सलि लपन्नगः । महामन्युपरीतेन स्मृत्वा भार्यां मृगावतीम् । मम भार्या प्रिया पूर्वं सर्पेणासीद्विनाशिता

ତେବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ମୋର ପତ୍ନୀ ମୃଗାବତୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ମୁଁ ସେହି ଜଳସର୍ପକୁ କହିଲି—ମୋର ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ସର୍ପ ମାରି ଦେଇଥିଲା ।

Verse 128

ततोऽहं तेन वैरेण सूदयामि महो रगान् । अद्य त्वामपि नेष्यामि वैवस्वतगृहं प्रति । हत्वा दंडप्रहारेण तस्मादिष्टतमं स्मर

ସେହି ଶତ୍ରୁତା ହେତୁ ମୁଁ ବଡ଼ ବଡ଼ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରୁଅଛି । ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ଯମାଳୟକୁ ପଠାଇବି । ଠେଙ୍ଗା ପ୍ରହାରରେ ମରିବା ପୂର୍ବରୁ ନିଜର ଇଷ୍ଟଦେବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର ।

Verse 129

ततः स मां पुनः प्राह भयेन महतावृतः । शृणु तावद्वचोऽस्माकं ततः कुरु यथोचितम्

ତାପରେ ସେ ମହାଭୟରେ ଆବୃତ ହୋଇ ମୋତେ ପୁନଃ କହିଲା— “ପ୍ରଥମେ ଆମ କଥା ଶୁଣ; ତାପରେ ଯଥୋଚିତ କର।”

Verse 130

अन्ये ते पन्नगा विप्र ये दशंतीह मानवान् । वयं सलिलसंभूता निर्विषाः सर्परूपिणः

“ହେ ବିପ୍ର! ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ପନ୍ନଗ ଅଛନ୍ତି ଯେ ମାନବଙ୍କୁ ଦଂଶନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଆମେ ଜଳସମ୍ଭୂତ—ସର୍ପରୂପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ବିଷ।”

Verse 131

एवं प्रजल्पमानोऽपि स दंडेन मया हतः । सूत तत्सूदनार्थाय निर्विकल्पेन चेतसा

ଏଭଳି କହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତାକୁ ଦଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲି—ହେ ସୂତ! ତାହାକୁ ସଂହାର କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୋ ଚିତ୍ତ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଥିଲା।

Verse 132

अथासौ लगुडस्पर्शात्तत्क्षणादेव पन्नगः । द्वादशार्क प्रतीकाशो बभूव पुरुषो महान्

ତାପରେ ଲଗୁଡର ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ସେହି ପନ୍ନଗ ସେକ୍ଷଣେ ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ମହାପୁରୁଷ ହେଲା।

Verse 133

तदाश्चर्यं समालोक्य ततोऽहं विस्मयान्वितः । उक्तवांस्तं प्रणम्योच्चैः क्षम्यतामिति सादरम्

ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ମୁଁ ବିସ୍ମୟାନ୍ବିତ ହେଲି; ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସାଦରେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କହିଲି— “କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।”

Verse 134

को भवान्किमिदं रूपं कृतं सर्पमयं विभो । किं वा ते ब्रह्मशापोऽयं किं वा क्रीडा सदेदृशी

ହେ ବିଭୋ! ଆପଣ କିଏ? ଏହି ସର୍ପମୟ ରୂପ କାହିଁକି ଧାରଣ କଲେ? ଏହା କି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପ, ନା ଆପଣଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା?

Verse 135

ततः प्रोवाच मां हृष्टः स नरः प्रश्रयान्वितः । शृणुष्वावहितो भूत्वा वृत्तांतं स्वं वदामि ते

ତାପରେ ସେ ପୁରୁଷ ହର୍ଷିତ ଓ ବିନୟଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମୋତେ କହିଲା—“ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ; ମୁଁ ମୋର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ତୁମକୁ କହୁଛି।”

Verse 136

अहमासं पुरा विप्र चमत्कारपुरोत्तमे । युवा परमतेजस्वी धनवान्सुसमृद्धिभाक्

ହେ ବିପ୍ର! ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଚମତ୍କାରପୁର ନାମକ ଉତ୍ତମ ନଗରରେ ଏକ ଯୁବକ ଥିଲି—ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ, ଧନବାନ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 138

कस्यचित्त्वथ कालस्य तत्र यात्रा व्यजायत । तत्र वादित्रघोषेण नादितं भुवनत्रयम्

କିଛି ସମୟ ପରେ ସେଠାରେ ଯାତ୍ରା-ମହୋତ୍ସବ ହେଲା; ଏବଂ ବାଦ୍ୟଘୋଷରେ ଯେନେ ତ୍ରିଲୋକ ନାଦିତ ହୋଇଉଠିଲା।

Verse 139

अथ तत्र समायाता मुनयः संशितव्रताः । देवस्य दर्शनार्थाय शतशोऽथ सहस्रशः

ତାପରେ ସେଠାରେ ଦୃଢ଼ବ୍ରତ ମୁନିମାନେ—ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ—ଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନାର୍ଥେ ସମାଗତ ହେଲେ।

Verse 140

शैवाः पाशुपताश्चैव तथा कापालिकाश्च ये । महाव्रतधराश्चान्ये शिवभक्तिपरायणाः

ଶୈବ, ପାଶୁପତ ଓ କାପାଲିକମାନେ—ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମହାବ୍ରତଧାରୀମାନେ—ସମସ୍ତେ ଶିବଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 141

एकाहारा निराहारा वायुभक्षास्तथापरे । अब्भक्षाः फल भक्षाश्च शीर्णपर्णाशिनस्तथा

କେହି ଏକବାର ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ, କେହି ନିରାହାର ଥିଲେ; କେହି ବାୟୁକୁ ଆହାର କରୁଥିଲେ; କେହି ଜଳ, କେହି ଫଳ; ଆଉ କେହି ଶୁଷ୍କ ପତ୍ରମାତ୍ର ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 142

तेऽभिवन्द्य यथान्यायं देवदेवं महेश्वरम् । उपाविष्टाः पुरस्तस्य कथाश्चक्रुः पृथग्विधाः

ସେମାନେ ଯଥାନ୍ୟାୟ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସି ନାନାପ୍ରକାର ପବିତ୍ର କଥା-ଚର୍ଚ୍ଚା କଲେ।

Verse 143

राजर्षीणां पुराणानां देवेन्द्राणां च हर्षिताः । दयाधर्मसमोपेतास्तथान्येऽपि च भूरिशः

ସେମାନେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ରାଜର୍ଷି, ପୁରାଣପ୍ରସଙ୍ଗ ଓ ଦେବେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ କଥା କହିଲେ; ଦୟା ଓ ଧର୍ମରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଅନେକ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।

Verse 146

एवं महोत्सवे तत्र वर्तमाने महोदये । आगतो बहुभिः सार्धमहं यौवनगर्वितः

ସେଇ ମହୋତ୍ସବ ଚାଲିଥିବା, ମହାଶୁଭୋଦୟର ସମୟରେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅନେକଙ୍କ ସହିତ ସେଠାକୁ ଆସିଲି—ଯୌବନର ଗର୍ବରେ ଫୁଲିଥିଲି।

Verse 147

शिवदर्शनविद्वेषी तमसा संवृताशयः । यात्रोत्सव विनाशाय प्रेरितोऽन्यैः सुदुर्जनैः

ଶିବଦର୍ଶନକୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିବା, ତମସା ଆବୃତ ହୃଦୟବାନ୍ ମୁଁ, ଅନ୍ୟ ଦୁର୍ଜନମାନଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଯାତ୍ରୋତ୍ସବର ବିନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲି।

Verse 148

जलसर्पं समादाय सुदीर्घं भीषणाकृतिम् । लेलिहानं मुहुर्जिह्वां जरया परया वृतम्

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ଓ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର ଜଳସର୍ପକୁ ଉଠାଇ—ଯାହାର ଜିଭ ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ ଲେଲିହାନ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ଦେହ ଘୋର ଜରାରେ ଆବୃତ ଥିଲା—ସେ ତାହାକୁ ଆଗକୁ ଧରିଲା।

Verse 149

ततश्च क्षिप्तवांस्तत्र महाजनसमागमे । तं दृष्ट्वा विद्रुताः सर्वे जना मृत्युभयार्दिताः

ତାପରେ ସେଇ ମହାଜନସମାଗମରେ ସେ ତାହାକୁ ସେଠାରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା। ତାହା ଦେଖି ମୃତ୍ୟୁଭୟରେ ଆର୍ତ୍ତ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 150

तत्रासीत्तापसो नाम्ना सुप्रभः शंसितव्रतः । समाधिस्थः सुशिष्याढ्यस्तपसा दग्धकिल्बिषः

ସେଠାରେ ‘ସୁପ୍ରଭ’ ନାମକ ଏକ ତାପସ ଥିଲେ, ଯିଏ ନିଜ ବ୍ରତରେ ପ୍ରଶଂସିତ—ସମାଧିସ୍ଥ, ସୁଶିଷ୍ୟସମୃଦ୍ଧ, ତପସ୍ୟାରେ ଯାହାଙ୍କ ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।

Verse 151

निष्कंपां सुदृढामृज्वीं नातिस्तब्धां न कुंचिताम् । ग्रीवां दधत्स्थिरां यत्नाद्गात्रयष्टिं च सर्वतः

ସେ ଯତ୍ନକରି ନିଜ ଗ୍ରୀବାକୁ ସ୍ଥିର ରଖିଲେ—ଅକମ୍ପ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ, ଋଜୁ, ନ ଅତି ଷ୍ଟବ୍ଧ ନ କୁଞ୍ଚିତ—ଏବଂ ସର୍ବତଃ ଗାତ୍ରଯଷ୍ଟି (ଦେହାସନ)କୁ ସ୍ଥିର କଲେ।

Verse 152

संपश्यन्नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् । तालुमध्यगतेनैव जिह्वाग्रेणाचलेन च

ସେ ନିଜ ନାସିକାଗ୍ରକୁ ଦୃଷ୍ଟି ନିବେଶ କରି ଦିଗମାନଙ୍କୁ ନ ଦେଖିଲା। ତାଳୁର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରଖା ଜିଭାଗ୍ରକୁ ଅଚଳ କରି ଧ୍ୟାନସ୍ଥ ହେଲା।

Verse 155

पश्यन्पद्मासनस्थं च वैदनाथं महेश्वरम् । यमक्षरं वदंत्येव सर्वगं सर्ववेदिनम्

ସେ ପଦ୍ମାସନସ୍ଥ ମହେଶ୍ୱର ବୈଦ୍ୟନାଥଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲା—ଯାହାଙ୍କୁ ‘ଅକ୍ଷର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ସର୍ବଜ୍ଞ।

Verse 156

अनिंद्यं चाप्यभेद्यं च जरामरणवर्जितम् । पुलकांचितसर्वांगो योगनिद्रावशंगतः

ସେ ନିନ୍ଦାହୀନ ଓ ଅଭେଦ୍ୟ, ଜରା-ମରଣବର୍ଜିତ ଥିଲା। ତାହାର ସମଗ୍ର ଅଙ୍ଗରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହେଲା; ସେ ଯୋଗନିଦ୍ରାର ବଶକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 158

अंगुष्ठतर्जनीयोगं कृत्वा हृदयसंगतम् । एवं तत्रोपविष्टस्य स सर्पस्तस्य विग्रहम्

ସେ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠ ଓ ତର୍ଜନୀକୁ ଯୋଗ କରି ହୃଦୟସନ୍ନିଧିରେ ସ୍ଥାପନ କଲା। ଏଭଳି ସେଠାରେ ବସିଥିବାବେଳେ ସେ ସର୍ପ ତାହାର ଦେହରୂପକୁ ନିକଟିଲା।

Verse 159

वेष्टयामास भोगेन निश्चलस्य महात्मनः । एतस्मिन्नंतरे शिष्यस्तस्यासीत्सुतपोऽन्वितः

ସେ ସର୍ପ ନିଶ୍ଚଳ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ନିଜ ଭୋଗଦ୍ୱାରା ଘେରି ମୁଡ଼ିଦେଲା। ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ, ସୁତପରେ ଯୁକ୍ତ, ସେଠାରେ ଥିଲା।

Verse 160

श्रीवर्धनैतिख्यातो नानाशास्त्रकृतश्रमः । स दृष्ट्वा सर्पभोगेन समंताद्वेष्टितं गुरुम्

ଶ୍ରୀବର୍ଧନ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ନାନାଶାସ୍ତ୍ରରେ ଶ୍ରମ କରିଥିବା ସେ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ସର୍ପର କୁଣ୍ଡଳୀରେ ସମସ୍ତଦିଗରୁ ଘେରା ଦେଖିଲା।

Verse 161

नातिदूरस्थितं मां च ज्ञात्वा तत्कर्मकारिणम् । उवाच परुषं वाक्यं कोपसंरक्तलोचनः

ମୁଁ ଅତିଦୂରେ ନଥିବା ଏବଂ ସେହି କର୍ମର କର୍ତ୍ତା ମୁଁ ହେବାକୁ ଜାଣି, କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତିମ ନେତ୍ର ହୋଇ ସେ କଠୋର ବାକ୍ୟ କହିଲା।

Verse 162

स्फुरताधरयुग्मेन बाष्पगद्गदया गिरा । मया चेत्सुतपस्तप्तं गुरुशुश्रूषया सदा

ଅଧର ଥରଥର କରୁଥିବା, ଅଶ୍ରୁରେ ଗଦ୍ଗଦିତ ବାଣୀରେ ସେ କହିଲା—“ଯଦି ମୁଁ ସଦା ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ଉତ୍ତମ ତପ କରିଥାଏ…”

Verse 163

निर्विकल्पेन चित्तेन यदि ध्यातो महेश्वरः । तेन सत्येन दुष्टोऽयं पापात्मा ब्राह्मणाधमः । ईदृक्कायो भवत्वाशु गुरुर्मे येन धर्षितः

“ଯଦି ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଚିତ୍ତରେ ମୁଁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥାଏ, ତେବେ ସେହି ସତ୍ୟବଳରେ—ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିବା ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ପାପାତ୍ମା, ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମ—ଶୀଘ୍ର ମୋ ପରି ଦେହ ହେଉ।”

Verse 164

अथाहं सर्पतां प्राप्तस्तत्क्षणादेव दारुणाम् । पश्यतां सर्वलोकानां वदतां साधुसाध्विति

ତାପରେ ସେହି କ୍ଷଣରେ ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ସର୍ପାବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲି; ସମସ୍ତେ ଦେଖୁଥିଲେ ଏବଂ ‘ସାଧୁ! ସାଧୁ!’ ବୋଲି କହୁଥିଲେ।

Verse 165

अथ गत्वा समाधेः स पर्यंतं संयतो मुनिः । ददर्श निज गात्रस्थं द्विजिह्वं दारुणाकृतिम्

ତେବେ ସଂଯତ ମୁନି ସମାଧିର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇ, ନିଜ ଦେହରେ ଭୟଙ୍କର ଦ୍ୱିଜିହ୍ୱ (ଦୁଇ ଜିଭା) ଦାରୁଣ ଆକୃତି ଦେଖିଲେ।

Verse 166

अथ सर्पाकृतिं मां च दुःखेन महतान्वितम् । तटस्थं भयसंत्रस्तं तथा सर्वजनं तदा

ତାପରେ ସେ ମୋତେ ସର୍ପାକୃତିରେ, ମହାଦୁଃଖରେ ଆବୃତ, ତଟରେ ଏକ ପାଶେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ଭାବେ ଦେଖିଲେ; ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଭୟାକୁଳ ଥିଲେ।

Verse 168

न मे प्रियं कृतं शिष्य त्वयैतत्कर्म कुर्वता । शपता ब्राह्मणं दीनंनैष धर्मस्तपस्विनाम्

ଶିଷ୍ୟ, ଏହି କର୍ମ କରି ତୁମେ ମୋ ପ୍ରିୟ କାମ କରିନାହ; ଦୀନ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଶାପ ଦେବା ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ଧର୍ମ ନୁହେଁ।

Verse 169

समो मानेऽपमाने च समलोष्टाश्मकांचनः । तपस्वी सिद्धिमायाति सुहृच्छत्रुसमाकृतिः

ଯେ ମାନ-ଅପମାନରେ ସମ, ମାଟି ଢେଲା, ପଥର ଓ ସୁନାରେ ସମଦୃଷ୍ଟି, ଏବଂ ମିତ୍ର-ଶତ୍ରୁକୁ ଏକରୂପ ଦେଖେ—ସେହି ତପସ୍ବୀ ସିଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 170

तस्मादजानता वत्स शप्तोऽयं ब्राह्मणस्त्वया । बाल्यभावात्प्रसादोऽस्य भूयोयुक्तो ममाज्ञया

ଏହେତୁ ବତ୍ସ, ଅଜାଣତେ ତୁମେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଶାପ ଦେଇଛ; ତୁମ ବାଲ୍ୟଭାବର କାରଣରୁ, ମୋ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଏବେ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଅଧିକ ପ୍ରସାଦ (ଅନୁଗ୍ରହ) ଦେଇ ଦୋଷର ପରିହାର କର।

Verse 171

अथ श्रीवर्धनः प्राह प्रणिपत्य निजं गुरुम् । अमर्षवशमापन्नः कृतांजलिपुटः स्थितः

ତେବେ ଶ୍ରୀବର୍ଧନ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅମର୍ଷରେ ଆବିଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କରଯୋଡ଼ି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ କହିଲେ।

Verse 172

अज्ञानाद्यदिवा ज्ञानान्मया यद्व्याहृतं वचः । तत्तथैव न संदेहस्तस्मान्मौनं गुरो कुरु

ଅଜ୍ଞାନରୁ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନରୁ ମୁଁ ଯେ ବଚନ କହିଛି, ସେହିପରି ହିଁ ସତ୍ୟ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ଗୁରୁ, ମୌନ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 173

न मृषा वचनं प्रोक्तं स्वैरेणापि गुरो मया । किं पुनर्यत्तवार्थाय तस्मान्मौनं समाचर

ହେ ଗୁରୁ, ଅସାବଧାନତାରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା ବଚନ କହିନାହିଁ; ତେବେ ଆପଣଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ କିପରି ମିଥ୍ୟା କହିବି? ତେଣୁ ମୌନ ଆଚରଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 174

पश्चादुदयते सूर्यः शोषं याति महार्णवः । अपि मेरुश्च शीर्येत न मे स्यादन्यथा वचः

ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶ୍ଚିମରେ ଉଦୟ ହେଉ, ମହାସମୁଦ୍ର ଶୁଷ୍କ ହେଉ, ମେରୁ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ ହେଉ—ତଥାପି ମୋ ବଚନ ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ।

Verse 175

तमुवाच गुरुः शिष्यं स पुनः श्लक्ष्णया गिरा । जानाम्यहं न ते वाणी कथंचिज्जायतेऽन्यथा

ତାପରେ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ପୁନଃ ମୃଦୁ ବାଣୀରେ କହିଲେ—“ମୁଁ ଜାଣେ, ତୁମ ବାଣୀ କେବେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଅନ୍ୟଥା ହୁଏ ନାହିଁ।”

Verse 176

सदा शिष्यो वयःस्थोपि शासनीयः प्रयत्नतः । किं पुनर्बाल एव त्वं तेन त्वां वच्मि भूरिशः

ଶିଷ୍ୟ ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଶାସିତ ହେବା ଉଚିତ; ତୁମେ ତ ଏଯାବତ୍ ଯୁବକ—ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଉପଦେଶ ଦେଉଛି।

Verse 177

धर्मं न व्ययते कोऽपि मुनीनां पूर्वसंचितम् । तपोधर्मविहीनानां गतिस्तेषां न विद्यते

ପୂର୍ବ ମୁନିମାନେ ସଞ୍ଚିତ କରିଥିବା ଧର୍ମକୁ କେହି କ୍ଷୟ କରିପାରେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତପ ଓ ଧର୍ମହୀନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ଗତି ନାହିଁ।

Verse 178

तस्मात्क्षमां पुरस्कृत्य वर्तितव्यं तपस्विभिः

ଏହେତୁ ତପସ୍ବୀମାନେ କ୍ଷମାକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 179

न पापं प्रति पापः स्याद्बुद्धिरेषा सनातनी । आत्मनैव हतः पापो यः पापं तु समाचरेत्

ପାପ ପ୍ରତି ପାପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ଏହି ବୁଦ୍ଧି ସନାତନ; ଯେ ପାପ କରେ ସେ ପାପୀ ନିଜେ ନିଜ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 180

दग्धः स दहते भूयो हतमेवनिहंति च । सम्यग्ज्ञानपरित्यक्तो यः पापे पापमाचरेत्

ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଜିନିଷ ପୁନଃ ଦହେ, ହତ ହୋଇଥିବା ପୁନଃ ହନନ କରେ; ସମ୍ୟକ୍ ଜ୍ଞାନ ତ୍ୟାଗ କରି ପାପ ପ୍ରତି ପାପ କରୁଥିବା ଲୋକ ବିନାଶକୁ ମାତ୍ର ବଢ଼ାଏ।

Verse 181

उपकारिषु यः साधुः साधुत्वे तस्य को गुणः । अपकारिषु यः साधुः कीर्त्यते जनैः

ଯେ ଉପକାର କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମାତ୍ର ସଜ୍ଜନ, ତାହାର ସଜ୍ଜନତାରେ ବିଶେଷ ଗୁଣ କ’ଣ? କିନ୍ତୁ ଯେ ଅପକାର କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସଜ୍ଜନ ରହେ, ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ।

Verse 182

एवमुक्त्वा स तं शिष्यं ततो मामिदमब्रवीत् । दयया परया युक्तः सुव्रतः शंसितव्रतः

ଶିଷ୍ୟକୁ ଏଭଳି କହି, ପରେ ସେ ମୋତେ ଏହି କଥା କହିଲେ। ପରମ ଦୟାରେ ଯୁକ୍ତ, ବ୍ରତାଚରଣରେ ପ୍ରଶଂସିତ ସୁବ୍ରତ କହିଲେ।

Verse 183

नान्यथा वचनं भावि मम शिष्यस्य पन्नग । कञ्चित्कालं प्रतीक्षस्व तस्मात्सर्पवपुःस्थितः

ହେ ପନ୍ନଗ! ମୋ ଶିଷ୍ୟର ବଚନ ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ; ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ। ତେଣୁ କିଛି ସମୟ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କର—ସର୍ପଦେହରେ ହିଁ ଅବସ୍ଥିତ ରୁହ।

Verse 184

सर्प उवाच । कस्मिन्काले मुनिश्रेष्ठ शापो मेऽस्तमुपैष्यति । प्रसादं कुरु दीनस्य शापस्याज्ञानिनस्तथा

ସର୍ପ କହିଲା—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୋର ଶାପ କେବେ ଅସ୍ତମିତ ହେବ? ମୁଁ ଦୀନ; ଶାପର ସ୍ୱରୂପ ନ ଜାଣିଥିବା—ମୋପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ।

Verse 185

सुव्रत उवाच । मुहूर्तमपि गीतादि यः करोति शिवालये । न तस्य शक्यते कर्तुं संख्या धर्मस्य भद्रक

ସୁବ୍ରତ କହିଲେ—ହେ ଭଦ୍ରକ! ଯେ ଶିବାଳୟରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଗୀତ ଆଦି କରେ, ତାହାର ଧର୍ମଫଳର ସଂଖ୍ୟା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

Verse 186

मुहूर्तमपि यो विघ्नं करोति च महोत्सवे । तस्य पापस्य नो संख्या कर्तुं शक्या हि केनचित्

ମହୋତ୍ସବରେ ଯେ କେହି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ, ତାହାର ପାପର ପରିମାଣ କେହି ଗଣନା କରିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 188

शैवं षडक्षरं मंत्रं योजपेच्छ्रद्धयान्वितः । अपि ब्रह्मवधा त्पापं जातं तस्य प्रणश्यति

ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଯେ ଶୈବ ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ, ତାହାର ବ୍ରାହ୍ମଣବଧଜନିତ ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶିଯାଏ।

Verse 189

दशभिर्दिनजं पापं विंशत्या वत्सरोद्भवम् । षडक्षरस्य जाप्येन पापं क्षालयते नरः

ଦଶ ଜପରେ ଦିନଜନ୍ୟ ପାପ, ବିଂଶ ଜପରେ ବର୍ଷଜନ୍ୟ ପାପ; ଷଡକ୍ଷର ଜପରେ ନର ପାପକୁ କ୍ଷାଳନ କରେ।

Verse 190

तस्मात्त्वं जलमध्यस्थस्तं मंत्रं जप सादरम् । येन पापं क्षयं याति कृतमप्यन्यजन्मनि

ଏହେତୁ ତୁମେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ରହି ସାଦରେ ସେଇ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କର; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟଜନ୍ମରେ କୃତ ପାପ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ପାଏ।

Verse 191

यदा त्वां जलमध्यस्थं वत्सोनाम द्विजो रुषा । ताडयिष्यति दण्डेन तदा मोक्षमवाप्स्यसि

ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ରହିବ, ସେତେବେଳେ ‘ବତ୍ସୋ’ ନାମକ ଦ୍ୱିଜ କ୍ରୋଧରେ ଦଣ୍ଡଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ପ୍ରହାର କରିବ—ତେବେ ତୁମେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବ।

Verse 192

तस्माद्गच्छ द्रुतं सर्प स्थानादस्माज्जलाशये । किञ्चिदिष्टं मया प्रोक्तो विरराम स सन्मुनिः

ଏହେତୁ, ହେ ସର୍ପ! ଏହି ସ୍ଥାନରୁ ଶୀଘ୍ର ଜଳାଶୟକୁ ଯାଅ। ମୁଁ ହିତକର ଓ ଇଷ୍ଟ ବଚନ କହି ସେ ସତ୍ୟ ମୁନି ନୀରବ ହେଲେ।

Verse 193

ततोऽहं दुःखसंयुक्तः संप्राप्तोऽत्र जलाशये । षडक्षरं जपन्मन्त्रं नित्यमेव व्यवस्थितः

ତାପରେ ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଏହି ପବିତ୍ର ଜଳାଶୟକୁ ଆସିଲି ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରର ନିରନ୍ତର ଜପ କଲି।

Verse 194

त्वत्प्रसादादहं मुक्तः सर्पत्वाद्ब्राह्मणोत्तम । किं करोमि प्रियं तेऽद्य तस्माच्छीघ्रतरं वद

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମ! ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ସର୍ପତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି। ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରିୟ କେଉଁ ସେବା କରିବି? ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର କହ।

Verse 195

वत्सोनाम न सन्देहः स त्वं यः कीर्तितो मम । सुव्रतेन विमानं मे पश्यैतदुपसर्पति

ତୁମ ନାମ ‘ବତ୍ସ’—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ମୁଁ ଯାହାକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲି ସେ ତୁମେଇ। ତୁମ ଶୁଭ ବ୍ରତବଳରେ ଦେଖ, ମୋର ବିମାନ ଏଠାକୁ ସମୀପ ହେଉଛି।

Verse 196

ततः प्रोक्तो मया सम्यक्स सर्पो दिव्यरूपधृक् । भगवन्नुपदेशं मे किञ्चिद्देहि शुभाव हम्

ତାପରେ ଦିବ୍ୟରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେହି ସର୍ପକୁ ମୁଁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କହିଲି: ‘ଭଗବନ୍, ମୋତେ ଶୁଭାବହ କିଛି ଉପଦେଶ ଦିଅ।’

Verse 197

येन नो जायते दुःखं प्रियलोपसमुद्भवम् । न दारिद्यं न च व्याधिर्न च शत्रुपराभवः

ଯାହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରିୟବିୟୋଗଜନିତ ଦୁଃଖ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ; ନ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ନ ବ୍ୟାଧି, ନ ଶତ୍ରୁହସ୍ତେ ପରାଭବ।

Verse 198

अथोवाच स मां भूयः सोत्सुकः पुरुषोत्तमः । प्रश्नभारः समाख्यातस्त्वया मम द्विजोत्तम

ତେବେ ସେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ପୁନର୍ବାର ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ମୋତେ କହିଲେ— ‘ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ତୁମେ ମୋ ପ୍ରଶ୍ନଭାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲ।’

Verse 199

न चैतच्छक्यते वक्तुं विमाने समुपस्थिते । विस्तरात्तु ततो वच्मि संक्षेपेण तव द्विज

ବିମାନ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ ଏହାକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ହେ ଦ୍ୱିଜ, ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହୁଛି।

Verse 200

शैवः षडक्षरो मन्त्रो नृणामशुभहारकः । स त्वया शक्तितो विप्र जपनीयो दिवानिशम्

ଶୈବ ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଅଶୁଭ ହରେ; ହେ ବିପ୍ର, ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦିବାନିଶି ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 201

ततः प्राप्स्यत्यसंदिग्धं यद्यद्वांछसि चेतसा । स्वर्गं वा यदि वा मोक्षं विमुक्तः सर्वपातकैः

ସେହି ସାଧନାରୁ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମନରେ ଯାହା ଆକାଂକ୍ଷା କର, ତାହା ପାଇବ—ସ୍ୱର୍ଗ ହେଉ କି ମୋକ୍ଷ—ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।

Verse 202

मया हि सुमहत्पापं सर्वदा समनुष्ठितम् । तत्रापि मंत्रमाहात्म्यात्प्राप्ता लोका महोदयाः

ମୁଁ ସଦା ଅତିମହାପାପ କରିଆସିଥିଲି; ତଥାପି ମନ୍ତ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ମହୋଦୟଯୁକ୍ତ ଉଚ୍ଚ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କଲି।

Verse 203

एको दानानि सर्वाणि यच्छति श्रद्धयान्वितः । षडक्षरं जपेन्मंत्रमन्यस्ताभ्यां समं फलम्

ଜଣେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦାନ ଦେଉଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟଜଣେ ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରନ୍ତି—ଦୁହିଁଙ୍କର ଫଳ ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 204

सर्वतीर्थाभिषेकं च कुरुतेऽन्यो नरो द्विज । षडक्षरं जपेन्मंत्रमन्यस्ताभ्यां समं फलम्

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଜଣେ ନର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ଅଭିଷେକ/ସ୍ନାନ କରେ; ଅନ୍ୟଜଣେ ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ—ଦୁହିଁଙ୍କର ଫଳ ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ।

Verse 205

चांद्रायणसहस्रं तु कुरुतेऽन्यो यथोचितम् । षडक्षरं जपेदन्यो मंत्रं ताभ्यां समं फलम्

ଅନ୍ୟଜଣେ ବିଧିମତେ ସହସ୍ର ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରେ; ଅନ୍ୟଜଣେ ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ—ଦୁହିଁଙ୍କର ଫଳ ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

Verse 206

वर्षास्वाकाशशायी च हेमंते सलिलाशयः । पञ्चाग्निसाधको ग्रीष्मे यावद्वर्षशतं नरः

ମନୁଷ୍ୟ ବର୍ଷାକାଳେ ଆକାଶତଳେ ଶୟନ କରେ, ହେମନ୍ତରେ ଜଳରେ ବାସ କରେ, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ସାଧନା କରେ—ଏଭଳି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 207

अन्यः षडक्षरं मन्त्रं शुचिः श्रद्धासमन्वितः । जपेदहर्निशं मर्त्यः फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

ଅନ୍ୟ ଜଣେ—ଶୁଚି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ୱିତ ମର୍ତ୍ୟ—ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରକୁ ଦିନରାତି ଜପ କରେ; ତାହାର ଫଳ ସେ ଦୁଇଟି ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 208

पितृपक्षे सदा चैको गयायां श्राद्धमाचरेत् । अन्यः षडक्षरं मन्त्रं जपेत्ताभ्यां समं फलम्

ପିତୃପକ୍ଷରେ ଜଣେ ସଦା ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟଜଣେ ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରନ୍ତି—ଫଳ ଦୁହିଁର ସମାନ।

Verse 209

गोसहस्रं ददात्येकः कार्तिक्यां ज्येष्ठपुष्करे । षडक्षरं जपेन्मंत्रमन्यस्ताभ्यां समं फलम्

ଜଣେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ-ପୁଷ୍କରରେ ହଜାର ଗୋଦାନ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟଜଣେ ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରନ୍ତି—ଫଳ ଦୁହିଁର ସମାନ।