Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 37

Devanagari script

सा गता भ्रममाणाथ काम्यकंनाम तद्वनम् । मत्तकोकिलनादाढ्यं मनोज्ञद्रुमसं कुलम्

Transliteration

sā gatā bhramamāṇātha kāmyakaṃnāma tadvanam | mattakokilanādāḍhyaṃ manojñadrumasaṃ kulam

Translation

ସେ ଭ୍ରମଣ କରୁକରୁ ‘କାମ୍ୟକ’ ନାମକ ସେହି ବନକୁ ଗଲା; ସେ ବନ ମତ୍ତ କୋକିଳଙ୍କ କୁହୁଧ୍ୱନିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମନୋହର ବୃକ୍ଷମାଳାରେ ଘନ ଥିଲା।

Word by Word

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन; सर्वनाम

• गता: went
• गता: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गम् (गत्यर्थ) (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (Past participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियार्थे (finite sense: ‘went’)

• भ्रममाणा: wandering
• भ्रममाणा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √भ्रम् (भ्रमणे) (धातु) → भ्रममाण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकृदन्त (Present participle/शतृ-आत्मनेपद), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सा’ इत्यस्य विशेषणम्

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse linker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक अव्यय (Particle/then)

• काम्यकम्: Kāmyaka (named)
• काम्यकम्: Visheshana (Name-qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: काम्यक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; वननाम (proper name used adjectivally)

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Naming marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: नामार्थक अव्यय (Particle: ‘named/called’)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; सर्वनाम; ‘वनम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• वनम्: forest
• वनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन

• मत्तकोकिलनादाढ्यम्: rich with the calls of maddened cuckoos
• मत्तकोकिलनादाढ्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मत्त + कोकिल + नाद + आढ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः: मत्त-कोकिल-नादेन आढ्यम् (abounding in the calls of intoxicated cuckoos)

• मनोज्ञद्रुमसंकुलम्: filled with delightful trees
• मनोज्ञद्रुमसंकुलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मनोज्ञ + द्रुम + संकुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः: मनोज्ञैः द्रुमैः संकुलम् (crowded with lovely trees)

Speaker

Narrator (Brāhmaṇa Vatsa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāmyaka-vana (as narrative locale)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Unnamed interlocutor

Visual Art Cues

Scene: Menakā wanders into Kāmyaka forest: dense, delightful trees, spring bloom, and resonant cuckoo calls; the forest itself feels intoxicating.

Characters & Entities

• Kāmyaka-vana
• Kokila (cuckoo)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa frames sacred geography as spiritually charged—nature becomes the stage where dharma and desire are tested.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāmyaka-vana is named as the locale; the associated tīrtha significance is established in the continuing narration.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is a descriptive setting.