Rig Veda 8.38.2: Mandala 8, Sukta 38, Mantra 2
Sukta 8.38
Rishi: Śyāvāśva Ātreya
Devata: Indrāgnī
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
तोशासा रथयावाना वृत्रहणापराजिता । इन्द्राग्नी तस्य बोधतम् ॥
Transliteration
toṣā́sā ratha-yā́vānā vṛtra-hánā́parājitā | indrā́gnī tásya bodhatam ||
Translation
ଅର୍ପଣରେ ଆନନ୍ଦିତ, ରଥରେ ଗତିଶୀଳ, ବୃତ୍ରହନ୍ତା ଓ ଅପରାଜିତ—ହେ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି, ଏହା (ଆମ ଯଜ୍ଞବିଧି) ପ୍ରତି ଜାଗ୍ରତ ହୁଅ।
Word by Word
तोशासाwith zeal / by encouragement
तोशासा:
करण (adverbial-instrumental: ‘उत्साह/प्रेरणा के द्वारा’)
TypeNoun (abstract) / Adjective (instrumental used adverbially)
Rootतोशास्- (प्रातिपदिक; ‘उत्साह/तुष्टि/प्रेरणा’ से) अथवा √तुष्/√तोष् (तोषयति) से व्युत्पन्न
रथयावानाgoing by chariot / chariot-riding
रथयावाना:
कर्तृ (विशेषणरूपेण कर्तृ-सम्बन्ध: ‘रथ से जाने वाले’)
TypeAdjective (dual)
Rootरथ- (प्रातिपदिक) + √या ‘गच्छति’ (यावान- कृत्/विशेषण-आधार)
वृत्रहणाVṛtra-slayers
वृत्रहणा:
कर्तृ (विशेषण: ‘वृत्र का वध करने वाले’)
TypeAdjective (compound epithet)
Rootवृत्र- (प्रातिपदिक) + √हन् ‘हनति’ (घ्न/हन्-समास: -हन् → -हणा द्विवचने)
अपराजिताunconquered / invincible
अपराजिता:
कर्तृ (विशेषण: ‘अपराजेय’)
TypeAdjective
Rootअ- (निषेध) + पराजित- (√जि ‘जयति’ से क्त) → अपराजित-
इन्द्राग्नीIndra and Agni
इन्द्राग्नी:
कर्तृ (सम्बोधनार्थक-प्रयोग; क्रिया ‘बोधतम्’ के कर्तृ/सम्बोधित)
TypeNoun (deity name, dual)
Rootइन्द्र- + अग्नि- (द्वन्द्व समास)
तस्यof him/it; his
तस्य:
सम्बन्ध (genitive: ‘उसका/उसके’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
बोधतम्take notice (you two); be aware
बोधतम्:
क्रिया (आह्वान: ‘ध्यान दो/जानो’)
TypeVerb
Root√बुध् (बोधति ‘जानना/जागना/ध्यान देना’)
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
