Rig Veda 7.71.4: Mandala 7, Sukta 71, Mantra 4

Sukta 7.71

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Aśvinau (Nāsatyā)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

यो वां रथो नृपती अस्ति वोळ्हा त्रिवन्धुरो वसुमाँ उस्रयामा । आ न एना नासत्योप यातमभि यद्वां विश्वप्स्न्यो जिगाति ॥

Transliteration

yó vāṃ rátho nṛpatī́ ásti voḷ́hā trívandhuro vásumān usrā́yāmā | ā́ na ena nāsatyópa yātam abhí yád vāṃ viśvápsnyo jígāti ||

Translation

ହେ ନୃପତୀମାନେ (ଅଶ୍ୱିନୌ), ଯେ ତୁମମାନଙ୍କ ରଥ ତୁମମାନଙ୍କୁ ବହନ କରେ—ତ୍ରିବନ୍ଧୁର, ବସୁସମୃଦ୍ଧ, ଉସ୍ରା (ପ୍ରକାଶମୟ) ପଥରେ ଗତିଶୀଳ—ସେହି ରଥଦ୍ୱାରା, ହେ ନାସତ୍ୟମାନେ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରେରଣା/ଆହ୍ୱାନ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଛୁଇଁଲେ ଆମ ପାଖକୁ ନିକଟେ ଆସ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यः: who/which
• यः: कर्तृ (सम्बन्धवाचकः—यः…सः) / विशेष्य-सम्बन्धः
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वाम्: of you two / your
• वाम्: सम्बन्ध (षष्ठी) / कर्म (द्वितीया) — सन्दर्भानुसारं ‘your/of you two’
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• रथः: chariot
• रथः: कर्तृ/विषयः (अस्ति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• नृपती: O lords of men (O Aśvins)
• नृपती: सम्बोधन (आह्वानम्)
• Type: Noun (vocative) / epithet
• Root: नृपति (प्रातिपदिक)

• अस्ति: is
• अस्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• वोळ्हा: the carrier/driver (bearing)
• वोळ्हा: कर्तृ-विशेषणम् (रथस्य) / करणभावः ‘carrier’
• Type: Participle/Noun (agent)
• Root: वह् (धातु) → वोळ्हृ (कृदन्त-प्रातिपदिक, वहनकर्तृ)

• त्रिवन्धुरः: three-seated / having three benches
• त्रिवन्धुरः: विशेषणम् (रथस्य)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + वन्धुर (प्रातिपदिक)

• वसुमान्: wealth-bearing, rich
• वसुमान्: विशेषणम् (रथस्य)
• Type: Adjective
• Root: वसु + मन्त् (प्रातिपदिक)

• उस्रयामा: having a course/track of ruddy (dawns/cows); moving in the bright path
• उस्रयामा: विशेषणम् (रथस्य)
• Type: Adjective (bahuvrīhi) / epithet
• Root: उस्र + यामन् (प्रातिपदिक)

• आ: hither, towards
• आ: क्रियाविशेषणम् (उप यातम्)
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• नः: to us
• नः: सम्प्रदान/सम्बन्ध (to us / of us) — सन्दर्भानुसारं ‘to us’
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• एना: these two (these)
• एना: कर्म (उप यातम्—‘come with these/these two [horses/means]’)
• Type: Pronoun (demonstrative)
• Root: एतद्/इदम्-प्रकार (सर्वनाम-प्रातिपदिक) ‘एना’

• नासत्या: O Nāsatyas (Aśvins)
• नासत्या: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative epithet)
• Root: नासत्य (प्रातिपदिक)

• उप: near, up to
• उप: क्रियाविशेषणम् (यातम्)
• Type: Indeclinable
• Root: उप (उपसर्ग/निपात)

• यातम्: come (you two)
• यातम्: क्रिया (आह्वानम्)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)

• अभि: towards, against, upon
• अभि: क्रियाविशेषणम् (जिगाति)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/निपात)

• यत्: when/that
• यत्: सम्बन्धसूचकः (यत्… तदा…)
• Type: Indeclinable/relative
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वाम्: of you two / you two
• वाम्: सम्बन्ध (of you two) / कर्म (towards you two) — ‘towards you’
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• विश्वप्स्न्यः: the all-pervading (one), active everywhere
• विश्वप्स्न्यः: कर्तृ (जिगाति इत्यस्य) — विषयः (स्त्रीलिङ्ग-देवी/शक्ति)
• Type: Adjective/Noun (epithet)
• Root: विश्व + अप्स्न्य (प्रातिपदिक; ‘pervading/active in all waters/works’)

• जिगाति: goes/comes, reaches
• जिगाति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) with reduplication (जि-गम्) → ‘जिगाति’