Rig Veda 2.38.4: Mandala 2, Sukta 38, Mantra 4

Sukta 2.38

Rishi: Gṛtsamada

Devata: Savitṛ

Chandas: Trishtubh

Samhita Patha (Devanagari)

पुनः समव्यद्विततं वयन्ती मध्या कर्तोर्न्यधाच्छक्म धीरः । उत्संहायास्थाद्व्यृतूँरदर्धररमतिः सविता देव आगात् ॥

Recitation with translationRig Veda 2.38.4

Transliteration

púnar sám avyad ví-tataṃ váyantī madhyā́ kartór ní adhāc chákma dhī́raḥ | út saṃ-hā́ya asthād vy ṛtū́n adardhaḥ arámatīḥ savitā́ devá ā́ agāt ||

Translation

ପୁନଃ ସେ ପ୍ରସାରିତ ଜାଲକୁ ବୁଣେ; କାର୍ଯ୍ୟର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଦୃଢ଼ ଧୀର ପୁରୁଷ ଅଚଳ ଆଧାରକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଉଠି ସେ ଋତୁମାନଙ୍କୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଯଥାଯଥ ମାପରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ବିନ୍ୟାସ କଲେ; ଫଳଦାୟକ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି (ଅମତି) ସହ ଦେବ ସବିତା ଆସିଲେ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• पुनः: again, anew
• पुनः: Adhikaraṇa (काल/पुनरावृत्ति-निर्देश) / क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: पुनर् (अव्यय-प्रातिपदिक) < PIE *pen-?

• सम्: together, completely
• सम्: (क्रियाविशेषण; उपसर्ग)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग)

• अव्यत्: wove, wove out
• अव्यत्: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वे (वेञ् तन्तुसन्ताने/वायने) ‘to weave’

• विततम्: stretched out, spread
• विततम्: Karma (यत् वस्तु व्यायते)
• Type: Adjective
• Root: वि-√तन् (तनु विस्तार) → वितत (कृदन्त) / तन्तु-प्रसार

• वयन्ती: weaving (she), the weaver
• वयन्ती: Kartā (अव्यत्-क्रियायाः कर्त्री)
• Type: Noun/Adjective (participle)
• Root: √वे (वेञ्) → वयन्त् (वर्तमान कृदन्त/शतृ) स्त्री

• मध्या: in the middle, central
• मध्या: Kartā (वयन्ती इत्यस्य विशेषणम्) / Adhikaraṇa (मध्य-स्थितिः)
• Type: Noun/Adjective
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)

• कर्तोः: of the maker, of the doer
• कर्तोः: सम्बन्ध (षष्ठी: ‘of the doer/maker’)
• Type: Noun
• Root: कर्तृ (प्रातिपदिक) < √कृ ‘to do/make’

• नि: down, into, within
• नि: (क्रियाविशेषण; उपसर्ग)
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग)

• अधात्: placed, set
• अधात्: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √धा (धाञ् धारणे/स्थापने) ‘to place’

• शक्म: strength, ability / strong (thing)
• शक्म: Karma/Guṇa (अधात्-क्रियायाः स्थापित-वस्तु/गुणः; संदिग्ध-निर्णयः)
• Type: Adjective
• Root: शक्म (प्रातिपदिक; ‘समर्थ/बलवान्’)

• धीरः: the wise one, the inspired sage
• धीरः: Kartā (अधात्-क्रियायाः कर्ता)
• Type: Noun/Adjective
• Root: धीरा (प्रातिपदिक) < √धी ‘to think’

• उत्सम्: spring, source
• उत्सम्: Karma (हाया-क्रियायाः कर्म)
• Type: Noun
• Root: उत्स (प्रातिपदिक)

• हाय: having left, abandoning
• हाय: (पूर्वकाल-क्रिया; क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: √हा (जहाति; त्यागे/गत्यर्थे) ‘to leave/abandon’

• अस्थात्: stood, took his stand
• अस्थात्: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्था (तिष्ठति) ‘to stand’

• वि: apart, forth, in different directions
• वि: (क्रियाविशेषण; उपसर्ग)
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग)

• ऋतून्: seasons, proper times
• ऋतून्: Karma (अदर्धरत्-क्रियायाः कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऋतु (प्रातिपदिक)

• अदर्धरत्: fixed, held fast, set in order
• अदर्धरत्: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √धृ (धारणे) with intensive/causative nuance? here: दर्धर- (reduplicated aorist stem) ‘to hold firm, support, set in order’

• अरमतिः: zeal, eager impulse, readiness
• अरमतिः: Kartā (आगात्-क्रियायाः कर्त्री/कर्तृभावः; अथवा सवितुः विशेषण-रूपेण)
• Type: Noun
• Root: अरमति (प्रातिपदिक; ‘उत्साह/उद्योग/प्रवृत्ति’), possibly from √रम् ‘to be active/pleased’ with privative/augmental a-

• सविता: Savitar (the Impeller)
• सविता: Kartā (आगात्-क्रियायाः कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सवितृ (प्रातिपदिक) < √सू/√सव् ‘to impel’

• देवः: the god
• देवः: Kartā (सविता इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) < √दिव् ‘to shine’

• आगात्: came, arrived
• आगात्: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-√गम् (गच्छति) ‘to come’