Rig Veda 10.101.2: Mandala 10, Sukta 101, Mantra 2

Sukta 10.101

Devata: Collective ritual exhortation; implicit Agni/Indra support; yajña as central power

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

मन्द्रा कृणुध्वं धिय आ तनुध्वं नावमरित्रपरणीं कृणुध्वम् । इष्कृणुध्वमायुधारं कृणुध्वं प्राञ्चं यज्ञं प्र णयता सखायः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.101.2

Transliteration

mandrā́ kṛṇudhvaṃ dhíya ā́ tanudhvaṃ nā́vam aritra-paráṇīṃ kṛṇudhvaṃ | iṣkṛṇudhvam āyudhā́raṃ kṛṇudhvaṃ prā́ñcaṃ yajñáṃ prá ṇayata sakhāyaḥ ||

Translation

ତୁମ ଧିୟାମାନଙ୍କୁ ମନ୍ଦ୍ର (ଆନନ୍ଦମୟ) କର, ସେମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ତାର କର; ଅରିତ୍ର (ଚେପୁ) ଦ୍ୱାରା ଚାଲୁଥିବା ନୌକାକୁ ଗଢ଼। ଇଷୁ (ବାଣ) ପ୍ରସ୍ତୁତ କର; ଆୟୁଧଧାରୀ ଶକ୍ତିକୁ ସଜ୍ଜ କର। ହେ ସଖାମାନେ, ଯଜ୍ଞକୁ ପ୍ରାଞ୍ଚ—ସିଧା ଆଗକୁ—ନେଇ ଚାଲ, ଆଗକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଅ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• मन्द्राः: gladdening/joyful (things); pleasant (ones)
• मन्द्राः: कर्म (कृणुध्वम् इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: मन्द्र (प्रातिपदिक)

• कृणुध्वम्: make! do!
• कृणुध्वम्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• धियः: thoughts; insights; hymnic inspirations
• धियः: कर्म (कृणुध्वम्—‘make/prepare thoughts’)
• Type: Noun
• Root: धि (प्रातिपदिक) / धी

• आ: towards; forth; completely
• आ: (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• तनुध्वम्: stretch out; extend; spread
• तनुध्वम्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तन् (धातु)

• नावम्: boat; ship
• नावम्: कर्म (कृणुध्वम्)
• Type: Noun
• Root: नौ (प्रातिपदिक)

• अरित्र-परणीम्: (a boat) furnished with oars/paddles (lit. ‘oar-bearing’)
• अरित्र-परणीम्: कर्म (नावम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun (compound) / Adjectival compound
• Root: अरित्र (प्रातिपदिक) + परणी (प्रातिपदिक)

• कृणुध्वम्: make! prepare!
• कृणुध्वम्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• इष्कृणुध्वम्: set in motion/impel; make ready with speed
• इष्कृणुध्वम्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इष् + कृ (धातु; उपसर्ग/पूर्वरूप ‘इष्-’)

• आयुधारम्: weapon-bearing; armed
• आयुधारम्: कर्म (यज्ञम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: आयुधार (प्रातिपदिक; आयुध + आर/धार ‘bearing’)

• कृणुध्वम्: make! fashion!
• कृणुध्वम्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• प्राञ्चम्: forward; directed onward
• प्राञ्चम्: कर्म (यज्ञम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: प्राञ्च् (प्रातिपदिक; ‘forward-facing’)

• यज्ञम्: sacrifice; ritual offering
• यज्ञम्: कर्म (प्र णयता)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)

• प्र: forth; forward
• प्र: (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/निपात)

• णयत: lead! conduct!
• णयत: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु; वैदिक रूप ‘णय-’)

• सखायः: friends; comrades
• सखायः: कर्तृ (णयत—‘you friends lead’)
• Type: Noun
• Root: सखि (प्रातिपदिक)