Rig Veda 1.73.2: Mandala 1, Sukta 73, Mantra 2

Sukta 1.73

Rishi: Madhucchandā Vaiśvāmitra (traditional for RV 1.73)

Devata: Agni (likened to Savitṛ)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

देवो न यः सविता सत्यमन्मा क्रत्वा निपाति वृजनानि विश्वा । पुरुप्रशस्तो अमतिर्न सत्य आत्मेव शेवो दिधिषाय्यो भूत् ॥

Recitation with translationRig Veda 1.73.2

Transliteration

devó ná yaḥ savitā́ satyá-manmā kratvā́ ni-pā́ti vṛjánāni víśvā | puru-praśastó amátir ná satyá ātméva śévō didhiṣā́yyo bhūt ||

Translation

ସବିତୃ ଦେବ ପରି, ଯାହାର ମନ ସତ୍ୟମୟ, ସେ କ୍ରତୁ (ସଙ୍କଳ୍ପଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବାଙ୍କାପଣକୁ ରକ୍ଷା କରି ସିଧା କରେ। ବହୁପ୍ରଶଂସିତ ସେ ଅସତ୍ୟ-ମତି ନୁହେଁ—ସତ୍ୟ ହିଁ; ଆତ୍ମା ପରି ଅନ୍ତରେ ଥାଇ, ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧାରଣ କରିବାଯୋଗ୍ୟ କଲ୍ୟାଣକର ହୁଏ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• देवः: the god
• देवः: Kartā
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) < दिव् ‘दीप्तौ’

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• यः: who
• यः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सविता: Savitar (the impeller)
• सविता: Kartā (सम्बन्ध/अप्पोज़िशन to यः)
• Type: Noun
• Root: सवितृ (प्रातिपदिक)

• सत्यमन्मा: of true mind, true-minded
• सत्यमन्मा: Kartā (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत्य-मनस् (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; प्रातिपदिक)

• क्रत्वा: by (his) resolve/insight
• क्रत्वा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक)

• निपाति: drives down/causes to fall; brings down
• निपाति: —
• Type: Verb
• Root: नि + पत्

• वृजनानि: crookednesses/evils, hostile acts
• वृजनानि: Karma
• Type: Noun
• Root: वृजन (प्रातिपदिक)

• विश्वा: all
• विश्वा: Karma (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• पुरुप्रशस्तः: much-praised, widely lauded
• पुरुप्रशस्तः: Kartā (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुरु-प्रशस्त (समास; प्रातिपदिक)

• अमतिः: lack of thought, folly
• अमतिः: Kartā/उपमान (अगले ‘न’ के साथ)
• Type: Noun
• Root: अ-मतिः (प्रातिपदिक; नञ्-समास)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• सत्यः: true
• सत्यः: Kartā (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)

• आत्मा: self
• आत्मा: Kartā/उपमान (अगले ‘इव’ के साथ)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)

• इव: as, like
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• शेवः: kindly, gracious, beneficent
• शेवः: Kartā (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शेव (प्रातिपदिक)

• दिधिषाय्यः: to be sought/desired; worth aiming at
• दिधिषाय्यः: Kartā (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिधिषाय्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; desiderative/intentional adjective from √धा ‘धारणे/स्थापने’ with reduplication)

• भूत्: has become / became
• भूत्: —
• Type: Verb
• Root: √भू