Prakarana 25

Verse 501 (चौपाई)

सीय स्वयंबरु देखिअ जाई। ईसु काहि धौं देइ बड़ाई।। लखन कहा जस भाजनु सोई। नाथ कृपा तव जापर होई।। हरषे मुनि सब सुनि बर बानी। दीन्हि असीस सबहिं सुखु मानी।। पुनि मुनिबृंद समेत कृपाला। देखन चले धनुषमख साला।। रंगभूमि आए दोउ भाई। असि सुधि सब पुरबासिन्ह पाई।। चले सकल गृह काज बिसारी। बाल जुबान जरठ नर नारी।। देखी जनक भीर भै भारी। सुचि सेवक सब लिए हँकारी।। तुरत सकल लोगन्ह पहिं जाहू। आसन उचित देहू सब काहू।।

"ଆମେ ସୀତାଙ୍କ ସ୍ୱୟଂବର ଦେଖିବାକୁ ଯିବୁ।" "ଈଶ୍ୱର କାହିଁକି ଏପରି ମହତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତି?" ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, "ସେହି ଯଶର ଯୋଗ୍ୟ କେବଳ ସେଇ ଅଟନ୍ତି। ନାଥ, ତୁମର କୃପା ମୋ ଉପରେ ଅଛି।" ତାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ବଚନ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ମୁନି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ; ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ତାପରେ କୃପାଳୁ ମୁନିଗଣଙ୍କ ସହିତ ଧନୁର୍ବାର ଦେଖିବାକୁ ବାହାରିଲେ। ଦୁଇ ଭାଇ ରଙ୍ଗଭୂମିରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ସେମାନଙ୍କ ଆଗମନ ବିଷୟ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଗୃହ ଛାଡ଼ି ଘରକାମ ଭୁଲିଗଲେ; ଶିଶୁ, ଯୁବକ, ବୃଦ୍ଧ, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ସମସ୍ତେ ବାହାରିଗଲେ। ଜନକ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ବହୁତ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ; ସେ ନିଜ ସେବକମାନଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଯାଇ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଆସନ ଦେବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 502 (दोहा/सोरठा)

कहि मृदु बचन बिनीत तिन्ह बैठारे नर नारि। उत्तम मध्यम नीच लघु निज निज थल अनुहारि।।240।।

ମୃଦୁ ଓ ବିନୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବଚନ କହି, ସେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ବସାଇଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ଉଚିତ ସ୍ଥାନ ଅନୁସାରେ, ଉଚ୍ଚ, ମଧ୍ୟମ, ନିମ୍ନ କିମ୍ବା ସାଧାରଣ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 503 (चौपाई)

राजकुअँर तेहि अवसर आए। मनहुँ मनोहरता तन छाए।। गुन सागर नागर बर बीरा। सुंदर स्यामल गौर सरीरा।। राज समाज बिराजत रूरे। उडगन महुँ जनु जुग बिधु पूरे।। जिन्ह कें रही भावना जैसी। प्रभु मूरति तिन्ह देखी तैसी।। देखहिं रूप महा रनधीरा। मनहुँ बीर रसु धरें सरीरा।। डरे कुटिल नृप प्रभुहि निहारी। मनहुँ भयानक मूरति भारी।। रहे असुर छल छोनिप बेषा। तिन्ह प्रभु प्रगट कालसम देखा।। पुरबासिन्ह देखे दोउ भाई। नरभूषन लोचन सुखदाई।।

ସେହି ସମୟରେ ରାଜକୁମାରମାନେ ଆସିଲେ; ଯେପରି ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ ଶରୀର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଗୁଣର ସାଗର, ସୁସଂସ୍କୃତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀର, ସୁନ୍ଦର, ଶ୍ୟାମଳ ଓ ଗୌର ଶରୀର ବିଶିଷ୍ଟ। ସେମାନେ ରାଜସଭାରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ, ଆକାଶରେ ଦୁଇ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ହୃଦୟରେ ଥିବା ଭକ୍ତି ଅନୁସାରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ରୂପ ଦେଖିଲେ। ମହାବୀରମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲେ; ଯେପରି ବୀରତ୍ୱର ସାର ଶରୀର ଧାରଣ କରିଛି। କପଟୀ ରାଜାମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ, ଯେପରି ଭୟଙ୍କର ଓ ମହାନ ରୂପ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ଦୈତ୍ୟମାନେ ନିଜର ଛଳନାମୟ ବେଶରେ ରହିଲେ; ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ କାଳ ସଦୃଶ ଦୃଷ୍ଟ ହେଲେ। ନଗରବାସୀମାନେ ଦୁଇ ଭ୍ରାତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ନୟନର ଭୂଷଣ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ।

Verse 504 (दोहा/सोरठा)

नारि बिलोकहिं हरषि हियँ निज निज रुचि अनुरूप। जनु सोहत सिंगार धरि मूरति परम अनूप।।241।।

ନାରୀମାନେ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ, ଯେପରି ପରମ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ।

Verse 505 (चौपाई)

बिदुषन्ह प्रभु बिराटमय दीसा। बहु मुख कर पग लोचन सीसा।। जनक जाति अवलोकहिं कैसैं। सजन सगे प्रिय लागहिं जैसें।। सहित बिदेह बिलोकहिं रानी। सिसु सम प्रीति न जाति बखानी।। जोगिन्ह परम तत्वमय भासा। सांत सुद्ध सम सहज प्रकासा।। हरिभगतन्ह देखे दोउ भ्राता। इष्टदेव इव सब सुख दाता।। रामहि चितव भायँ जेहि सीया। सो सनेहु सुखु नहिं कथनीया।। उर अनुभवति न कहि सक सोऊ। कवन प्रकार कहै कबि कोऊ।। एहि बिधि रहा जाहि जस भाऊ। तेहिं तस देखेउ कोसलराऊ।।

ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ରୂପେ ଦୃଷ୍ଟ ହେଲେ, ଅନେକ ମୁଖ, ହସ୍ତ, ପାଦ, ନୟନ ଓ ଶୀର୍ଷ ବିଶିଷ୍ଟ। ଜନକ ଓ ତାଙ୍କ ବଂଶଜଣାନ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ମିତ୍ର କିମ୍ବା ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ପରି ଲାଗିଲେ। ବିଦେହର ରାଜା ଓ ରାଣୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରେମ ଶିଶୁ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ପରି, ବର୍ଣ୍ଣନାତୀତ। ଯୋଗୀମାନଙ୍କୁ ସେ ପରମ ସତ୍ୟ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ, ଶାନ୍ତ, ପବିତ୍ର, ସମ ଓ ସ୍ୱୟଂପ୍ରକାଶୀ। ହରିଭକ୍ତମାନେ ଦୁଇ ଭ୍ରାତାଙ୍କୁ ନିଜ ଇଷ୍ଟଦେବତା ରୂପେ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ସୁଖଦାତା। ଯିଏ ପ୍ରେମରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସୀତା, ସେ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ସ୍ନେହ ଓ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ସେ ହୃଦୟରେ ଯାହା ଅନୁଭବ କଲେ ତାହା କହିପାରିଲେ ନାହିଁ; କୌଣସି କବି କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବେ? ଏହିପରି ଭାବରେ ସେ ସେହି ଭାବାବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ; ତା'ପରେ କୋଶଳର ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 506 (दोहा/सोरठा)

राजत राज समाज महुँ कोसलराज किसोर। सुंदर स्यामल गौर तन बिस्व बिलोचन चोर।।242।।

କୋଶଳର ଯୁବରାଜ ରାଜସଭାରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଶରୀର ଗୌର ଓ ଶ୍ୟାମଳ, ସୁନ୍ଦର, ବିଶ୍ୱର ନୟନ ଚୋରଣ କରୁଥିବା।

Verse 507 (चौपाई)

सहज मनोहर मूरति दोऊ। कोटि काम उपमा लघु सोऊ।। सरद चंद निंदक मुख नीके। नीरज नयन भावते जी के।। चितवत चारु मार मनु हरनी। भावति हृदय जाति नहीं बरनी।। कल कपोल श्रुति कुंडल लोला। चिबुक अधर सुंदर मृदु बोला।। कुमुदबंधु कर निंदक हाँसा। भृकुटी बिकट मनोहर नासा।। भाल बिसाल तिलक झलकाहीं। कच बिलोकि अलि अवलि लजाहीं।। पीत चौतनीं सिरन्हि सुहाई। कुसुम कलीं बिच बीच बनाईं।। रेखें रुचिर कंबु कल गीवाँ। जनु त्रिभुवन सुषमा की सीवाँ।।

ଉଭୟ ରୂପ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ମନୋହର ଥିଲା; କୋଟି କାମଦେବ ମଧ୍ୟ ତୁଳନାରେ ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହେବେ। ସେମାନଙ୍କ ମୁଖ ଶରତ୍ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଲଜ୍ଜିତ କରୁଥିଲା; ସେମାନଙ୍କ ପଦ୍ମ ନୟନ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରୀତ କରୁଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ମନୋହର ଥିଲା ଓ ହୃଦୟ ଚୁରାଉଥିଲା; ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଭାବ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କ ଗଣ୍ଡ କଳାତ୍ମକ ଥିଲା, ସେମାନଙ୍କ କର୍ଣ୍ଣରେ ଦୋଳାୟମାନ କୁଣ୍ଡଳ ଥିଲା; ସେମାନଙ୍କ ଥୋଡ଼ି ଓ ଓଷ୍ଠ ସୁନ୍ଦର ଥିଲା, ସେମାନଙ୍କ ବାଣୀ ମୃଦୁ ଥିଲା। କୁମୁଦର ବନ୍ଧୁ ଚନ୍ଦ୍ର ସେମାନଙ୍କ ହାସ୍ୟରେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଭ୍ରୂ ବକ୍ର ଥିଲା, ସେମାନଙ୍କ ନାସିକା ମନୋହର ଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ଲଳାଟ ପ୍ରଶସ୍ତ ଥିଲା, ତିଳକ ସେଥିରେ ଚମକୁଥିଲା; ସେମାନଙ୍କ କେଶ ଦେଖି ଭ୍ରମରମାନେ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ। ପୀତ ବସ୍ତ୍ର ସେମାନଙ୍କ ଶୀର୍ଷରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ପୁଷ୍ପ ଓ କଳିକା ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ। ସେମାନଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ରେଖା, ଶଙ୍ଖ ପରି ଗଳା, ବିଶ୍ୱ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ବାସ୍ତବ କଢ଼ଣି ପରି ଦୃଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା।

Verse 508 (दोहा/सोरठा)

कुंजर मनि कंठा कलित उरन्हि तुलसिका माल। बृषभ कंध केहरि ठवनि बल निधि बाहु बिसाल।।243।।

ହାତୀଦାନ୍ତର ମଣିର ହାର ସେମାନଙ୍କ ଗଳା ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ତୁଳସୀ ପତ୍ରର ମାଳ ମଧ୍ୟ; ସେମାନଙ୍କ ବଳିଷ୍ଠ ବାହୁ ବୃଷଭର କାନ୍ଧ କିମ୍ବା ସିଂହର ପାର୍ଶ୍ୱ ପରି, ବଳର ଭଣ୍ଡାର।

Verse 509 (चौपाई)

कटि तूनीर पीत पट बाँधे। कर सर धनुष बाम बर काँधे।। पीत जग्य उपबीत सुहाए। नख सिख मंजु महाछबि छाए।। देखि लोग सब भए सुखारे। एकटक लोचन चलत न तारे।। हरषे जनकु देखि दोउ भाई। मुनि पद कमल गहे तब जाई।। करि बिनती निज कथा सुनाई। रंग अवनि सब मुनिहि देखाई।। जहँ जहँ जाहि कुअँर बर दोऊ। तहँ तहँ चकित चितव सबु कोऊ।। निज निज रुख रामहि सबु देखा। कोउ न जान कछु मरमु बिसेषा।। भलि रचना मुनि नृप सन कहेऊ। राजाँ मुदित महासुख लहेऊ।।

ସେମାନଙ୍କ କଟିରେ ପୀତ ବସ୍ତ୍ର ବନ୍ଧା ଯାଇଥିଲା, ନିଶା ଝୁଲୁଥିଲା; ସେମାନଙ୍କ ବାମ ହସ୍ତରେ ସୁନ୍ଦର ଧନୁ ଥିଲା, ସେମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାନ୍ଧରେ ବହନ କରୁଥିଲେ। ପୀତ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ସେମାନଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା; ଶିର ଠାରୁ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାନ କାନ୍ତି ବିରାଜମାନ ଥିଲା। ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ନୟନ ସ୍ଥିର ରହିଲା, ଦୃଷ୍ଟି ଟଳିଲା ନାହିଁ। ଜନକ ଦୁଇ ଭ୍ରାତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ସେମାନେ ମୁନିଙ୍କ ପଦ୍ମ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି ନିଜ କଥା ଶୁଣାଇଲେ; ସେମାନେ ମୁନିଙ୍କୁ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟ ଦେଖାଇଲେ। ଯେଉଁଁ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନକୁ ଦୁଇ ରାଜକୁମାର ଗଲେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; କେହି ବିଶେଷ ରହସ୍ୟ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ମୁନି ରାଜାଙ୍କୁ ସୁନ୍ଦର ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କହିଲେ; ରାଜା ମହାନ ସୁଖ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 510 (दोहा/सोरठा)

सब मंचन्ह ते मंचु एक सुंदर बिसद बिसाल। मुनि समेत दोउ बंधु तहँ बैठारे महिपाल।।244।।

ସମସ୍ତ ମଞ୍ଚ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମଞ୍ଚ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ବିଶାଳ ଥିଲା। ସେଠାରେ ରାଜା ମୁନିମାନଙ୍କ ସହିତ ଦୁଇ ଭ୍ରାତାଙ୍କୁ ବସାଇଲେ।

Verse 511 (चौपाई)

प्रभुहि देखि सब नृप हिंयँ हारे। जनु राकेस उदय भएँ तारे।। असि प्रतीति सब के मन माहीं। राम चाप तोरब सक नाहीं।। बिनु भंजेहुँ भव धनुषु बिसाला। मेलिहि सीय राम उर माला।। अस बिचारि गवनहु घर भाई। जसु प्रतापु बलु तेजु गवाँई।। बिहसे अपर भूप सुनि बानी। जे अबिबेक अंध अभिमानी।। तोरेहुँ धनुषु ब्याहु अवगाहा। बिनु तोरें को कुअँरि बिआहा।। एक बार कालउ किन होऊ। सिय हित समर जितब हम सोऊ।। यह सुनि अवर महिप मुसकाने। धरमसील हरिभगत सयाने।।

ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ରାଜା ହୃଦୟରେ ନିରାଶ ହେଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେଲେ ତାରାମାନେ ମଲିନ ହୁଅନ୍ତି। ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଏହି ବିଶ୍ୱାସ ଥିଲା: ରାମ ଧନୁ ଧନୁଷ୍କ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଶିବଙ୍କ ମହାନ ଧନୁକୁ ନ ଭାଙ୍ଗି, ରାମ ତାହା ଧନୁଷ୍କ କରିବେ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବେ। ଏହି ଭାବନା କରି ସେମାନେ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ, ନିଜ ଯଶ, ପ୍ରତାପ, ବଳ ଓ ତେଜ ହରାଇ। ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣି ହସିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବିବେକହୀନ, ଅନ୍ଧ ଓ ଅଭିମାନୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, ସେ ଧନୁ ଧନୁଷ୍କ କରିବେ ଓ ବିବାହ କରିବେ; ଧନୁଷ୍କ ନ କରି କିଏ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବ? ଥରେ ହେଉ ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁ; ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆମେ ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ଜିତିବୁ। ଏହା ଶୁଣି ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜାମାନେ ମୁସ୍କାନ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 512 (दोहा/सोरठा)

सीय बिआहबि राम गरब दूरि करि नृपन्ह के।। जीति को सक संग्राम दसरथ के रन बाँकुरे।।245।।

ରାମ ରାଜାମାନଙ୍କ ଗର୍ବ ଦୂର କରି ସୀତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଶରଥଙ୍କ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ କିଏ ଜିତିପାରିବ, ଯେଉଁମାନେ ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ନିପୁଣ?

Verse 513 (चौपाई)

ब्यर्थ मरहु जनि गाल बजाई। मन मोदकन्हि कि भूख बुताई।। सिख हमारि सुनि परम पुनीता। जगदंबा जानहु जियँ सीता।। जगत पिता रघुपतिहि बिचारी। भरि लोचन छबि लेहु निहारी।। सुंदर सुखद सकल गुन रासी। ए दोउ बंधु संभु उर बासी।। सुधा समुद्र समीप बिहाई। मृगजलु निरखि मरहु कत धाई।। करहु जाइ जा कहुँ जोई भावा। हम तौ आजु जनम फलु पावा।। अस कहि भले भूप अनुरागे। रूप अनूप बिलोकन लागे।। देखहिं सुर नभ चढ़े बिमाना। बरषहिं सुमन करहिं कल गाना।।

ବୃଥା ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କର ନାହିଁ, ନିଜ ଶଙ୍ଖ ବଜାଇ; ତୁମ୍ଭେ ମିଠା ମିଷ୍ଟାନ୍ନରେ ପେଟ ପୁରିଛ କିନ୍ତୁ ତୁମ୍ଭ ମନ କ୍ଷୁଧିତ ଅଛି? ମୋର ଉପଦେଶ ଶୁଣ, ହେ ପରମ ପବିତ୍ରଗଣ; ନିଜ ହୃଦୟରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଜଗତର ମାତା ରୂପେ ଜାଣ। ରଘୁପତିଙ୍କୁ ଜଗତର ପିତା ରୂପେ ବିଚାର କର; ତାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ନିଜ ନୟନ ପୂର୍ଣ୍ଣ କର ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କର। ସୁନ୍ଦର, ସୁଖଦାୟୀ, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଆଧାର, ଏହି ଦୁଇ ଭ୍ରାତା ଶିବଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଅମୃତ ସାଗର ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚି, ମୃଗତୃଷ୍ଣା ଦେଖି କାହିଁକି ମୃତ୍ୟୁ ପଥରେ ଧାଉଛ? ତୁମ୍ଭେ ଯେଉଁଠାକୁ ଇଚ୍ଛା ଯାଅ; ଆଜି ମୁଁ ମୋର ଜନ୍ମର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କଲି। ଏପରି କହି, ସେହି ଭଲ ରାଜାମାନେ ଭକ୍ତିରେ ଆବଦ୍ଧ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅତୁଳନୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦେବତାଗଣ ଆକାଶରେ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦର ଗୀତ ଗାନ କଲେ।

Verse 514 (दोहा/सोरठा)

जानि सुअवसरु सीय तब पठई जनक बोलाई। चतुर सखीं सुंदर सकल सादर चलीं लवाईं।।246।।

ଶୁଭ କ୍ଷଣ ଆସିଛି ଜାଣି, ସୀତା ସେତେବେଳେ ସନ୍ଦେଶ ପଠାଇଲେ ଏବଂ ଜନକ ଡାକିଲେ। ଚତୁର ସଖୀମାନେ, ସମସ୍ତେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଆଣିଲେ।

Verse 515 (चौपाई)

सिय सोभा नहिं जाइ बखानी। जगदंबिका रूप गुन खानी।। उपमा सकल मोहि लघु लागीं। प्राकृत नारि अंग अनुरागीं।। सिय बरनिअ तेइ उपमा देई। कुकबि कहाइ अजसु को लेई।। जौ पटतरिअ तीय सम सीया। जग असि जुबति कहाँ कमनीया।। गिरा मुखर तन अरध भवानी। रति अति दुखित अतनु पति जानी।। बिष बारुनी बंधु प्रिय जेही। कहिअ रमासम किमि बैदेही।। जौ छबि सुधा पयोनिधि होई। परम रूपमय कच्छप सोई।। सोभा रजु मंदरु सिंगारू। मथै पानि पंकज निज मारू।।

ସୀତାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ସେ ଜଗତର ମାତା, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୁଣର ଖଣି। ସମସ୍ତ ଉପମା ମୋତେ ଲୀନ ଲାଗେ, କାରଣ ସେଗୁଡିକ ସାଧାରଣ ନାରୀଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ। ଯଦି କେହି ସୀତାଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଉପମା ଦିଏ, ସେ ଜଣେ ଅଯୋଗ୍ୟ କବି ନାମ ଅର୍ଜନ କରେ ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରତି ନିନ୍ଦା ଆଣେ। ଯଦି କେହି ସୀତାଙ୍କ ସଦୃଶ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ନିର୍ମାଣ କରେ, ଜଗତରେ ଏପରି ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟା କେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି? ତାଙ୍କର ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ବାଣୀ ଅଛି, ଶରୀର ଅର୍ଦ୍ଧେକ ଭବାନୀଙ୍କ ଅଟେ, ଏବଂ ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ, ନିଜ ଶରୀରକୁ ହୀନ ଜାଣି। ଯାହାଙ୍କ ଭ୍ରାତା ସମୁଦ୍ର, ଯାହାଙ୍କ ମିତ୍ର ବିଷଜାତ ଶିବ, ମୁଁ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି ସେହି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସଦୃଶୀ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ? ଯଦି ତାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଅମୃତ ହୁଏ, ସମୁଦ୍ର ତାହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ; ସେହି କଚ୍ଛପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପରମ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଗଠିତ ହେବ। ତାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦାର ପୁଷ୍ପ, ତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର ମନ୍ଦାର; ସେ ନିଜ ପଦ୍ମ ହସ୍ତରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ମନ୍ଥନ କରନ୍ତି।

Verse 516 (दोहा/सोरठा)

एहि बिधि उपजै लच्छि जब सुंदरता सुख मूल। तदपि सकोच समेत कबि कहहिं सीय समतूल।।247।।

ଏହିପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଯାହା ସୁଖର ମୂଳ; ତଥାପି କବି ସମସ୍ତ ବିନୟର ସହ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି ଯେ ସୀତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହାନ୍ତି।

Verse 517 (चौपाई)

चलिं संग लै सखीं सयानी। गावत गीत मनोहर बानी।। सोह नवल तनु सुंदर सारी। जगत जननि अतुलित छबि भारी।। भूषन सकल सुदेस सुहाए। अंग अंग रचि सखिन्ह बनाए।। रंगभूमि जब सिय पगु धारी। देखि रूप मोहे नर नारी।। हरषि सुरन्ह दुंदुभीं बजाई। बरषि प्रसून अपछरा गाई।। पानि सरोज सोह जयमाला। अवचट चितए सकल भुआला।। सीय चकित चित रामहि चाहा। भए मोहबस सब नरनाहा।। मुनि समीप देखे दोउ भाई। लगे ललकि लोचन निधि पाई।।

ସେ ନିଜ ଜ୍ଞାନୀ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ ଯାତ୍ରା କଲେ, ମୋହକ ଶବ୍ଦରେ ଗୀତ ଗାଇ। ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଶରୀର ସୁନ୍ଦର ଶାଢୀରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା; ସେ ଜଗତର ମାତା, ଅତୁଳନୀୟ ଓ ମହାନ କାନ୍ତିର ଅଧିକାରୀ। ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ସୁସ୍ଥାପିତ ଓ ଶୋଭନ ଥିଲା; ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ସେଗୁଡିକ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗରେ ସଜାଇ ଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସୀତା ରଙ୍ଗଭୂମିରେ ପାଦ ରଖିଲେ, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଦର୍ଶନରେ ମୋହିତ ହେଲେ। ଦେବତାଗଣ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଡମ୍ବରୁ ବାଜାଇଲେ; ଅପସରାମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ ଏବଂ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷଣ କଲେ। ହାତରେ ପଦ୍ମ ଧରି ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ, ବିଜୟ ମାଳା ଧାରଣ କରି; ସମସ୍ତ ଜଗତ ନିମିଷପାତ ନ କରି ତାଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ। ସୀତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହେଲା; ସମସ୍ତ ନୃପତିଗଣ ମୋହରେ ଆବଦ୍ଧ ହେଲେ। ଦୁଇ ଭ୍ରାତା ମୁନିଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଦେଖିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ନୟନ, ଧନ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 518 (दोहा/सोरठा)

गुरजन लाज समाजु बड़ देखि सीय सकुचानि।। लागि बिलोकन सखिन्ह तन रघुबीरहि उर आनि।।248।।

ସଭା ଦେଖି ଏବଂ ଗୁରୁଜନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କରି, ସୀତା ସଙ୍କୋଚିତ ହେଲେ; ତଥାପି ସେ ରଘୁବୀରଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ।

Verse 519 (चौपाई)

राम रूपु अरु सिय छबि देखें। नर नारिन्ह परिहरीं निमेषें।। सोचहिं सकल कहत सकुचाहीं। बिधि सन बिनय करहिं मन माहीं।। हरु बिधि बेगि जनक जड़ताई। मति हमारि असि देहि सुहाई।। बिनु बिचार पनु तजि नरनाहु। सीय राम कर करै बिबाहू।। जग भल कहहि भाव सब काहू। हठ कीन्हे अंतहुँ उर दाहू।। एहिं लालसाँ मगन सब लोगू। बरु साँवरो जानकी जोगू।। तब बंदीजन जनक बौलाए। बिरिदावली कहत चलि आए।। कह नृप जाइ कहहु पन मोरा। चले भाट हियँ हरषु न थोरा।।

ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ରାମଙ୍କ ରୂପ ଓ ସୀତାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ, ନିମିଷପାତ ମଧ୍ୟ ନ କରି। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଚିନ୍ତା କଲେ ଏବଂ ସଙ୍କୋଚରେ କହିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଶୀଘ୍ର ଜନକଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କର, ଯାହାଙ୍କ ମନ ଏପରି ପ୍ରବଣତା ଲାଭ କରିଛି, ତାଙ୍କ ସମ୍ମତି ଦେବାକୁ। ଅଧିକ ଚିନ୍ତା ନ କରି, ରାଜା ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ସୀତା ଓ ରାମଙ୍କ ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତୁ। ଜଗତ ଏହାକୁ ଭଲ ବୋଲି କହିବ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଅନୁମୋଦନ କରିବେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ହଠ ହୃଦୟରେ ଜ୍ୱାଳା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏହି କାମନାରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ: ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟକ୍ତି ଜାନକୀଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତୁ! ତାପରେ ଜନକଙ୍କ ଡାକରେ ଆସିଥିବା ବାର୍ଦ୍ଦାୟକମାନେ ଆଗକୁ ବଢିଲେ, ସ୍ତୁତିର ପଦ୍ୟ ଆବୃତ କରୁଥିଲେ। ରାଜା କହିଲେ, ଯାଅ ଏବଂ ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଘୋଷଣା କର। ବାର୍ଦ୍ଦାୟକମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 520 (दोहा/सोरठा)

बोले बंदी बचन बर सुनहु सकल महिपाल। पन बिदेह कर कहहिं हम भुजा उठाइ बिसाल।।249।।

ଦୂତ ଏହି ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦ କହିଲେ: ଶୁଣ, ହେ ସମସ୍ତ ରାଜାଗଣ। ଆମ୍ଭେ ବିଦେହଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବୁ ଆମ୍ଭର ବିଶାଳ ଭୁଜା ଉତ୍ଥାପନ କରି।