Sarga 2

Verse 1

नारदस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा वाक्यविशारद:।पूजयामास धर्मात्मा सहशिष्यो महामुनि: ।।1.2.1।।

ନାରଦଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ବାକ୍ୟବିଶାରଦ ଧର୍ମାତ୍ମା ମହାମୁନି ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା-ସତ୍କାର କଲେ।

Verse 2

यथावत्पूजितस्तेन देवर्षिर्नारदस्तदा । आपृष्ट्वैवाभ्यनुज्ञातस्स जगाम विहायसम् ।।1.2.2।।

ତେବେ ତାଙ୍କ (ବାଲ୍ମୀକି) ଦ୍ୱାରା ଯଥାବତ୍ ପୂଜିତ ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ଅନୁମତି ନେଇ ବିଦାୟ ହୋଇ, ଆକାଶମାର୍ଗେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗମନ କଲେ।

Verse 3

स मुहूर्तं गते तस्मिन्देवलोकं मुनिस्तदा ।जगाम तमसातीरं जाह्नव्यास्त्वविदूरत: ।।1.2.3।।

ନାରଦ ମୁନି ଦେବଲୋକକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଗଲା ପରେ, ଋଷି ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ଠାରୁ ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ ଏମିତି ତମସା ନଦୀର ତଟକୁ ଗଲେ।

Verse 4

स तु तीरं समासाद्य तमसाया महामुनि: ।शिष्यमाह स्थितं पार्श्वे दृष्ट्वा तीर्थमकर्दमम् ।।1.2.4।।

ତମସା ନଦୀର ତଟକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ମହାମୁନି, କାଦା ନଥିବା ନିର୍ମଳ ତୀର୍ଥ ଦେଖି, ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଶିଷ୍ୟକୁ କହିଲେ।

Verse 5

अकर्दममिदं तीर्थं भरद्वाज निशामय ।रमणीयं प्रसन्नाम्बु सन्मनुष्यमनो यथा ।।1.2.5।।

“ଭରଦ୍ୱାଜ, ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ନିହାର—କାଦା ନାହିଁ, ରମଣୀୟ, ପ୍ରସନ୍ନ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ସଜ୍ଜନର ମନ ପରି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶାନ୍ତ।”

Verse 6

न्यस्यतां कलशस्तात दीयतां वल्कलं मम ।इदमेवावगाहिष्ये तमसातीर्थमुत्तमम् ।।1.2.6।।

“ତାତ, କଳଶଟି ରଖ; ମୋତେ ମୋର ବଲ୍କଳ ଦିଅ। ତମସା ନଦୀର ଏହି ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ହିଁ ସ୍ନାନ କରିବି।”

Verse 7

एवमुक्तो भरद्वाजो वाल्मीकेन महात्मना । प्रायच्छत मुनेस्तस्य वल्कलं नियतो गुरो: ।।1.2.7।।

ମହାତ୍ମା ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି, ଗୁରୁଆଜ୍ଞାରେ ନିୟତ ଓ ଶିଷ୍ଟ ଭରଦ୍ୱାଜ ସେହି ମୁନିଙ୍କୁ ବଲ୍କଳବସ୍ତ୍ର ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 8

स शिष्यहस्तादादाय वल्कलं नियतेन्द्रिय: ।विचचार ह पश्यंस्तत्सर्वतो विपुलं वनम् ।।1.2.8।।

ଶିଷ୍ୟର ହସ୍ତରୁ ବଲ୍କଳ ଗ୍ରହଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହୀ ବାଲ୍ମୀକି ସର୍ବଦିଗରେ ଦୃଷ୍ଟି ପାତ କରି ସେହି ବିଶାଳ ବନରେ ବିଚରଣ କଲେ।

Verse 9

तस्याभ्याशे तु मिथुनं चरन्तमनपायिनम् ।ददर्श भगवांस्तत्र क्रौञ्चयोश्चारुनिस्वनम् ।।1.2.9।।

ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଭଗବାନ ଋଷି ସେଠାରେ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀଦ୍ୱୟକୁ ଦେଖିଲେ—ଅନପାୟିନ ଭାବେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଚରୁଥିବା, ମଧୁର ଓ ମନୋହର ନିସ୍ୱନ ଥିବା।

Verse 10

तस्मात्तु मिथुनादेकं पुमांसं पापनिश्चय: ।जघान वैरनिलयो निषादस्तस्य पश्यत: ।।1.2.10।।

ତାପରେ ସେ ଯୁଗଳରୁ ଗୋଟିଏ ପୁରୁଷ ପକ୍ଷୀକୁ ପାପନିଶ୍ଚୟୀ, ବୈରଭାବାଶ୍ରୟୀ ନିଷାଦ ଶିକାରୀ ଅନ୍ୟଟି ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ହିଁ ହତ୍ୟା କଲା।

Verse 11

तं शोणितपरीताङ्गं वेष्टमानं महीतले ।भार्या तु निहतं दृष्ट्वा रुराव करुणां गिरम् ।।1.2.11।। वियुक्ता पतिना तेन द्विजेन सहचारिणा ।ताम्रशीर्षेण मत्तेन पत्रिणा सहितेन वै ।।1.2.12।।

ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଅଙ୍ଗସହ ଭୂମିରେ ଛଟପଟାଉଥିବା ନିହତ ପତିକୁ ଦେଖି, ସେ ପତ୍ନୀ କରୁଣ ସ୍ୱରେ ରୋଦନ କଲା।

Verse 12

तं शोणितपरीताङ्गं वेष्टमानं महीतले ।भार्या तु निहतं दृष्ट्वा रुराव करुणां गिरम् ।।1.2.11।। वियुक्ता पतिना तेन द्विजेन सहचारिणा ।ताम्रशीर्षेण मत्तेन पत्रिणा सहितेन वै ।।1.2.12।।

ସଦା ସହଚର ଥିବା, ତାମ୍ରଶିର ଓ ପ୍ରେମମତ୍ତ ପକ୍ଷୀ—ସେ ଦ୍ୱିଜ ପତିଠାରୁ ବିୟୋଗ ପାଇ ସେ ମାଦା ପକ୍ଷୀ ନିରାଶ୍ରୟ ହୋଇ ରହିଲା।

Verse 13

तदा तु तं द्विजं दृष्ट्वा निषादेन निपातितम् ।ऋषेर्धर्मात्मनस्तस्य कारुण्यं समपद्यत ।।1.2.13।।

ସେତେବେଳେ ନିଷାଦ ଦ୍ୱାରା ପତିତ ହୋଇଥିବା ସେଇ ଦ୍ୱିଜପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖି, ଧର୍ମାତ୍ମା ଋଷିଙ୍କ ହୃଦୟରେ କରୁଣା ଜାଗ୍ରତ ହେଲା ॥1.2.13॥

Verse 14

तत: करुणवेदित्वादधर्मोऽयमिति द्विज: ।निशाम्य रुदतीं क्रौञ्चीमिदं वचनमब्रवीत् ।।1.2.14।।

ତାପରେ କରୁଣାବେଦନାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, “ଏହା ଅଧର୍ମ” ବୋଲି ବୁଝି, ରୁଦନ କରୁଥିବା କ୍ରୌଞ୍ଚୀକୁ ଶୁଣି ସେ ଦ୍ୱିଜ ଏହି ବଚନ କହିଲେ ॥1.2.14॥

Verse 15

मा निषाद प्रतिष्ठां त्वमगमश्शाश्वतीस्समा: ।यत्क्रौञ्चमिथुनादेकमवधी: काममोहितम् ।।1.2.15।। 15

ହେ ନିଷାଦ! ତୁମେ ଶାଶ୍ୱତ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଉନାହଁ; କାରଣ କାମମୋହିତ କ୍ରୌଞ୍ଚମିଥୁନରୁ ଗୋଟିଏକୁ ତୁମେ ବଧ କରିଛ ॥1.2.15॥

Verse 16

तस्यैवं ब्रुवतश्चिन्ता बभूव हृदि वीक्षतः ।शोकार्तेनास्य शकुने: किमिदं व्याहृतं मया ।।1.2.16।।

ଏଭଳି କହୁଥିବା ଓ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଚିନ୍ତା ଜନ୍ମିଲା: “ଏହି ପକ୍ଷୀର ଶୋକରେ ଆର୍ତ୍ତ ହୋଇ ମୁଁ ଏ କ’ଣ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଦେଲି?” ॥1.2.16॥

Verse 17

चिन्तयन्स महाप्राज्ञश्चकार मतिमान्मतिम् ।शिष्यं चैवाऽब्रवीद्वाक्यमिदं स मुनिपुङ्गव: ।।1.2.17।।

ଚିନ୍ତନ କରୁଥିବା ସେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଓ ମତିମାନ ଋଷି ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ; ଏବଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ ନିଜ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ ॥1.2.17॥

Verse 18

पादबद्धोऽक्षरसमस्तन्त्रीलयसमन्वित: ।शोकार्तस्य प्रवृत्तो मे श्लोको भवतु नान्यथा ।।1.2.18।।

ପାଦବଦ୍ଧ, ଅକ୍ଷରସମ, ତନ୍ତ୍ରୀ-ଲୟସମନ୍ୱିତ—ଶୋକାର୍ତ୍ତ ମୋ ହୃଦୟରୁ ଯେ ଉଦ୍ଭୂତ, ସେଇ ବାଣୀ ‘ଶ୍ଲୋକ’ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଉ; ଏହା ଏମିତି ହେଉ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 19

शिष्यस्तु तस्य ब्रुवतो मुनेर्वाक्यमनुत्तमम् ।प्रतिजग्राह संहृष्टस्तस्य तुष्टोऽभवद्गुरु: ।।1.2.19।।

ମୁନି କହିଥିବା ସେଇ ଅନୁତ୍ତମ ବାକ୍ୟକୁ ଶିଷ୍ୟ ହର୍ଷିତ ହୋଇ গ্ৰହଣ କଲା (ହୃଦୟେ ଧାରଣ କଲା); ଗୁରୁ ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 20

सोऽभिषेकं तत: कृत्वा तीर्थे तस्मिन्यथाविधि ।तमेव चिन्तयन्नर्थमुपावर्तत वै मुनि: ।।1.2.20।।

ତାପରେ ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ଯଥାବିଧି ଅଭିଷେକ (ସ୍ନାନ) ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ସେଇ ଅର୍ଥକୁ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିବାବେଳେ ମୁନି ପୁନର୍ବାର ଫେରିଲେ।

Verse 21

भरद्वाजस्ततश्शिष्यो विनीतश्श्रुतवान्मुनेः ।कलशं पूर्णमादाय पृष्ठतोऽनुजगाम ह ।।1.2.21।।

ତାପରେ ମୁନିଙ୍କ ବିନୀତ ଓ ଶ୍ରୁତବାନ ଶିଷ୍ୟ ଭରଦ୍ୱାଜ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ନେଇ ପଛୁଆଁ ପଛୁଆଁ ଅନୁସରଣ କଲା।

Verse 22

स प्रविश्याश्रमपदं शिष्येण सह धर्मवित् ।उपविष्ट: कथाश्चान्याश्चकार ध्यानमास्थित: ।।1.2.22।।

ଧର୍ମବିଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ଶିଷ୍ୟ ସହ ଆଶ୍ରମପଦରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ କଥାମାନଙ୍କ ରଚନା ମଧ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 23

आजगाम ततो ब्रह्मा लोककर्ता स्वयं प्रभु: ।चतुर्मुखो महातेजा द्रष्टुं तं मुनिपुङ्गवम् ।।1.2.23।।

ତତ୍କାଳେ ଲୋକକର୍ତ୍ତା ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ, ଚତୁର୍ମୁଖ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ରହ୍ମା, ସେହି ମୁନିପୁଙ୍ଗବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ନିଜେ ଆସିଲେ।

Verse 24

वाल्मीकिरथ तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय वाग्यत: ।प्राञ्जलि: प्रयतो भूत्वा तस्थौ परमविस्मित: ।।1.2.24।।

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବାକ୍-ସଂୟମୀ ବାଲ୍ମୀକି ସହସା ଉଠିଦାଁଡ଼ାଇଲେ; ପ୍ରାଞ୍ଜଳି ହୋଇ, ପବିତ୍ର ଓ ସଂଯତ ହୃଦୟରେ, ପରମ ବିସ୍ମୟରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ଦାଁଡ଼ାଇ ରହିଲେ।

Verse 25

पूजयामास तं देवं पाद्यार्घ्यासनवन्दनै: ।प्रणम्य विधिवच्चैनं पृष्ट्वाऽनामयमव्ययम् ।।1.2.25।।

ସେ ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ଆସନ ଓ ବନ୍ଦନ ଆଦି ଆତିଥ୍ୟ-କ୍ରିୟାଦ୍ୱାରା ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ; ନିୟମାନୁସାରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅବ୍ୟୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୁଶଳ ପଚାରିଲେ।

Verse 26

अथोपविश्य भगवानासने परमार्चिते ।वाल्मीकये महर्षये सन्दिदेशासनं तत: ।।1.2.26।।

ତାପରେ ଭଗବାନ ପରମାର୍ଚ୍ଚିତ ଆସନରେ ଉପବିଷ୍ଟ ହେଲେ; ତଦନନ୍ତରେ ମହର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେହି ଆସନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ।

Verse 27

ब्रह्मणा समनुज्ञातस्सोऽप्युपाविशदासने । उपविष्टे तदा तस्मिन्सर्वलोकपितामहे।तद्गतेनैव मनसा वाल्मीकिर्ध्यानमास्थित: ।।1.2.27।।

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ସେ ମଧ୍ୟ ଆସନରେ ବସିଲେ। ସର୍ବଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାରେ ଉପବିଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ମନ ସେଇ ଘଟଣାରେ ନିବିଡ଼ ହୋଇ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ରହିଲା।

Verse 28

पापात्मना कृतं कष्टं वैरग्रहणबुद्धिना ।यस्तादृशं चारुरवं क्रौञ्चं हन्यादकारणात् ।।1.2.28।।

ବୈରରେ ଧରିବା ମନୋଭାବ ଧାରଣ କରିଥିବା ପାପାତ୍ମା ଏକ ଭୟଙ୍କର କଷ୍ଟଦାୟକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି; କାରଣ ବିନା ଏପରି ମଧୁର ରବ ଥିବା କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀକୁ କିଏ ହତ୍ୟା କରିପାରେ?

Verse 29

शोचन्नेव मुहु: क्रौञ्चीमुपश्लोकमिमं पुन: ।जगावन्तर्गतमना भूत्वा शोकपरायण: ।।1.2.29।।

କ୍ରୌଞ୍ଚୀ ପାଇଁ ପୁନଃପୁନଃ ଶୋକ କରି, ଅନ୍ତର୍ମୁଖ ହୋଇ—ଶୋକରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୀନ ହୋଇ—ସେ ଏହି ନବୋଦ୍ଭୂତ ଉପଶ୍ଲୋକକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଗାଇଲେ।

Verse 30

तमुवाच ततो ब्रह्मा प्रहसन्मुनिपुङ्गवम् ।श्लोक एव त्वया बद्धो नात्र कार्या विचारणा ।।1.2.30।।

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ହସିହସି ମୁନିପୁଙ୍ଗବଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ରଚିଥିବା ଶ୍ଲୋକ ହିଁ; ଏଠାରେ ବିଚାର କରିବାର କିଛି ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ।”

Verse 31

मच्छन्दादेव ते ब्रह्मन् प्रवृत्तेयं सरस्वती ।रामस्य चरितं सर्वं कुरु त्वमृषिसत्तम ।।1.2.31।।

ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି! ମୋର ଇଚ୍ଛାରୁ ହିଁ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସରସ୍ୱତୀ (ବାଣୀ) ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇଛି; ତେଣୁ, ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାମଙ୍କ ସମଗ୍ର ଚରିତ ତୁମେ ରଚନା କର।

Verse 32

धर्मात्मनो गुणवतो लोके रामस्य धीमत: ।वृत्तं कथय धीरस्य यथा ते नारदाच्छ्रुतम् ।।1.2.32।।

ଧର୍ମାତ୍ମା, ଗୁଣବାନ, ଲୋକେ ସ୍ଥିର, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମଙ୍କ ଧୀର ଜୀବନବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ, ତୁମେ ନାରଦଙ୍କଠାରୁ ଯେପରି ଶୁଣିଛ, ସେପରି କହ।

Verse 33

रहस्यं च प्रकाशं च यद्वृत्तं तस्य धीमत: ।रामस्य सहसौमित्रेः राक्षसानां च सर्वश: ।।1.2.33।। वैदेह्याश्चैव यद्वृत्तं प्रकाशं यदि वा रह: ।तच्चाप्यविदितं सर्वं विदितं ते भविष्यति ।।1.2.34।।

ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମଙ୍କର—ସୌମିତ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ସହିତ—ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଗୁପ୍ତ କିମ୍ବା ପ୍ରକାଶ୍ୟ ଯାହା ଘଟିଛି; ତଥା ବୈଦେହୀ (ସୀତା) ବିଷୟରେ ପ୍ରକାଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତ ଯାହା ଘଟିଛି—ସେ ସବୁ, ପୂର୍ବେ ତୁମକୁ ଅବିଦିତ ଥିଲା ଯାହା, ସେଥି ସହିତ, ସମସ୍ତ ତୁମକୁ ବିଦିତ ହେବ।

Verse 34

रहस्यं च प्रकाशं च यद्वृत्तं तस्य धीमत: ।रामस्य सहसौमित्रेः राक्षसानां च सर्वश: ।।1.2.33।। वैदेह्याश्चैव यद्वृत्तं प्रकाशं यदि वा रह: ।तच्चाप्यविदितं सर्वं विदितं ते भविष्यति ।।1.2.34।।

ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମଙ୍କର—ସୌମିତ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ସହିତ—ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଗୁପ୍ତ କିମ୍ବା ପ୍ରକାଶ୍ୟ ଯାହା ଘଟିଛି; ତଥା ବୈଦେହୀ (ସୀତା) ବିଷୟରେ ପ୍ରକାଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତ ଯାହା ଘଟିଛି—ସେ ସବୁ, ପୂର୍ବେ ତୁମକୁ ଅବିଦିତ ଥିଲା ଯାହା, ସେଥି ସହିତ, ସମସ୍ତ ତୁମକୁ ବିଦିତ ହେବ।

Verse 35

न ते वागनृता काव्ये काचिदत्र भविष्यति ।कुरु रामकथां पुण्यां श्लोकबद्धां मनोरमाम् ।।1.2.35।।

ଏହି କାବ୍ୟରେ ତୁମ ବାଣୀର ଗୋଟିଏ ମଧ୍ୟ ଉକ୍ତି ଅସତ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ। ଶ୍ଲୋକବଦ୍ଧ, ମନୋହର ଓ ପୁଣ୍ୟ ରାମକଥା ତୁମେ ରଚନା କର।

Verse 36

यावत् स्थास्यन्ति गिरयस्सरितश्च महीतले । तावद्रामायणकथा लोकेषु प्रचरिष्यति ।।1.2.36।।

ପୃଥିବୀତଳରେ ଯେତେଦିନ ପର୍ବତ ଓ ନଦୀମାନେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିବେ, ସେତେଦିନ ରାମାୟଣକଥା ଲୋକଲୋକାନ୍ତରେ ପ୍ରଚାରିତ ହେବ।

Verse 37

यावद्रामायणकथा त्वत्कृता प्रचरिष्यति ।तावदूर्ध्वमधश्च त्वं मल्लोकेषु निवत्स्यसि ।।1.2.37।।

ତୁମେ ରଚିଥିବା ରାମାୟଣକଥା ଯେତେଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଚାରିତ ହୋଇ ପ୍ରସାରିତ ହେବ, ସେତେଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ମୋର ଲୋକମାନଙ୍କରେ—ଊର୍ଧ୍ୱ ଓ ଅଧଃ—ନିବାସ କରିବ।

Verse 38

इत्युक्त्वा भगवान्ब्रह्मा तत्रैवान्तरधीयत ।ततस्सशिष्यो भगवान्मुनिर्विस्मयमाययौ ।।1.2.38।।

ଏପରି କହି ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ତାପରେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ପୂଜ୍ୟ ମୁନି (ବାଲ୍ମୀକି) ଗଭୀର ବିସ୍ମୟରେ ଭରିଗଲେ।

Verse 39

तस्य शिष्यास्ततस्सर्वे जगुश्श्लोकमिमं पुन: ।मुहुर्मुहु: प्रीयमाणा: प्राहुश्च भृशविस्मिता: ।।1.2.39।।

ତାପରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସେଇ ଶ୍ଲୋକକୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ଗାଇଲେ। ବାରମ୍ବାର ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଗଭୀର ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ସେମାନେ ତାହାକୁ କହିଚାଲିଲେ।

Verse 40

समाक्षरैश्चतुर्भिर्य: पादैर्गीतो महर्षिणा । सोऽनुव्याहरणाद्भूयश्श्लोकश्श्लोकत्वमागत: ।।1.2.40।।

ମହର୍ଷି ଦ୍ୱାରା ସମାକ୍ଷର ଚାରି ପାଦରେ ଗାଇତ ହୋଇଥିବା ସେଇ ଉଚ୍ଚାରଣ, ପୁନଃ ପୁନଃ ଅନୁବ୍ୟାହରଣରେ ଜଗତରେ ‘ଶ୍ଲୋକ’ ଭାବେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।

Verse 41

तस्य बुद्धिरियं जाता वाल्मीकेर्भावितात्मन: ।कृत्स्नं रामायणं काव्यमीदृशै: करवाण्यहम् ।।1.2.41।।

ତେବେ ଭାବିତାତ୍ମା ବାଲ୍ମୀକି ମୁନିଙ୍କ ମନରେ ଏହି ସଙ୍କଳ୍ପ ଜନ୍ମିଲା: “ଏହିପରି ଛନ୍ଦରେ ମୁଁ ‘ରାମାୟଣ’ ନାମକ ସମଗ୍ର କାବ୍ୟ ରଚିବି।”

Verse 42

उदारवृत्तार्थपदैर्मनोरमैःतदास्य रामस्य चकारकीर्तिमान् ।समाक्षरैश्श्लोकशतैर्यशस्विनो यशस्करं काव्यमुदारधीर्मुनि: ।।1.2.42।।

ତାପରେ ଉଦାରଧୀ ଓ କୀର୍ତ୍ତିମାନ ମୁନି ରାମଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ଗାଇଥିବା, ଯଶ ବଢ଼ାଇବା ମହାକାବ୍ୟ ରଚିଲେ—ଉଦାର ଅର୍ଥବହ ପଦ, ମନୋରମ ଶବ୍ଦବିନ୍ୟାସ, ଏବଂ ସମାକ୍ଷର ଶତଶତ ଶ୍ଲୋକରେ ସୁସଂଯୋଜିତ।

Verse 43

तदुपगतसमाससन्धियोगंसममधुरोपनतार्थवाक्यबद्धम् ।रघुवरचरितं मुनिप्रणीतंदशशिरसश्च वधं निशामयध्वम् ।।1.2.43।।

ସୁଘଟିତ ସମାସ-ସନ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ, ସମ ଓ ମଧୁର ଭାବେ ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ବାକ୍ୟରେ ବନ୍ଧିତ, ମୁନିପ୍ରଣୀତ ରଘୁବର-ଚରିତ—ଏବଂ ଦଶଶିର (ରାବଣ)ର ବଧକଥା—ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 44

“ଭରଦ୍ୱାଜ, ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ନିହାର—କାଦା ନାହିଁ, ରମଣୀୟ, ପ୍ରସନ୍ନ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ସଜ୍ଜନର ମନ ପରି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶାନ୍ତ।”