Sarga 81

Verse 1

ततो नान्दीमुखीं रात्रिं भरतं सूतमागधाः ।तुष्टुवुर्वाग्विशेषज्ञास्स्तवैर्मङ्गलसंहितैः ॥१॥

ତାପରେ ରାତ୍ରିର ନାନ୍ଦୀମୁଖୀ ନାମକ ମଙ୍ଗଳମୟ ଶେଷ ପ୍ରହରରେ, ବାକ୍‌ବିଶେଷଜ୍ଞ ସୂତ ଓ ମାଗଧମାନେ ମଙ୍ଗଳସଂହିତ ସ୍ତବଗୀତରେ ଭରତଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।

Verse 2

सुवर्णकोणाभिहतः प्राणदद्यामदुन्दुभिः ।दध्मुश्शङ्खांश्च शतशो नादांश्चोच्चावचस्वरान् ॥२॥

ସୁବର୍ଣ୍ଣମୁଖୀ ଦଣ୍ଡର ଆଘାତରେ ପ୍ରାଣଦାୟକ ରାତ୍ରି-ପହରା ଦୁନ୍ଦୁଭିମାନେ ଗର୍ଜିଲେ; ଏବଂ ଶତଶଃ ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍କାଗଲା, ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ସ୍ୱରର ନାନା ନାଦ ଉଠିଲା।

Verse 3

स तूर्यघोष स्सुमहान्दिवमापूरयन्निव ।भरतं शोकसन्तप्तं भूयश्शोकैररन्ध्रयत् ॥३॥

ସେ ମହାନ୍ ତୂର୍ୟଘୋଷ ଯେନେ ଆକାଶକୁ ମଧ୍ୟ ପୂରିଦେଉଥିଲା; ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ଭରତଙ୍କୁ ସେ ପୁନଃ ଅଧିକ ଶୋକରେ ଆବୃତ କଲା।

Verse 4

ततः प्रबुद्धो भरतस्तं घोषं सन्निवर्त्य च ।नाहं राजेति चाप्युक्त्वा शत्रुघ्नमिदमब्रवीत् ॥४॥

ତାପରେ ଭରତ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ସେ ଘୋଷକୁ ନିବାରଣ କଲେ; ଏବଂ “ମୁଁ ରାଜା ନୁହେଁ” ବୋଲି କହି ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 5

पश्य शत्रुघ्न कैकेय्या लोकस्यापकृतं महत् ।विसृज्य मयि दुःखानि राजा दशरथो गतः ॥५॥

“ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଦେଖ—କୈକେୟୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କେତେ ବଡ଼ ଅପକାର କରିଛି! ମୋ ଉପରେ ଦୁଃଖଭାର ଛାଡ଼ି ରାଜା ଦଶରଥ ପରଲୋକଗତ ହେଲେ।”

Verse 6

तस्यैषा धर्मराजस्य धर्ममूला महात्मनः ।परिभ्रमति राज्य श्रीर्नौरिवाकर्णिका जले ॥६॥

ଧର୍ମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସେଇ ମହାତ୍ମା ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମମୂଳ ରାଜ୍ୟଶ୍ରୀ ଏବେ ଜଳରେ କର୍ଣ୍ଣଧାର ବିନା ନୌକା ପରି ଡୋଳୁଛି।

Verse 7

यो हि न स्सुमहान्नाथस्सोऽपि प्रव्राजितो वनम् ।अनया धर्ममुत्सृज्य मात्रा मे राघवस्स्वयम् ॥७॥

“ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ମହାନ ନାଥ ରାଘବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋ ମାତା ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱୟଂ ବନକୁ ପ୍ରବ୍ରାଜିତ କରିଦେଲେ।”

Verse 8

इत्येवं भरतं प्रेक्ष्य विलपन्तं विचेतनम् ।कृपणं रुरुदुस्सर्वास्सस्वरं योषित स्तदा ॥८॥

ଏପରି ଭାବେ ବିଲାପ କରି ଚେତନାହୀନ ହୋଇପଡ଼ିଥିବା ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ନାରୀ ଏକସ୍ୱରେ କରୁଣ ଭାବେ କାନ୍ଦିଉଠିଲେ।

Verse 9

तथा तस्मिन्विलपति वसिष्ठो राजधर्मवित् ।सभामिक्ष्वाकुनाथस्य प्रविवेश महायशाः ॥९॥

ସେ ଏପରି ବିଲାପ କରୁଥିବାବେଳେ, ରାଜଧର୍ମଜ୍ଞ ମହାଯଶସ୍ବୀ ବସିଷ୍ଠ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁନାଥଙ୍କ ସଭାମଣ୍ଡପରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 10

शातकुम्भमयीं रम्यां मणिरत्नसमाकुलाम् ।सुधर्मामिव धर्मात्मा सगणः प्रत्यपद्यत ॥१०॥

ଧର୍ମାତ୍ମା ବଶିଷ୍ଠ ନିଜ ଗଣସହିତ ଶାତକୁମ୍ଭ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ, ରମ୍ୟ ଏବଂ ମଣି-ରତ୍ନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ସଭାଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ—ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସୁଧର୍ମା ସଭା।

Verse 11

स काञ्चनमयं पीठं सुखास्तरणसंवृतम् ।अध्यास्त सर्ववेदज्ञो दूताननुशशास च ॥११॥

ସର୍ବବେଦଜ୍ଞ ସେ ସୁଖଦ ଆସନାସ୍ତରଣରେ ଆବୃତ କାଞ୍ଚନମୟ ପୀଠରେ ଉପବିଷ୍ଟ ହୋଇ ଦୂତମାନଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା-ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 12

ब्राह्मणान् क्षत्रियान्वैश्यनमात्यान्गणवल्लभान् ।क्षिप्रमानयताऽव्यग्राः कृत्यमात्ययिकं हि नः ॥१२॥

“ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଅମାତ୍ୟ ଓ ଗଣବଲ୍ଲଭ ନାୟକମାନଙ୍କୁ—ଅବ୍ୟଗ୍ର ରହି—ଶୀଘ୍ର ଆଣ; କାରଣ ଆମର କାର୍ଯ୍ୟ ଅତ୍ୟୟିକ।”

Verse 13

सराजभृत्यं शत्रुघ्नं भरतं च यशस्विनम् ।युधाजितं सुमन्त्रं च ये च तत्र हिता जनाः ॥१३॥

“ରାଜଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଶତ୍ରୁଘ୍ନକୁ, ଯଶସ୍ବୀ ଭରତକୁ, ଯୁଧାଜିତକୁ, ସୁମନ୍ତ୍ରକୁ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଥିବା ହିତେଚ୍ଛୁ ନିଷ୍ଠାବାନ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଣ।”

Verse 14

ततो हलहलाशब्दस्सुमहान्समपद्यत ।रथैरश्वैर्गजैश्चापि जनानामुपगच्छताम् ॥१४॥

ତାପରେ ରଥ, ଅଶ୍ୱ ଓ ଗଜ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଲୋକମାନେ ଆସୁଥିବାବେଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ କୋଳାହଳ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।

Verse 15

ततो भरतमायान्तं शतक्रतुमिवामराः ।प्रत्यनन्दन्प्रकृतयो यथा दशरथं तथा ॥१५॥

ତାପରେ ଭରତ ନିକଟେ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ଅମାତ୍ୟମାନେ ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ଯେପରି ଦଶରଥଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟାନନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ, ସେପରି ଭରତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କଲେ; ଯେପରି ଦେବମାନେ ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରନ୍ତି।

Verse 16

ह्रद इव तिमिनागसंवृतः स्तिमितजलो मणिशङ्खशर्करः ।दशरथसुतशोभिता सभा सदशरथेव बभौ यथा पुरा ॥१६॥

ଦଶରଥପୁତ୍ରଙ୍କ ଶୋଭାରେ ଶୋଭିତ ସେ ସଭା, ପୂର୍ବେ ଯେପରି ଦଶରଥ ମହାରାଜଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା ସେପରି ପୁନର୍ବାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା—ନିଷ୍ପନ୍ଦ ଜଳଯୁକ୍ତ ହ୍ରଦ ପରି, ମଣି, ଶଙ୍ଖ ଓ କଙ୍କରରେ ଛିଟିଆଇଥିବା, ମହାମତ୍ସ୍ୟମାନେ ଭରିଥିବା; ଯେନେ ଦଶରଥ ନିଜେ ପୁନଃ ଉପସ୍ଥିତ।