
कौशल्याया मङ्गलविधानम् · Kausalya’s Benedictions and Protective Rites for Rama
अयोध्याकाण्ड
ଅଯୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ୨୫ତମ ସର୍ଗରେ କୌଶଲ୍ୟା ଶୋକକୁ ନିଗ୍ରହ କରି ରାମଙ୍କ ବନଗମନ ପାଇଁ ଆଚମନ କରି ମଙ୍ଗଳକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ସେ ସ୍ମୃତି, ଧୃତି, ଧର୍ମ ପରି ଅମୂର୍ତ୍ତ ରକ୍ଷକଶକ୍ତି; ସ୍କନ୍ଦ, ସୋମ, ବୃହସ୍ପତି, ବରୁଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, କୁବେର, ଯମ ଆଦି ଦେବତା; ସପ୍ତର୍ଷି ଓ ନାରଦ; ଦିକ୍ପାଳ ଏବଂ ପର୍ବତ-ସମୁଦ୍ର-ନଦୀ, ତାରା-ଗ୍ରହ, ଦିନ-ରାତି, ଉଷା-ସନ୍ଧ୍ୟା, ଋତୁ-ମାସ-ବର୍ଷ ଓ ମୁହୂର୍ତ୍ତ-ବିଭାଗ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ରାମଙ୍କ ସର୍ବତୋରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ବନର ଭୟ—ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ମାଂସଭକ୍ଷକ, କୀଟ, ସର୍ପ ଓ ବନ୍ୟପଶୁ—କେହି ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ କ୍ଷତି ନ କରୁ ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି। କୌଶଲ୍ୟା ପୁଷ୍ପମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ଦେବପୂଜା କରନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରାଇ ହୋମାହୁତି ଦିଅନ୍ତି; ଶ୍ୱେତ ମାଳା ଓ ଶ୍ୱେତ ସରିଷ ଆଣାଇ ସ୍ୱସ୍ତ୍ୟୟନ/ମଙ୍ଗଳପାଠ କରାନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବୃତ୍ରବଧ, ଗରୁଡଙ୍କ ଅମୃତାହରଣ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ପଦକ୍ଷେପକୁ ମଙ୍ଗଳୋପମା ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି। ପରେ ସେ ରାମଙ୍କୁ ଚନ୍ଦନ ଲେପନ କରି, ହୋମଶେଷ ତାଙ୍କ ଶିରରେ ରଖି, ‘ବିଶଲ୍ୟକରଣୀ’ ଔଷଧିକୁ ରକ୍ଷାସୂତ୍ର ପରି ବାନ୍ଧିଦିଅନ୍ତି। ଅନ୍ତରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ପରି କଥା କହି ପୁନଃପୁନଃ ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରନ୍ତି; ରାମ ତାଙ୍କ ଚରଣ ଧରି ସୀତାଙ୍କ ନିବାସକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।
Verse 1
साऽवनीय तमायासमुपस्पृश्य जलं शुचिः ।चकार माता रामस्य मङ्गलानि मनस्विनी ॥१॥
ସେ ମନସ୍ୱିନୀ ମାତା ତୀବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଦମନ କରି, ଶୁଚି ହେବା ପାଇଁ ଜଳରେ ଆଚମନ କଲେ; ତାପରେ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ କ୍ରିୟାମାନ ସମ୍ପାଦନ କଲେ।
Verse 2
न शक्यसे वारयितुं गच्छेदानीं रघूत्तम ।शीघ्रं च विनिवर्तस्व वर्तस्व च सतां क्रमे ॥२॥
ହେ ରଘୁତ୍ତମ, ଏବେ ମୁଁ ତୋତେ ରୋକିପାରୁନି। ଯାଅ; କିନ୍ତୁ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସ, ଏବଂ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ପଥରେ ଚାଲ।
Verse 3
यं पालयसि धर्मं त्वं धृत्या च नियमेन च ।स वै राघवशार्दूल धर्मस्त्वामभिरक्षतु ॥३॥
ତୁମେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ନିୟମରେ ଯେ ଧର୍ମକୁ ପାଳନ କରୁଛ, ହେ ରଘୁବଂଶ-ବ୍ୟାଘ୍ର! ସେଇ ଧର୍ମ ନିଜେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁ।
Verse 4
येभ्यः प्रणमसे पुत्र चैत्येष्वायतनेषु च ।ते च त्वामभिरक्षन्तु वने सह महर्षिभिः ॥४॥
ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଚୈତ୍ୟ ଓ ଦେବାଳୟମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର, ସେଇ ଦିବ୍ୟଶକ୍ତିମାନେ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ବନରେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 5
यानि दत्तानि तेऽस्त्राणि विश्वामित्रेण धीमता ।तानि त्वामभिरक्षन्तु गुणैस्समुदितं सदा ॥५॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ତୁମକୁ ଯେ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦାନ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତିର ଗୁଣରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ ସଦା ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 6
पितृशुश्रूषया पुत्र मातृशुश्रूषया तथा ।सत्येन च महाबाहो चिरं जीवाभिरक्षितः ॥६॥
ହେ ପୁତ୍ର, ହେ ମହାବାହୋ! ପିତୃଶୁଶ୍ରୂଷା, ମାତୃଶୁଶ୍ରୂଷା ଓ ସତ୍ୟପାଳନ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ରକ୍ଷିତ ହୋଇଛ; ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଅ।
Verse 7
समित्कुश पवित्राणि वेद्यश्चायतनानि च ।स्थण्डिलानि विचित्राणि शैला वृक्षाः क्षुपा ह्रदाः ॥७॥पतङ्गाः पन्नगास्सिंहास्त्वां रक्षन्तु नरोत्तम ।
ହେ ନରୋତ୍ତମ, ସମିଧା, କୁଶ-ପବିତ୍ର, ବେଦୀ ଓ ଯଜ୍ଞାୟତନ; ବିଚିତ୍ର ସ୍ଥଣ୍ଡିଳ, ପର୍ବତ, ବୃକ୍ଷ, କ୍ଷୁପ ଓ ହ୍ରଦ; ଏବଂ ପକ୍ଷୀ, ପନ୍ନଗ ଓ ସିଂହ—ଏ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 8
स्वस्तिसाध्याश्च विश्वे च मरुतश्च महर्षयः ।स्वस्ति धाता विधाता च स्वस्ति पूषा भगोऽर्यमा ॥८॥लोकपालाश्च ते सर्वे वासवप्रमुखास्तथा ।
ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱେଦେବ, ମରୁତ ଓ ମହର୍ଷିମାନେ ତୁମକୁ ସ୍ୱସ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ; ଧାତା-ବିଧାତା, ଏବଂ ପୂଷା, ଭଗ, ଅର୍ୟମା ତୁମକୁ ମଙ୍ଗଳ କରୁନ୍ତୁ; ଭାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରୁନ୍ତୁ।
Verse 9
ऋतवश्चैव पक्षाश्च मासा स्संवत्सराः क्षपाः ॥९॥दिनानि च मुहूर्ताश्च स्वस्ति कुर्वन्तु ते सदा ।
ଋତୁ, ପକ୍ଷ, ମାସ, ସଂବତ୍ସର ଓ ରାତ୍ରି; ଏବଂ ଦିନ ଓ ମୁହୂର୍ତ୍ତ—ଏ ସମସ୍ତେ ସଦା ତୁମ ପାଇଁ ସ୍ୱସ୍ତି କରୁନ୍ତୁ।
Verses 10-11
स्मृतिर्धृतिश्च धर्मश्च पातु त्वां पुत्र सर्वतः ॥१०॥स्कन्दश्च भगवान्देव स्सोमश्च स बृहस्पतिः ।सप्तर्षयो नारदश्च ते त्वां रक्षन्तु सर्वतः ॥११॥
ହେ ପୁତ୍ର! ସ୍ମୃତି, ଧୃତି ଏବଂ ଧର୍ମ ତୁମକୁ ସର୍ବଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଭଗବାନ ସ୍କନ୍ଧ, ସୋମ, ବୃହସ୍ପତି, ସପ୍ତର୍ଷି ଏବଂ ନାରଦ ତୁମକୁ ସର୍ବଦା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
Verse 12
याश्चापि सर्वतस्सिध्दा दिशश्च सदिगीश्वराः ।स्तुता मया वने तस्मिन्पान्तु त्वां पुत्र नित्यशः ॥१२॥
ଏବଂ ସବୁଦିଗରେ ସିଦ୍ଧ ଥିବା ସିଦ୍ଧଗଣ ଓ ଦିଶାର ରକ୍ଷକ ଦିଗୀଶ୍ୱରମାନେ—ଯାହାଙ୍କୁ ମୁଁ ସେଇ ବନରେ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲି—ହେ ପୁତ୍ର, ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verses 13-14
शैलास्सर्वे समुद्राश्च राजा वरुण एव च ।द्यौरन्तरिक्षं पृथिवी नद्यस्सर्वास्तथैव च ॥१३॥नक्षत्राणि च सर्वाणि ग्रहाश्च सहदेवताः ।अहोरात्रे तथा सन्ध्ये पान्तु त्वां वनमाश्रितम् ॥१४॥
ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ବନରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବ, ସମସ୍ତ ପର୍ବତ, ସମୁଦ୍ର, ରାଜା ବରୁଣ, ସ୍ବର୍ଗ, ଅନ୍ତରୀକ୍ଷ, ପୃଥିବୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ନଦୀ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରହ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଦେବତା, ଦିବା ରାତ୍ରି, ପ୍ରଭାତ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
Verse 15
ऋतवश्चैव षट्पुण्या मासास्संवत्सरास्तथा ।कलाश्च काष्ठाश्च तथा तव शर्म दिशन्तु ते ॥१५॥
ଛଅ ପୁଣ୍ୟ ଋତୁ, ମାସ ଓ ବର୍ଷ; ଏବଂ କାଳର ସୂକ୍ଷ୍ମ ମାପ—କଳା ଓ କାଷ୍ଠା—ତୁମକୁ କଲ୍ୟାଣ ଦିଅନ୍ତୁ।
Verse 16
महावने विचरतो मुनिवेषस्य धीमतः ।तवादित्याश्च दैत्याश्च भवन्तु सुखदास्सदा ॥१६॥
ମହାବନରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା, ମୁନିବେଷଧାରୀ ଧୀମାନ ତୁମ ପାଇଁ—ଆଦିତ୍ୟ ଓ ଦୈତ୍ୟ ଉଭୟ ସଦା ସୁଖଦାୟକ ହେଉନ୍ତୁ।
Verse 17
राक्षसानां पिशाचानां रौद्राणां क्रूरकर्मणाम् ।क्रव्यादानां च सर्वेषां मा भूत्पुत्रक ते भयम् ॥१७॥
ପୁତ୍ରକ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ଭୟଙ୍କର ଓ କ୍ରୂରକର୍ମୀ, ସମସ୍ତ କ୍ରବ୍ୟାଦମାନଙ୍କୁ ନେଇ—ତୁମ ପାଖକୁ କେବେ ଭୟ ନ ଆସୁ।
Verse 18
प्लवगा वृश्चिका दंशामशकाश्चैव कानने ।सरीसृपाश्च कीटाश्च मा भूवन्गहने तव ॥१८॥
ସେଇ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାନର, ବିଛା, ଡ଼ଂଶମାଛି, ମଶା, ସରୀସୃପ ଓ କୀଟପତଙ୍ଗ—ତୋତେ କେବେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ନ ଦିଅନ୍ତୁ।
Verse 19
महाद्विपाश्च सिंहाश्च व्याघ्रा ऋक्षाश्च दंष्ट्रिणः ।महिषा श्शृङ्गिणो रौद्रा न ते द्रुह्यन्तु पुत्रक ॥१९॥
ହେ ପୁତ୍ରକ, ମହାଦ୍ୱିପ, ଭୟଙ୍କର ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଧାରୀ ସିଂହ, ବ୍ୟାଘ୍ର, ଋକ୍ଷ ଓ ରୌଦ୍ର ଶୃଙ୍ଗଧାରୀ ମହିଷ—ତୋତେ କ୍ଷତି ନ କରୁନ୍ତୁ।
Verse 20
नृमांसभोजना रौद्रा ये चान्ये सत्वजातयः ।मा च त्वां हिंसिषुः पुत्र मया संपूजितास्त्विह ॥२०॥
ହେ ପୁତ୍ର, ନୃମାଂସଭୋଜୀ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ରୌଦ୍ର ସତ୍ତ୍ୱଜାତି—ଯାହାକୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ପୂଜା କରିଛି—ତୋତେ ହିଂସା ନ କରୁନ୍ତୁ।
Verse 21
आगमास्ते शिवास्सन्तु सिध्यन्तु च पराक्रमाः ।सर्वसम्पत्तये राम स्वस्तिमान्गच्छ पुत्रक ॥२१॥
ହେ ରାମ, ପୁତ୍ରକ, ତୋର ଯାତ୍ରାପଥ ଶିବମୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ; ତୋର ପରାକ୍ରମ ସିଦ୍ଧ ହେଉ। ସ୍ୱସ୍ତିସହ ଯାଅ, ସର୍ବପ୍ରକାର ସମ୍ପତ୍ତି-କଲ୍ୟାଣ ପ୍ରାପ୍ତ କର।
Verse 22
स्वस्ति ते ऽस्त्वन्तरिक्षेभ्यः पार्थिवेभ्यः पुनः पुनः ।सर्वेभ्यश्चैव देवेभ्यो ये च वै परिपन्थिनः ॥२२॥
ଆକାଶସ୍ଥ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କଠାରୁ, ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନଙ୍କଠାରୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କଠାରୁ ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ଯେମାନେ ପଥରେ ବାଧା ଦେଉଛନ୍ତି ସେମାନେ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହେଉନ୍ତୁ।
Verse 23
गुरुस्सोमश्च सूर्यश्च धनदोऽथ यमस्तथा ।पान्तु त्वामर्चिता राम दण्डकारण्यवासिनम् ॥२३॥
ହେ ରାମ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ତୁମକୁ ପୂଜାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଗୁରୁ (ବୃହସ୍ପତି), ସୋମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଧନଦ (କୁବେର) ଏବଂ ଯମ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 24
अग्निर्वायुस्तथा धूमो मन्त्राश्चर्षिमुखाच्च्युताः ।उपस्पर्शनकाले तु पान्तु त्वां रघुनन्दन ॥२४॥
ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ଶୁଦ୍ଧିକର ଉପସ୍ପର୍ଶନ (ସ୍ନାନ) ସମୟରେ ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଧୂମ ଏବଂ ଋଷିମୁଖରୁ ନିସ୍ସୃତ ମନ୍ତ୍ରମାନେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 25
सर्वलोकप्रभुर्ब्रह्मा भूतभर्ता तथर्षयः ।ये च शेषास्सुरास्ते त्वां रक्षन्तु वनवासिनम् ॥२५॥
ସମସ୍ତ ଲୋକର ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଭୂତମାନଙ୍କର ଧାରକ, ଋଷିମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ—ବନବାସୀ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 26
इति माल्यैस्सुरगणान्गन्धैश्चापि यशस्विनी ।स्तुतिभिश्चानुरूपाभिरानर्चाऽयतलोचना ॥२६॥
ଏପରି ଯଶସ୍ବିନୀ ବିଶାଳନେତ୍ରା ନାରୀ ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଏବଂ ଯଥୋଚିତ ସ୍ତୁତିଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଦେବଗଣଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ।
Verse 27
ज्वलनं समुपादाय ब्राह्मणेन महात्मना ।हावयामास विधिना राममङ्गलकारणात् ॥२७॥
ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରାଇ, ବିଧିମତେ ହୋମାହୁତି ଦେଇ, ରାମଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ–କଲ୍ୟାଣ ନିମିତ୍ତେ କରାଇଲେ।
Verse 28
घृतं श्वेतानि माल्यानि समिधश्श्वेतसर्षपान् ।उपसम्पादयामास कौशल्या परमाङ्गना ॥२८॥
ପରମାଙ୍ଗନା କୌଶଲ୍ୟା ଦେବୀ ବିଧିକର୍ମ ପାଇଁ ଘିଅ, ଶ୍ୱେତ ପୁଷ୍ପମାଳା, ଯଜ୍ଞସମିଧା ଓ ଶ୍ୱେତ ସରିଷା ଦାଣା ସଂଗ୍ରହ କଲେ।
Verse 29
उपाध्याय स्सविधिना हुत्वा शान्तिमनामयम् ।हुतहव्यावशेषेण बाह्यं बलिमकल्पयत् ॥२९॥
ଉପାଧ୍ୟାୟ ବିଧିମତେ ଶାନ୍ତି ଓ ଅନାମୟ ପାଇଁ ହୋମାହୁତି ଦେଲେ; ଏବଂ ହୁତହବ୍ୟର ଅବଶେଷରେ ବାହ୍ୟ ବଲିକର୍ମ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
Verse 30
मधु दध्यक्षतघृतैः स्वस्तिवाच्यद्विजांस्ततः ।वाचयामास रामस्य वनेस्वस्त्ययनक्रियाः ॥३०॥
ତାପରେ ମଧୁ, ଦଧି, ଅକ୍ଷତ ଓ ଘିଅ ସହିତ ସ୍ୱସ୍ତିବାଚନ କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଇଲେ; ଏବଂ ବନବାସରେ ରାମଙ୍କ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ସ୍ୱସ୍ତ୍ୟୟନ କ୍ରିୟା ପାଠ କରାଇଲେ।
Verse 31
ततस्तस्मै द्विजेन्द्राय राममाता यशस्विनी ।दक्षिणां प्रददौ काम्यां राघवं चेदमब्रवीत् ॥३१॥
ତତ୍ପରେ ଯଶସ୍ବିନୀ ରାମମାତା ସେଇ ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଦକ୍ଷିଣା ଅର୍ପଣ କରି, ରାଘବଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।
Verse 32
यन्मङ्गलं सहस्राक्षे सर्वदेवनमस्कृते ।वृत्रनाशे समभवत्तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥३२॥
ସହସ୍ରାକ୍ଷ, ସର୍ବଦେବନମସ୍କୃତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବୃତ୍ରନାଶ ସମୟରେ ଯେ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ ହୋଇଥିଲା, ସେଇ ମଙ୍ଗଳ ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ହେଉ।
Verse 33
यन्मङ्गलं सुपर्णस्य विनताऽकल्पयत्पुरा ।अमृतं प्रार्थयानस्य तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥३३॥
ଅମୃତ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିବା ସୁପର୍ଣ୍ଣ (ଗରୁଡ) ପାଇଁ ବିନତା ପୂର୍ବେ ଯେ ମଙ୍ଗଳ ସାଧିଥିଲେ, ସେଇ ମଙ୍ଗଳ ତୁମର ହେଉ।
Verse 34
अमृतोत्पादने दैत्यान् घ्नतो वज्रधरस्य यत् ।अदितिर्मङ्गलं प्रादात्तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥३४॥
ଅମୃତୋତ୍ପାଦନ ସମୟରେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରୁଥିବା ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଦିତି ଯେ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥିଲେ, ସେଇ ମଙ୍ଗଳ ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ହେଉ।
Verse 35
त्रीन्विक्रमान्प्रक्रमतो विष्णोरमिततेजसः ।यदासीन्मङ्गलं राम तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥३५॥
ହେ ରାମ, ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁ ତିନି ବିକ୍ରମ ପଦକ୍ଷେପ ନେବାବେଳେ ଯେ ମଙ୍ଗଳ ମହିମା ଥିଲା, ସେଇ ମଙ୍ଗଳ ତୁମର ହେଉ।
Verse 36
ऋतवस्सागरा द्वीपा वेदा लोका दिशश्च ते ।मङ्गलानि महाबाहो दिशन्तु शुभमङ्गलाः ॥३६॥
ହେ ମହାବାହୋ! ଋତୁମାନେ, ସାଗରମାନେ, ଦ୍ୱୀପମାନେ, ବେଦମାନେ, ଲୋକମାନେ ଓ ଦିଗମାନେ—ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ଶୁଭମଙ୍ଗଳ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତୁ।
Verses 37-38
इति पुत्रस्य शेषांश्च कृत्वा शिरसि भामिनी ।गन्धैश्चापि समालभ्य राममायतलोचना ॥३७॥ओषधीं चापि सिद्धार्थां विशल्यकरणीं शुभाम् ।चकार रक्षां कौशल्या मन्त्रैरभिजजाप च ॥३८॥
ଏପରି କହି, ଭାମିନୀ କୌଶଲ୍ୟା ପୁତ୍ରର ଶିରୋପରି ହୋମାର୍ପଣର ଶେଷ ଭାଗ ରଖିଲେ ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ ଲେପନଦ୍ରବ୍ୟରେ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁଲେପନ କଲେ। ପୁଣି ସିଦ୍ଧିଦାୟି ଶୁଭ ‘ବିଶଲ୍ୟକରଣୀ’ ଔଷଧି ବାନ୍ଧି ରକ୍ଷାକବଚ କରି, ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ମୃଦୁଭାବେ ଜପ କଲେ।
Verse 39
उवाचातिप्रहृष्टेव सा दुःखवशवर्तिनी ।वाङ्ग्मात्रेण न भावेन वाचाऽसंसज्जमानया ॥३९॥
ଦୁଃଖର ବଶରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅତି ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ପରି କହିଲେ; ହୃଦୟଭାବରୁ ନୁହେଁ, କେବଳ ବାକ୍ମାତ୍ରରେ—ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଅସ୍ଥିର ଓ କମ୍ପିତ ଥିଲା।
Verse 40
आनम्य मूर्ध्नि चाघ्राय परिष्वज्य यशस्विनी ।अवदत्पुत्र सिद्धार्थो गच्छ राम यथासुखम् ॥४०॥
ଯଶସ୍ୱିନୀ ରାଣୀ ରାମଙ୍କୁ ନମାଇ, ତାଙ୍କ ଲଳାଟକୁ ଘ୍ରାଣ କରି, ପରିଷ୍ୱଜ୍ୟ କହିଲେ: “ପୁତ୍ର, ହେ ରାମ, ସୁଖରେ ଯାଅ; ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଉ।”
Verse 41
अरोगं सर्वसिद्धार्थमयोध्यां पुनरागतम् ।पश्यामि त्वां सुखं वत्स सुस्थितं राजवर्त्मनि ॥४१॥
ହେ ବତ୍ସ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନିରୋଗ ଭାବେ, ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରି, ପୁଣି ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଆସିଥିବା—ସୁଖୀ ଏବଂ ରାଜପଥରେ ସୁସ୍ଥିର—ଦେଖିପାରୁ।
Verse 42
प्रणष्टदुःखसङ्कल्पा हर्षविद्योतितानना ।द्रक्ष्यामि त्वां वनात्प्राप्तं पूर्णचन्द्रमिवोदितम् ॥४२॥
ଦୁଃଖମୟ ସଙ୍କଳ୍ପ ନଶିଗଲା, ହର୍ଷରେ ମୋ ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା; ବନରୁ ଫେରିଆସୁଥିବା ତୁମକୁ ମୁଁ ଉଦିତ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖିବି।
Verse 43
भद्रासनगतं राम वनवासादिहागतम् ।द्रक्ष्यामि च पुनस्त्वां तु तीर्णवन्तं पितुर्वचः ॥४३॥
ହେ ରାମ! ବନବାସ ସମାପ୍ତ କରି, ପିତାଙ୍କ ବଚନ ପାଳନ କରି ଏଠାକୁ ଫେରିଆସିଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁଣି ମଙ୍ଗଳାସନରେ ଆସୀନ ଦେଖିବି।
Verse 44
मङ्गलैरुपसपन्नो वनवासादिहागतः ।वध्वा मम च नित्यं त्वं कामान्संवर्ध याहि भोः ॥४४॥
ହେ ରାମ! ବନବାସରୁ ମଙ୍ଗଳ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଫେରିଆ; ତାପରେ, ହେ ଭଦ୍ର, ତୁମେ ସଦା ମୋର ଓ ତୁମ ପତ୍ନୀ (ମୋର ବଧୁ)ର କାମନାଗୁଡ଼ିକ ପୂରଣ କରିଚାଲ।
Verse 45
मयाऽर्चिता देवगणाश्शिवादयो महर्षयो भूतमहासुरोरगाः ।अभिप्रयातस्य वनं चिराय ते हितानि काङ्क्षन्तु दिशश्च राघव ॥४५॥
ହେ ରାଘବ! ମୁଁ ଯାହାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଛି ସେଇ ଶିବାଦି ଦେବଗଣ, ମହର୍ଷିମାନେ, ଭୂତମାନେ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁରମାନେ, ନାଗମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗ—ତୁମେ ଦୀର୍ଘକାଳ ପାଇଁ ବନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବାବେଳେ—ତୁମ ହିତ କାମନା କରୁନ୍ତୁ ଏବଂ କଲ୍ୟାଣ ସାଧନ କରୁନ୍ତୁ।
Verse 46
इतीव साऽश्रुप्रतिपूर्णलोचना समाप्य च स्वस्त्ययनं यथाविधि ।प्रदक्षिणं चैव चकार राघवं पुनः पुनश्चापि निपीड्य सस्वजे ॥४६॥
ଏପରି କହି, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନରେ ସେ ବିଧିମତେ ସ୍ୱସ୍ତ୍ୟୟନ କର୍ମ ସମାପ୍ତ କଲା; ପରେ ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ପୁଣି ପୁଣି ଜଡ଼ିଧରିଲା।
Verse 47
तथा तु देव्या स कृतप्रदक्षिणो निपीड्य मातुश्चरणौ पुनः पुनः ।जगाम सीतानिलयं महायशा स्स राघवः प्रज्वलित स्स्वया श्रिया ॥४७॥
ଏପରି ଦେବୀ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ମାତୃଚରଣ ଆବର୍ତ୍ତ ଆବର୍ତ୍ତ ଧରି ନମସ୍କାର କରି, ନିଜ ତେଜୋମୟ ଶ୍ରୀରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ମହାୟଶସ୍ବୀ ରାଘବ ସୀତାଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ।
The pivotal action is Kauśalyā’s acceptance of Rāma’s irreversible exile: she cannot dissuade him, so she transforms maternal grief into dharma-aligned support through vows of auspicious speech, ritual protection, and exhortation to follow the path of the virtuous.
The sarga teaches that dharma is both inner discipline and social-ritual order: Smṛti (moral memory), Dhṛti (steadfastness), and Dharma (right conduct) are invoked as guardians, implying that ethical stability is the primary protection amid uncertainty.
Culturally, the chapter highlights ācamana, homa/oblations, svastyayana recitations, dakṣiṇā, pradakṣiṇā, and protective rakṣā-tying with Viśalyakaraṇī; geographically, it frames Rāma’s movement from Ayodhyā toward forest life, explicitly anticipating residence in Daṇḍakāraṇya.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.