Sarga 15

Verse 1

ते तु तां रजनीमुष्य ब्राह्मणा वेदपारगाः ।उपतस्थुरुपस्थानं सह राजपुरोहिताः ॥१॥

ସେହି ରାତି ଜାଗରଣ କରି ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଜପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ସହ ଉପସ୍ଥାନ-ମଣ୍ଡପରେ ଏକତ୍ର ହେଲେ।

Verse 2

अमात्या बलमुख्याश्च मुख्या ये निगमस्य च ।राघवस्याभिषेकार्थे प्रियमाणास्तु संगताः ॥२॥

ରାଘବ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକାର୍ଥେ ଅମାତ୍ୟମାନେ, ସେନାର ପ୍ରମୁଖ ନାୟକମାନେ, ଏବଂ ନିଗମର ଅଗ୍ରଣୀ ପ୍ରତିନିଧିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହୋଇ ସଙ୍ଗତ ହେଲେ।

Verse 3

उदिते विमले सूर्ये पुष्ये चाभ्यागतेऽहनि ।लग्ने कर्कटके प्राप्ते जन्म रामस्य च स्थिते ॥३॥अभिषेकाय रामस्य द्विजेन्द्रैरुपकल्पितम् ।

ନିର୍ମଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେବାବେଳେ, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୁକ୍ତ ଶୁଭଦିନରେ, ଏବଂ କର୍କଟ ଲଗ୍ନ—ରାମଙ୍କ ଜନ୍ମଲଗ୍ନ—ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲାବେଳେ, ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ରମାନେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 4

काञ्चना जलकुम्भाश्च भद्रपीठं स्वलंकृतम् ॥४॥रथः च सम्यगास्तीर्णो भास्वता व्याघ्रचर्मणा ।

ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଜଳକୁମ୍ଭ ଓ ସୁଶୋଭିତ ଭଦ୍ରପୀଠ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲା; ରଥଟି ମଧ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମରେ ଯଥାବିଧି ପାତି ରଖାଯାଇଥିଲା।

Verses 5-6

गङ्गायमुनयोःपुण्यात्सङ्गमादाहृतं जलम् ॥५॥याश्चान्या स्सरितः पुण्या ह्रदाः कूपा स्सरांसि च ।प्राग्वाहाश्चोर्ध्ववाहाश्च तिर्यग्वाहा स्समाहिताः ॥६॥ताभ्यश्चैवाहृतं तोयं समुद्रेभ्यश्च सर्वशः ।

ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନାଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ସଙ୍ଗମରୁ ଆଣିତ ଜଳ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ନଦୀ, ସରୋବର, ହ୍ରଦ, କୂପ ଓ ସରସୀମାନଙ୍କ ଜଳ—ପୂର୍ବବାହ, ଊର୍ଧ୍ୱବାହ ଓ ବକ୍ରବାହ ଧାରାମାନ ସହ—ଚାରିଦିଗରୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଗଲା; ଏବଂ ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ରରୁ ମଧ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ଜଳ ଆଣାଗଲା।

Verse 7

सलाजाः क्षीरिभिश्छन्ना घटाः काञ्चनराजताः ॥७॥पद्मोत्पलयुता भान्ति पूर्णाः परमवारिणा ।

କାଞ୍ଚନ ଓ ରଜତର ଘଟମାନେ—କ୍ଷୀରବର୍ଣ୍ଣ ତାଜା ପତ୍ରରେ ଆବୃତ, ପଦ୍ମ ଓ ଉତ୍ପଳରେ ସୁଶୋଭିତ—ପରମ ପବିତ୍ର ଅଭିଷେକଜଳରେ କଣ୍ଠପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଇ, ଲାଜା (ଫୁଲା ଧାନ) ସହିତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ଭାସୁଥିଲେ।

Verse 8

क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भा स्सुमनसः पयः ॥८॥वेश्याश्चैव शुभाचारा स्सर्वाभरणभूषिताः ।

ମଧୁ, ଦଧି, ଘୃତ, ଲାଜା (ଫୁଲା ଧାନ୍ୟ), ଦର୍ଭ ଘାସ, ସୁମନ (ପୁଷ୍ପ) ଓ ପୟଃ (ଦୁଧ) ସଜାଇ ରଖାଗଲା; ଏବଂ ଶୁଭାଚାରା, ସର୍ବାଭରଣଭୂଷିତା ବେଶ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେବାରେ ସନ୍ନଦ୍ଧ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।

Verse 9

चन्द्रांशुविकचप्रख्यं काञ्चनं रत्नभूषितम् ॥९॥सज्जं तिष्ठति रामस्य वालव्यजनमुत्तमम् ।

ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ବାଲବ୍ୟଜନ (ଚାମର) ସଜା ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା—ରତ୍ନଭୂଷିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦଣ୍ଡ ସହିତ—ଚନ୍ଦ୍ରର କୋମଳ କିରଣଛଟା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

Verse 10

चन्द्रमण्डलसङ्काशमातपत्रं च पाण्डुरम् ॥१०॥सज्जं द्युतिकरं श्रीमदभिषेकपुरस्कृतम् ।

ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳ ସଦୃଶ ଦ୍ୟୁତିମାନ ପାଣ୍ଡୁର-ଶ୍ୱେତ ରାଜଛତ୍ରଟି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଅଭିଷେକ-ମଣ୍ଡପର ସମ୍ମୁଖରେ ସଜାଇ ରଖାଯାଇଥିଲା।

Verse 11

पाण्डुरश्च वृषस्सज्जः पाण्डुरोऽश्वश्च सुस्थितः ॥११॥प्रसृतश्च गजःश्रीमानौपवाह्यः प्रतीक्षते ।

ପାଣ୍ଡୁର-ଶ୍ୱେତ ବୃଷଭଟି ସଜ୍ଜ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା; ପାଣ୍ଡୁର-ଶ୍ୱେତ ଅଶ୍ୱଟି ସୁସ୍ଥିତ ଥିଲା; ଏବଂ ମଦଝରୁଥିବା, ରାଜାରୋହଣଯୋଗ୍ୟ ଶ୍ରୀମାନ ଗଜଟି ଉପବାହ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରୁଥିଲା।

Verse 12

अष्टौ च कन्या माङ्गल्या स्सर्वाभरणभूषिताः ॥१२॥वादित्राणि च सर्वाणि वन्दिनश्च तथाऽपरे ।

ଅଷ୍ଟ ମଙ୍ଗଳମୟ କନ୍ୟାମାନେ ସମସ୍ତ ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ; ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ବାଦ୍ୟ, ବନ୍ଦିଜନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସଜ୍ଜ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।

Verses 13-15

इक्ष्वाकूणां यथा राज्ये संभ्रियेताभिषेचनम् ॥१३॥तथाजातीयमादाय राजपुत्राभिषेचनम् ।ते राजवचनात्तत्र समवेतामहीपतिम् ॥१४॥अपश्यन्तोऽब्रुवन् को नु राज्ञो नः प्रतिवेदयेत् ।न पश्यामश्च राजानमुदितश्च दिवाकरः ॥१५॥यौवराज्याभिषेकश्च सज्जो रामस्य धीमतः ।

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ରାଜ୍ୟରେ ଯେପରି ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ପରମ୍ପରାନୁସାରେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ, ସେହିପରି ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟମାନେ ଏକତ୍ର କରାଗଲା। ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେଠାରେ ସମବେତ ଲୋକେ ଭୂପତିଙ୍କୁ ନ ଦେଖି କହିଲେ: ‘ଆମ ଆଗମନ ରାଜାଙ୍କୁ କିଏ ନିବେଦନ କରିବ? ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ, ତଥାପି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହୁଁ; ଏବଂ ଧୀମାନ ରାମଙ୍କ ଯୁବରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସଜ୍ଜ।’

Verse 16

इति तेषु ब्रुवाणेषु सार्वभौमान् महीपतीन् ॥१६॥अब्रवीत्तानिदं सर्वान्सुमन्त्रो राजसत्कृतः ।

ସେ ସର୍ବଭୌମ ମହୀପତିମାନେ ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସତ୍କୃତ ଓ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ସୁମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 17

रामं राज्ञो नियोगेन त्वरया प्रस्थितोऽस्म्यहम् ॥१७॥पूज्या राज्ञो भवन्तस्तु रामस्य च विशेषतः ।

ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ତ୍ୱରାରେ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଛି। ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 18

अयं पृच्छामि वचनात्सुखमायुष्मतामहम् ॥१८॥राज्ञः संप्रति बुद्धस्य यच्चागमनकारणम् ।

ହେ ଆୟୁଷ୍ମାନମାନେ, ଆପଣମାନଙ୍କ କଥାନୁସାରେ ମୁଁ ଏବେ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଥିବା ରାଜାଙ୍କ କୁଶଳ ଏବଂ ମୋତେ ଡାକିବାର କାରଣ କ’ଣ, ତାହା ପଚାରିବି।

Verse 19

इत्युक्त्वाऽन्तः पुरद्वारमाजगाम पुराणवित् ॥१९॥सदाऽसक्तं च तद्वेश्म सुमन्त्रः प्रविवेश ह ।

ଏପରି କହି, ପରମ୍ପରା ଓ ରାଜଇତିହାସରେ ପାରଙ୍ଗତ ସୁମନ୍ତ୍ର ଅନ୍ତଃପୁର ଦ୍ୱାରକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ସଦା ବନ୍ଦ ରଖାଯାଉଥିବା ସେହି ରାଜଭବନ-ଭାଗରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 20

तुष्टावास्य तदा वंशं प्रविश्य स विशांपतेः ॥२०॥शयनीयं नरेन्द्रस्य तदाऽऽसाद्य व्यतिष्ठत ।

ତେବେ ସେ ବିଶାମ୍ପତି ରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ରାଜବଂଶର ସ୍ତୁତି କଲା; ଏବଂ ନରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୟନକକ୍ଷକୁ ନିକଟେ ଯାଇ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲା।

Verse 21

सोऽत्यासाद्य तु तद्वेश्म तिरस्करणिमन्तरा ॥२१॥आशीर्भिर्गुणयुक्ताभि रभितुष्टाव राघवम् ।

ସେ ତାହାର ଗୃହକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିକଟେ ଯାଇ, ପରଦାର ଆଡ଼ରେ ରହି, ଗୁଣଯୁକ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦମାନଙ୍କ ସହ ରାଘବଙ୍କୁ ଅତିଶୟ ସ୍ତୁତି କଲା।

Verse 22

सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि ॥२२॥वरुणश्चाग्निरिन्द्रश्च विजयं प्रदिशन्तु ते ।

ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ! ସୋମ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ଶିବ ଓ ବୈଶ୍ରବଣ, ତଥା ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର—ଏ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ବିଜୟ ପ୍ରଦାନ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 23

गता भगवती रात्रिरहः शिवमुपस्थितम् ॥२३॥बुद्ध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम् ।

ଭଗବତୀ ରାତ୍ରି ଅତୀତ ହୋଇଛି; ଶିବମୟ ଶୁଭ ଦିନ ଉପସ୍ଥିତ। ହେ ନୃପଶାର୍ଦୂଳ! ଜାଗ୍ରତ ହେଅ ଏବଂ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାର୍ଯ୍ୟ କର।

Verse 24

ब्राह्मणा बलमुख्याश्च नैगमाश्चागता नृप ॥२४॥दर्शनं तेऽभिकांक्षन्ते प्रतिबुध्यस्व राघव ।

ହେ ନୃପ! ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବଳର ମୁଖ୍ୟ ନାୟକମାନେ ଓ ନୈଗମ (ବ୍ୟାପାରୀ)ମାନେ ଆସିଛନ୍ତି; ସେମାନେ ତୁମ ଦର୍ଶନ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ହେ ରାଘବ! ଜାଗ୍ରତ ହେଅ।

Verse 25

स्तुवन्तं तं तदा सूतं सुमन्त्रं मन्त्रकोविदम् ॥२५॥प्रतिबुध्य ततो राजा इदं वचनमब्रवीत् ।

ସେତେବେଳେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ମନ୍ତ୍ରକୋବିଦ ସାରଥି ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା ଜାଗି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 26

राममानय सूतेति यदस्यभिहितोऽनया ॥२६॥किमिदं कारणं येन ममाज्ञा प्रतिहन्यते ।

‘ହେ ସୂତ, ରାମଙ୍କୁ ଆଣ’—ଏହିପରି ତୁମକୁ ସେ କହିଥିଲା; ତେବେ କେଉଁ କାରଣରୁ ମୋ ଆଜ୍ଞା ପ୍ରତିହତ ହେଉଛି?

Verse 27

न चैव संप्रसुप्तोऽहमानयेहाशु राघवम् ॥२७॥इति राजा दशरथ स्सूतं तत्रान्वशात्पुनः ।

‘ମୁଁ ନିଦ୍ରାସ୍ଥ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ରାଘବଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣ।’ ଏହିପରି କହି ରାଜା ଦଶରଥ ସେଠାରେ ପୁନଃ ସୂତକୁ ଆଜ୍ଞା କଲେ।

Verse 28

स राजवचनं श्रुत्वा शिरसा प्रतिपूज्य तम् ॥२८॥निर्जगाम नृपावासान्मन्यमानः प्रियं महत् ।

ରାଜବଚନ ଶୁଣି ସେ ଶିର ନମାଇ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ ମହା ପ୍ରିୟ ଅବସର ଭାବି ରାଜନିବାସରୁ ବାହାରିଗଲେ।

Verse 29

प्रसन्नो राजमार्गं च पताकाध्वजशोभितम् ॥२९॥हृष्टः प्रमुदित स्सूतो जगामाशु विलोकयन् ।

ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ହର୍ଷିତ ସୂତ ଧ୍ୱଜ-ପତାକାରେ ଶୋଭିତ ରାଜମାର୍ଗକୁ ନିହାରି ନିହାରି ଶୀଘ୍ର ଆଗେଇଗଲା।

Verse 30

स सूतस्तत्र शुश्राव रामाधिकरणाः कथाः ॥३०॥अभिषेचनसंयुक्तास्सर्वलोकस्य हृष्टवत् ।

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ହର୍ଷିତ ଥିବାବେଳେ, ସୂତ ରାମସମ୍ବନ୍ଧୀୟ—ଅଭିଷେକସଂଯୁକ୍ତ—କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣିଲା।

Verse 31

ततो ददर्श रुचिरं कैलासशिखरप्रभम् ॥३१॥रामवेश्म सुमन्त्रस्तु शक्रवेश्मसमप्रभम् ।

ତାପରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କ ରୁଚିର ଭବନକୁ ଦେଖିଲେ—କୈଲାସ ଶିଖର ସମ ଶୋଭାମୟ, ଶକ୍ରଭବନ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verses 32-40

महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम् ॥३२॥काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम् ।शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम् ॥३३॥मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम् ।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम् ॥३४॥गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा ।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम् ॥३५॥सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा ।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा ॥३६॥चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम् ।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम् ॥३७॥मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह ।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः ॥३८॥उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः ।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम् ॥३९॥महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम् ।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम् ॥४०॥

ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କ ପ୍ରାସାଦକୁ ଦେଖିଲେ—ବିଶାଳ ଦ୍ୱିକବାଟରେ ସୁରକ୍ଷିତ, ଶତଶଃ ଗ୍ୟାଲେରୀ/ବିତର୍ଦିରେ ଶୋଭିତ; ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିମାରେ ଶିଖରମଣ୍ଡିତ ଏବଂ ମଣି-ବିଦ୍ରୁମ ତୋରଣରେ ଯୁକ୍ତ। ଶରଦ୍‌କାଳୀନ ଘନ ମେଘ ପରି ଦୀପ୍ତ, ମେରୁଗିରିର ଗୁହା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଉତ୍ତମ ମାଳ୍ୟ ଓ ରତ୍ନରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ମୁକ୍ତାମଣିରେ ଛିଟିଆ; ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁ ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧରେ ମତ୍ତ, ଦାର୍ଦୁର ଶିଖର ପରି ମନୋହର ଗନ୍ଧ ପ୍ରସାର କରୁଥିଲା। ସାରସ ଓ ମୟୂରଙ୍କ ନାଦରେ ବିରାଜିତ; ସୁକୃତ ଶିଳ୍ପକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଭୂଷଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମନ ଓ ଚକ୍ଷୁକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା। ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ, କୁବେରଭବନ ସଦୃଶ ଏବଂ ମହେନ୍ଦ୍ରଧାମ ପ୍ରତିମ; ନାନାପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିଲା। ମେରୁଶୃଙ୍ଗ ପରି ଉଚ୍ଚ, ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ଆସିଥିବା ଲୋକମାନେ ଓ ଉପହାର ନେଇ ଆସିଥିବା ଜନପଦବାସୀମାନେ ଭିଡ଼ କରିଥିଲେ; ରାମାଭିଷେକର ଆଶାରେ ଉନ୍ମୁଖ ମୁଖମଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ। ମହାମେଘ ପରି ଉଦ୍ଗ୍ର ଓ ସୁବିଭୂଷିତ, ନାନାରତ୍ନରେ ସମାକୀର୍ଣ୍ଣ; କୁବ୍ଜ ଓ କିରାତମାନଙ୍କ ଭିଡ଼ରେ ମଧ୍ୟ ଆବୃତ ଥିଲା।

Verse 41

स वाजियुक्तेन रथेन सारथिः नराकुलं राजकुलं विराजयन् ।वरूथिना रामगृहाभिपातिना पुरस्य सर्वस्य मनांसि हर्षयन् ॥४१॥

ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ସେ ସାରଥି, ସୁରକ୍ଷା-ବରୂଥ ସହିତ ରାମଙ୍କ ଗୃହ ଦିଗକୁ ଧାଉଥିଲେ; ଜନସମୂହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜକୁଳ ପରିସରକୁ ଶୋଭାୟମାନ କରି, ସମଗ୍ର ପୁରବାସୀଙ୍କ ମନକୁ ହର୍ଷିତ କରୁଥିଲେ।

Verse 42

ततस्समासाद्य महाधनं महत् प्रहृष्टरोमा स बभूब सारथिः ।मृर्गैर्मयूरैश्च समाकुलोल्बणं गृहं वरार्हस्य शचीपतेरिव ॥४२॥

ତତଃ ସେ ମହାଧନସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ମହାନ ସେହି ଭବନକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ହରିଣ ଓ ମୟୂରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଉଲ୍ଲାସରେ କଳକଳାଉଥିବା, ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଜଭବନ ପରି ଭବ୍ୟ ଗୃହ ଦେଖି ସାରଥି ହର୍ଷରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା।

Verse 43

स तत्र कैलासनिभास्स्वलंकृताः प्रविश्य कक्ष्यास्त्रिदशालयोपमाः ।प्रियान्वरान् राममते स्थितान् बहून् व्यपोह्य शुद्धान्तमुपस्थितो रथी ॥४३॥

ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରି କୈଲାସ ପରି ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଦେବମନ୍ଦିର-ନିବାସ ସଦୃଶ ସୁଶୋଭିତ ପ୍ରାଙ୍ଗଣ-କକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗଲା; ରାମଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଅନେକ ପ୍ରିୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସାରଥି ଶୁଦ୍ଧାନ୍ତ (ଅନ୍ତଃପୁର) ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 44

स तत्र शुश्राव च हर्षयुक्ताः रामाभिषेकार्थकृता जनानाम् ।नरेन्द्रसूनोरभिमङ्गलार्थाः सर्वस्य लोकस्य गिरः प्रहृष्टः ॥४४॥

ସେଠାରେ ସେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏବଂ ନରେନ୍ଦ୍ରସୁତଙ୍କ ପରମମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଜନମାନସର ହର୍ଷଭରା କଥା ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଣିଲା; ସମଗ୍ର ଲୋକ ମଙ୍ଗଳବାଣୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 45

महेन्द्रसद्मप्रतिमं तु वेश्म रामस्य रम्यं मृगपक्षि जुष्टम् ।ददर्श मेरोरिव श्रुङ्गमुच्चं विभ्राजमानं प्रभया सुमन्त्रः ॥४५॥

ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କ ରମ୍ୟ ନିବାସକୁ ଦେଖିଲେ—ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ନିର୍ଭୟେ ଘୁରୁଥିଲେ—ସେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଦ୍ମ ପରି ଭବ୍ୟ; ମେରୁ ପର୍ବତର ଉଚ୍ଚ ଶୃଙ୍ଗ ପରି ନିଜ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା।

Verse 46

उपस्थितैरञ्जलिकारकैश्च सोपायनैर्जानपदैर्जनैश्च ।कोट्या परार्धैश्च विमुक्तयानैः समाकुलं द्वारपथं ददर्श ॥४६॥

ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଲୋକ, ଉପାୟନ (ଉପହାର) ନେଇ ଆସିଥିବା ଲୋକ, ଏବଂ ନିଜ ଯାନରୁ ଅବତରିଥିବା ଗ୍ରାମ୍ୟ-ନାଗରିକ ଅସଂଖ୍ୟ ଜନସମୂହରେ ଦ୍ୱାରପଥ ଠସାଠସି ଭରିଥିଲା; ସେ ଏହି ଦ୍ୱାରମାର୍ଗର ଭୀଡ଼କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 47

ततो महामेघमहीधराभं प्रभिन्नमत्यङ्कुशमत्यसह्यम् ।रामौपवाह्यं रुचिरं ददर्श शत्रुञ्जयं नागमुदग्रकायम् ॥४७॥

ତତଃ ସେ ‘ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ’ ନାମକ ରୁଚିର, ଉଦଗ୍ରକାୟ ଗଜକୁ ଦେଖିଲା—ମହାମେଘ କିମ୍ବା ପର୍ବତ ସଦୃଶ; କପୋଳରୁ ମଦ ଝରୁଥିବା, ଅଙ୍କୁଶକୁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟସହ୍ୟ ମାନୁଥିବା ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଓ ଅଡ଼ିଗ; ରାମଙ୍କ ଆରୋହଣଯୋଗ୍ୟ ଶତ୍ରୁଜୟୀ ନାଗ।

Verse 48

स्वलङ्कृतान् साश्वरथान् सकुञ्जरा नमात्य मुख्यांश्च ददर्श वल्लभान् ।व्यपोह्य सूतस्सहितान् समन्ततः समृद्धमन्तःपुरमाविवेश ह ॥४८॥

ସେ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମୁଖ୍ୟ ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲା—ସୁଶୋଭିତ ଭୂଷଣ-ବସ୍ତ୍ରରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ଅଶ୍ୱ-ରଥ-କୁଞ୍ଜର ସହିତ ଆସିଥିବା। ପରେ ସୂତ ଚାରିଦିଗରେ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସରାଇ ମାର୍ଗ କରି, ସମୃଦ୍ଧ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 49

तदन्द्रिकूटाचलमेघसन्निभं महाविमानोपमवेश्मसंयुतम् ।अवार्यमाणः प्रविवेश सारथिः प्रभूतरत्नं मकरो यथार्णवम् ॥४९॥

ପର୍ବତଶିଖର ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ମେଘ ସଦୃଶ, ମହାବିମାନ ପରି ଭବ୍ୟ କକ୍ଷମାଳାରେ ସଂଯୁକ୍ତ ସେଇ ପ୍ରାସାଦକୁ ସାରଥି ଅବାରିତ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କଲା—ଯେପରି ଅନେକ ରତ୍ନରେ ସମୃଦ୍ଧ ସମୁଦ୍ରକୁ ମକର ନିର୍ବାଧେ ପ୍ରବେଶ କରେ।