Prāyaścitta for Mahāpātakas and the Sin-destroying Power of Viṣṇu-smaraṇa

Verse 1

सनक उवाच । प्रायश्चित्तविधिं वक्ष्ये श्रृणु नारद सांप्रतम् । प्रायश्चित्तविशुद्धात्मा सर्वकर्मफलं लभेत् ॥ १ ॥

ସନକ କହିଲେ—ହେ ନାରଦ, ଏବେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତର ବିଧି କହୁଛି; ଶୁଣ। ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରେ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ହୋଇ ସମସ୍ତ କର୍ମଫଳ ପାଏ॥

Verse 2

प्रायश्चित्तविहीनैस्तु यत्कर्म क्रियते मुने । तत्सर्वं निष्फलं प्रोक्तं राक्षसैः परिसेवितम् ॥ २ ॥

ହେ ମୁନେ, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିନା କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍ଫଳ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ତାହା ରାକ୍ଷସୀ ପ୍ରଭାବରେ ପରିସେବିତ ମନାଯାଏ॥

Verse 3

कामक्रोधविहीनैश्च धर्मशास्त्रविशारदैः । प्रष्टव्या ब्राह्मणा धर्मं सर्वधर्मफलेच्छुभिः ॥ ३ ॥

କାମ-କ୍ରୋଧରହିତ ଏବଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏମିତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ—ସମସ୍ତ ଧର୍ମଫଳ ଇଚ୍ଛୁକମାନେ—ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଉଚିତ॥

Verse 4

प्रायश्चित्तानि चीर्णानि नारायणपराङ्मुखैः । न निष्पुनंति विप्रेंद्र सुराभांडमिवापगाः ॥ ४ ॥

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଯେମାନେ ପରାଙ୍ମୁଖ, ସେମାନଙ୍କ କୃତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସେମାନଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ କରେନାହିଁ; ଯେପରି ସୁରାଭରା ପାତ୍ରକୁ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରିପାରେନାହିଁ।

Verse 5

ब्रह्महा च सुरापी च स्तेयी च गुरुतल्पगः । महापातकिननस्त्वेते तत्संसर्गी च पंचमः ॥ ५ ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା, ସୁରାପୀ, ଚୋର, ଗୁରୁତଳ୍ପଗ—ଏମାନେ ମହାପାତକୀ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି; ଏମାନଙ୍କ ସହ ସଂସର୍ଗ କରୁଥିବା ଲୋକ ପଞ୍ଚମ ଗଣାଯାଏ।

Verse 6

यस्तु संवत्सरं ह्यतैः शयनासनभोजनैः । संवसेत्सह तं विद्यात्पतितं सर्वकर्मसु ॥ ६ ॥

ଯେ କେହି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ସହ ଶୟନ, ଆସନ ଓ ଭୋଜନ ସାଂଝା କରି ବସେ, ତାକୁ ସମସ୍ତ ଧର୍ମକର୍ମରେ ପତିତ ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 7

अज्ञानाद्वाह्मणं हत्वा चीरवासा जटी भवेत् । स्वेनैव हतविप्रस्य कपालमपि धारयेत् ॥ ७ ॥

ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ଯଦି କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ହତ୍ୟା କରେ, ସେ ବଲ୍କଳବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଜଟା ଧାରଣ କରୁ; ଏବଂ ନିଜେ ହତ କରିଥିବା ସେଇ ବିପ୍ରଙ୍କ କପାଳ ମଧ୍ୟ ବହନ କରୁ।

Verse 8

तदभावे मुनिश्रष्ट कपालं वान्यमेव वा । तद्द्रव्यं ध्वजदंडे तु धृत्वा वनचरो भवेत् ॥ ८ ॥

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତାହା ନ ମିଳିଲେ କପାଳପାତ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର ନିଅ; ସେଇ ଆବଶ୍ୟକ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଧ୍ୱଜଦଣ୍ଡରେ ଧରି ବନଚାରୀ ହେଉ।

Verse 9

वन्याहारो वसेतत्र वारमेकं मिताशनः । सम्यक्संध्यामुपासीत त्रिकालं स्नानमाचरेत् ॥ ९ ॥

ସେ ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ କାଳ ରହି, ବନ୍ୟ ଆହାରରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରି ମିତାହାରୀ ହେଉ। ବିଧିପୂର୍ବକ ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା କରି, ଦିନକୁ ତିନିଥର ସ୍ନାନ ଆଚରଣ କରୁ।

Verse 10

अध्ययनाध्यापनादून्वर्जयेत्संस्मरेद्धरिम् । ब्रह्मचारी भवेन्नित्यं गंधमाल्यादि वर्जयेत् ॥ १० ॥

ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଅଧ୍ୟାପନକୁ ବାଧା ଦେଉଥିବା ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରି, ହରିଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ସ୍ମରଣ କରୁ। ସେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହୋଇ, ସୁଗନ୍ଧ, ମାଳା ଆଦି ଭୋଗ-ଶୃଙ୍ଗାର ବର୍ଜନ କରୁ।

Verse 11

तीर्थान्यनुवसेच्चैव पुण्याश्चावाश्रमांस्तथा । यदि वन्यैर्न जीवेत ग्रामे भिक्षां समाचरेत् ॥ ११ ॥

ସେ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନମାନେ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମମାନେ ରେ ମଧ୍ୟ ବାସ କରୁ। ଯଦି ବନ୍ୟ ପଦାର୍ଥରେ ଜୀବନ ଚାଲିନପାରେ, ତେବେ ଗ୍ରାମକୁ ଯାଇ ବିଧିପୂର୍ବକ ଭିକ୍ଷାରେ ଜୀବିକା କରୁ।

Verse 12

द्वादशाब्दं व्रतं कुर्यादेवं हरिपरायणः । ब्रह्महा शुद्धिमाप्नोति कर्मार्हश्चैव जायते ॥ १२ ॥

ଏଭଳି ହରିପରାୟଣ ହୋଇ ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ବ୍ରତ କରୁ। ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାକାରୀ ମଧ୍ୟ ଏହାଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ପାଏ ଏବଂ ପୁନଃ ବୈଦିକ କର୍ମର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।

Verse 13

व्रतमध्ये मृगैर्वापि रोगैर्वापि निषूदितः । गोनिमित्तं द्विजार्थं वा प्राणान्वापि परित्यजेत् ॥ १३ ॥

ବ୍ରତମଧ୍ୟରେ ସେ ମୃଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ରୋଗଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଉ, କିମ୍ବା ଗୋରକ୍ଷା ନିମିତ୍ତେ ଅଥବା ଦ୍ୱିଜହିତାର୍ଥେ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରୁ—(ଏପରି ମୃତ୍ୟୁ ଧର୍ମ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହୀତ)।

Verse 14

यद्वा दद्याद्द्विजेंद्राणां गवामयुतमुत्तसम् । एतेष्वन्यतमं कृत्वा ब्रह्महा शुद्धिमान्पुयात् ॥ १४ ॥

ନହେଲେ ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦଶହଜାର ଗାଈର ଉତ୍ତମ ଦାନ ଦେଉ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ॥୧୪॥

Verse 15

दीक्षितं क्षत्रियं हत्वा चरेद्धि ब्रह्महव्रतम् । अग्निप्रवेशनं वापि मरुत्प्रपतनं तथा ॥ १५ ॥

ଦୀକ୍ଷିତ କ୍ଷତ୍ରିୟକୁ ହତ୍ୟା କଲେ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା-ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ନହେଲେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚସ୍ଥାନରୁ ପତନ ମଧ୍ୟ (ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ) ଅଟେ॥୧୫॥

Verse 16

दीक्षीतं ब्राह्मणं हत्वा द्विगुणं व्रतमाचरेत् । आचार्यादिवधे चैव व्रतमुक्तं चतुर्गुणम् ॥ १६ ॥

ଦୀକ୍ଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ହତ୍ୟା କଲେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ବ୍ରତ ଦ୍ୱିଗୁଣ କରି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଆଦିଙ୍କ ବଧରେ ସେହି ବ୍ରତ ଚତୁର୍ଗୁଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି॥୧୬॥

Verse 17

हत्वा तु विप्रमात्रं च चरेत्संवत्सरं व्रतम् । एवं विप्रस्य गदितः प्रायश्चित्तविधिर्द्विज ॥ १७ ॥

କିନ୍ତୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ହତ୍ୟା କଲେ ଏକ ବର୍ଷ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଏଭଳି ବ୍ରାହ୍ମଣବଧର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତବିଧି କୁହାଗଲା॥୧୭॥

Verse 18

द्विगुणं क्षत्रियस्योक्तं त्रिगुणं तु विशः स्मृतम् । ब्राह्मणं हंति यः शूद्रस्तं मुशल्यं विर्दुर्बुधाः ॥ १८ ॥

କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱିଗୁଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ବୈଶ୍ୟ ପାଇଁ ତ୍ରିଗୁଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ। ଯେ ଶୂଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ହତ୍ୟା କରେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାକୁ ମୁଶଳଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରନ୍ତି॥୧୮॥

Verse 19

राज्ञैव शिक्षा कर्तव्या इति शास्तेषु निश्चयः । ब्राह्मणीनां वधे त्वर्द्धं पादः स्यात्कन्यकावधे ॥ १९ ॥

ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଶ୍ଚୟ—ଦଣ୍ଡବିଧାନ କେବଳ ରାଜା ଦ୍ୱାରା କରାଯିବ। ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ବଧରେ ଦଣ୍ଡ ଅର୍ଧ ହୁଏ, ଅବିବାହିତ କନ୍ୟା ବଧରେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ହୁଏ।

Verse 20

हत्वा त्वनुपनीतांश्च तथा पादव्रतं चरेत् । हत्वा तु क्षत्रियं विप्रः षडब्दं कुच्छ्रमाचरेत् ॥ २० ॥

ଉପନୟନ ହୋଇନଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରୂପେ ପାଦବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି କ୍ଷତ୍ରିୟକୁ ହତ୍ୟା କରେ, ତେବେ ଛଅ ବର୍ଷ କୃଚ୍ଛ୍ର ତପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 21

संवत्सरं त्रयं वेश्यं शूर्द्रं हत्वा तु वत्सरम् । दीक्षितस्य स्त्रियं हत्वा ब्राह्मणी चाष्टवत्सरान् ॥ २१ ॥

ବୈଶ୍ୟ ବଧରେ ତିନି ବର୍ଷ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ଶୂଦ୍ର ବଧରେ ଏକ ବର୍ଷ। ଦୀକ୍ଷିତଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ବଧ କଲେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ବଧ କଲେ—ଦୁହିଁଥିରେ ଅଷ୍ଟ ବର୍ଷ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 22

ब्रह्महत्याव्रतं कृत्वा शुद्धो भवति निश्चितम् । प्रायश्चित्तं विधानं तु सर्वत्र मुनिसत्तम ॥ २२ ॥

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବ୍ରତ କରିଲେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତର ବିଧାନ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ସେଠି ସର୍ବତ୍ର ଲାଗୁ ହୁଏ।

Verse 23

वृद्धातुरस्त्रीबालानामर्द्धमुक्तं मनीषिभिः । गौडी पैष्टी च माध्वी च विज्ञेया त्रिविधा सुरा ॥ २३ ॥

ବୃଦ୍ଧ, ରୋଗୀ, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ (ଦଣ୍ଡ ଆଦିର) ଅର୍ଧମାତ୍ର ମନୀଷୀମାନେ କହିଛନ୍ତି। ସୁରା ତିନି ପ୍ରକାର—ଗୌଡୀ, ପୈଷ୍ଟୀ ଓ ମାଧ୍ୱୀ—ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 24

चातुर्वर्ण्यारपेया स्यात्तथा स्त्रीभिश्च नारद । क्षीरं घृतं वा गोमूत्रमेतेष्वन्यतमं मुने ॥ २४ ॥

ହେ ନାରଦ! ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆର୍ପେୟ (ଆଚମନ-ରୂପ ପବିତ୍ର ପାନ) କରିପାରନ୍ତି। ହେ ମୁନି! କ୍ଷୀର, ଘୃତ କିମ୍ବା ଗୋମୂତ୍ର—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏରେ ଏହା କରାଯାଉ।

Verse 25

स्नात्वर्द्रवासा नियतो नारायणमनुस्मरन् । पक्वायसनिभं कृत्वा पिबेज्चैवोदकं ततः ॥ २५ ॥

ସ୍ନାନ କରି, ଭିଜା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସଂଯମୀ ହୋଇ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ (ଦ୍ରବ୍ୟକୁ) ପକ୍ୱ ଲୋହା ପରି କରି, ତା’ପରେ ଜଳ ପାନ କରିବ।

Verse 26

तत्तु लौहेन पात्रेण ह्यायसेनाथवा पिबेत् । ताम्रेण वाथं पात्रेण तत्पीत्वा मरणं व्रजेत् ॥ २६ ॥

ତାହା ଲୋହାର ପାତ୍ରରେ କିମ୍ବା ଆୟସ (ଇସ୍ପାତ) ପାତ୍ରରେ ମାତ୍ର ପିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ତାମ୍ର ପାତ୍ରରେ ଯେ ପିଏ, ସେ ପିଇ ସାରି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଯାଏ।

Verse 27

सुरापी शुद्धिमाप्नोति नान्यथा शुद्धिरिष्यते । अज्ञानादात्मबुद्द्या तु सुरां पीत्वा द्विजश्चरेत् ॥ २७ ॥

ସୁରାପାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ପାଏ; ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିଜ ଯଦି ଅଜ୍ଞାନରୁ ଅନ୍ୟ ବୋଲି ଭାବି ସୁରା ପିଏ, ତେବେ ସେ ବିଧିମତେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରଣ କରୁ।

Verse 28

ब्रह्महत्याव्रतं सम्यक्तच्चिह्नपरिवर्जितः । यदि रोगानिवृत्त्यर्थमौषधार्थं सुरां पिबेत् ॥ २८ ॥

ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା-ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବ୍ରତକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଆଚରଣ କରୁଛି ଏବଂ ତାହା ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ ବାହ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଓ ଭୋଗକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଛି, ସେ ଯଦି ରୋଗନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ କେବଳ ଔଷଧରୂପେ ସୁରା ପିଏ, ତେବେ ତାହାକୁ ଔଷଧାର୍ଥ ଭାବେ ହିଁ ଧରାଯାଏ।

Verse 29

तस्योपनयनं भूयस्तथा चांद्रायणद्वयम् । सुरासंस्पृष्टपात्रं तु सुराभांडोदकं तथा ॥ २९ ॥

ତାହା ପାଇଁ ପୁନର୍ବାର ଉପନୟନ-ସଂସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସେହିପରି ଦୁଇଟି ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଦରକାର। ସୁରାସ୍ପର୍ଶିତ ପାତ୍ର ଓ ସୁରାଭାଣ୍ଡର ଜଳ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ।

Verse 30

सुरापानसमं प्राहुस्तथा चन्द्रस्य भक्षणम् । तालं च पानसं चैव द्राक्षं खार्जूरसंभवम् ॥ ३० ॥

ସେମାନେ କହନ୍ତି ‘ଚନ୍ଦ୍ର’ ଭକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ସୁରାପାନ ସମାନ। ତାଳ, ପାନସ (କଠାଳ), ଦ୍ରାକ୍ଷା ଓ ଖାର୍ଜୂର (ଖଜୁରି) ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପଦାର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ନିଷିଦ୍ଧ ଶ୍ରେଣୀରେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 31

माधुक शैलमारिष्टं मैरेयं नालिकेरजम् । गौडी माध्वी सुरा मद्यमेवमेकादश स्मृताः ॥ ३१ ॥

ମାଧୁକ, ଶୈଳ, ଆରିଷ୍ଟ, ମୈରେୟ, ନାଳିକେରଜ (ନଡ଼ିଆଜାତ); ଏବଂ ଗୌଡୀ, ମାଧ୍ୱୀ, ସୁରା, ମଦ୍ୟ—ଏଭଳି ଏଗାର ପ୍ରକାର ମଦକ ପାନୀୟ ସ୍ମୃତ।

Verse 32

एतेष्वन्यतमं विप्रो न पिबेद्वै कदाचन । एतेष्वन्यतमं यस्तु पिबेदज्ञानतो द्विजः ॥ ३२ ॥

ବିପ୍ର ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସିଟିକୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ପିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଦ୍ୱିଜ ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସିଟି ପିଇଦେଲେ, (ତାହାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପରେ କୁହାଯିବ)।

Verse 33

तस्योपनयनं भूयस्तप्तकृच्छ्रं चरेत्तथा । समक्षं वा परोक्षं वा बलाच्चौयण वा तथा ॥ ३३ ॥

ତାହା ପାଇଁ ପୁନର୍ବାର ଉପନୟନ-ସଂସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ‘ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର’ ନାମକ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରଣ କରିବା ଦରକାର—କାର୍ଯ୍ୟଟି ସମ୍ମୁଖରେ ହେଉ କି ଗୁପ୍ତରେ, ବଳପୂର୍ବକ ହେଉ କି ଚୋରିଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।

Verse 34

परस्वानामुपादानं स्तेयमित्युच्यते बुधैः । सुवर्णस्य प्रमाणं तु मन्वाद्यैः परिभाषितम् ॥ ३४ ॥

ଅନ୍ୟର ଧନ ଗ୍ରହଣକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ‘ସ୍ତେୟ’ (ଚୋରି) ବୋଲି କହନ୍ତି। ସୁବର୍ଣ୍ଣର ପ୍ରମାଣ ମନୁ ଆଦି ଧର୍ମବିଧାତାମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।

Verse 35

वक्ष्ये श्रृणुष्व विप्रेंद्र प्रायश्चजितोक्तिसाधनम् । गवाक्षागतमार्तण्डरश्मिमध्ये प्रदृश्यते ॥ ३५ ॥

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ଶୁଣ—ମୁଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ଉପଦେଶକୁ ସିଦ୍ଧ କରୁଥିବା ସାଧନ କହିବି। ଯେପରି ଝରୋକା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶିତ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦିଶେ।

Verse 36

त्रसरेणुप्रमाणं तु रज इत्युच्यते बुधैः । त्रसरेण्वष्टकं निष्कस्तत्रयं राजसर्षपः ॥ ३६ ॥

ତ୍ରସରେଣୁ ପ୍ରମାଣକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ‘ରଜ’ ବୋଲି କହନ୍ତି। ଆଠ ତ୍ରସରେଣୁରେ ଏକ ନିଷ୍କ; ତାହାର ତିନିରେ ‘ରାଜସର୍ଷପ’ ପ୍ରମାଣ ହୁଏ।

Verse 37

गौरसर्षपस्तर्त्रयं स्यात्तत्षट्कं यव उच्यते । यवत्रयं कृष्णलः स्यान्माषस्तत्पंचकं स्मृतः ॥ ३७ ॥

ତିନି ଗୌରସର୍ଷପରେ ଏକ ମାନ; ତାହାର ଛଅକୁ ‘ଯବ’ କୁହାଯାଏ। ତିନି ଯବରେ ‘କୃଷ୍ଣଲ’; ପାଞ୍ଚ କୃଷ୍ଣଲକୁ ‘ମାଷ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ।

Verse 38

माषषोडषमानं स्यात्सुवर्णमिति नारद । हत्वा ब्रह्मस्वमज्ञानाद्द्वादशांब्दं तु पूर्ववत् ॥ ३८ ॥

ହେ ନାରଦ, ଷୋଳ ମାଷ ହେଉଛି ଏକ ‘ସୁବର୍ଣ୍ଣ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱ (ବ୍ରାହ୍ମଣସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଧନ) ନାଶ/ହାନି କଲେ, ପୂର୍ବବତ୍ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରିବ।

Verse 39

कपालध्वजहीनं तु ब्रह्महत्याव्रतं चरेत् । गुरुणां यज्ञकतॄणां धार्मिष्टानां तथैव च ॥ ३९ ॥

କପାଳଧ୍ୱଜ ଧାରଣ ନକରି ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଗୁରୁ, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଓ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ବିଧିମତେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା।

Verse 40

श्रोत्रियाणां द्विजानां तु हृत्वा हेमैवमाचरेत् । कृतानुतापो देहे च संपूर्णे लेपयेद् धृतम् ॥ ४० ॥

ବେଦଜ୍ଞ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କଠାରୁ ସୁନା ଚୋରି କରିଥିଲେ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସେହିପରି ଆଚରଣ କରିବା; ଏବଂ ସତ୍ୟ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ ସହ ସମଗ୍ର ଦେହରେ ଘୃତ (ଘିଅ) ଲେପ କରିବା।

Verse 41

करीषच्छादितो दग्धः स्तेयपापाद्विमुच्यते । ब्रह्मस्वं क्षत्रियो हृत्वा पश्चात्तापमवाप्य च ॥ ४१ ॥

ଯେ ଗୋବରରେ ଢାକାଯାଇ ପରେ ଦହନ ହୁଏ, ସେ ଚୋରିର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହିପରି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣର ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇଥାଏ, ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ ପାଇଲେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 42

पुनर्ददाति तत्रैव तद्विधानं श्रृणुष्व मे । तत्र सांतपनं कृत्वा द्वादशाहोपवासतः ॥ ४२ ॥

ତାପରେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ହିଁ ତାହା ପୁନଃ ଦେଇଦେବା ଉଚିତ। ତାହାର ବିଧାନ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ—ସେଠାରେ ‘ସାନ୍ତପନ’ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରି ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ ଉପବାସ କରିବା।

Verse 43

शुद्धिमाप्नोति देवर्षे ह्यन्यथा पतितो भवेत् । रत्नासनमनुष्यस्त्रीधेनुभूम्यादिकेषु च ॥ ४३ ॥

ହେ ଦେବର୍ଷି! ଏପରି କଲେ ଶୁଦ୍ଧି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ନହେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପତିତ ହୁଏ—ବିଶେଷତଃ ରତ୍ନାସନ, ମନୁଷ୍ୟ, ସ୍ତ୍ରୀ, ଧେନୁ (ଗାଈ), ଭୂମି ଆଦି ବିଷୟରେ।

Verse 44

सुवर्णसहृशेष्वेषु प्रायश्चितार्द्धमुच्यते । त्रसरेणुसमं हेम हृत्वा कुर्यात्समाहितः ॥ ४४ ॥

ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସମମୂଲ୍ୟ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅର୍ଧ ଭାବେ କୁହାଯାଏ। ତ୍ରସରେଣୁ ପରିମାଣର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ସୁନା ଚୋରି କଲେ ମଧ୍ୟ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ବିଧିମତେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ॥୪୪॥

Verse 45

प्राणायामद्वयं सम्यक् तेन शुद्धच्चति मानवः । प्राणायामत्रयं कुर्याद्धृत्वा निष्कप्रमाणकम् ॥ ४५ ॥

ଯଥାବିଧି ଦୁଇ ପ୍ରାଣାୟାମ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ନିଷ୍କ-ପରିମାଣ (ସୁନା) ନେଇଥିଲେ ତିନି ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବା ଉଚିତ॥୪୫॥

Verse 46

प्राणायामाश्च चत्वारो राजसर्षपमात्रके । गौरसर्षपमानं तु हृत्वा हेम विचक्षणः ॥ ४६ ॥

ରାଜସର୍ଷପ (ରାଜକୀୟ ସୋରିଷ) ମାତ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଚାରି ପ୍ରାଣାୟାମର ପରିମାଣ କୁହାଯାଏ। ହେ ବିବେକୀ, ସୁନା ହରଣରେ ଗୌରସର୍ଷପ (ଧଳା ସୋରିଷ) ମାପକୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଉଚିତ॥୪୬॥

Verse 47

स्नात्वा च विधिवज्जप्याद्गायत्र्यष्टसहस्त्रकम् । यवमात्रसुवर्णस्य स्तेयाच्छुद्धो भवेद्दिजः ॥ ४७ ॥

ସ୍ନାନ କରି ବିଧିମତେ ଗାୟତ୍ରୀର ଆଠ ହଜାର ଜପ କଲେ, ଯବମାତ୍ର ସୁନା ଚୋରିର ଦୋଷରୁ ଦ୍ୱିଜ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ॥୪୭॥

Verse 48

आसायं प्रातरारभ्य जप्त्वा वै वेदमातरम् । हेम कृष्णलमात्रं तु हृत्वा सांतपनं चरेत् ॥ ४८ ॥

ସନ୍ଧ୍ୟାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପରଦିନ ପ୍ରାତଃ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବେଦମାତା (ଗାୟତ୍ରୀ) ଜପ କରିବା ଉଚିତ। କୃଷ୍ଣଲମାତ୍ର ସୁନା ନେଇଥିଲେ ସାନ୍ତପନ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ॥୪୮॥

Verse 49

माषप्रमाणे हेम्नस्तु प्रायश्चित्तं निगद्यते । गोमूत्रपक्वयवभुग्वर्षेणैकेन शुद्ध्यति ॥ ४९ ॥

ମାଷ ପ୍ରମାଣ ଯେତେ ସୁନା ଚୋରି କଲେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କୁହାଯାଇଛି। ଗୋମୂତ୍ରରେ ପକା ଯବ ଭୋଜନ କରି ଏକ ବର୍ଷ ରହିଲେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।

Verse 50

संपूर्णस्य सुवर्णस्य स्तेयं कृत्वा मुनीश्वर । ब्रह्महत्याव्रतं कुर्याद्द्वादशाब्दं समाहितः ॥ ५० ॥

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରମାଣର ସୁନା ଚୋରି କଲେ, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା-ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 51

सुवर्णमानान्न्यूने तु रजतस्तेयकर्मणि । कुर्यात्सांतपनं सम्यगन्यथा पतितो भवेत् ॥ ५१ ॥

କିନ୍ତୁ ସୁନାର ମାନ-ପ୍ରମାଣଠାରୁ କମ୍ ପରିମାଣର ରୂପା ଚୋରି ହେଲେ, ଯଥାବିଧି ସାନ୍ତପନ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ନହେଲେ ସେ ପତିତ ହୁଏ।

Verse 52

दशनिष्कांतपर्यंतमूर्द्धूं निष्कचतुष्टयात् । हत्वा च रजतं विद्वान्कुर्याच्चांद्रायणं मुने ॥ ५२ ॥

ହେ ମୁନେ! ଯଦି କୌଣସି ବିଦ୍ୱାନ ରୂପା ଚୋରି କରେ—ଚାରି ନିଷ୍କ ମୂଲ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକରେ ଦଶ ନିଷ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ତେବେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରୂପେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 53

दशादिशतिष्कांतं यः स्तेयी रजतस्य तु । चांद्रायणद्वयं तस्य प्रोक्तं पापविशोधकम् ॥ ५३ ॥

ଯେ ‘ଦଶାଦିଶତିଷ୍କାନ୍ତ’ ପ୍ରମାଣର ରୂପା ଚୋରି କରେ, ତାହାର ପାପ-ବିଶୋଧନ ପାଇଁ ଦ୍ୱି-ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 54

शतादूर्द्धूं सहस्त्रांतं प्रोक्तं चांद्रायणत्रयम् । सहस्त्रादधिकस्तेये ब्रह्महत्याव्रतं चरेत् ॥ ५४ ॥

ଶତାଧିକ ଓ ସହସ୍ରପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟର ଚୋରିରେ ତ୍ରିବିଧ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ବିଧିତ। କିନ୍ତୁ ସହସ୍ରାଧିକ ଚୋରି ହେଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା-ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 55

कांस्यपित्तलमुख्येषु ह्ययस्कांते तथैव च । सहस्रनिष्कमाने तु पराकं परिकीर्तितम् ॥ ५५ ॥

କାଂସ୍ୟ ଓ ପିତ୍ତଳ ପ୍ରଧାନ ପାତ୍ରମାନେ, ଏବଂ ଅୟସ୍କାନ୍ତ (ଲୋହଚୁମ୍ବକ/ଲୋହ) ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ‘ପରାକ’ ନାମକ ମାପ ସହସ୍ର ନିଷ୍କ ପରିମାଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 56

प्रायश्चित्तं तु रत्नानां स्तेये राजतवत्स्मृतम् । गुरुतल्पगतानां च प्रायश्चित्तमुदीर्यते ॥ ५६ ॥

ରତ୍ନ ଚୋରିର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ରୌପ୍ୟ ଚୋରି ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏବଂ ଗୁରୁ-ତଳ୍ପଗାମୀ (ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟ୍ୟା ଲଂଘନକାରୀ)ଙ୍କ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 57

अज्ञानान्मातरं गत्वा तत्सपत्नीमथापि वा । स्वयमेव स्वमुष्कं तु च्छिंद्यात्पापमुदीरयन् ॥ ५७ ॥

ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ଯଦି କେହି ପୁରୁଷ ନିଜ ମାତାଙ୍କ ପାଖକୁ—କିମ୍ବା ପିତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପତ୍ନୀଙ୍କ ପାଖକୁ ମଧ୍ୟ—ଗମନ କରେ, ତେବେ ପାପ ସ୍ୱୀକାର କରି ସ୍ୱୟଂ ନିଜ ଅଣ୍ଡକୋଷ ଛେଦ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 58

हस्ते गृहीत्वा मुष्कं तु गच्छंद्वै नैऋतीं दिशम् । गच्छन्मार्गै सुखं दुःखं न कदाचिद्विचारयेत् ॥ ५८ ॥

ଅଣ୍ଡକୋଷକୁ ହାତରେ ଧରି ସେ ନୈଋତ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗକୁ ଯାଉ; ଏବଂ ପଥେ ଚାଲିବାବେଳେ ସୁଖ-ଦୁଃଖକୁ କେବେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 59

अपश्यन्गच्छतो गच्छेत्पाणान्तं यः स शुद्ध्यति । मरुत्प्रपतनं वापि कुर्यात्पापमुदाहरन् ॥ ५९ ॥

ଯେ ନ ଦେଖି ଯାଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ । ଅଥବା ପାପ ସ୍ୱୀକାର କରି 'ମରୁତ୍ପ୍ରପତନ' ନାମକ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍ ।

Verse 60

स्ववर्णोत्तमवर्णस्त्रीगमने त्वविचारतः । ब्राह्महत्याव्रतं कुर्याद्वादशाब्दं समाहितः ॥ ६० ॥

ଯଦି କେହି ଅବିଚାରରେ ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣ ବା ଉତ୍ତମ ବର୍ଣ୍ଣର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଗମନ କରେ, ତେବେ ତାକୁ ବାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବାକୁ ହେବ ।

Verse 61

अमत्याभ्यासतो गच्छेत्सवर्णां चोत्तमां तथा । कारीषवह्निना दग्धः शुद्धिं याति द्विजोत्तम ॥ ६१ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଅଭ୍ୟାସବଶତଃ ସବର୍ଣ୍ଣା ବା ଉତ୍ତମ ବର୍ଣ୍ଣର ସ୍ତ୍ରୀ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଶୁଖିଲା ଗୋବର ନିଆଁରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ ହୁଏ ।

Verse 62

रेतःसेकात्पूर्वमेव निवृत्तो यदि मातरि । ब्रह्महत्याव्रतं कुर्याद्रेतः सेकेऽग्निदाहनम् ॥ ६२ ॥

ଯଦି ମାତାଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବୀର୍ଯ୍ୟପାତ ପୂର୍ବରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ବ୍ରତ କରିବ; କିନ୍ତୁ ବୀର୍ଯ୍ୟପାତ ହେଲେ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହେବ ।

Verse 63

सवर्णोत्तमवर्णासु निवृत्तो वीर्यसेचनात् । ब्रह्महत्याव्रतं कुर्यान्नवाब्दान्विष्णुतत्परः ॥ ६३ ॥

ସବର୍ଣ୍ଣା ବା ଉତ୍ତମ ବର୍ଣ୍ଣର ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବୀର୍ଯ୍ୟପାତରୁ ନିବୃତ୍ତ ହେଲେ, ବିଷ୍ଣୁପରାୟଣ ହୋଇ ନଅ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ୍ ।

Verse 64

वैश्यायां पितृपत्न्यां तु षडब्दं व्रतमाचरेत् । गत्वा शूद्वां गुरोर्भार्यां त्रिवर्षं व्रतमाचरेत् ॥ ६४ ॥

ଯଦି ବୈଶ୍ୟା ସ୍ତ୍ରୀ ସହ—ବିଶେଷକରି ପିତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହ—ଅପରାଧ ହୁଏ, ତେବେ ଛଅ ବର୍ଷ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଯଦି ଶୂଦ୍ରା ସ୍ତ୍ରୀ ସହ—ବିଶେଷକରି ଗୁରୁପତ୍ନୀ ସହ—ହୁଏ, ତେବେ ତିନି ବର୍ଷ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 65

मातृष्वसारं च पितृष्वसारमाचार्यभार्यां श्वशुरस्य पत्नीम् । पितृव्यभार्यामथ मातुलानीं पुत्रीं च गच्छेद्यदि काममुग्धः ॥ ६५ ॥

ଯେ ପୁରୁଷ କାମମୋହରେ ମାତୃଭଗିନୀ, ପିତୃଭଗିନୀ, ଆଚାର୍ୟଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ପିତୃବ୍ୟଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ମାତୁଳାନୀ, ଏବଂ ନିଜ କନ୍ୟା ସହିତ ମଧ୍ୟ ଗମନ କରେ—ସେ ମହାପାତକର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 66

दिनद्वये ब्रह्महत्याव्रतं कुर्याद्यथाविधि । एकस्मिन्नेव दिवसे बहुवारं त्रिवार्षिकम् ॥ ६६ ॥

ବିଧିଅନୁସାରେ ଦୁଇ ଦିନରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା-ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଯେ କର୍ମ ତିନି ବର୍ଷ ଧରି କରିବାକୁ ଥାଏ, ତାହାକୁ ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ବହୁବାର ପୁନରାବୃତ୍ତି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 67

एकवारं गते ह्यब्दंव्रतं कृत्वा विशुद्ध्यति । दिनत्रये गते वह्निदग्धः शुध्येत नान्यथा ॥ ६७ ॥

ଏକଥର ମାତ୍ର ବର୍ଷବ୍ୟାପୀ ବ୍ରତ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଅଗ୍ନିଦଗ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି ତିନି ଦିନ ପରେ ମାତ୍ର ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ—ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 68

चांजालीं पुष्कसीं चैव स्नुषां च भगिनीं तथा । मित्रस्त्रियं शिष्यपत्नीं यस्तु वै कामतो व्रजेत् ॥ ६८ ॥

ଯେ କାମବଶେ ଚାଣ୍ଡାଳୀ, ପୁଷ୍କସୀ, ନିଜ ସ୍ନୁଷା, ନିଜ ଭଗିନୀ, ମିତ୍ରଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହ ଗମନ କରେ—ସେ ଘୋର ପାପର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 69

ब्रह्महत्याव्रतं कुर्यात्स षडब्दं मुनीश्वर । अकामतो व्रजेद्यस्तु सोऽब्दकृच्छ्रं समाचरेत् ॥ ६९ ॥

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବ୍ରତ ଛଅ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ଅନିଚ୍ଛାରେ ସେହି ଦୋଷରେ ପଡ଼େ, ତେବେ ସେ ଏକ ବର୍ଷର କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ ଯଥାବିଧି କରୁ।

Verse 70

महापातकिसंसर्गे प्रायश्चित्तं निगद्यते । प्रायश्चित्तविशुद्धात्मा सर्वकर्मफलं लभेत् ॥ ७० ॥

ମହାପାତକୀ ସହ ସଙ୍ଗ-ସଂସର୍ଗ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ସେହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରେ ଯାହାର ଅନ୍ତଃକରଣ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମକର୍ମର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଏ।

Verse 71

यस्य येन भवेत्संगो ब्रह्महांदिचतुर्ष्वपि । तत्तद्व्रतं स निव्रर्त्य शुद्धिमान्पोत्यसंशयम् ॥ ७१ ॥

ବ୍ରହ୍ମହା ଆଦି ଚାରି ମହାଦୋଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯାହା ସହ ଯେପରି ସଙ୍ଗ ହୁଏ, ସେହି ସଙ୍ଗ ଅନୁଯାୟୀ ତତ୍ତତ୍ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବ୍ରତ କରିଲେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 72

अज्ञानात्पंचरात्रं तु संगमेभिः करोतियः । कायकृच्छ्रं चरेत्सम्यगन्यथा पतितो भवेत् ॥ ७२ ॥

ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ସଙ୍ଗମ କରୁଥିବାବେଳେ ପାଞ୍ଚରାତ୍ର ବ୍ରତ କରିଦେଲେ, ସେ ଯଥାବିଧି ‘କାୟ-କୃଚ୍ଛ୍ର’ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ନହେଲେ ସେ ପତିତ ହୁଏ।

Verse 73

द्वादशाहेतु संसर्गे महासांतपनं स्मृतम् । संगंकृत्वार्द्धमासं तु द्वादशाहमुपावसेत् ॥ ७३ ॥

ବାରୋ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଙ୍ଗ-ସଂସର୍ଗ ପାଇଁ ‘ମହା-ଶାନ୍ତପନ’ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସ୍ମୃତ। ଅର୍ଧମାସ ଯଥାବିଧି ଆଚରି, ପରେ ବାରୋ ଦିନ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 74

पराको माससंसर्गे चांद्रमासत्रयेस्मृतम् । कृत्वा संगं तु षण्मासं चरेच्चांद्रायणद्वयम् ॥ ७४ ॥

ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଚିତ ସଂସର୍ଗ ହେଲେ ତିନି ଚାନ୍ଦ୍ରମାସ ପରାକ ବ୍ରତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ। ଯଦି ଛଅ ମାସ ଚାଲିଥାଏ, ତେବେ ଦୁଇ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ॥୭୪॥

Verse 75

किंचिन्न्यूनाब्दसंगे तु षण्मासव्रतमाचरेत् । एतच्च त्रिगुणं प्रोक्तं ज्ञानात्संगे यथाक्रमम् ॥ ७५ ॥

ଯଦି (ନିୟମାଚରଣର) ସଂଗ ଏକ ବର୍ଷରୁ କିଛି କମ୍ ହୁଏ, ତେବେ ଛଅ ମାସର ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବ। ଜ୍ଞାନ ଓ ସଂଗ ଅନୁସାରେ ଏହା କ୍ରମେ ତ୍ରିବିଧ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି॥୭୫॥

Verse 76

मंडूकं नकुलं काकं वराहं मूषकं तथा । मार्जाराजाविकं श्वानं हत्वा कुक्कुटकं तथा ॥ ७६ ॥

ମଣ୍ଡୂକ, ନକୁଳ (ମୁଙ୍ଗୁସ), କାକ, ବରାହ ଓ ମୂଷକ; ଏବଂ ମାର୍ଜାର, ଛାଗ, ଶ୍ୱାନ ଓ କୁକ୍କୁଟ—ଏମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ (ପାପ ହୁଏ ଏବଂ) ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ॥୭୬॥

Verse 77

कृच्छ्रार्द्धमाचरेद्विप्रोऽतिकृच्छ्रं चाश्वह चरेत् । जतप्तकृच्छ्रं करिवधे पराकं गोवधे स्मृतम् ॥ ७७ ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅର୍ଧ-କୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରଣ କରୁ; ଅଶ୍ୱବଧେ ଅତିକୃଚ୍ଛ୍ର। ଗଜବଧେ ଜ-ତପ୍ତ କୃଚ୍ଛ୍ର, ଏବଂ ଗୋବଧେ ପରାକ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି॥୭୭॥

Verse 78

कामतो गोवधे नैव शुद्धिर्द्दष्टा मनीषिभिः । पानशय्यासनाद्येषु पुष्पमूलफलेषु च ॥ ७८ ॥

ଇଚ୍ଛାପୂର୍ବକ ଗୋବଧରେ ମନୀଷୀମାନେ କୌଣସି ଶୁଦ୍ଧି ଦେଖିନାହାନ୍ତି। ଏହିପରି ପାନ, ଶୟ୍ୟା, ଆସନ ଆଦିରେ ଓ ପୁଷ୍ପ, ମୂଳ, ଫଳ ଆଦିରେ ମଧ୍ୟ (ଏହି ମହାପାପର) ଶୁଦ୍ଧି ନାହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି॥୭୮॥

Verse 79

भक्ष्यभोज्यापहारेषु पंचगव्यविशोधनम् । शुष्ककाष्टतृणानां च द्रुमाणां च गुडस्य च ॥ ७९ ॥

ଭକ୍ଷ୍ୟ କିମ୍ବା ପକ୍କ ଭୋଜନ ଅପହୃତ ହେଲେ କିମ୍ବା ଦୂଷିତ ହେଲେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧିବିଧି ଶୁଷ୍କ କାଠ-ତୃଣ, ଦ୍ରୁମ ଓ ଗୁଡ଼ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ।

Verse 80

चर्मवस्त्रामिषाणां च त्रिरात्रं स्यादभोजनम् । टिट्टिभं चक्रवाकं च हंसं कारंडवं तथा ॥ ८० ॥

ଚର୍ମ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ମାଂସ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଦୋଷ ହେଲେ ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ନିୟମ ଟିଟ୍ଟିଭ, ଚକ୍ରବାକ, ହଂସ ଓ କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ।

Verse 81

उलूकं सारसं चैव पकोतं जलपादकम् । शुकं चाषं बलाकं च शिशुमारं च कच्छपम् ॥ ८१ ॥

ଏହା ସହ ଉଲୂକ (ପେଚା), ସାରସ, ପକୋତ (କବୁତର), ଜଳପାଦକ (ଜଳପକ୍ଷୀ), ଶୁକ (ଟିଆ), ଚାଷ ପକ୍ଷୀ, ବଲାକ (ବଗୁଳା), ଶିଶୁମାର ଓ କଚ୍ଛପ (କଚ୍ଛପ) ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 82

एतेष्वन्यतमं हत्वा द्वादशाहमभोजनम् । प्राजापत्यव्रतं कुर्याद्रेतोविण्मूत्रभोजने ॥ ८२ ॥

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏକୁ ହତ୍ୟା କଲେ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ରେତ, ବିଷ୍ଠା କିମ୍ବା ମୂତ୍ର ଭୋଜନ ହେଲେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 83

चांद्रायणत्रयं प्रोक्तं शूद्रोच्छिष्टस्य भोजने । रजस्वलां च चांडालं महापातकिनं तथा ॥ ८३ ॥

ଶୂଦ୍ରର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ (ଜୁଠା) ଭୋଜନ କଲେ ତିନି ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହିପରି ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀ, ଚାଣ୍ଡାଳ ଓ ମହାପାତକୀ ସହ ସଂସର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ।

Verse 84

सूतिकां पतितं चैव उच्छिष्टं रजकादिकम् । स्पृष्ट्वा सचैलं स्नायीत घृतं संप्राशेयत्तथा ॥ ८४ ॥

ସୂତିକା ଅବସ୍ଥାର ନାରୀ, ପତିତ, ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ କିମ୍ବା ରଜକାଦିଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ବସ୍ତ୍ରସହିତ ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଘୃତ ପ୍ରାଶନ କରିବ।

Verse 85

गायत्रीं च विशुद्धात्मा जपेदष्टशतं द्विज । एतेष्वन्यतमं स्पृष्ट्वा अज्ञानाधद्यदि भोजने ॥ ८५ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ, ବିଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତରେ ଗାୟତ୍ରୀକୁ ଅଷ୍ଟଶତ ବାର ଜପ କର। ଭୋଜନବେଳେ ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ଏମାନଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ଏହି ଜପ ହିଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ।

Verse 86

त्रिरात्रो पोषणाच्छुद्ध्ये त्पंचगव्याशनाद्विज । स्नानदानजपादौ च भोजनादौ च नारद ॥ ८६ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ, ତିନି ରାତି ଅଲ୍ପାହାର-ନିୟମରେ କିମ୍ବା ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ସେବନରେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ହେ ନାରଦ, ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ ଓ ଭୋଜନାଦି ଆଚରଣରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶୁଦ୍ଧିବିଧି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 87

एषामन्यतमस्यापि शब्दं यः श्रृणुयाद्वदेत् । उद्वमेद्धुक्तमंन्नतत्स्त्रात्वा चोपवसेत्तथा ॥ ८७ ॥

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ଗୋଟିଏର ଏକ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ କେହି ଶୁଣିଲେ କିମ୍ବା କହିଲେ, ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଭୁକ୍ତ ଅନ୍ନକୁ ବାନ୍ତି କରି ବାହାର କରିବ; ପରେ ସ୍ନାନ କରି ଉପବାସ କରିବ।

Verse 88

द्वितीयेऽह्नि घृतं प्राश्य शुद्धिमाप्नोति नारद । व्रतादिमध्ये यद्येषा श्रृणुयाद्धूनिमप्युत ॥ ८८ ॥

ହେ ନାରଦ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ଘୃତ ପ୍ରାଶନ କଲେ ଶୁଦ୍ଧି ମିଳେ। ତଦୁପରି ବ୍ରତର ଆରମ୍ଭ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ପାଠ-ଧ୍ୱନି ମାତ୍ର ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 89

अष्टोत्तरसहस्रं तु जपेद्वै वेदमातरम् । पापानामधिकं पापं द्विजदैवतनिंदनम् ॥ ८९ ॥

ବେଦମାତାଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟୋତ୍ତର-ସହସ୍ର ଜପ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଦେବତୁଲ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ନିନ୍ଦା ସମସ୍ତ ପାପଠାରୁ ମଧ୍ୟ ମହାପାପ।

Verse 90

न दृष्ट्वा निष्कृतिस्तस्य सर्वशास्त्रेषु नारद । महापातकतुल्यानि यानि प्रोक्तानि सूरिभिः ॥ ९० ॥

ହେ ନାରଦ! ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ତାହାର କୌଣସି ନିଷ୍କୃତି/ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ତେଣୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହାକୁ ମହାପାତକତୁଲ୍ୟ କହିଛନ୍ତି।

Verse 91

प्रायश्चित्तं तु तेषां च कुर्यादेवं यथाविधि । प्रायश्चित्तानि यः कुर्यान्नारायणपरायणः ॥ ९१ ॥

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ନିୟମାନୁସାରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରେ, ସେ ନାରାୟଣ-ପରାୟଣ ହୋଇ କରୁ।

Verse 92

तस्य पापानि नश्यंतिह्यन्यथा पतितो भवेत् । यस्तु रागादिनिर्मुक्तो ह्यनुतापसमन्वितः ॥ ९२ ॥

ତାହାର ପାପ ନଶିଯାଏ; ନହେଲେ ସେ ପତିତ ହେବ। କିନ୍ତୁ ଯେ ରାଗ ଆଦିରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ଅନୁତାପସହିତ, ସେଇ ସତ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 93

सर्वभूतययायुक्तो विष्णुस्मरणतत्परः । महापातकयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः ॥ ९३ ॥

ଯଦିଓ କେହି ସର୍ବଭୂତ-ଜାଲର ସଂସାରବନ୍ଧନରେ ଯୁକ୍ତ, ତଥାପି ଯେ ବିଷ୍ଣୁ-ସ୍ମରଣରେ ତତ୍ପର—ମହାପାତକଯୁକ୍ତ ହେଉ କି ସର୍ବପାତକଯୁକ୍ତ—ସେ ସ୍ମରଣଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ପାଏ।

Verse 94

विमुक्त एव पापेभ्यो ज्ञेयो विष्णुपरो यतः । नारायणमनांद्यंतं विश्वाकारमनामयम् ॥ ९४ ॥

ବିଷ୍ଣୁପରାୟଣ ଥିବାରୁ ସେଇ ପାପମୁକ୍ତ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ସେ ନାରାୟଣ ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ, ବିଶ୍ୱରୂପ ଓ ନିରାମୟ।

Verse 95

यस्तु संस्मरते मर्त्यः स मुक्तः पापकोटिभिः । स्मृतो वा पूजितो वापि ध्यातः प्रणमितोऽपि वा ॥ ९५ ॥

ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସତ୍ୟଭାବେ ସ୍ମରେ, ସେ କୋଟି କୋଟି ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—କେବଳ ସ୍ମରଣ, କିମ୍ବା ପୂଜା, କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ, କିମ୍ବା ପ୍ରଣାମ ମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 96

नाशयत्येव पापानि विष्णुर्हृद्गमनः सताम् । संपर्काद्यदि वा मोहाद्यस्तु पूजयते हरिम् ॥ ९६ ॥

ସତ୍ଜନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବିରାଜମାନ ବିଷ୍ଣୁ ନିଶ୍ଚୟ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି। ସଙ୍ଗତିରୁ କିମ୍ବା ମୋହରୁ ଯେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେହି ପୂଜା ମଧ୍ୟ ପାପନାଶିନୀ ହୁଏ।

Verse 97

सर्वपापविनिर्मुक्तः स प्रयाति हरेः पदम् । सकृत्संस्मरणाद्विष्णोर्नश्यंति क्लेशसंचयाः ॥ ९७ ॥

ସେ ସର୍ବପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ହରିଙ୍କ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏକଥର ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ଲେଶର ସଞ୍ଚୟ ନଶିଯାଏ।

Verse 98

स्वर्गादिभोगप्रात्पिस्तु तस्य विप्रानुमीयते । मानुषं दुर्लभं जन्म प्राप्यते यैर्मुनीश्वर ॥ ९८ ॥

ଏହାରୁ, ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଅନୁମାନ କରନ୍ତି ଯେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗାଦି ଭୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; କାରଣ ଏପରି ପୁଣ୍ୟୋପାୟରେ ହିଁ ଦୁର୍ଲଭ ମାନବ ଜନ୍ମ ମିଳେ।

Verse 99

तत्रापि हरिभक्तिस्तु दुर्लभा परिकीर्त्तिता । तस्मात्तडिल्लतालोलं मानुष्यं प्राप्य दुर्लभम् ॥ ९९ ॥

ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ପ୍ରାପ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ହରିଭକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ। ତେଣୁ ବିଜୁଳିଲତା ପରି ଚଞ୍ଚଳ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ମାନବଜନ୍ମ ପାଇ ଏହାକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରନି।

Verse 100

हरिं संपूजयेद्भक्त्या पशुपाशविमोचनम् । सर्वेऽन्तराया नश्यंति मनःशुद्धिश्च जायते ॥ १०० ॥

ଭକ୍ତିସହିତ ହରିଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ସେ ଜୀବକୁ ବନ୍ଧନରୂପ ପାଶରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ତେବେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ତରାୟ ନଶିଯାଏ ଏବଂ ମନଶ୍ଶୁଦ୍ଧି ଜନ୍ମେ।

Verse 101

परं मोक्षं लभेश्चैव पूजिते तु जनार्दने । धर्मार्थकामोक्षाख्याः पुरुषार्थाः सनातनाः ॥ १०१ ॥

ଜନାର୍ଦନ (ବିଷ୍ଣୁ) ପୂଜିତ ହେଲେ ନିଶ୍ଚୟ ପରମ ମୋକ୍ଷ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଏବଂ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ନାମକ ସନାତନ ପୁରୁଷାର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 102

हरिपूजापराणां तु सिध्यन्ति नात्र संशयः । पुत्रदारगृहक्षेत्रधनधान्याभिधावतीम् ॥ १०२ ॥

ହରିପୂଜାରେ ପରାୟଣ ଲୋକଙ୍କର ଅଭୀଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପୁତ୍ର, ଦାରା, ଗୃହ, କ୍ଷେତ୍ର, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ପଛେ ଧାଉଥିବା ସେଇ ଚଞ୍ଚଳ ପ୍ରୟାସ ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ।

Verse 103

लब्ध्वेमां मानुषीं वृत्तिं रेरे दर्पं तु मा कृथाः । संत्यज्य कामं क्रोधं च लोभं मोहं मदं तथा ॥ १०३ ॥

ଏହି ମାନବ ଜୀବନ ପାଇ, ହେ ନର, ଦର୍ପ କରନି। କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ମୋହ ଓ ମଦ—ଏସବୁକୁ ତ୍ୟାଗ କର।

Verse 104

परापवादं निंदां च भजध्वं भक्तितो हरिम् । व्यापारान्सकलांसत्यक्तवा पूजयध्वं जनार्दनम् ॥ १०४ ॥

ପରନିନ୍ଦା ଓ ଦୋଷଦର୍ଶନ ତ୍ୟାଗ କରି ଭକ୍ତିରେ ହରିଙ୍କୁ ଭଜ। ସମସ୍ତ ସାଂସାରିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜ।

Verse 105

निकटा एव दृश्यंते कृतांतनगरद्रुमाः । यावन्नायाति मरणं यावन्नायाति वै जरा ॥ १०५ ॥

କୃତାନ୍ତନଗର (ମୃତ୍ୟୁର ନଗର)ର ବୃକ୍ଷମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିକଟରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜରା ଆସିନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେୟ ପାଇଁ କର୍ମ କର।

Verse 106

यावन्नेन्द्रियवैकल्यं तावदेवाचर्येद्धरिम् । धीमान्नकुर्याद्विश्वासं शरीरेऽस्मिन्विनश्वरे ॥ १०६ ॥

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବୈକଳ୍ୟ ଆସିନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହରିଭକ୍ତି ଆଚରଣ କର। ଜ୍ଞାନୀ ଏହି ନଶ୍ୱର ଶରୀର ଉପରେ ଭରସା କରେନାହିଁ।

Verse 107

नित्यं सन्निहितो मृत्युः संपदत्यंतचंचला । आसन्नमरणो देहस्तस्माद्दर्प्पं विमुचत ॥ १०७ ॥

ମୃତ୍ୟୁ ସଦା ସନ୍ନିହିତ, ଏବଂ ସମ୍ପଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚଞ୍ଚଳ। ଦେହ ସଦା ଅନ୍ତକୁ ନିକଟ; ତେଣୁ ଦର୍ପ ତ୍ୟାଗ କର।

Verse 108

संयोगा विप्रयोगांताः सर्वं च क्षणभंगुरम् । एतज्ज्ञात्वा महाभाग पूजयस्व जनार्दनम् ॥ १०८ ॥

ସମସ୍ତ ସଂଯୋଗର ଅନ୍ତ ବିପ୍ରଯୋଗ, ଏବଂ ସବୁ କିଛି କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁର। ଏହା ଜାଣି, ହେ ମହାଭାଗ, ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜ କର।

Verse 109

आशया व्यथते चैव मोक्षस्त्वत्यंतदुर्लभः । भक्त्या यजति यो विष्णुं महापातकवानपि ॥ १०९ ॥

ଆଶାରେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଏ, ମୋକ୍ଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ତଥାପି ଯେ ଭକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ମହାପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କଲ୍ୟାଣ ପାଏ।

Verse 110

सोऽपि याति परं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति । सर्वतीर्थानि यज्ञाश्च सांगा वेदाश्च सत्तम ॥ ११० ॥

ସେ ମଧ୍ୟ ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ସେଠାକୁ ଯାଇଲେ ଶୋକ ନାହିଁ। ହେ ସତ୍ତମ! ତାହା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅଙ୍ଗସହିତ ବେଦମାନେ ଯେନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାନ୍ତି।

Verse 111

नारायणार्चनस्यैते कलां नार्हंति षोडशीम् । किं वै वेदैर्मखैः शास्त्रैः किंवा तीर्थनिषेवणैः ॥ १११ ॥

ନାରାୟଣାର୍ଚ୍ଚନର ପୁଣ୍ୟର ଷୋଡଶମ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ସବୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ତେବେ ତାହା ସମ୍ମୁଖରେ ବେଦ, ଯଜ୍ଞ, ଶାସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ତୀର୍ଥସେବାର କ’ଣ ଉପକାର?

Verse 112

विष्णुभक्तिविहीनानां किं तपोभिर्व्रतैरपि ॥ ११२ ॥

ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିହୀନ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ତପ ଓ ବ୍ରତ କରିଲେ ମଧ୍ୟ କ’ଣ ଫଳ? ଭକ୍ତି ହିଁ ପରମ ସିଦ୍ଧି।

Verse 113

यजंति ये विष्णुमनंतमूर्तिं निरीक्ष्य चाकारगतं वरेण्यम् । वेदांतवेद्यं भवरोगवैद्यं ते यांति मर्त्याः पदमच्युतस्य ॥ ११३ ॥

ଯେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଅନନ୍ତମୂର୍ତ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯଜନ୍ତି—ପବିତ୍ର ‘ଅ’ ଅକ୍ଷରରେ ସ୍ଥିତ ପରମ ବରେଣ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି—ବେଦାନ୍ତରେ ବେଦ୍ୟ ଓ ଭବରୋଗର ବୈଦ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସେବି, ସେମାନେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 114

अनादिमात्मानमनंतशक्तिमाधारभूतं जगतः सुरेड्यम् । ज्योतिः स्वरुपं परमच्युताख्यं स्मृत्वा समभ्येति नरः सखायम् ॥ ११४ ॥

ଯେ ଅନାଦି ଆତ୍ମା, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ, ଜଗତର ଆଧାର ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ, ଜ୍ୟୋତିଃସ୍ୱରୂପ ପରମ ‘ଅଚ୍ୟୁତ’—ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ସଖାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ପାଏ।