Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 113

Prāyaścitta for Mahāpātakas and the Sin-destroying Power of Viṣṇu-smaraṇa

Devanagari script

यजंति ये विष्णुमनंतमूर्तिं निरीक्ष्य चाकारगतं वरेण्यम् । वेदांतवेद्यं भवरोगवैद्यं ते यांति मर्त्याः पदमच्युतस्य ॥ ११३ ॥

Transliteration

yajaṃti ye viṣṇumanaṃtamūrtiṃ nirīkṣya cākāragataṃ vareṇyam | vedāṃtavedyaṃ bhavarogavaidyaṃ te yāṃti martyāḥ padamacyutasya || 113 ||

Translation

ଯେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଅନନ୍ତମୂର୍ତ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯଜନ୍ତି—ପବିତ୍ର ‘ଅ’ ଅକ୍ଷରରେ ସ୍ଥିତ ପରମ ବରେଣ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି—ବେଦାନ୍ତରେ ବେଦ୍ୟ ଓ ଭବରୋଗର ବୈଦ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସେବି, ସେମାନେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Word by Word

• यजन्ति: worship
• यजन्ति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: यज् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद — present indicative, 3rd person plural, active

• ये: who (those who)
• ये: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन — masculine, nominative plural; relative pronoun

• विष्णुम्: Vishnu
• विष्णुम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — masculine, accusative singular

• अनन्त-मूर्तिम्: (as) infinite-formed
• अनन्त-मूर्तिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनन्त (प्रातिपदिक) + मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — feminine, accusative singular; ‘of infinite forms’ (as epithet of Viṣṇu)

• निरीक्ष्य: having beheld
• निरीक्ष्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: नि-ईक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वा/ल्यबन्त (absolutive), पूर्वकाल — gerund: having beheld

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• आकार-गतम्: having assumed a form / embodied
• आकार-गतम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आकार (प्रातिपदिक) + गत (गम्-धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (वरेण्यम्) — neuter, accusative singular; past participle ‘gone into/assumed form’

• वरेण्यम्: most excellent, worthy of choice
• वरेण्यम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वरेण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (विष्णुम्) — neuter, accusative singular used adjectivally

• वेदान्त-वेद्यम्: known through Vedānta
• वेदान्त-वेद्यम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वेदान्त (प्रातिपदिक) + वेद्य (विद्-धातु, यत्-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (विष्णुम्) — neuter, accusative singular; ‘knowable through Vedānta’

• भव-रोग-वैद्यम्: healer of the disease of saṃsāra
• भव-रोग-वैद्यम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भव (प्रातिपदिक) + रोग (प्रातिपदिक) + वैद्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (विष्णुम्) — neuter, accusative singular; ‘physician for the disease of worldly existence’

• ते: they
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन — masculine, nominative plural; pronoun

• यान्ति: go/attain
• यान्ति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद — present indicative, 3rd person plural, active

• मर्त्याः: mortals
• मर्त्याः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन — masculine, nominative plural

• पदम्: state/abode
• पदम्: Karma (कर्म/गन्तव्य)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — neuter, accusative singular

• अच्युतस्य: of Acyuta (Vishnu)
• अच्युतस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अच्युत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन — masculine, genitive singular

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Vishnu
• Acyuta
• Vedanta

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches that worship combined with contemplative insight—seeing Viṣṇu as the Vedānta-known reality and as the cure for saṁsāra—leads to Acyuta’s supreme abode (mokṣa).

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti here is not only external worship (yajanti) but also inner contemplation (nirīkṣya) of Viṣṇu’s transcendent nature; such devotion, grounded in right understanding, culminates in liberation.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse points to mantra-principles and phonetic contemplation of ākāra (the ‘A’ sound), aligning with Śikṣā (Vedic phonetics) and Upaniṣadic/Vedānta interpretation of sacred syllables.