Adhyaya 171
Chapter Arc: शरतल्प पर पड़े भीष्म के समीप युधिष्ठिर का प्रश्न उठता है—इस लोक में पुरुष का परम श्रेय क्या है, किस कर्म से सुख बढ़ता है, किस उपाय से पाप-क्षय होता है? → भीष्म (वैशम्पायन के वचन से) धर्म का उत्तर ‘कर्मकाण्ड’ नहीं, ‘स्मरण-कीर्तन’ की दिशा में मोड़ते हैं—देवता, नदियाँ, पर्वत, ऋषि और राजर्षियों के नामों का विधिपूर्वक कीर्तन, स्तवन और अभिनन्दन; फिर एक-एक वर्ग की दीर्घ नामावलियाँ आरम्भ होती हैं, जिनका उद्देश्य ‘पाप-प्रमोचन’ और ‘भय-नाश’ बतलाया जाता है। → उपदेश का शिखर उस प्रतिज्ञा-स्वर में आता है कि जो मनुष्य इन पवित्र नामों का कीर्तन करता है वह ‘सर्वकिल्बिष’ से छूटता है और देवता-देवर्षि-राजर्षि उसकी ‘पुष्टि, आयु, यश और स्वर्ग’ की व्यवस्था करते हैं—नाम-कीर्तन स्वयं एक महाधर्म बनकर प्रकट होता है। → भीष्म समापन में निष्कर्ष बाँधते हैं—देवता-समूह, ब्रह्मर्षि-समूह, दिशाओं के आश्रय से उन्नति करने वाले ऋषि, तथा आदियुगीन समुदाय—इन सबका कीर्तन ‘सर्वसंकर पाप’ और ‘सर्वतो भय’ का नाशक है; युधिष्ठिर के प्रश्न का उत्तर ‘नित्यस्मरणीय’ नाम-सम्पदा में स्थिर हो जाता है। → नामावलियों का विस्तार आगे भी बहता रहने का संकेत देता है—मानो धर्म का महासागर अभी और तट दिखाएगा।
Shlokas
Verse 1
ऑपनआक्रात बछ। अड्--क्ाज पज्चषष्टर्याधेकशततमो& ध्याय: नित्यस्मरणीय देवता
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ତାପରେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଣ୍ଡବ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ନିଜ ହିତ ଆକାଂକ୍ଷା କରି, ଶରଶଯ୍ୟାରେ ଶୟିତ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପାପନାଶକ ବିଷୟ ପଚାରିଲେ।
Verse 2
युधिछिर उवाच कि श्रेय: पुरुषस्येह कि कुर्वन् सुखमेधते । विपाप्मा स भवेत् केन कि वा कल्मषनाशनम्
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ପିତାମହ! ଏହି ଲୋକରେ ପୁରୁଷର ପରମ ଶ୍ରେୟ କ’ଣ? କ’ଣ କଲେ ସେ ସୁଖରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ? କେଉଁ ସାଧନାରେ ସେ ପାପମୁକ୍ତ ହୁଏ? ଏବଂ କେଉଁ କର୍ମ ବିଶେଷତଃ କଲ୍ମଷ ନାଶକ?
Verse 3
वैशमग्पायन उवाच तस्मै शुश्रूषमाणाय भूय: शान्तनवस्तदा । दैवं वंशं यथान्यायमाचष्ट पुरुषर्षभ
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନମେଜୟ! ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ସେ ସମୟରେ ଶାନ୍ତନୁନନ୍ଦନ ଭୀଷ୍ମ ପୁନର୍ବାର, ନ୍ୟାୟ-ବିଧି ଓ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ଦେବବଂଶର ବର୍ଣ୍ଣନା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 4
भीष्म उवाच अयं दैवतवंशो वै ऋषिवंशसमन्वित: । त्रिसंध्यं पठित: पुत्र कल्मषापहर: पर:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ବତ୍ସ! ଏହା ଋଷିବଂଶସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଦେବବଂଶ। ପୁତ୍ର! ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଏହା ପାଠ କଲେ ଏହା ପରମ କଲ୍ମଷ-ନାଶକ ହୁଏ।
Verse 5
यदल्ला कुरुते पापमिन्द्रियैः पुरुषश्चरन् बुद्धिपूर्वमबुद्धिववा रात्रौ यच्चापि संध्ययो:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ମନୁଷ୍ୟ ଦିନେ ଚଳାଚଳ କରୁଥିବାବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଦ୍ୱାରା ଯେ ପାପ କରେ—ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ କିମ୍ବା ଅବୁଦ୍ଧିରେ—ଏବଂ ରାତିରେ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଯେ କରେ,
Verse 6
मुच्यते सर्वपापेभ्य: कीर्तयन् वै शुचि: सदा । नानधो न बधिर: काले कुरुते स्वस्तिमान् सदा
ଏହାକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସଦା ଶୁଚି ରହି ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। କାଳକ୍ରମେ ସେ ନ ଅନ୍ଧ ହୁଏ, ନ ବଧିର; ସଦା କଲ୍ୟାଣର ଭାଗୀ ହୁଏ।
Verse 7
तिर्यग्योनिं न गच्छेच्च नरकं संकराणि च । न च दुःखभयं तस्य मरणे स न मुहृति,वह तिर्यग्योनि और नरकमें नहीं पड़ता, संकर-योनिमें जन्म नहीं लेता, कभी दुःखसे भयभीत नहीं होता और मृत्युके समय व्याकुल नहीं होता
ଏପରି ପୁରୁଷ ନ ତିର୍ୟଗ୍ୟୋନିକୁ ଯାଏ, ନ ନରକରେ ପତିତ ହୁଏ, ନ ସଂକର କିମ୍ବା ଅଧମ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଏ। ଦୁଃଖଭୟ ତାକୁ କମ୍ପାଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁକାଳେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ କିମ୍ବା ବ୍ୟାକୁଳ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 8
देवासुरगुरुदेव: सर्वभूतनमस्कृत: । अचिन्त्यो<थाप्यनिर्देश्य: सर्वप्राणो ह्ययोनिज:
ସେ ଦେବ ଓ ଅସୁରଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଦେବ; ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କୃତ। ସେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ତଥାପି ବାଣୀରେ ଅନିର୍ଦ୍ଦେଶ୍ୟ; ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣର ପ୍ରାଣସ୍ୱରୂପ, ଏବଂ ଅୟୋନିଜ—ସ୍ୱୟଂଭୂ।
Verse 9
पितामहो जगन्नाथ: सावित्री ब्रह्मण: सती । वेदभूरथ कर्ता च विष्णुर्नारायण: प्रभु:
ପିତାମହ, ଜଗନ୍ନାଥ ବ୍ରହ୍ମା; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପତିବ୍ରତା ସତୀ ସାବିତ୍ରୀ; ଏବଂ ବେଦମୂଳ ଓ ଜଗତ୍କର୍ତ୍ତା ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ—ନାରାୟଣ।
Verse 10
उमापतिर्विरूपाक्ष: स्कन्द: सेनापतिस्तथा । विशाखो हुतभुग् वायुश्चन्द्रसूर्यों प्रभाकरी
ଉମାପତି ବିରୂପାକ୍ଷ; ଦେବସେନାପତି ସ୍କନ୍ଦ; ବିଶାଖ; ହୁତଭୁକ୍ ଅଗ୍ନି; ବାୟୁ; ଏବଂ ପ୍ରଭାକର ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 11
(देवता और ऋषि आदिके वंशकी नामावली इस प्रकार है--) सर्वभूतनमस्कृत
ଏଠାରେ ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଛି ଓ ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇନାହିଁ—ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ପିତୃଗଣ, ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ତୀର୍ଥ, ପର୍ବତ, ଦିଗ, ପୃଥିବୀ, ବୃକ୍ଷ, ଆକାଶ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହଗଣ—ସଦା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ସର୍ବଭୂତହିତରେ ନିରତ ରହୁନ୍ତୁ।
Verse 12
सौम्या गौ: सुरभियद्देवी विश्रवाश्व महानृषि: । संकल्प: सागरो गजड्जा स्रवन्त्यो5थ मरुद्गण:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏହି ପବିତ୍ର ନାମାବଳୀରେ ସୌମ୍ୟସ୍ୱଭାବା ଦେବୀ ସୁରଭି ଗାଈ, ମହର୍ଷି ବିଶ୍ରବା, ସଙ୍କଳ୍ପଶକ୍ତି, ସାଗର, ଗଙ୍ଗା ଆଦି ପ୍ରବାହମାନ ନଦୀମାନେ ଏବଂ ମରୁଦ୍ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
Verse 13
शक्र: शचीपतिर्देवो यमो धूमोर्णया सह । वरुण: सह गौर्या च सह ऋद्धया धनेश्वर:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଶଚୀପତି ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର), ଧୂମୋର୍ଣା ସହିତ ଯମ, ଗୌରୀ ସହିତ ବରୁଣ, ଋଦ୍ଧି ସହିତ ଧନେଶ୍ୱର କୁବେର; ତପଃସିଦ୍ଧ ବାଲଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ; କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ (ବ୍ୟାସ); ନାରଦ ଓ ପର୍ବତ; ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବ ବିଶ୍ୱାବସୁ, ହହା, ହୂହୂ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ (ଦେବ-ଋଷି ନାମାବଳୀରେ) ଉଲ୍ଲେଖିତ।
Verse 14
तुम्बुरुश्नित्रसेनश्व देवदूतश्न विश्रुतः । देवकन्या महाभागा दिव्याश्वाप्सरसां गणा:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ତୁମ୍ବୁରୁ, ଚିତ୍ରସେନ ଏବଂ ବିଖ୍ୟାତ ଦେବଦୂତ; ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳିନୀ ଦେବକନ୍ୟାମାନେ ଓ ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାଗଣଙ୍କ ସମୂହ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ (ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ମରଣରେ) ଗଣିତ।
Verse 15
उर्वशी मेनका रम्भा मिश्रकेशी हाुलम्बुषा । विश्वाची च घृताची च पञ्चचूडा तिलोत्तमा
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଉର୍ବଶୀ, ମେନକା, ରମ୍ଭା, ମିଶ୍ରକେଶୀ, ଅଲମ୍ବୁଷା, ବିଶ୍ୱାଚୀ, ଘୃତାଚୀ, ପଞ୍ଚଚୂଡା ଓ ତିଲୋତ୍ତମା—ଏହି ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣୀୟ।
Verse 16
आदित्या वसवो रुद्रा: साश्रिन: पितरो5डपि च । धर्म: श्रुत॑ तपो दीक्षा व्यवसाय: पितामह:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ବସୁମାନେ, ରୁଦ୍ରମାନେ, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଦ୍ୱୟ, ପିତୃମାନେ; ଏବଂ ଧର୍ମ, ଶ୍ରୁତି (ବେଦ), ତପ, ଦୀକ୍ଷା, ବ୍ୟବସାୟ (ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ) ଓ ପିତାମହ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 17
शर्वर्यों दिवसाश्चैव मारीच: कश्यपस्तथा । शुक्रो बृहस्पतिरभौंमो बुधो राहु: शनैश्षर:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“(ମୁଁ ଆହୁରି) ରାତ୍ରି ଓ ଦିନ; ମରୀଚି-ନନ୍ଦନ କଶ୍ୟପ; ଶୁକ୍ର, ବୃହସ୍ପତି, ଭୌମ/ମଙ୍ଗଳ, ବୁଧ, ରାହୁ ଏବଂ ଶନୈଶ୍ଚର—ଏମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରେ।”
Verse 18
नक्षत्राण्यृतवश्चैव मासा: पक्षा: सवत्सरा: | वैनतेया: समुद्राश्च॒ कद्रुजा: पन्नगास्तथा
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଋତୁ, ମାସ ଓ ପକ୍ଷ, ଏବଂ ସଂବତ୍ସର-ଚକ୍ର; ବିନତା-ପୁତ୍ର ଗରୁଡ ଓ ସମୁଦ୍ର; କଦ୍ରୂ-ଜ ପନ୍ନଗମାନେ—ଏ ସମସ୍ତେ ଆମକୁ ଧାରଣ କରି ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।”
Verse 19
शतद्रुश्नव विपाशा च चन्द्रभागा सरस्वती । सिंधुश्न देविका चैव प्रभासं पुष्कराणि च
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“(ମୁଁ) ଶତଦ୍ରୁ, ବିପାଶା, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ସରସ୍ୱତୀ, ସିନ୍ଧୁ, ଦେବିକା; ଏବଂ ପ୍ରଭାସ ଓ ପୁଷ୍କରର ପବିତ୍ର ସରୋବରମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ।”
Verse 20
गड्जा महानदी वेणा कावेरी नर्मदा तथा । कुलम्पुना विशल्या च करतोयाम्बुवाहिनी
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“(ମୁଁ ଆହୁରି) ଗଡ୍ଜା, ମହାନଦୀ, ବେଣା, କାବେରୀ, ନର୍ମଦା; ଏବଂ କୁଲମ୍ପୁନା, ବିଶଲ୍ୟା, କରତୋୟା, ଅମ୍ବୁବାହିନୀ—ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରେ।”
Verse 21
सरयूर्गण्डकी चैव लोहितश्न महानद: । ताम्रारुणा वेत्रवती पर्णाशा गौतमी तथा
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ସରୟୂ, ଗଣ୍ଡକୀ, ଲୋହିତ ଓ ମହାନଦ; ଏବଂ ତାମ୍ରା, ଅରୁଣା, ବେତ୍ରବତୀ, ପର୍ଣାଶା, ଗୌତମୀ—ଏମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସ୍ମରଣ କରେ।”
Verse 22
गोदावरी च वेण्या च कृष्णवेणा तथाद्रिजा । दृषद्वती च कावेरी चक्षुर्मन्दाकिनी तथा
ଗୋଦାବରୀ, ବେଣ୍ୟା, କୃଷ୍ଣବେଣା, ଅଦ୍ରିଜା, ଦୃଷଦ୍ୱତୀ, କାବେରୀ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ମନ୍ଦାକିନୀ—ଏହି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ନଦୀମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ସ୍ମରଣ କରେ।
Verse 23
प्रयागं च प्रभासं च पुण्यं नैमिषमेव च । तच्च विश्वेश्वरस्थानं यत्र तद्विमलं सर:
ମୁଁ ପ୍ରୟାଗ, ପ୍ରଭାସ, ପୁଣ୍ୟ ନୈମିଷାରଣ୍ୟ ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ନିର୍ମଳ ସରୋବର ଅଛି ସେହି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର-ସ୍ଥାନକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ।
Verse 24
पुण्यतीर्थ सुसलिलं कुरुक्षेत्रं प्रकीर्तितम् । सिंधूत्तमं तपोदानं जम्बूमार्गमथापि च
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସୁଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ଭରପୂର ପରମ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ; ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିନ୍ଧୁ, ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନର ପଥ, ଜମ୍ବୂମାର୍ଗ ମଧ୍ୟ (ସ୍ମରଣୀୟ)।
Verse 25
हिरण्वती वितस्ता च तथा प्लक्षवती नदी । वेदस्मृतिरवेंदवती मालवाथाश्ववत्यपि
ହିରଣ୍ୱତୀ, ବିତସ୍ତା ଏବଂ ପ୍ଲକ୍ଷବତୀ ନଦୀ; ବେଦସ୍ମୃତି, ଅବେନ୍ଦବତୀ, ମାଲବା ଓ ଅଶ୍ୱବତୀ ମଧ୍ୟ (ପବିତ୍ର ନାମ)।
Verse 26
भूमिभागास्तथा पुण्या गड्जाद्वारमथापि च । ऋषिकुल्यास्तथा मेध्या नद्य: सिंधुवहास्तथा
ପୃଥିବୀର କିଛି ଭୂମିଭାଗ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ; ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର ମଧ୍ୟ, ଋଷିକୁଲ୍ୟା ମଧ୍ୟ। ଏବଂ ସିନ୍ଧୁ ଦିଗକୁ ବହୁଥିବା ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ଓ ମେଧ୍ୟ।
Verse 27
चर्मण्वती नदी पुण्या कौशिकी यमुना तथा । नदी भीमरथी चैव बाहुदा च महानदी
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ପୁଣ୍ୟ ନଦୀମାନେ—ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ, କୌଶିକୀ ଓ ଯମୁନା; ଏହିପରି ଭୀମରଥୀ, ବାହୁଦା ଓ ମହାନଦୀ—(ଏଠାରେ ଦେବତା, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ-ଅପ୍ସରା, ତୀର୍ଥ, ପର୍ବତ, କାଳବିଭାଗ ଓ ବିଶ୍ୱଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ନାମାବଳୀ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଛି)—ସମସ୍ତେ ପୂଜ୍ୟ ଓ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନିତ। ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ନାମ ନେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ମଙ୍ଗଳମୟ ଋତ-ଧର୍ମର କ୍ରମ ସହିତ ନିଜକୁ ଯୋଡ଼େ; ନାମୋଚ୍ଚାରିତ ଓ ଅନୁଚ୍ଚାରିତ—ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟଶକ୍ତି ଆମକୁ ସର୍ବଦା ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 28
माहेन्द्रवाणी त्रिविदा नीलिका च सरस्वती । नन्दा चापरनन्दा च तथा तीर्थमहाह्द:
ଭୀଷ୍ମ ଆଉ କହିଲେ—ମାହେନ୍ଦ୍ରବାଣୀ, ତ୍ରିଦିବା, ନୀଳିକା ଓ ସରସ୍ୱତୀ; ନନ୍ଦା ଓ ଅପରନନ୍ଦା; ଏବଂ ତୀର୍ଥସ୍ୱରୂପ ମହାହ୍ରଦ—(ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବ, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ-ଅପ୍ସରା, ଗ୍ରହ-ନକ୍ଷତ୍ର, କାଳବିଭାଗ, ନଦୀ, ତୀର୍ଥ ଓ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ନାମାବଳୀ ଆହ୍ୱାନିତ ହୁଏ)। ଏହି ସ୍ମରଣ ଓ ପୂଜା ପାପନାଶକ ଓ ରକ୍ଷାକାରୀ; ନାମୋଚ୍ଚାରିତ ଓ ଅନୁଚ୍ଚାରିତ—ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟଶକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଆମେ କ୍ଷେମ ପାଉ।
Verse 29
गयाथ फल्गुतीर्थ च धर्मारिण्यं सुरैर्वृतम् । तथा देवनदी पुण्या सरकश्न ब्रह्मनिर्मितम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଗୟା ଓ ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥ; ଦେବତାମାନଙ୍କରେ ଘେରା ପବିତ୍ର ଧର୍ମାରଣ୍ୟ; ପୁଣ୍ୟ ଦେବନଦୀ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାନିର୍ମିତ ସେଇ କଲ୍ୟାଣମୟ ସରୋବର—ଯାହା ତ୍ରିଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ, ପବିତ୍ର ଓ ସର୍ବପାପହର। (ଏହା ପରେ ଦେବ-ଋଷ୍ୟାଦିଙ୍କ ନାମାବଳୀ ଚାଲିଥାଏ।) ନାମୋଚ୍ଚାରିତ ଓ ଅନୁଚ୍ଚାରିତ—ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆମକୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 30
पुण्यं त्रिलोकविख्यातं सर्वपापहरं शिवम् | हिमवानू् पर्वतश्चैव दिव्यौषधिसमन्वित:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ତ୍ରିଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ, ପୁଣ୍ୟ, ସର୍ବପାପହର ଓ କଲ୍ୟାଣସ୍ୱରୂପ ‘ଶିବ’ଙ୍କ ସ୍ମରଣ ହେଉ; ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଔଷଧିରେ ସମୃଦ୍ଧ ହିମବାନ ପର୍ବତଙ୍କର ମଧ୍ୟ। ଏହି ସ୍ମରଣ ଓ ବନ୍ଦନ ଧର୍ମାଶ୍ରିତ ମଙ୍ଗଳ—ଯାହା ଶୁଦ୍ଧି ଦିଏ, ରକ୍ଷା କରେ, ପାପ-ତାପ ନାଶ କରେ।
Verse 31
विन्ध्यो धातुविचित्राड्रस्तीर्थवानौषधान्वित: । मेरुम॑हेन्द्रो मलय: श्वेतश्न॒ रजतावृत:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁରେ ବିଚିତ୍ର ଭାବେ ଶୋଭିତ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ—ତୀର୍ଥସମୃଦ୍ଧ ଓ ଔଷଧିସମ୍ପନ୍ନ; ଏବଂ ମେରୁ, ମହେନ୍ଦ୍ର, ମଲୟ, ରଜତାବୃତ ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତ—ଏ ସମସ୍ତେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ପର୍ବତ ଓ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମର ସ୍ଥିର ଆଧାର ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି, ଯେପରି ସେଇ ସ୍ମରଣ ହିଁ କବଚ ହୋଇଯାଉ।
Verse 32
शूड़वान् मन्दरो नीलो निषधो दर्दुरस्तथा । चित्रकूटोडजनाभश्न पर्वतो गन्धमादन:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— “ଶୂଡ଼ବାନ, ମନ୍ଦର, ନୀଳ, ନିଷଧ, ଦର୍ଦୁର; ଏବଂ ଚିତ୍ରକୂଟ, ଅଜନାଭ, ଗନ୍ଧମାଦନ—ଏହି ପବିତ୍ର ପର୍ବତମାନେ (ରକ୍ଷା ପାଇଁ) ସ୍ମରଣୀୟ।” ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନାମୋଚ୍ଚାରଣ ଓ ସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମାଶ୍ରୟରେ କଳ୍ୟାଣ-ରକ୍ଷା ପ୍ରାର୍ଥିତ ହୁଏ।
Verse 33
पुण्य: सोमगिरिश्वैव तथैवान्ये महीधरा: । दिशश्न विदिशश्रैव क्षिति: सर्वे महीरुहा:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— “ପୁଣ୍ୟ ସୋମଗିରି ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପର୍ବତ; ଦିଗ ଓ ବିଦିଗ; ପୃଥିବୀ ଏବଂ ତା’ଉପରେ ଉଗୁଥିବା ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷ—ଏମାନେ ସଦା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।”
Verse 34
विश्वेदेवा नभश्नैव नक्षत्राणि ग्रहास्तथा । पान्तु नः सततं देवा: कीर्तिता$कीर्तिता मया
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— “ବିଶ୍ୱେଦେବ, ଆକାଶ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହମାନେ—ଏମାନେ ସଦା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ମୁଁ ଯାହାଙ୍କ ନାମ କହିଛି ଓ ଯାହାଙ୍କ ନାମ କହିନାହିଁ—ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିରନ୍ତର ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।”
Verse 35
कीर्तयानो नरो होतान् मुच्यते सर्वकिल्बिषै: । स्तुवंश्व प्रतिनन्दंश्व मुच्यते सर्वतो भयात्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ହୋତାମାନଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏବଂ ଯେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ଆନନ୍ଦରେ ଅନୁମୋଦନ କରେ, ସେ ସବୁଦିଗର ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 36
देवतानन्तरं विप्रांस्तप:सिद्धांस्तपो5धिकान्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ—ଯେମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ତପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
Verse 37
यवक्रीतो<थ रैभ्यश्षु कक्षीवानौशिजस्तथा,यवक्रीत, रैभ्य, कक्षीवान, औशिज, भृगु, अंगिरा, कण्व, प्रभावशाली मेधातिथि और सर्वगुणसम्पन्न बरहि--ये पूर्व दिशामें रहते हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯବକ୍ରୀତ, ରୈଭ୍ୟ, ଉଶିଜପୁତ୍ର କକ୍ଷୀବାନ, ଏବଂ ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, କଣ୍ୱ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମେଧାତିଥି ଓ ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ବର୍ହି—ଏହି ପୂଜ୍ୟ ଋଷିମାନେ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବସନ୍ତି।
Verse 38
भग्वज्धिरास्तथा कण्वो मेधातिथिरथ प्रभु: । बहीं च गुणसम्पन्न: प्राचीं दिशमुपाश्रिता:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଭଗ୍ୱଜ୍ଧିରା, କଣ୍ୱ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମେଧାତିଥି ଓ ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ବର୍ହୀ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ବସନ୍ତି।
Verse 39
भद्रां दिशं महाभागा उल्मुचु: प्रमुचुस्तथा । मुमुचुश्न महाभागः स्वस्त्यात्रेयश्व॒ वीर्यवान्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଶୁଭ ଦିଗରେ ଏହି ମହାଭାଗ ଋଷିମାନେ ବସନ୍ତି: ଉଲ୍ମୁଚୁ, ପ୍ରମୁଚୁ, ମହାଭାଗ ମୁମୁଚୁ, ବୀର୍ୟବାନ୍ ସ୍ୱସ୍ତ୍ୟାତ୍ରେୟ, ଅତ୍ରିଙ୍କ ଧର୍ମାତ୍ମ ପୁତ୍ର, ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ସାରସ୍ୱତ।
Verse 40
मित्रावरुणयो: पुत्रस्तथागस्त्य: प्रतापवान् । दृढायुश्चोर्ध्वबाहुश्च विश्वुतावृषिसत्तमौ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୃଢାୟୁ ଓ ଊର୍ଧ୍ୱବାହୁ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣୀୟ।
Verse 41
पश्चिमां दिशमश्रित्य य एधन्ते निबोध तान् । उषड्जू: सह सोदर्य: परिव्याधश्व वीर्यवान्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏବେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଯେମାନେ ଉନ୍ନତି କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଜାଣ: ନିଜ ସହୋଦର ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ଉଷଡ୍ଜୂ, ଏବଂ ବୀର୍ୟବାନ୍ ପରିବ୍ୟାଧ।
Verse 42
ऋषिर्दीर्घतमाश्चैव गौतम: काश्यपस्तथा । एकत्र द्वितश्वैव त्रितश्वैव महानृषि:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଦୀର୍ଘତମା, ଗୌତମ ଓ କାଶ୍ୟପ ଏହି ଋଷିମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ଏବଂ ମହର୍ଷି ଏକତ୍ର, ଦ୍ୱିତାଶ୍ୱ, ତ୍ରିତାଶ୍ୱ ମଧ୍ୟ।
Verse 43
उत्तरां दिशमश्रित्य य एधन्ते निबोध तान्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ବୃଦ୍ଧି ଓ ମହିମା ପାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଶୁଣ—ଋଷି ଉଗ୍ରଶ୍ରବା ଏବଂ ଭାର୍ଗବ ଚ୍ୟବନ।
Verse 44
अन्रिर्वसिष्ठ: शक्तिश्च पाराशर्यश्न वीर्यवान् । विश्वामित्रो भरद्वाजो जमदग्निस्तथैव च
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଅଗ୍ନି, ଋଷି ବସିଷ୍ଠ, ଶକ୍ତି, ଏବଂ ପରାଶରପୁତ୍ର ବୀର୍ୟବାନ୍ ବ୍ୟାସ; ତଥା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଭରଦ୍ୱାଜ ଓ ଜମଦଗ୍ନି ମଧ୍ୟ।
Verse 45
ऋचीकपुत्रो रामश्न ऋषिरौद्दालकिस्तथा । श्वेतकेतु: कोहलश्न विपुलो देवलस्तथा
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଋଚୀକପୁତ୍ର ରାମ, ଏବଂ ଋଷି ଔଦ୍ଦାଲକି; ତଥା ଶ୍ୱେତକେତୁ, କୋହଲ, ବିପୁଳ ଓ ଦେବଳ ମଧ୍ୟ।
Verse 46
देवशर्मा च धौम्यश्न हस्तिकाश्यप एव च । लोमशो नाचिकेतश्न लोमहर्षण एव च
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଦେବଶର୍ମା, ଧୌମ୍ୟ, ହସ୍ତିକାଶ୍ୟପ; ଲୋମଶ, ନାଚିକେତ ଏବଂ ଲୋମହର୍ଷଣ ମଧ୍ୟ।
Verse 47
एष वै समवायश्च ऋषिदेवसमन्वित:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ପବିତ୍ର ସମବାୟ; ଋଷି ଓ ଦେବଗଣଙ୍କ ସହିତ ସମନ୍ୱିତ ମଙ୍ଗଳମୟ ସଭା ଅଟେ।
Verse 48
नृगो ययातिर्नहुषो यदुः पूरुश्च॒ वीर्यवान्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏବେ ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ନାମ ଶୁଣ—ରାଜା ନୃଗ, ଯୟାତି, ନହୁଷ, ଯଦୁ, ପରାକ୍ରମୀ ପୂରୁ; ଧୁନ୍ଧୁମାର ଓ ଦିଲୀପ; ପ୍ରତାପୀ ସଗର; କୃଶାଶ୍ୱ, ଯୌବନାଶ୍ୱ, ଚିତ୍ରାଶ୍ୱ ଓ ସତ୍ୟବାନ; ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ମହାଯଶସ୍ବୀ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ଭରତ; ପବନ, ଜନକ ଓ ରାଜା ଦୃଷ୍ଟରଥ; ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଘୁ ଓ ରାଜା ଦଶରଥ; ରାକ୍ଷସହନ୍ତା ବୀରବର ଶ୍ରୀରାମ; ଶଶବିନ୍ଦୁ ଓ ଭଗୀରଥ; ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ମରୁତ୍ତ, ରାଜା ଦୃଢରଥ, ମହୋଦର୍ୟ, ଅଲର୍କ; ଐଲ (ପୁରୂରବା); ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ କରନ୍ଧମ; ରାଜା କଧ୍ମୋର; ଦକ୍ଷ, ଅମ୍ବରୀଷ, କୁକୁର; ମହାଯଶସ୍ବୀ ରୈବତ; କୁରୁ, ସଂବରଣ; ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ମାନ୍ଧାତା; ରାଜର୍ଷି ମୁଚୁକୁନ୍ଦ; ଗଙ୍ଗାଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ଜହ୍ନୁ; ଆଦିରାଜ ବେନନନ୍ଦନ ପୃଥୁ; ସର୍ବପ୍ରିୟ ମିତ୍ରଭାନୁ; ରାଜା ତ୍ରସହସ୍ୟୁ; ରାଜର୍ଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ୱେତ; ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହାଭିଷ; ରାଜା ନିମି; ଅଷ୍ଟକ, ଆୟୁ; ରାଜର୍ଷି କ୍ଷୁପ; ରାଜା କକ୍ଷେୟୁ; ପ୍ରତର୍ଦନ; ଦିବୋଦାସ; କୋସଳନାଥ ସୁଦାସ; ରାଜର୍ଷି ନଲ; ପ୍ରଜାପତି ମନୁ; ହବିଧ୍ର, ପୃଷଧ୍ର; ପ୍ରତୀପ, ଶାନ୍ତନୁ; ଅଜ, ପ୍ରାଚୀନବର୍ହି; ମହାଯଶସ୍ବୀ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ; ରାଜା ଅନରଣ୍ୟ; ଜାନୁଜଂଘ; ରାଜର୍ଷି କକ୍ଷସେନ—ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯେମାନେ ପୁରାଣରେ ପୁନଃପୁନଃ କୀର୍ତ୍ତିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ରାଜା ସ୍ମରଣୀୟ। ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ସ୍ନାନାଦିରେ ଶୁଚି ହୋଇ ପ୍ରାତଃକାଳ ଓ ସାୟଂକାଳ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ପାଠ କରେ, ସେ ଧର୍ମଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ।
Verse 49
धुन्धुमारों दिलीपश्च सगरश्न प्रतापवान् । कृशाश्वो यौवनाश्रश्व चित्राश्वः सत्यवांस्तथा
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଧୁନ୍ଧୁମାର ଓ ଦିଲୀପ; ପ୍ରତାପୀ ସଗର; କୃଶାଶ୍ୱ ଓ ଯୌବନାଶ୍ୱ; ଏବଂ ଚିତ୍ରାଶ୍ୱ ଓ ସତ୍ୟବାନ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜର୍ଷି।
Verse 50
दुष्यन्तो भरतश्वैव चक्रवर्ती महायशा: । पवनो जनकश्चैव तथा दृष्टरथो नृप:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଓ ଭରତ—ମହାଯଶସ୍ବୀ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ; ଏବଂ ପବନ, ଜନକ, ତଥା ରାଜା ଦୃଷ୍ଟରଥ।
Verse 51
रघुर्नरवरश्वैव तथा दशरथो नृप: । रामो राक्षसहा वीर: शशबिन्दुर्भगीरथ:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଘୁ; ତଥା ରାଜା ଦଶରଥ; ରାକ୍ଷସହନ୍ତା ବୀର ରାମ; ଏବଂ ଶଶବିନ୍ଦୁ ଓ ଭଗୀରଥ।
Verse 52
हरिश्वन्द्रो मरुत्तश्न तथा दृढरथो नृप:ः । महोदर्यो हालर्कश्न॒ ऐलश्वैव नराधिप:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏହି ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ—ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ମରୁତ୍ତ ଏବଂ ଦୃଢରଥ ନାମକ ଅଚଳ ରଥଯୋଧା ନୃପ; ମହୋଦର୍ୟ, ହାଲର୍କ ଓ ନରାଧିପ ଐଲ (ପୁରୂରବା) ମଧ୍ୟ।
Verse 53
करन्धमो नरश्रेष्ठ: कथध्मोरक्ष नराधिप: । दक्षो5म्बरीष: कुकुरो रैवतश्न महायशा:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—(ଆହୁରି) ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ନାମ ଶୁଣ—ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ କରନ୍ଧମ, ନରାଧିପ କଧ୍ମୋର; ଦକ୍ଷ, ଅମ୍ବରୀଷ, କୁକୁର ଏବଂ ମହାଯଶସ୍ବୀ ରୈବତ।
Verse 54
कुरु: संवरणश्वैव मान्धाता सत्यविक्रम: । मुचुकुन्दश्न राजर्षिजह्लुर्जाह्नविसेवित:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—(ସ୍ମରଣ କର) କୁରୁ ଓ ସଂବରଣ; ସତ୍ୟବିକ୍ରମୀ ମାନ୍ଧାତା; ରାଜର୍ଷି ମୁଚୁକୁନ୍ଦ; ଏବଂ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ଯାହାଙ୍କୁ ସେବା କରିଥିଲା ସେ ଜହ୍ନୁ।
Verse 55
आदिराज: पृथुर्वैन्यो मित्रभानु: प्रियड्कर: । त्रसद्स्युस्तथा राजा श्वेतो राजर्षिसत्तम:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—(ଏବେ ଆହୁରି) ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ନାମ ଶୁଣ—ବେନପୁତ୍ର ଆଦିରାଜ ପୃଥୁ; ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ହିତକାରୀ ମିତ୍ରଭାନୁ; ରାଜା ତ୍ରସଦ୍ସ୍ୟୁ; ଏବଂ ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ୱେତ।
Verse 56
महाभिषश्न विख्यातो निमिराजा तथाष्टक: । आयु: क्षुपश्च राजर्षि: कक्षेयुश्न नराधिप:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ବିଖ୍ୟାତ ମହାଭିଷ, ରାଜା ନିମି ଓ ଅଷ୍ଟକ; ଏହିପରି ଆୟୁ, ରାଜର୍ଷି କ୍ଷୁପ ଏବଂ ନରାଧିପ କକ୍ଷେୟୁ।
Verse 57
प्रतर्दनो दिवोदास: सुदास: कोसलेश्वर: । ऐलो नलश्न राजर्षिमिनुश्चैव प्रजापति:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ଏବେ ଏହି ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ନାମ ଆଉ ଶୁଣ—ପ୍ରତର୍ଦନ, ଦିବୋଦାସ, କୋସଳାଧିପତି ସୁଦାସ, ଐଲ (ପୁରୂରବା), ରାଜର୍ଷି ନଳ ଏବଂ ପ୍ରଜାପତି ମନୁ। ଏମାନେ ଓ ପୁରାଣରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ରାଜାମାନେ ସ୍ମରଣୀୟ। ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ସ୍ନାନଦ୍ୱାରା ଶୁଚି ହୋଇ ପ୍ରାତଃକାଳ ଓ ସାୟଂକାଳ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ପାଠ କରେ, ସେ ଧର୍ମଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ।”
Verse 58
हविध्रश्न पृषध्रश्न प्रतीप: शान्तनुस्तथा । अज: प्राचीनबर्हिश्व तथेक्ष्वाकुर्महायशा:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ଏବେ ସେହି ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ନାମ ଆଉ ଶୁଣ—ହବିଧ୍ରଶ୍ନ, ପୃଷଧ୍ରଶ୍ନ, ପ୍ରତୀପ ଓ ଶାନ୍ତନୁ; ତଥା ଅଜ, ପ୍ରାଚୀନବର୍ହି ଏବଂ ମହାୟଶସ୍ବୀ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ।”
Verse 59
अनरण्यो नरपतिर्जानुजंघस्तथैव च । कक्षसेनश्व राजर्षियें चान्ये चानुकीर्तिता:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“(ସ୍ମରଣୀୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ) ନରପତି ଅନରଣ୍ୟ, ତଥା ଜାନୁଜଂଘ; ଏବଂ ରାଜର୍ଷି କକ୍ଷସେନ—ଏହିପରି ପରମ୍ପରାରେ ଅନୁକୀର୍ତ୍ତିତ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ।”
Verse 60
कल्यमुत्थाय यो नित्य॑ संध्ये द्वेडस्तमयोदये । पठेच्छुचिरनावृत्त: स धर्मफलभाग् भवेत्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଶୁଚି ଓ ନିର୍ମଳ ହୋଇ, ଉଦୟସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଅସ୍ତସନ୍ଧ୍ୟା—ଏହି ଦୁଇ ସନ୍ଧିକାଳରେ (ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ) ପାଠ କରେ, ସେ ଧର୍ମଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ।”
Verse 61
देवा देवर्षयश्लैव स्तुता राजर्षयस्तथा । पुष्टिमायुर्यश: स्वर्ग विधास्यन्ति ममेश्वरा:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ଦେବ, ଦେବର୍ଷି ଏବଂ ରାଜର୍ଷିମାନେ—ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି କରାଗଲେ, ଈଶ୍ୱରସ୍ୱରୂପ ସେମାନେ ମୋତେ ପୁଷ୍ଟି, ଆୟୁ, ଯଶ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରାପ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିବେ।”
Verse 62
मा विघ्नं॑ मा च मे पापं मा च मे परिपन्थिन: । ध्रुवो जयो मे नित्य: स्यात् परत्र च शुभा गति:
ଏମାନଙ୍କ ସ୍ମରଣରେ ମୋ ଉପରେ କୌଣସି ବିଘ୍ନର ଆକ୍ରମଣ ନ ହେଉ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ପାପ ନ ଘଟୁ, ଏବଂ ଚୋର-ଡକାତଙ୍କ ଜୋର ମୋ ଉପରେ ନ ଚାଲୁ। ଏହି ଲୋକରେ ମୋତେ ସଦା ସ୍ଥିର ବିଜୟ ମିଳୁ ଏବଂ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଗତି ମିଳୁ।
Verse 164
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें धर्मकी प्रशंशाविषयक एक सौ चौंसठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବାନ୍ତର୍ଗତ ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ ଧର୍ମ-ପ୍ରଶଂସାବିଷୟକ ଏକଶ ଚଉଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 165
इति श्रीमहा भारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि वंशानुकीर्तनं नाम पज्चषष्ट्यधिकशततमो<ध्याय:
ଇତି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବାନ୍ତର୍ଗତ ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ ‘ବଂଶାନୁକୀର୍ତ୍ତନ’ ନାମକ ଏକଶ ପଞ୍ଚଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
Verse 363
कीर्तितान् कीर्तयिष्यामि सर्वपापप्रमोचनान् । देवताओंके अनन्तर समस्त पापोंसे मुक्त करनेवाले तपस्यामें बढ़े-चढ़े तपःसिद्ध ब्रह्मर्षियोंके प्र्यात नाम बतलाता हूँ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ସେହି କୀର୍ତ୍ତିତ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବି, ଯେଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବପାପ-ପ୍ରମୋଚକ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରେ, ତପସ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ତପଃସିଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନାମ ମୁଁ କହୁଛି—ଯେଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କରେ।
Verse 426
अत्रे: पुत्रश्न धर्मात्मा तथा सारस्वत: प्रभु: । उल्मुचु
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ନିବାସ କରୁଥିବା ମହାଭାଗ ଋଷିମାନେ ହେଲେ: ଅତ୍ରିଙ୍କ ଧର୍ମାତ୍ମ ପୁତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ସାରସ୍ୱତ; ଉଲ୍ମୁଚୁ, ପ୍ରମୁଚୁ, ମହାଭାଗ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୁମୁଚୁ; ଶକ୍ତିମାନ୍ ସ୍ୱସ୍ତ୍ୟାତ୍ରେୟ; ମିତ୍ର-ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାପ୍ରତାପୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟ; ଏବଂ ପରମପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୃଢାୟୁ ଓ ଊର୍ଧ୍ୱବାହୁ। ଏହି ସମସ୍ତେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବସନ୍ତି। ଏବେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ରହି ସଦା ଅଭ୍ୟୁଦୟ—ମଙ୍ଗଳ ଉନ୍ନତି—ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଥିବା ଋଷିମାନଙ୍କ ନାମ ଶୁଣ: ସହୋଦର ଭ୍ରାତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଉଷଙ୍ଗୁ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପରିବ୍ୟାଧ; ଦୀର୍ଘତମା; ଋଷି ଗୌତମ; କାଶ୍ୟପ; ଏକତ ଓ ଦ୍ୱିତ; ମହର୍ଷି ତ୍ରିତ; ଅତ୍ରିଙ୍କ ଧର୍ମାତ୍ମ ପୁତ୍ର ଦୁର୍ବାସା; ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସାରସ୍ୱତ।
Verse 463
ऋषिरुग्रश्नवाश्वैव भार्गवश्ष्यवनस्तथा । अब जो उत्तर दिशाका आश्रय लेकर अपनी उन्नति करते हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେ ଋଷିମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଆତ୍ମିକ ଉନ୍ନତି ପାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଶୁଣ—ଅତ୍ରି, ବସିଷ୍ଠ, ଶକ୍ତି, ପରାଶରନନ୍ଦନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟାସ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଭରଦ୍ୱାଜ, ଋଚୀକପୁତ୍ର ଜମଦଗ୍ନି, ପରଶୁରାମ, ଉଦ୍ଦାଳକପୁତ୍ର ଶ୍ୱେତକେତୁ, କୋହଳ, ବିପୁଳ, ଦେବଳ, ଦେବଶର୍ମା, ଧୌମ୍ୟ, ହସ୍ତିକାଶ୍ୟପ, ଲୋମଶ, ନାଚିକେତ, ଲୋମହର୍ଷଣ, ଉଗ୍ରଶ୍ରବା ଋଷି ଏବଂ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ ଚ୍ୟବନ।
Verse 473
आटद्य: प्रकीर्तितो राजन् सर्वपापप्रमोचन: । राजन! यह आदियमें होनेवाले देवता और ऋषियोंका मुख्य समुदाय अपने नामका कीर्तन करनेपर मनुष्यको सब पापोंसे मुक्त करता है
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ, ଆଟଦ୍ୟ ସର୍ବପାପପ୍ରମୋଚକ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ। ଆଦିୟୁଗରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ସମୁଦାୟ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା କହେ—ତାଙ୍କର ନାମକୀର୍ତ୍ତନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 3536
सर्वसंकरपापेभ्यो देवतास्तवनन्दक: । जो मनुष्य उपर्युक्त देवता आदिका कीर्तन
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଉପରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଦେବତାମାନଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନ, ସ୍ତବନ ଓ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ଅଭିନନ୍ଦନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ଓ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ପୁରୁଷ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଂକର ପାପରୁ ଛୁଟିଯାଏ।