Adhyaya 156
Chapter Arc: युधिष्ठिर का प्रश्न उठता है—यात्रा, गृहप्रवेश, कर्मारम्भ, देवयज्ञ और श्राद्ध जैसे अवसरों पर कौन-सा जप ‘कर्मसाधन’ बनकर शान्ति, पुष्टि, रक्षा और भय-निवारण कर सकता है। → भीष्म उत्तर को एक ही मन्त्र में नहीं बाँधते; वे नाम-स्मरण की विशाल परम्परा खोलते हैं—देवताओं, सप्तर्षियों, ध्रुव, अश्विनीकुमारों, रुद्र-गणों, विनायक-गणेश, तथा राजर्षि पृथु आदि के कीर्तन का क्रम, और बताते हैं कि किस प्रकार यह स्मरण दिशाओं में अधिष्ठित ऋषियों तक फैलकर लोक-कल्याण का साधन बनता है। → भीष्म ‘नाममाला’ के प्रत्यक्ष फल का घोष करते हैं—क्षेत्र में पढ़ने से सस्य-प्ररोह, मार्ग में पढ़ने से क्षेम-यात्रा, ग्रामान्तर में भी सुरक्षा; और नित्य देव-सप्तर्षि-ध्रुव-स्मरण से कष्ट-निवारण तथा अशुभ से मुक्ति—यहीं अध्याय का प्रभाव-शिखर आता है। → अध्याय एक सार्वभौम निष्कर्ष पर टिकता है—समस्त पूज्य नामों का प्रयत्नपूर्वक कीर्तन करने वाला पापों से छूटता है और धर्म-अर्थ-काम की सिद्धि पाता है; जप को ‘जीवन-व्यवहार’ के हर संस्कार में प्रतिष्ठित कर दिया जाता है।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल १४४ श्लोक हैं) ऑपन--माज छा | जि पजञज्चाशर्दाधिकशततमोब् ध्याय: जपनेयोग्य मन्त्र और सबेरे-शाम कीर्तन करनेयोग्य देवता
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ପିତାମହ! ଆପଣ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଓ ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ରବିଶାରଦ। ତେଣୁ ମୁଁ ପଚାରୁଛି—ପ୍ରତିଦିନ କେଉଁ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ସ୍ତୋତ୍ର ଜପ କଲେ, ନିତ୍ୟ ଜପକାରୀକୁ, ଧର୍ମର ମହାନ୍ ଫଳ ମିଳେ?
Verse 2
प्रस्थाने वा प्रवेशे वा प्रवृत्ते वापि कर्मणि । दैवे वा श्राद्धकाले वा कि जप्यं कर्मसाधनम्
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ଯାତ୍ରାକାଳେ, ଗୃହପ୍ରବେଶେ, କିମ୍ବା କୌଣସି କର୍ମ ଆରମ୍ଭ ସମୟରେ; ଦେବଯଜ୍ଞରେ କିମ୍ବା ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳେ—କର୍ମସିଦ୍ଧି ପାଇଁ କେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ?
Verse 3
शान्तिकं पौष्टिक॑ रक्षा शत्रुघ्न भयनाशनम् | जप्यं यद् ब्रह्म॒समितं तद् भवान् वक्तुमहति
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ଶାନ୍ତି, ପୁଷ୍ଟି, ରକ୍ଷା, ଶତ୍ରୁନାଶ ଓ ଭୟନିବାରଣ କରୁଥିବା, ବେଦସମାନ ମାନ୍ୟ ଯେଉଁ ଜପ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର—ଦୟାକରି ଆପଣ ତାହା କହନ୍ତୁ।
Verse 4
भीष्म उवाच व्यासप्रोक्तमिमं मन्त्र शुणुष्वैकमना नृप । सावितन्र्या विहित॑ दिव्यं सद्य: पापविमोचनम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦିଷ୍ଟ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଟି ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଶୁଣ। ଏହା ସାବିତ୍ରୀଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦିବ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର; ଏହା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପାପମୋଚନ କରେ।
Verse 5
शृणु मन्त्रविधिं कृत्स्नं प्रोच्यमानं मयानघ । य॑ श्रुत्वा पाण्डवश्रेष्ठ सर्वपापै: प्रमुच्यते
ହେ ଅନଘ! ହେ ପାଣ୍ଡବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧି ମୁଁ କହୁଛି—ଶୁଣ। ଏହା ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 6
रात्रावहनि धर्मज्ञ जपन् पापैर्न लिप्यते । तत् ते5हं सम्प्रवक्ष्यामि शूणुष्वैकमना नूप
ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ନରେଶ୍ୱର! ଯେ ରାତି-ଦିନ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ, ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ସେହି ମନ୍ତ୍ରଟି ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି—ହେ ରାଜନ, ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଶୁଣ।
Verse 7
आयुष्मान् भवते चैव यं श्रुत्वा पार्थिवात्मज । पुरुषस्तु सुसिद्धार्थ: प्रेत्य चेह च मोदते
ହେ ରାଜକୁମାର! ଯେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଶୁଣେ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ ଏବଂ ତାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ସେ ଇହଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଓ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ କରେ।
Verse 8
सेवितं सततं राजन पुरा राजर्षिसत्तमै: । क्षत्रधर्मपरैर्नित्यं सत्यव्रतपरायणै:
ହେ ରାଜନ! ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମରେ ନିତ୍ୟ ନିଷ୍ଠାବାନ ଏବଂ ସତ୍ୟବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜର୍ଷିମାନେ ଏହି (ମନ୍ତ୍ର/ଅନୁଷ୍ଠାନ) କୁ ସଦା ସେବନ କରୁଥିଲେ; ଏହାକୁ ନିରନ୍ତର ଜପ କରୁଥିଲେ।
Verse 9
इदमाद्विकमव्यग्रं कुर्वद्धिर्नियतैः सदा । नृपैर्भरतशार्टूल प्राप्यते श्रीरनुत्तमा
ହେ ଭରତଶାର୍ଦ୍ଦୂଲ! ଯେ ରାଜାମାନେ ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ବଶରେ ରଖି, ନିତ୍ୟ ଅବ୍ୟଗ୍ର ଓ ଶାନ୍ତଚିତ୍ତରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନୁତ୍ତମ ଶ୍ରୀ ଓ ପରମ ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
Verse 10
नमो वसिष्ठाय महाव्रताय पराशरं वेदनिधि नमस्ये । नमो>स्त्वनन्ताय महोरगाय नमोस्तु सिद्धेभ्य इहाक्षयेभ्य:
ମହାବ୍ରତଧାରୀ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ବେଦନିଧି ପରାଶରଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ। ମହୋରଗ-ସ୍ୱରୂପ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅକ୍ଷୟ ସିଦ୍ଧଗଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 11
(यह मन्त्र इस प्रकार है--) महान् व्रतधारी वसिष्ठको नमस्कार है
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଏପରି ଜପ କରାଯାଏ—ମହାବ୍ରତଧାରୀ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ବେଦନିଧି ପରାଶରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ବିଶାଳ ମହୋରଗ-ସ୍ୱରୂପ ଅନନ୍ତ (ଶେଷ)ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅକ୍ଷୟ ସିଦ୍ଧଗଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଋଷିବୃନ୍ଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଏବଂ ପରାତ୍ପର, ଦେବାଧିଦେବ, ବରଦାତା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସହସ୍ରମସ୍ତକ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ଓ ସହସ୍ରନାମଧାରୀ ଭଗବାନ୍ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 12
अजैकपादहिर्बु धन्य: पिनाकी चापराजित: । ऋतश्न पितृरूपश्च त्रयम्बकश्न महेश्वर:
ଅଜୈକପାଦ, ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ, ଧନ୍ୟ, ପିନାକୀ, ଅପରାଜିତ, ଋତଶ୍ନ, ପିତୃରୂପ, ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ ଓ ମହେଶ୍ୱର—ଏମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ବିଖ୍ୟାତ ରୂପ।
Verse 13
नमो<स्त्वृषिभ्य: परमं परेषां देवेषु देवं वरदं वराणाम् सहस्रशीर्षाय नम: शिवाय सहस्ननामाय जनार्दनाय
ପରମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ, ବରଦାତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବରଦାତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସହସ୍ରମସ୍ତକ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସହସ୍ରନାମଧାରୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବୃଷାକପି, ଶମ୍ଭୁ, ହବନ ଏବଂ ଈଶ୍ୱର—ଏମାନେ ତ୍ରିଭୁବନେଶ୍ୱର ଭାବେ ପ୍ରଥିତ ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର।
Verse 14
शतमेतत् समाम्नातं शतरुद्रे महात्मनाम् । अंशो भगश्न मित्रश्न वरुणश्ष जलेश्वर:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଶତରୁଦ୍ର ପ୍ରକରଣରେ ମହାତ୍ମା ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶତ ନାମ ପରମ୍ପରାରେ ପାଠ ହୁଏ। ଅଂଶ, ଭଗ, ମିତ୍ର, ଜଳାଧୀଶ୍ୱର ବରୁଣ ଆଦି—ଏମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଶ୍ରୁତି କହେ ଯେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁତ୍ର।
Verse 15
तथा धातार्यमा चैव जयन्तो भास्करस्तथा । त्वष्टा पूषा तथैवेन्द्रो द्वादशो विष्णुरुच्यते
ତଥା ଧାତା ଓ ଅର୍ୟମା, ଜୟନ୍ତ ଓ ଭାସ୍କର; ତ୍ୱଷ୍ଟା, ପୂଷା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର—ଏମାନଙ୍କୁ ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 16
धरो ध्रुवश्च सोमश्न सावित्रो5थानिलोडनल:
ସେ ଧର ଓ ଧ୍ରୁବ; ସୋମ ଓ ସାବିତ୍ର; ଏବଂ ଅନିଲ ଓ ଅନଲ ମଧ୍ୟ।
Verse 17
नासत्यश्वापि दस्नश्न स्मृतौ द्वावश्विनावपि
ସ୍ମୃତିରେ ସେଇ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନଙ୍କୁ ନାସତ୍ୟ ଓ ଦସ୍ନ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
Verse 18
अतः: पर प्रवक्ष्यामि लोकानां कर्मसाक्षिण:
ଅତଃ ଏବେ ମୁଁ ଲୋକମାନଙ୍କ କର୍ମର ସାକ୍ଷୀ ଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ସେମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ରହି ସୁଦ୍ଧା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶୁଭାଶୁଭ କର୍ମକୁ ସଦା ଦେଖନ୍ତି, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ସୁକୃତର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ନାମ—ମୃତ୍ୟୁ, କାଳ, ବିଶ୍ୱେଦେବ ଏବଂ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ପିତୃଗଣ। ଏହାଛଡ଼ା ତପସ୍ବୀ ମୁନି ଓ ତପ ଏବଂ ମୋକ୍ଷରେ ନିଷ୍ଠ ସିଦ୍ଧ ମହର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସମଗ୍ର ଜଗତ ପ୍ରତି ହିତଦୃଷ୍ଟି ରଖନ୍ତି। ନିଜ ନାମକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୁଭ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।
Verse 19
अपि यज्ञस्य वेत्तारो दत्तस्य सुकृतस्य च । अदृश्या: सर्वभूतेषु पश्यन्ति त्रिदशेश्वरा:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ସୁକୃତର ଜ୍ଞାତା ସେହି ଦେବେଶ୍ୱରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ନିଜେ ଅଦୃଶ୍ୟ ରହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କର୍ମଗତିକୁ ଦେଖନ୍ତି।
Verse 20
शुभाशुभानि कर्माणि मृत्यु: कालश्न सर्वश: । विश्वेदेवा: पितृगणा मूर्तिमन्तस्तपोधना:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କର୍ମକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଓ କାଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି। ବିଶ୍ୱେଦେବ ଏବଂ ତପୋଧନ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ପିତୃଗଣ ମଧ୍ୟ ସାକ୍ଷୀ ରହନ୍ତି।
Verse 21
मुनयश्वैव सिद्धाश्च॒ तपोमोक्षपरायणा: । शुचिस्मिता: कीर्तयतां प्रयच्छन्ति शुभं नृूणाम्
ତପ ଓ ମୋକ୍ଷରେ ପରାୟଣ ମୁନି ଏବଂ ସିଦ୍ଧମାନେ—ପବିତ୍ର ଓ ମନ୍ଦହାସୀ—ତାଙ୍କର ନାମ କୀର୍ତ୍ତନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶୁଭ ଫଳ ଦିଅନ୍ତି।
Verse 22
प्रजापतिकृतानेताललोकान् दिव्येन तेजसा । वसन्ति सर्वलोकेषु प्रयता: सर्वकर्मसु
ପ୍ରଜାପତି ଯେଉଁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ବସନ୍ତି ଏବଂ ସଂଯମୀ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କ କର୍ମକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରନ୍ତି।
Verse 23
प्राणानामी श्वरानेतान् कीर्तयन् प्रयतो नर: । धर्मार्थकामैरविंपुलैर्युज्यते सह नित्यश:
ଏମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରାଣର ଈଶ୍ୱର। ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧଭାବରେ ନିତ୍ୟ ଏମାନଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ସେ ସଦା ପ୍ରଚୁର ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 24
लोकांश्व लभते पुण्यान् विश्वेश्वरकृतान् शुभान् । एते देवास्त्रयस्त्रिंशत् सर्वभूतगणेश्वरा:
ସେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଶୁଭ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ତେତ୍ରିଶ ଦେବତା ସମସ୍ତ ଭୂତଗଣଙ୍କର ଅଧିପତି।
Verse 25
नन्दी श्वरो महाकायो ग्रामणीर्वृषभध्वज: । ईश्वरा: सर्वलोकानां गणेश्व॒रविनायका:
ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର, ମହାକାୟ, ଗ୍ରାମଣୀ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ—ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଈଶ୍ୱର, ଗଣେଶ୍ୱର ଓ ବିନାୟକ—ଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାମ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସଂଯମ ଓ ଶୁଦ୍ଧଭାବରେ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 26
सौम्या रौद्रा गणाश्वैव योगभूतगणास्तथा । ज्योतींषि सरितो व्योम सुपर्ण: पतगेश्वर:
ସୌମ୍ୟ ଗଣ, ରୌଦ୍ର ଗଣ ଏବଂ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ଭୂତଗଣ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଆକାଶର ଜ୍ୟୋତିଷ୍କ, ନଦୀମାନେ, ସ୍ୱୟଂ ବ୍ୟୋମ ଏବଂ ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଗରୁଡ—ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଅଧିପତି—ଏସବୁ (ସେଇ ଗଣବ୍ୟବସ୍ଥାରେ) ଗଣ୍ୟ।
Verse 27
पृथिव्यां तपसा सिद्धा: स्थावराश्न चराश्न ह । हिमवान् गिरय: सर्वे चत्वारश्न महार्णवा:
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ତପସ୍ୟାର ବଳରେ ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ—ସମସ୍ତେ ସିଦ୍ଧି ପାଇଛନ୍ତି। ହିମବାନ, ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ଏବଂ ଚାରି ମହାସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ (ତପର ପ୍ରଭାବର) ସାକ୍ଷୀ।
Verse 28
भवस्यानुचराश्चैव हरतुल्यपराक्रमा: । विष्णुदेवो5थ जिष्णुश्न स्कन्दश्चाम्बिकया सह
ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ପରାକ୍ରମ ହରଙ୍କ ସମାନ। ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଦେବ, ଜିଷ୍ଣୁ, ଅମ୍ବିକା ସହିତ ସ୍କନ୍ଦ ମଧ୍ୟ (ପୂଜ୍ୟ)।
Verse 29
अत ऊर्ध्व॑ प्रवक्ष्यामि मानवानृषिसत्तमान्
ଏବେ ମୁଁ ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ନାମ କହୁଛି—ଯବକ୍ରୀତ, ରୈଭ୍ୟ, ଅର୍ବାବସୁ, ପରାବସୁ; ଉଶିଜଙ୍କ ପୁତ୍ର କକ୍ଷୀବାନ; ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବଳ; ମେଧାତିଥିଙ୍କ ପୁତ୍ର କଣ୍ୱ ଋଷି ଏବଂ ବର୍ହିଷଦ। ଏ ସମସ୍ତ ଋଷି ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଲୋକଧାରକ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।
Verse 30
यवक्रीतश्च रैभ्यश्व॒ अर्वावसुपरावसू । ओऔशिजजश्चैव कक्षीवान् बलश्षाड्रिरस: सुत:
ଯବକ୍ରୀତ, ରୈଭ୍ୟ, ଅର୍ବାବସୁ, ପରାବସୁ; ଏବଂ ଉଶିଜଙ୍କ ପୁତ୍ର କକ୍ଷୀବାନ, ଶାଡ୍ରିରସଙ୍କ ପୁତ୍ର ବଳ—ଏ ସମସ୍ତ ଋଷି ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ଲୋକଧର୍ମର ଧାରକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
Verse 31
ऋषिर्मेधातिथे: पुत्र: कण्वो बर्हिषदस्तथा । ब्रह्मतेजोमया: सर्वे कीर्तिता लोकभावना:
ମେଧାତିଥିଙ୍କ ପୁତ୍ର କଣ୍ୱ ଋଷି ଏବଂ ବର୍ହିଷଦ ମଧ୍ୟ (ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ)। ଏ ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଲୋକହିତକାରୀ ଓ ଲୋକଧାରକ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତ।
Verse 32
लभन्ते हि शुभं सर्वे रुद्रानलवसुप्रभा: । भुवि कृत्वा शुभं कर्म मोदन्ते दिवि दैवतैः
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଭ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ରୁଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ବସୁମାନଙ୍କ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଶୁଭ କର୍ମ କରିଥିଲେ; ଏବେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରି ପୁଣ୍ୟଫଳ ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି।
Verse 33
महेन्द्रगुरव: सप्त प्राचीं वै दिशमाश्रिता: । प्रयत: कीर्तयेदेतान् शक्रलोके महीयते
ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗୁରୁ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସାତ ମହର୍ଷି ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ବସନ୍ତି। ଯେ ପୁରୁଷ ସଂଯମୀ ଓ ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତ ହୋଇ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସେମାନଙ୍କ ନାମ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ସେ ଶକ୍ରଲୋକରେ (ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ) ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଲାଭ କରେ।
Verse 34
उन्मुचु:प्रमुचुश्वैव स्वस्त्यात्रेयश्व वीर्यवान् । दृढ्व्यश्वोर्ध्वबाहुश्न तृणसोमाज्निरास्तथा
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଉନ୍ମୁଚୁ, ପ୍ରମୁଚୁ, ପରାକ୍ରମୀ ସ୍ୱସ୍ତ୍ୟାତ୍ରେୟ, ଦୃଢବ୍ୟ, ଊର୍ଧ୍ୱବାହୁ, ତୃଣସୋମାଙ୍ଗିରା ଏବଂ ମିତ୍ର-ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାତେଜସ୍ବୀ ମହର୍ଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ—ଏହି ସାତଜଣ ଧର୍ମରାଜ (ଯମ)ଙ୍କ ଋତ୍ୱିଜ; ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବସନ୍ତି।
Verse 35
मित्रावरुणयो: पुत्रस्तथागस्त्य: प्रतापवान् | धर्मराजर्त्विज: सप्त दक्षिणां दिशमाश्रिता:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ମିତ୍ର-ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଧର୍ମରାଜ (ଯମ)ଙ୍କ ସେହି ସାତ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ; ସେମାନେ ସାତଜଣେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବସନ୍ତି।
Verse 36
दृढेयुश्न ऋतेयुश्व परिव्याधश्व कीर्तिमान् | एकत्र द्वितश्वैव त्रितश्षादित्यसांनिभा:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଦୃଢେୟୁ, ଋତେୟୁ ଓ କୀର୍ତ୍ତିମାନ ପରିବ୍ୟାଧ; ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ତେଜସ୍ବୀ ଏକତ, ଦ୍ୱିତ, ତ୍ରିତ—ଏହି ସାତଜଣ ବରୁଣଙ୍କ ଋତ୍ୱିଜ; ସେମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବସନ୍ତି।
Verse 37
अत्रे: पुत्रश्न धर्मात्मा ऋषि: सारस्वतस्तथा । वरुणस्यर्त्विज: सप्त पश्षचिमां दिशमाश्रिता:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧର୍ମାତ୍ମା ଋଷି ଏବଂ ସାରସ୍ୱତ ମୁନି ମଧ୍ୟ (ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ) ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସାତଜଣ ବରୁଣଙ୍କ ଋତ୍ୱିଜ; ସେମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବସନ୍ତି।
Verse 38
अत्रिर्वसिष्ठो भगवान् कश्यपश्च महानृषि: । गौतमश्न भरद्वाजो विश्वामित्रो5थ कौशिक:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଅତ୍ରି, ଭଗବାନ ବସିଷ୍ଠ, ମହର୍ଷି କଶ୍ୟପ, ଗୌତମ, ଭରଦ୍ୱାଜ, କୁଶିକବଂଶୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏବଂ ଋଚୀକନନ୍ଦନ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଜମଦଗ୍ନି—ଏହି ସାତଜଣ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ବସନ୍ତି ଏବଂ କୁବେରଙ୍କ ଗୁରୁ (ଋତ୍ୱିଜ) ଅଟନ୍ତି।
Verse 39
ऋचीकतनयश्चोग्रो जमदग्नि: प्रतापवान् | धनेश्वरस्य गुरव: सप्तैते उत्तराश्रिता:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଋଚୀକଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତେଜସ୍ବୀ ଓ ପ୍ରତାପବାନ, ଉଗ୍ରସ୍ୱଭାବ ଜମଦଗ୍ନି। ଅତ୍ରି, ଭଗବାନ ବସିଷ୍ଠ, ମହର୍ଷି କଶ୍ୟପ, ଗୌତମ, ଭରଦ୍ୱାଜ, କୁଶିକବଂଶୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏବଂ ଋଚୀକନନ୍ଦନ ପ୍ରତାପବାନ ଜମଦଗ୍ନି—ଏହି ସାତ ଋଷି ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ବସନ୍ତି ଏବଂ ଧନାଧିପ କୁବେରଙ୍କ ଗୁରୁ (ଋତ୍ୱିଜ) ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
Verse 40
अपरे मुनय: सप्त दिक्षु सर्वास्वधिष्ठिता: । कीर्तिस्वस्तिकरा नृणां कीर्तिता लोकभावना:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏହାଛଡ଼ା ଆଉ ସାତ ମୁନି ଅଛନ୍ତି, ଯେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସେମାନେ ଲୋକ-ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଧାରକ ଓ ଜଗତର ଭାବକ (ଉତ୍ପାଦକ) ଅଟନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମାନବଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼େ ଏବଂ କଲ୍ୟାଣ ହୁଏ।
Verse 41
धर्म: कामश्न कालश्च वसुर्वासुकिरेव च । अनन्त: कपिलश्नैव सप्तैते धरणीधरा:,धर्म, काम, काल, वसु, वासुकि, अनन्त और कपिल--ये सात पृथ्वीको धारण करनेवाले हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଧର୍ମ, କାମ, କାଳ, ବସୁ, ବାସୁକି, ଅନନ୍ତ ଏବଂ କପିଳ—ଏହି ସାତେ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
Verse 42
रामो व्यासस्तथा ट्रौणिरश्व॒त्थामा च लोमश: । इत्येते मुनयो दिव्या एकैक: सप्त सप्तधा,परशुराम, व्यास, द्रोणपुत्र अश्वत्थामा और लोमश--ये चारों दिव्य मुनि हैं। इनमेंसे एक-एक सात-सात ऋषियोंके समान हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ରାମ (ପରଶୁରାମ), ବ୍ୟାସ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଏବଂ ଲୋମଶ—ଏମାନେ ଦିବ୍ୟ ମୁନି। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଜଣେ କରି ସାତ ସାତ ଋଷିଙ୍କ ସମାନ।
Verse 43
शान्तिस्वस्तिकरा लोके दिशांपाला: प्रकीर्तिता: । यस्यां यस्यां दिशि होते तन्मुख: शरणं व्रजेत्
ଏହି ସମସ୍ତ ଋଷି ଲୋକରେ ଶାନ୍ତି ଓ ସ୍ୱସ୍ତି କରୁଥିବା ଏବଂ ଦିଗ୍ପାଳ ଭାବେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ସେମାନେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଦିଗରେ ବସନ୍ତି, ସେହି ସେହି ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ସେମାନଙ୍କ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 44
स्रष्टार: सर्वभूतानां कीर्तिता लोकपावना: । संवर्तो मेरुसावर्णो मार्कण्डेयश्व धार्मिक:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏମାନେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ସ୍ରଷ୍ଟା ଏବଂ ଲୋକପାବନ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତ—ସଂବର୍ତ୍ତ, ମେରୁସାବର୍ଣ୍ଣି ଓ ଧର୍ମାତ୍ମା ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି।
Verse 45
सांख्ययोगौ नारदश्न दुर्वासाश्च महानृषि: । अत्यन्ततपसो दान्तास्त्रिषु लोकेषु विश्रुता:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ, ନାରଦ ଏବଂ ମହାଋଷି ଦୁର୍ବାସା—ଏମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ବୀ, ଦାନ୍ତ ଓ ତିନି ଲୋକରେ ବିଶ୍ରୁତ।
Verse 46
अपरे रुद्रसंकाशा: कीर्तिता ब्रह्मलौकिका: । अपुत्रो लभते पुत्र दरिद्रो लभते धनम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏମାନଙ୍କ ଛଡ଼ା ଆଉ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଯେମାନେ ରୁଦ୍ରସଦୃଶ ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକୀୟ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତ। ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନରେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ପୁତ୍ରହୀନ ପୁତ୍ର ପାଏ, ଦରିଦ୍ର ଧନ ପାଏ।
Verse 47
तथा धर्मार्थकामेषु सिद्धि च लभते नर: । पृथुं वैन्यं नूपवरं पृथ्वी यस्याभवत् सुता
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏହିପରି ମନୁଷ୍ୟ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମରେ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ। ଏମିତି ଥିଲେ ବେନପୁତ୍ର ଉତ୍ତମ ରାଜା ପୃଥୁ—ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥିବୀ ନିଜେ କନ୍ୟାସଦୃଶ ହୋଇଥିଲା।
Verse 48
आदित्यवंशप्रभवं महेन्द्रसमविक्रमम्,सूर्यवंशमें उत्पन्न और देवराज इन्द्रके समान पराक्रमी इला और बुधके प्रिय पुत्र त्रिभुवनविख्यात राजा पुरूरवाका नाम कीर्तन करें
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଆଦିତ୍ୟବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ, ମହେନ୍ଦ୍ରସମ ପରାକ୍ରମୀ, ଇଳା ଓ ବୁଧଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ତ୍ରିଭୁବନବିଖ୍ୟାତ ରାଜା ପୁରୂରବାଙ୍କ ନାମ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 49
पुरूरवसमैलं च त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् बुधस्य दयितं पुत्र कीर्तयेद् वसुधाधिपम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ପୁତ୍ର! ଇଳାବଂଶଜ, ତ୍ରିଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ, ବୁଧଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି ରାଜା ପୁରୂରବ ଐଳଙ୍କ ନାମ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 50
त्रिलोकविश्रुतं वीर॑ भरतं च प्रकीर्तयेत् । गवामयेन यज्ञेन येनेष्टं वै कृते युगे
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ତ୍ରିଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ ବୀର ଭରତଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ; ସେ କୃତ (ସତ୍ୟ) ଯୁଗରେ ଗବାମୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
Verse 51
रन्तिदेवं महादेवं कीर्तयेत् परमद्युतिम् विश्वजित्तपसोपेतं लक्षण्यं लोकपूजितम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ମହାଦେବ-ସଦୃଶ ମହିମାବାନ, ପରମ ଦ୍ୟୁତିମାନ, ବିଶ୍ୱଜୟୀ ତପସ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତ, ଶୁଭଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଲୋକପୂଜିତ ରାଜା ରନ୍ତିଦେବଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ସେ ମଙ୍ଗଳ ପାଏ; ତାହାକୁ ନ ଅଗ୍ନିଭୟ, ନ ଚୋରଭୟ, ନ ମାର୍ଗରେ ପ୍ରତିରୋଧ।
Verse 52
तथा श्वेतं च राजर्षि कीर्तयेत् परमद्युतिम् । सगरस्यात्मजा येन प्लावितास्तारितास्तथा
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସେହିପରି ପରମ ଦ୍ୟୁତିମାନ ରାଜର୍ଷି ଶ୍ୱେତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଗରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ପ୍ଲାବିତ ହୋଇ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଥିଲେ, ସେହି ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାଜର୍ଷି ଭଗୀରଥଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ-କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 53
हुताशनसमानेतान् महारूपान् महौजस: । उग्रकायान् महासतत्त्वान् कीर्तयेत् कीर्तिवर्धनान्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜା ହୁତାଶନ (ଅଗ୍ନି) ସମ ତେଜସ୍ବୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପବାନ, ମହାଓଜସ୍ବୀ, ଉଗ୍ରକାୟ ଓ ମହାସତ୍ତ୍ୱ (ପରମ ଧୀର) ଥିଲେ; ଏବଂ କୀର୍ତ୍ତିବର୍ଧକ ଥିଲେ। ତେଣୁ ଏମାନଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 54
देवानृषिगणांश्वैव नृपांश्व जगतीश्वरान् । सांख्यं योगं च परमं हव्यं कव्यं तथैव च
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଦେବତାମାନଙ୍କୁ, ଋଷିଗଣକୁ ଓ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରିଥିବା ରାଜାମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ। ପରମ ତତ୍ତ୍ୱରୂପ ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗକୁ, ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହବ୍ୟ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ କବ୍ୟ—ଏହି ପବିତ୍ର ଅର୍ପଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସ୍ମରଣ-କୀର୍ତ୍ତନ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର; ପୁନଃପୁନଃ କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ ରୋଗ ଶମିତ ହୁଏ ଓ ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଷ୍ଟି ମିଳେ। ତେଣୁ, ହେ ଭାରତ, ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାତଃ ଓ ସାୟଂକାଳେ ଭଗବତ୍କୀର୍ତ୍ତନ ସହିତ ଏହି ଦେବତା, ଋଷି ଓ ରାଜାମାନଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁ।
Verse 55
कीर्तितं परम॑ ब्रह्म सर्वश्रुतिपरायणम् | मड्ूल्यं सर्वभूतानां पवित्र बहुकीर्तितम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଶ୍ରୁତିର ପରମ ତାତ୍ପର୍ୟ ଯେଉଁ ପରବ୍ରହ୍ମରେ ନିହିତ, ସେଇ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି। ସେହିଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସତ୍ୟ ମୂଲ୍ୟ; ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ତୁତ ପରମ ପବିତ୍ର। ତାହା ସହ ଦେବତା, ଦେବର୍ଷି ଓ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରିଥିବା ରାଜାମାନଙ୍କ ନାମକୀର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏହାରେ ରୋଗ ନଶେ ଓ କର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଷ୍ଟି ମିଳେ। ତେଣୁ, ହେ ଭାରତ, ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାତଃ ଓ ସାୟଂକାଳେ ଶୁଚି ହୋଇ ଭଗବତ୍ପଦ କୀର୍ତ୍ତନ କରୁ।
Verse 56
व्याधिप्रशमन श्रेष्ठ पौष्टिक सर्वकर्मणाम् । प्रयत: कीर्तयेच्चैतान् कल्यं सायं च भारत
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏହି ସ୍ମରଣ-କୀର୍ତ୍ତନ ରୋଗ ପ୍ରଶମନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସମସ୍ତ କର୍ମକୁ ପୁଷ୍ଟ କରେ। ତେଣୁ, ହେ ଭାରତ, ସଂଯମୀ ଓ ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରାତଃ ଓ ସାୟଂକାଳେ ଏହି ନାମମାନଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରୁ।
Verse 57
एते वै पान्ति वर्षन्ति भान्ति वान्ति सृजन्ति च । एते विनायका: श्रेष्ठा दक्षा: शान्ता जितेन्द्रिया:
ଏମାନେ ହିଁ ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ବର୍ଷା ବର୍ଷାନ୍ତି, ପ୍ରକାଶ ଦିଅନ୍ତି, ପବନ ପ୍ରବାହିତ କରନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଜାର ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି। ଏମାନେ ହିଁ ବିଘ୍ନମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ବିନାୟକ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦକ୍ଷ, ଶାନ୍ତ ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ।
Verse 58
नराणामशुभं सर्वे व्यपोहन्ति प्रकीर्तिता: । साक्षिभूता महात्मान: पापस्य सुकृतस्य च,ये महात्मा सब मनुष्योंके पाप-पुण्यके साक्षी हैं। इनका नाम लेनेपर ये सब लोग मानवोंके अमंगलका नाश करते हैं
ଏହି ମହାତ୍ମାମାନେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ। ଏମାନଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ପଡୁଥିବା ସମସ୍ତ ଅଶୁଭକୁ ଏମାନେ ଦୂର କରନ୍ତି।
Verse 59
जो सबेरे उठकर इनके नाम और गुणोंका उच्चारण करता है, उसे शुभ कर्मोंके भोग प्राप्त होते हैं। उसके यहाँ आग और चोरका भय नहीं रहता तथा उसका मार्ग कभी रोका नहीं जाता
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଏମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ଗୁଣ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ସେ ଶୁଭକର୍ମର ଫଳ ପାଏ। ତାହାର ଘରେ ନ ଅଗ୍ନିଭୟ ରହେ, ନ ଚୋରଭୟ; ଏବଂ ତାହାର ପଥ କେବେ ଅବରୁଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 60
एतान् कीर्तयतां नित्य॑ दुःस्वप्नो नश्यते नृणाम् मुच्यते सर्वपापेभ्य: स्वस्तिमांश्व गृहान् ब्रजेत्
ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାମକୀର୍ତ୍ତନ ନିତ୍ୟ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ ନଶିଯାଏ। ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ କୁଶଳମଙ୍ଗଳ ସହିତ ଘରକୁ ଫେରେ।
Verse 61
दीक्षाकालेषु सर्वेषु यः पठेन्नियतो द्विज: । न्यायवानात्मनिरत: क्षान्तो दान्तोडनसूयक:
ଦୀକ୍ଷାର ସମସ୍ତ ଅବସରରେ ଯେ ଦ୍ୱିଜ ନିୟମପୂର୍ବକ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ପଢ଼େ, ସେ ନ୍ୟାୟବାନ, ଆତ୍ମନିଷ୍ଠ, କ୍ଷମାଶୀଳ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜିତ ଏବଂ ଦୋଷଦୃଷ୍ଟିରହିତ ହୁଏ।
Verse 62
रोगार्तो व्याधियुक्तो वा पठन् पापात् प्रमुच्यते । वास्तुमध्ये तु पठत: कुले स्वस्त्ययनं भवेत्
ରୋଗରେ କାତର କିମ୍ବା ବ୍ୟାଧିଗ୍ରସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଏହା ପଢ଼ିଲେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏବଂ ଯେ ନିଜ ଘର ଭିତରେ ପଢ଼େ, ତାହାର କୁଳର କ୍ଷେମମଙ୍ଗଳ ହୁଏ।
Verse 63
क्षेत्रमध्ये तु पठतः सर्व सस्य॑ प्ररोहति । गच्छत: क्षेममध्वानं ग्रामान्तरगत: पठन्
କ୍ଷେତ୍ରମଧ୍ୟରେ ଏହି ନାମମାଳା ପଢ଼ୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶସ୍ୟ ଅଙ୍କୁରିତ ହୋଇ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ। ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଗାଁକୁ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବାବେଳେ ପଢ଼ୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ପଥ କ୍ଷେମମଙ୍ଗଳ ସହିତ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 64
आत्मनश्न सुतानां च दाराणां च धनस्य च | बीजानामोषधीनां च रक्षामेतां प्रयोजयेत्,अपनी, पुत्रोंकी, पत्नीकी, धनकी तथा बीजों और ओषधियोंकी भी रक्षाके लिये इस नामावलीका प्रयोग करे
ନିଜକୁ, ପୁଅମାନଙ୍କୁ, ପତ୍ନୀକୁ, ଧନକୁ ଏବଂ ବୀଜ ଓ ଔଷଧିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଏହି ରକ୍ଷାବିଧି (ନାମାବଳୀ/ମନ୍ତ୍ରସମୂହ) ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 65
एतान् संग्रामकाले तु पठत: क्षत्रियस्य तु । व्रजन्ति रिपवो नाशं क्षेम॑ च परिवर्तते,युद्धकालमें इन नामोंका पाठ करनेवाले क्षत्रियके शत्रु भाग जाते हैं और उसका सब ओरसे कल्याण होता है
ଯୁଦ୍ଧକାଳରେ ଯେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ପଢ଼େ, ତାହାର ଶତ୍ରୁମାନେ ନାଶକୁ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ତାହାର ସବୁଦିଗରୁ କ୍ଷେମ-କଲ୍ୟାଣ ହୁଏ।
Verse 66
एतान् दैवे च पित्रये च पठत: पुरुषस्य हि । भुज्जते पितर: कव्यं हव्यं च त्रेदिवौकस:
ଦେବଯଜ୍ଞ ଓ ପିତୃକର୍ମ (ଶ୍ରାଦ୍ଧ) ସମୟରେ ଯେ ପୁରୁଷ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ପଢ଼େ, ତାହାର କବ୍ୟକୁ ପିତୃମାନେ ଏବଂ ହବ୍ୟକୁ ତ୍ରିଦିବବାସୀ ଦେବମାନେ ହର୍ଷରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
Verse 67
न व्याधिश्वापदभयं न द्विपान्न हि तस्करात् । कश्मलं लघुतां याति पाप्मना च प्रमुच्यते
ତାହାର ରୋଗର ଭୟ ନଥାଏ, ହିଂସ୍ର ପଶୁମାନଙ୍କର ଭୟ ମଧ୍ୟ ନଥାଏ; ହାତୀ କିମ୍ବା ଚୋର ଠାରୁ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ବାଧା ଆସେ ନାହିଁ। ଶୋକ-କ୍ଲେଶ ହ୍ରାସ ପାଏ ଏବଂ ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 68
यानपात्रे च याने च प्रवासे राजवेश्मनि । परां सिद्धिमवाप्नोति सावित्री हुत्तमां पठन्
ନୌକାରେ ହେଉ କି ଯାନରେ, ପ୍ରବାସରେ ହେଉ କି ରାଜଭବନରେ ପ୍ରବେଶ ସମୟରେ—ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ମନେମନେ ଉତ୍ତମ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ଜପ କରେ, ସେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପାଏ।
Verse 69
न च राजभयं तेषां न पिशाचान्न राक्षसात् । नाग्न्यम्बुपवनव्यालाद् भयं तस्योपजायते,गायत्रीका जप करनेसे द्विजको राजा, पिशाच, राक्षस, आग, पानी, हवा और साँप आदिका भय नहीं होता
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ତାହାର ରାଜଭୟ ଉପଜେ ନାହିଁ, ନ ପିଶାଚରୁ, ନ ରାକ୍ଷସରୁ; ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ବାୟୁ କିମ୍ବା ସର୍ପରୁ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଭୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏପରି ନିୟମିତ ଗାୟତ୍ରୀ-ଜପ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଜ ଲୋକିକ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷିତ ହୋଇ ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିରତା ପାଏ।
Verse 70
चतुर्णामपि वर्णानामाश्रमस्य विशेषत: । करोति सतत शान्तिं सावित्रीमुत्तमां पठन्,जो उत्तम गायत्री-मन्त्रका जप करता है, वह पुरुष चारों वर्णों और विशेषतः चारों आश्रमोंमें सदा शान्ति स्थापन करता है
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେ ଉତ୍ତମ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ-ମନ୍ତ୍ର)କୁ ନିରନ୍ତର ପଠେ, ସେ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଚାରି ଆଶ୍ରମ-ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ସଦା ଶାନ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରେ।
Verse 71
नान्निर्दहति काष्ठानि सावित्री यत्र पठ्यते । न तत्र बालो प्रियते न च तिष्ठन्ति पन्नगा:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ପଠିତ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି କାଠକୁ ଦହେ ନାହିଁ; ସେଠାରେ ଶିଶୁର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ସେଠାରେ ସର୍ପମାନେ ରହନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 72
न तेषां विद्यते दुःखं गच्छन्ति परमां गतिम् । ये शृण्वन्ति महद् ब्रह्म सावित्रीगुणकीर्तनम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେମାନେ ମହଦ୍ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ସାବିତ୍ରୀର ଗୁଣକୀର୍ତ୍ତନ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ନାହିଁ; ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 73
गवां मध्ये तु पठतो गावो<स्य बहुवत्सला: । प्रस्थाने वा प्रवासे वा सर्वावस्थां गत: पठेत्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ଏହାକୁ ପଠେ, ତାହା ପ୍ରତି ଗାଈମାନଙ୍କର ବାତ୍ସଲ୍ୟ ବହୁତ ବଢ଼ିଯାଏ। ତେଣୁ ପ୍ରସ୍ଥାନକାଳରେ ହେଉ କି ପ୍ରବାସରେ—ଯେ କୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଉ—ମନୁଷ୍ୟ ଏହାର ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 74
जपतां जुद्धतां चैव नित्यं च प्रयतात्मनाम् | ऋषीणां परम जप्यं गुहमेतन्नराधिप,नरेश्वर! सदा शुद्धचित्त होकर जप करे, होम करनेवाले ऋषियोंके लिये यह परम गोपनीय मन्त्र है
ଯେମାନେ ନିତ୍ୟ ଜପ କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ, ଏବଂ ଯେମାନେ ସଦା ସଂଯତାତ୍ମା—ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ପରମ ଜପ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର। ହେ ନରାଧିପ! ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁହ୍ୟ ଉପଦେଶ; ବିଶେଷତଃ ଜପ ଓ ହୋମ କରୁଥିବା ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ—ଯାହାକୁ ସଦା ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତରେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 75
याधातथ्येन सिद्धस्य इतिहासं पुरातनम् | पराशरमतं दिव्यं शकाय कथितं पुरा
ଏହା ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ ମହର୍ଷି ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କଥିତ ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ। ଏଥିରେ ପରାଶର ମୁନିଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ମତର ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି; ପୂର୍ବକାଳରେ ଏହା ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ହୋଇଥିଲା।
Verse 76
तदेतत् ते समाख्यातं तथ्य॑ ब्रह्म सनातनम् | ह्ृदयं सर्वभूतानां श्रुतिरिषा सनातनी
ଏପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ସେହି ସତ୍ୟ—ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମ—ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି। ଏହି (ମନ୍ତ୍ର/ଉପଦେଶ) ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ହୃଦୟ, ଏବଂ ଏହାହିଁ ସନାତନ ଶ୍ରୁତି।
Verse 77
सोमादित्यान्वया: सर्वे राघवा: कुरवस्तथा । पठन्ति शुचयो नित्यं सावित्रीं प्राणिनां गतिम्
ସୋମ ଓ ଆଦିତ୍ୟ ବଂଶଜ, ରାଘବ ଏବଂ କୁରୁ ବଂଶଜ—ଏମିତି ସମସ୍ତ ରାଜା ଶୁଚି ଆଚରଣରେ ନିତ୍ୟ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ପଢ଼ିଆସିଛନ୍ତି। ଗାୟତ୍ରୀକୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପରମ ଗତି ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 78
अभ्यासे नित्यं देवानां सप्तर्षीणां ध्रुवस्थ च । मोक्षणं सर्वकृच्छाणां मोचयत्यशुभात् सदा
ଦେବତାମାନଙ୍କ, ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କ ଏବଂ ଧ୍ରୁବଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସପୂର୍ବକ ସ୍ମରଣ କଲେ ସମସ୍ତ କଷ୍ଟରୁ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ; ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନ ସଦା ଅଶୁଭ—ଅର୍ଥାତ୍ ପାପ—ର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରେ।
Verse 79
वृद्धैः काश्यपगौतमप्र भृतिभि र्भग्वड्धिरो5त्रयादिभि: शुक्रागस्त्यबृहस्पतिप्रभतिभिर्रह्यर्षिभि: सेवितम् । भारद्वाजमतमृचीकतनयै: प्राप्त वसिष्ठात् पुनः सावित्रीमधिगम्य शक्रवसुभि: कृत्स्ना जिता दानवा:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—କାଶ୍ୟପ, ଗୌତମ, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ଅତ୍ରି ଆଦି ଏବଂ ଶୁକ୍ର, ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ବୃହସ୍ପତି ଆଦି ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ସଦା ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ମନ୍ତ୍ରର ସେବନ କରିଆସିଛନ୍ତି। ମହର୍ଷି ଭାରଦ୍ୱାଜ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଗଭୀର ମନନ କରିଥିଲେ; ଋଚୀକଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ତାହା ତାଙ୍କଠାରୁ ହିଁ ପାଇଥିଲେ। ପୁନଃ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କଠାରୁ ସାବିତ୍ରୀ ପାଇ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବସୁମାନେ ତାହାର ପ୍ରଭାବରେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କଲେ।
Verse 80
यो गोशतं कनकश्ड्रमयं ददाति विप्राय वेदविदुषे च बहुश्रुताय । दिव्यां च भारतकथां कथयेच्च नित्यं तुल्यं फलं भवति तस्य च तस्य चैव
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେ ଜଣେ ବେଦବିଦ୍ ଓ ବହୁଶ୍ରୁତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣମଣ୍ଡିତ ଶୃଙ୍ଗଯୁକ୍ତ ଶତ ଗୋଦାନ କରେ, ଏବଂ ଯେ ନିତ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ମହାଭାରତ କଥାର ପ୍ରବଚନ କରେ—ଉଭୟଙ୍କୁ ସମାନ ପୁଣ୍ୟଫଳ ମିଳେ।
Verse 81
भृगुका नाम लेनेसे धर्मकी वृद्धि होती है। वसिष्ठ मुनिको नमस्कार करनेसे वीर्य बढ़ता है। राजा रघुको प्रणाम करनेवाला क्षत्रिय संग्रामविजयी होता है तथा अश्विनीकुमारोंका नाम लेनेवाले मनुष्यको कभी रोग नहीं सताता
ଭୃଗୁମାନଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ବଶିଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ବୀର୍ୟ ବଢ଼େ। ରାଜା ରଘୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ହୁଏ। ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟକୁ କେବେ ରୋଗ ପୀଡ଼ା ଦେଉନାହିଁ।
Verse 82
एषा ते कथिता राजन् सावित्री ब्रह्म शाश्वती | विवक्षुरसि यच्चान्यत् तत् ते वक्ष्यामि भारत
ହେ ରାଜନ, ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପା ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ)ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି। ହେ ଭାରତ, ତୁମେ ଆଉ ଯାହା ପଚାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେଥି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
Verse 83
धर्मो विवर्धति भूगो: परिकीर्तनेन वीर्य विवर्धति वसिष्ठनमोनतेन । संग्रामजिद् भवति चैव रघुं नमस्यन् स्यादश्विनौ च परिकीर्तयतो न रोग:
ଭୃଗୁଙ୍କୁ ପରିକୀର୍ତ୍ତନ କଲେ ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ବୀର୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ରଘୁଙ୍କୁ ନମସ୍ୟ କଲେ ଯୁଦ୍ଧଜୟୀ ହୁଏ; ଅଶ୍ୱିନୀଦେବଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ରୋଗ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 150
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि सावित्रीव्रतोपाख्याने पञ्चाशदधिकशततमो<ध्याय:
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବର ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ ସାବିତ୍ରୀବ୍ରତୋପାଖ୍ୟାନ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକଶେ ପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 153
इत्येते द्वादशादित्या: काश्यपेया इति श्रुति: । वेदके शतरुद्रिय प्रकरणमें महात्मा रुद्रके सैकड़ों नाम बताये गये हैं। अंश
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ଏହିମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ; ଶ୍ରୁତି କହେ, ଏମାନେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଅଂଶ, ଭଗ, ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଧାତା, ଅର୍ୟମା, ଜୟନ୍ତ, ଭାସ୍କର, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ପୂଷା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ—ଏହି ବାର ଆଦିତ୍ୟ।”
Verse 163
प्रत्यूषश्न प्रभासश्च॒ वसवोडूष्टौ प्रकीर्तिता: । धर, ध्रुव, सोम, सावित्र, अनिल, अनल, प्रत्यूष और प्रभास--ये आठ वसु कहे गये हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ପ୍ରତ୍ୟୂଷ ଓ ପ୍ରଭାସ ମଧ୍ୟ ନାମରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ଏହିପରି ବସୁମାନେ ଆଠ ବୋଲି ଘୋଷିତ। ଧର, ଧ୍ରୁବ, ସୋମ, ସାବିତ୍ର, ଅନିଲ, ଅନଲ, ପ୍ରତ୍ୟୂଷ, ପ୍ରଭାସ—ଏହି ଆଠ ବସୁ ସ୍ମୃତ।”
Verse 173
मार्तण्डस्यात्मजावेतौ संज्ञानासाविनिर्गतौ । नासत्य और दस्न--ये दोनों अश्विनीकुमारके नामसे प्रसिद्ध हैं। इनकी उत्पत्ति भगवान् सूर्यके वीर्यसे हुई है। ये अश्वरूपधारिणी संज्ञा देवीके नाकसे प्रकट हुऐ थे (ये सब मिलाकर तैंतीस देवता हैं)
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ଏହି ଦୁଇଜଣ ମାର୍ତଣ୍ଡ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ ପୁତ୍ର; ଅଶ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ସଂଜ୍ଞା ଦେବୀଙ୍କ ନାସାରନ୍ଧ୍ରରୁ ସେମାନେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲେ। ନାସତ୍ୟ ଓ ଦସ୍ର—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଦିବାକରଙ୍କ ବୀର୍ୟରୁ ତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି। ଏହିପରି ସେମାନେ ତେତ୍ରିଶ ଦେବତାଙ୍କ ଗଣନାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।”
Verse 283
कीर्तयन् प्रयत: सर्वान् सर्वपापै: प्रमुच्यते । इसी प्रकार नन्दीश्वर
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଯତ୍ନଶୀଳ ହୋଇ, ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଏହି ସମସ୍ତ ନାମ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ସେ ସର୍ବ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହିପରି ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର, ମହାକାୟ, ଗ୍ରାମଣୀ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ; ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଥ ଗଣେଶ—ବିନାୟକ—ଏବଂ ସୌମ୍ୟଗଣ, ରୁଦ୍ରଗଣ, ଯୋଗଗଣ, ଭୂତଗଣ; ନକ୍ଷତ୍ର, ନଦୀମାନେ, ଆକାଶ; ପକ୍ଷିରାଜ ଗରୁଡ; ପୃଥିବୀରେ ତପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧ ମହାତ୍ମାମାନେ; ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ; ହିମାଳୟ ଓ ସମସ୍ତ ପର୍ବତ; ଚାରି ସମୁଦ୍ର; ଶଙ୍କର ସମ ପରାକ୍ରମୀ ତାଙ୍କ ଅନୁଚରଗଣ; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ, ଜିଷ୍ଣୁ, ସ୍କନ୍ଦ ଓ ଅମ୍ବିକା—ଏମାନଙ୍କ ନାମ ଶୁଦ୍ଧହୃଦୟରେ କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ ସର୍ବ ପାପ କ୍ଷୟ ହୁଏ।”
Verse 473
प्रजापति सार्वभौम॑ कीर्तयेद् वसुधाधिपम् । इनका नाम लेनेवाले मनुष्यके धर्म
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେ ପ୍ରଜାପତି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ଏବଂ ସର୍ବଭୌମ ବସୁଧାଧିପତି ମଧ୍ୟ, ସେହି ସମ୍ରାଟଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନ ଓ ସ୍ତୁତି କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କ ନାମ ଗ୍ରହଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ—ତିନୋଟିର ସିଦ୍ଧି ମିଳେ। ତେଣୁ ବେନପୁତ୍ର ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୃଥୁଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ—ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ପୃଥିବୀ କନ୍ୟାସମ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଯିଏ ପ୍ରଜାପତି ଓ ସର୍ବଭୌମ ସମ୍ରାଟ ଥିଲେ।