Deity · Ramcharitmanas
ବ୍ରହ୍ମା in the Ramcharitmanas
ब्रह्माNamed in 213 verses
Speaks in 6 verses
In this book
Key chapters
The chapters where ବ୍ରହ୍ମା matters most.
सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’ और ‘अहंकार-रावणत्व’ की पहचान। बालकाण्ड में जगत-व्यवस्था (धर्म) के क्षय का निदान ‘अवतार’ है, यह सीढ़ी साधक को बताती है कि मुक्ति का आरम्भ बाह्य कथा से नहीं, भीतर की शरणागति
सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’ और ‘सगुण-साकार के सौंदर्य में चित्त-स्थापन’। बालकाण्ड मन को कथा-श्रवण योग्य बनाता है, नाम, रूप, गुण, लीला के माध्यम से चित्त की मलिनता घटाकर उसे मंगल-लग्न (अनुकूल काल) की
सोपान-प्रवेश: ‘श्रद्धा-जननी बाल-लीला’ से साधक का चित्त शुद्ध होता है। बालकाण्ड में भक्ति का बीज (नाम, रूप, गुण, लीला) हृदय-भूमि में पड़ता है, अहंकार के ‘धनुष’ का भंजन और गुरु-कृपा की स्थापना इस सीढ़ी क
यह सोपान ‘एकाग्र-भक्ति’ का द्वार है: साधक-चित्त (हनुमान) को ‘राम-काज’ में स्थिर कर, अविद्या/विघ्न (सुरसा, सिंहिका, लंकिनी) लाँघकर ‘सीता-दर्शन’ (आत्म-शुद्धि व परम-लक्ष्य की स्मृति) तक पहुँचाना। सुंदरता
This Sopāna marks the soul’s initiation into Tyāga-yoga: dharma is no longer an ideal but a lived renunciation. Ayodhya, symbol of ordered consciousness, witnesses the wrenching shift from ‘gṛha’ (secur
Every verse that names ବ୍ରହ୍ମା
213 verses
- 1.1.1
ବର୍ଣ, ଅର୍ଥର ସମୂହ, ରସ ଓ ଛନ୍ଦର ସ୍ରଷ୍ଟା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର କର୍ତ୍ତା ବାଣୀ ଓ ବିନାୟକଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରେ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ବିଶ୍ୱାସର ସ୍ୱରୂପ ଭବାନୀ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରେ, ଯାହାଙ୍କ ବିନା ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଅନ୍ତରରେ ବାସ କରୁଥିବା ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।…
- 1.1.7
ସ୍ନାନର ଫଳ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦେଖାଯାଏ: କାଉଁଚି କୋଇଲି ହୁଅନ୍ତି, ବକ ହଂସ ହୁଅନ୍ତି। ଏହା ଶୁଣି କେହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନ କରନ୍ତୁ, କାରଣ ସତ୍ସଙ୍ଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ନୁହେଁ। ବାଲ୍ମୀକି, ନାରଦ ଓ ଘଟଜା ଅଗସ୍ତ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ମୁଖରେ ନିଜର ହୋଇବା କଥା କହିଛନ୍ତି। ଜଳଚର, ସ୍ଥଳଚର, ନଭଚର ନାନା…
- 1.1.13
ପାପୀର ପାପ ଓ ଦୋଷ, ସଜ୍ଜନର ଗୁଣ - ଉଭୟ ସମୁଦ୍ର ପରି ଅସୀମ ଓ ଅଗମ୍ୟ। ସେଥିପାଇଁ ଅଳ୍ପ କିଛି ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, କାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଚିଣ୍ଡି ନ ନେଲେ ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ସବୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ବେଦ ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ଗଣନା କରି…
- 1.2.24
ମଣି, ମାଣିକ ଓ ମୁକ୍ତାର ଯେଉଁ ଛବି, ସେତିକି ସାପର ମସ୍ତକରେ, ପର୍ବତରେ ବା ହାତୀର ମସ୍ତକରେ ସେଭଳି ଶୋଭା ପାଏ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କ କିରୀଟରେ ବା ତରୁଣୀର ଦେହରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ ସେଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ଶୋଭା ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ଲାଭ କରେ। ଠିକ୍ ସେମିତି ସୁକବିଙ୍କ କବିତା ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଜନ୍ମ…
- 1.2.27
"ନେତି ନେତି" କହି ତାଙ୍କ ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ସରସ୍ୱତୀ, ଶେଷ, ମହେଶ, ବିଧି ଏବଂ ଆଗମ, ନିଗମ, ପୁରାଣ ସମସ୍ତେ ନିରନ୍ତର ଗୁଣଗାନ କରନ୍ତି।
- 1.2.33
ଅୟୋଧ୍ୟା ପୁରୀକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ଅତି ପବିତ୍ର, ଏବଂ ସରୟୁ ନଦୀକୁ, ଯିଏ କଳିଯୁଗର କଳୁଷ ନାଶ କରନ୍ତି। ତାହା ପରେ ନଗରର ନର-ନାରୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସ୍ନେହ କମ ନଥିଲା। ସୀତାଙ୍କ ନିନ୍ଦାକାରୀମାନଙ୍କୁ ସେ ପାପର ଆଘାତରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଶୋକଶୂନ୍ୟ…
- 1.2.39
ରଘୁବର ରାମଙ୍କ ନାମକୁ ବନ୍ଦନା କରେ, ଯାହା ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ହେତୁ। ତାହା ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କ ସତ୍ତା, ବେଦର ପ୍ରାଣ; ତାହା ଗୁଣାତୀତ ଓ ଅତୁଳନୀୟ, ସର୍ବଗୁଣର ଭଣ୍ଡାଗାର। ଏହା ମହାମନ୍ତ୍ର ଯାହା ମହେଶ ନିଜେ ଜପ କରନ୍ତି, ଏବଂ କାଶୀରେ ମୁକ୍ତିର ହେତୁ ଭାବେ ଉପଦେଶ…
- 1.2.435
ସୁଜ୍ଞାନମାନେ ସେଇ ସରଳ କବିତା ଓ ନିର୍ମଳ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଯାହା ଶୁଣି ସ୍ୱାଭାବିକ ବୈରିତା ଭୁଲି ଏପରିକି ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କରି ବଖାନେ। ନିର୍ମଳ ବୁଦ୍ଧି ବିନା ତାହା ହୋଇପାରେ ନାହିଁ, ଆଉ ମୋର ବୁଦ୍ଧି ଓ ବଳ ଅତି ସାମାନ୍ୟ। ବାରମ୍ବାର ନିବେଦନ କରୁଛି, କୃପା କରନ୍ତୁ…
- 1.3.41
ଉଭୟ ଅକ୍ଷର ମଧୁର ଓ ମନୋହର; ଏହି ବର୍ଣର ଦୁଇ ଆଖି ଏବଂ ଭକ୍ତର ଆତ୍ମାର ପ୍ରାଣ। ଏହିଗୁଡ଼ିକ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହଜ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁଖ ଦିଅନ୍ତି; ଏହି ଲୋକରେ ଲାଭ ଏବଂ ପରଲୋକରେ ଆଶ୍ରୟ। କହିବା, ଶୁଣିବା ଓ ସ୍ମରଣ କରିବା ଏହିଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଙ୍ଗଳଜନକ; ତୁଳସୀଦାସଙ୍କ ନିକଟରେ ଏହିଗୁଡ଼ିକ…
- 1.3.45
ଯୋଗୀମାନେ ଜିହ୍ୱାରେ ନାମ ଜପ କରି ଜାଗ୍ରତ ହୁଅନ୍ତି; ବିରାଗ ଲାଭ କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମାୟା ଜଗତରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମର ଅତୁଳନୀୟ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଯାହା ଅନିର୍ବଚନୀୟ, ନିର୍ଦୋଷ, ଏବଂ ଯାହାର ନାମ ବା ରୂପ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଗୂଢ଼ ରହସ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି…
- 1.3.48
ନିର୍ଗୁଣ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଏହିଭଳି ନାମର ପ୍ରଭାବ ଅସୀମ ଓ ବଡ଼ । ମୋହର ନିଜ ବିଚାର ଅନୁସାରେ ମୁଁ ନାମକୁ ରାମଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ବଡ଼ ବୋଲି କହୁଛି ।
- 1.3.52
ବ୍ରହ୍ମ ଓ ରାମଠାରୁ ନାମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବରଦାତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବରଦାନ କର୍ତ୍ତା। ମହେଶ ହୃଦୟରେ ଏହା ଜାଣି ରାମଚରିତର ଶତ କୋଟି ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟରୁ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
- 1.3.53
ନାମର ପ୍ରସାଦରେ ଶମ୍ଭୁ ଅବିନାଶୀ; ତାଙ୍କର ଆଭରଣ ଅମଙ୍ଗଳ ହୋଇଥିଲେ ବି ସେ ମଙ୍ଗଳର ଖଣି। ଶୁକ, ସନକାଦି, ସିଦ୍ଧ, ମୁନି ଓ ଯୋଗୀମାନେ ନାମର ପ୍ରସାଦରେ ବ୍ରହ୍ମସୁଖର ଭୋଗୀ। ନାରଦ ନାମର ପ୍ରତାପ ଜାଣିଥିଲେ: ହରି ଜଗତର ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ସେ ନିଜେ ହରି ଓ ହରଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନାମ ଜପ କରିବାରୁ…
- 1.5.88
ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ବର୍ଣନା କରନ୍ତି, ଧର୍ମର ବିଧି ଓ ତତ୍ତ୍ୱର ବିଭାଗ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି; ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତିର କଥା କହନ୍ତି।
- 1.5.97
ରାବଣ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲା ଯେ ତା'ର ମୃତ୍ୟୁ ମଣିଷର ହାତରେ ହେଉ, ଆଉ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ସତ୍ୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। "ଯଦି ମୁଁ ନଯାଏ, ତେବେ ଅନୁତାପ ରହିବ।" ବିଚାର କରି ଶିବ କୌଣସି ଉପାୟ ଖୋଜି ପାଇଲେ ନାହିଁ। ଏହିଭଳି ଈଶ୍ୱର ଶିବ ଚିନ୍ତାରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ। ଠିକ୍ ସେହି ସମୟରେ…
- 1.6.100
ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ରଜୋଗୁଣଶୂନ୍ୟ, ଅଜନ୍ମା, ଅଂଶହୀନ, ନିରାକାଙ୍କ୍ଷ ଏବଂ ଅଭେଦ, ଯାହାଙ୍କୁ ବେଦ ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହାଁନ୍ତି, ସେ କି ଦେହଧାରଣ କରି ମନୁଷ୍ୟ ହୋଇପାରନ୍ତି?
- 1.6.109
ସତୀ ବିଧାତ୍ରୀ, ଇନ୍ଦିରା ପ୍ରଭୃତି ଅସଂଖ୍ୟ ଅନୁପମ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ରୂପରେ ପ୍ରକଟିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେହି ସେହି ରୂପ ଅନୁରୂପ ଦେହ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
- 1.7.120
ଏହିପରି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଝିଅ ସତୀ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ରହିଲେ, ଅକଥନୀୟ ଭୟଙ୍କର ଭାରି ଦୁଃଖ ବହନ କରି। ସତାସି ହଜାର ବର୍ଷ ଅତିବାହିତ ହେଲେ ଅବିନାଶୀ ଶମ୍ଭୁ ସମାଧି ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଶିବ ରାମନାମ ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ସତୀ ଜାଣିଲେ ଜଗତର ପତି ଜାଗିଛନ୍ତି। ଯାଇ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଚରଣରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଶଙ୍କର…
- 1.7.122
କିନ୍ନର, ନାଗ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀସହ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବାହାରି ଗଲେ। ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମହେଶଙ୍କୁ ଛାଡି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ ନିଜ ବିମାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ବାହାରି ଗଲେ। ସତୀ ଆକାଶରେ ବିମାନ ଦେଖିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ସୁନ୍ଦର ରୂପରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଯାଉଥିଲା। ଦେବାଙ୍ଗନାମାନେ ମଧୁର ଗୀତ…
- 1.7.124
ଶିବ କହିଲେ: ତୁମେ ଭଲ କହିଛ, ଆଉ ତାହା ମୋର ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଲାଗିଛି। କିନ୍ତୁ ଏହା ଅନୁଚିତ, କାରଣ କୌଣସି ନିମନ୍ତ୍ରଣ ପଠାଯାଇ ନାହିଁ। ଦକ୍ଷ ନିଜର ସମସ୍ତ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଡାକିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋ ପ୍ରତି ବୈରିତା ଯୋଗୁଁ ସେ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ଭୁଲିଯାଇଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଭାରେ ସେ ମୋ ପାଇଁ ଦୁଃଖ…