Anuvaka 11

Various Rishis

Kanda 610 Suktas33 Mantras

ଏହି ଅନୁବାକର ମୁଖ୍ୟ ଭାବ ହେଉଛି—ଆଥର୍ବଣ ପରମ୍ପରାର ଲକ୍ଷ୍ୟିତ ମନ୍ତ୍ର-ଚର୍ମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣଶକ୍ତିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା: ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ପୌରୁଷ, ରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧି। ଏଠାରେ ବାଜୀକରଣ (ଲିଙ୍ଗଶକ୍ତି ଓ ସନ୍ତାନୋତ୍ପାଦନୀୟ ଦୃଢତା), ବଶୀକରଣ (ଅନ୍ୟର ମନକୁ ସମ୍ମତିରେ ଆଣିବା), ସୁରକ୍ଷା-ବଳୟ ଓ ତାବିଜ-ରକ୍ଷା, କାଶ/ଶୀତ-ପୀଡା ଓ ହଠାତ୍ ପତନ ପାଇଁ ଭୈଷଜ୍ୟ ଚିକିତ୍ସା, ଶତ୍ରୁନାଶନ/ଅଭିଚାର ଧାରାରେ ଶତ୍ରୁକୁ ବାନ୍ଧି ନିଷ୍କ୍ରିୟ କରିବା, ଏବଂ ଧନ-ଚିହ୍ନ ସହ ଯୁକ୍ତ ମେଧା (ବୁଦ୍ଧି)ର ଆହ୍ୱାନ—ଏସବୁ ଉପଥିମ୍ ଭାବେ ଆସିଛି।

Suktas in Anuvaka 11

Sukta 101

AV 6.101 ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବାଜୀକରଣ ମନ୍ତ୍ର, ଯାହା ଚିକିତ୍ସା ଓ ପୁଷ୍ଟିକର କାର୍ଯ୍ୟରୂପେ ପୁରୁଷ ଜନନାଙ୍ଗର ଉତ୍ତେଜନା, ବୃଦ୍ଧି ଓ ଦୃଢତାକୁ ବାଚିକ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରେ। ବୃଷଭ-ତେଜ ଏବଂ ଧନୁ-ତଣା ଡୋରି ପରି ସଜୀବ ପଶୁସଦୃଶ ଓ ଯୁଦ୍ଧମୟ ଉପମା ମାଧ୍ୟମରେ, ଏହି ସୂକ୍ତ ଦୁର୍ବଳତା କିମ୍ବା ଢିଲାପଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ତଣାଉରେ ପରିଣତ କରି, ସଫଳ ଯୌନ କ୍ରିୟା ଓ ପୁନରୁଦ୍ଧାରିତ ପୁରୁଷତ୍ୱକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ।

Rishi: Atharvanic tradition (Anukramaṇī attribution varies) | Devata: Vājīkaraṇa (virility) / the empowered ‘member’ as functional devatā | 3 Mantras

Sukta 102

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଆଥର୍ବଣିକ ବଶୀକରଣ ସୂକ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତିର ମନକୁ ବକ୍ତାଙ୍କ ସହ ସମ୍ମତି ଓ ସମନ୍ୱୟରେ ଆଣିବା—ଯେପରି ତାହା “ମିଳୁ, ଫେରୁ, ଏବଂ ଏକେ ମାର୍ଗରେ ଅଟୁଟ ରୁହୁ”। ଏଥିରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ଦୁଇଟି ଧାରା ମିଶିଛି—ପୌରାଣିକ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ (ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମନ୍ୱିତ ଯାନଚାଳନା) ଓ ବ୍ୟବହାରିକ ବନ୍ଧନ-ଚିତ୍ରଣ (ଲଗାମ, ଘାସରେ ମୁଡ଼ିବା)। ଶେଷରେ ଏହା ଏକ ଔଷଧୀୟ/ସୌନ୍ଦର୍ୟ-ମିଶ୍ରଣରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ଯାହା ସମ୍ମତି ଓ ଅନୁକୂଳ ଝୁକାଉ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

Rishi: Atharvanic seer-tradition (book 6 charm corpus) | Devata: Manas (Mind) and the Aśvins as paradigmatic agents of reunion | 3 Mantras

Sukta 103

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଥର୍ବବେଦୀୟ ମନ୍ତ୍ରଟି ଚୁକ୍ତି ଓ ସାମୂହିକ ଏକତାର ଦିବ୍ୟ ଜାମିନଦାର—ବୃହସ୍ପତି, ସବିତା, ମିତ୍ର, ଅର୍ୟମନ, ଭଗ ଓ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟ—ଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଗ୍ରାହକ (ଗୃହ, ଦଳ କିମ୍ବା ସମୁଦାୟ) ଚାରିପାଖରେ ସୁରକ୍ଷାମୟ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ “ବାନ୍ଧି” ଦୃଢ଼ କରେ। ଏଥିରେ ଦୋରି/ବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁଶକ୍ତିକୁ ରିତୁଆଲ ଭାବେ ବାନ୍ଧି ନିଷ୍କ୍ରିୟ କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ରହିଛି—ନେତା, ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଯୋଦ୍ଧା ଓ ପଦାତି ସମେତ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଣୀରେ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ଅଗ୍ରସରଣ, ସଙ୍କେତ ଓ ସମନ୍ୱୟ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼େ। ହିମ୍ନର ଶକ୍ତି ଏହି ସମୀକରଣରେ ନିହିତ—ସାମାଜିକ ବନ୍ଧନ (ମିତ୍ର–ଅର୍ୟମନ) ଓ ଭୌତିକ ବନ୍ଧନ (ଦାମନ/ସଂଦାନ) ଏକେଇ, କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଓ ବାଧ୍ୟକାରୀ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଭାବେ କାମ କରେ।

Rishi: Atharvanic seer-tradition | Devata: Bṛhaspati, Savitar, Mitra, Aryaman, Bhaga, the Aśvins (collective guarantors of binding/protection) | 3 Mantras

Sukta 104

AV 6.104 ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଶତ୍ରୁନାଶନ ମନ୍ତ୍ର, ଯେଉଁଥିରେ “ଆଦାନ” (ଗ୍ରହଣ/ଜବତ) ଓ “ସଂଦାନ” (ବାନ୍ଧି ଦୃଢ଼ କରିବା) କୁ ଅସ୍ତ୍ର କରି ଶତ୍ରୁଶକ୍ତିକୁ ଅଚଳ କରାଯାଏ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଜୀବନଶକ୍ତି କାଟି ଦିଆଯାଏ। ଏହା ପ୍ରାଣ-ତତ୍ତ୍ୱ ମାଧ୍ୟମରେ ଶତ୍ରୁନାଶକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରେ: ଶତ୍ରୁର ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନକୁ ରିତୁଆଲ ଭାବେ ସଂୟମିତ/ବନ୍ଧିତ କରାଯାଏ, ଯାହାରେ ଜୀବନଶକ୍ତି ନିଜେ ଜୀବନକୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରେ। ବାନ୍ଧନ କ୍ରିୟାକୁ ଅଧିକୃତ ଓ ପ୍ରବଳ କରିବା ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର–ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସଂଯୁକ୍ତ ଶକ୍ତି (ସୋମ ଓ ମରୁତଗଣ ସହ) ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ।

Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (typical for śatrunāśana material) | Devata: Indra-Agni complex implied in the cycle; here the operative power is the mantra’s bandhana and prāṇa-theory | 3 Mantras

Sukta 105

AV 6.105 ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଚିକିତ୍ସା-ମନ୍ତ୍ର, ଯେଉଁଥିରେ କାଶ (କାସ) କୁ ଜୀବନ୍ତ ରୋଗ-ସତ୍ତା ଭାବେ ସମ୍ବୋଧନ କରି ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଆଯାଏ। ମନର ଉଡାଣ, ଧାର ଦିଆ ତୀର, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ—ଏହି ତିନିଟି ଦ୍ରୁତ ଉପମା ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରଟି ରୋଗକୁ ବାହାରକୁ ହାଙ୍କି ନେଇ, ଆହୁରି ଦୂର ଦୂର “ପଥ/ଚ୍ୟାନେଲ” (ବାୟୁ-ପଥ, ପୃଥିବୀର ସୀମା, ସମୁଦ୍ର) ଭିତରକୁ ପଠାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହା ଛିଟିଯାଇ ଗଳି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted without a distinct ṛṣi-name for short bhaiṣajya charms in Book 6; varies by Anukramaṇī). | Devata: Kāsa (personified cough) as the addressed entity; implicit aid of Vāyu (wind) as carrier-away. | 3 Mantras

Sukta 106

ଏହି ତିନି-ମନ୍ତ୍ରୀୟ ସୂକ୍ତରେ ଘର-ଆଶୀର୍ବାଦର ଚିତ୍ରଣ (ଦ୍ୱାରଦେହଳୀରେ ଦୂର୍ବା ଓ ପ୍ରାଣଦାୟିନୀ ଜଳ) ସହ ଶୀତ-ପୀଡ଼ା ବିରୋଧରେ ଏକ କେନ୍ଦ୍ରିତ ଚିକିତ୍ସାତ୍ମକ-ଅପୋତ୍ରୋପାୟିକ କ୍ରିୟା ମିଶିଛି। ଶେଷରେ ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଚିକିତ୍ସା-ମନ୍ତ୍ରରେ ଘର ଭିତରେ ଏକ ସୁରକ୍ଷାମୟ ଆବରଣ (ଜରାୟୁ/ଚୌଲ) ପେଚି ରଖାଯାଏ ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ ଯେ ଶୀତକୁ “ଔଷଧ”ରେ ପରିଣତ କରନ୍ତୁ—ରିତୁଆଲ ତାପ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ/ବନ୍ଦୀକରଣ ଦ୍ୱାରା ଭୟକୁ ଉପଚାରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି।

Rishi: Atharvanic tradition (specific r̥ṣi not stated in the provided excerpt; to be verified from AVŚ anukramaṇī). | Devata: Agni (as healer-transformer) and the personified cold-affliction addressed/controlled. | 3 Mantras

Sukta 107

AVŚ 6.107 ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପୌଷ୍ଟିକ–ଅପୋତ୍ରୋପାଇକ ମନ୍ତ୍ର, ଯାହା ପାଠକକୁ ବିଶ୍ୱଜିତ/ତ୍ରାୟମାଣାଙ୍କ ରକ୍ଷାଶକ୍ତିରେ “ଘେରି” ରଖେ—ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରା ବନ୍ଧ କିମ୍ବା ତାବିଜ ଭାବେ କଳ୍ପନା କରାଯାଇଛି। ଏଥିରେ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ଗୃହସ୍ଥାଳୀର ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି—ଦ୍ୱିପଦ (ଲୋକ) ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ (ପଶୁଧନ)—ରକ୍ଷିତ ରହୁ, ଏବଂ ଏଭଳି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷା ଓ କୁଶଳର ପରିଧି ସ୍ଥାପିତ ହେଉ।

Rishi: Atharvanic tradition (to be verified from AVŚ anukramaṇī). | Devata: Viśvajit/Trāyamāṇā as personified protective power (often amulet-deity). | 4 Mantras

Sukta 108

AV 6.108 ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ମେଧା-ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ପୁରୁଷୀକୃତ ବୁଦ୍ଧି/ମେଧାକୁ “ପ୍ରଥମେ ଆସ” ବୋଲି ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ପାଠକ/ଉଚ୍ଚାରକଙ୍କ ଭିତରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବାସ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଏହା ମେଧାକୁ ସମୃଦ୍ଧିର ଚିହ୍ନ (ଗୋ-ଧନ, ଅଶ୍ୱ) ସହ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଶ୍ମି ସହ ଯୋଡ଼େ, ଯେଉଁଠାରେ ଶିକ୍ଷା, ସ୍ମୃତି ଓ ଯଜ୍ଞ-କୌଶଳକୁ ଆଲୋକର ରୂପ ଭାବେ ଦେଖାଇ ଦିନଭରି ରିତୁଆଲ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ଓ ସ୍ଥିର କରିବାର କଥା କୁହାଯାଇଛି।

Rishi: Atharvanic tradition (often treated as an Atharvan/Angiras-type medhā-hymn; specific r̥ṣi varies by ancillary lists) | Devata: Medhā (personified Intelligence), with solar association (Sūrya-raśmi) | 5 Mantras

Sukta 109

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭୈଷଜ୍ୟ ସୂକ୍ତରେ ପିପ୍ପଲୀ (ଲମ୍ବା ଲଙ୍କା) କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟୁକ୍ତ, ଜୀବନ-ପୁନର୍ଦାୟିନୀ ଔଷଧ ଭାବେ ପବିତ୍ର କରାଯାଇଛି—ହଠାତ୍ ଧସିପଡ଼ିବା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବେଦନା, ଏବଂ ବାତ-ସଦୃଶ ପବନ-ଜନିତ ରୋଗକଷ୍ଟ ପାଇଁ। ଏହା ଔଷଧକୁ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁପ୍ତତା (ଅସୁରମାନେ) ଠାରୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇ, ପୁନଃ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବୋଲି ଦେଖାଏ; ଏଭଳି ଭାବେ ଔଷଧବିଦ୍ୟାକୁ ରକ୍ଷାକାରୀ, ଅପୋତ୍ରୋପାଇକ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରେ। ମନ୍ତ୍ରର ବଳ ହେଉଛି ପିପ୍ପଲୀକୁ “ଜୀବନ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ” ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିବା ଏବଂ ଜନ୍ମରୁ ଅବିରତ ଭାବେ ତାହାର ସୁରକ୍ଷାଦାୟକ ପ୍ରଭାବକୁ ବିସ୍ତାର କରିବା।

Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted under Atharvan/Angiras lineages for bhaiṣajya hymns; exact r̥ṣi ascription varies by anukramaṇī). | Devata: Pippalī as personified Bhaiṣajya; secondarily the Devas as ordainers of the remedy. | 3 Mantras

Sukta 110

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଆଥର୍ବଣିକ ସୂକ୍ତ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସଦା-ନବୀନ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଯଜମାନଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ନିବିଡ଼ କରି ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ—“ପୁରାତନ ତଥାପି ନବ” ହୋତା, ଯିଏ ନିଜକୁ ଓ ଉପାସକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ପରେ ଏହା ଅପତ୍ରାସକ ଭାବକୁ ନେଇ, ଯମ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରାଣ-ଛେଦକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଓ ଗୃହସ୍ଥ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ବିଘ୍ନ କରିପାରୁଥିବା ଅଶୁଭ ଜନ୍ମ/କାଳ-ପ୍ରଭାବମାନଙ୍କୁ ଦୂରେ ରଖିବା ପାଇଁ ରକ୍ଷା ଯାଚନା କରେ—ଯେପରି ମନୁଷ୍ୟ ଅପମଙ୍ଗଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି “ଶତ ଶରତ” ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିପାରେ।

Rishi: Atharvanic tradition (often aligned with Agni-stotras; anukramaṇī-dependent). | Devata: Agni | 3 Mantras

Read Atharva Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

App Store Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App

App Store Google Play