Opening the text

Rishi: Atharvanic/anonymous
Devata: Varuṇa (as satyānṛta-samīkṣaka) and the Viśve Devāḥ as witnesses
Chandas: Anuṣṭubh (didactic-judicial tone)
AV 4.16 ଏକ ଆଥର୍ବଣିକ ନ୍ୟାୟ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟର ଅଭ୍ରାନ୍ତ ପରୀକ୍ଷକ ଭାବେ ବରୁଣଙ୍କୁ, ଏବଂ ସାର୍ବଭୌମ ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଚୋରିକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଓ ଦୋଷୀଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାରୋକ୍ତିକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରହିଛି। ଏହା ଦିବ୍ୟ ନିରୀକ୍ଷଣର ଏକ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଗଢ଼େ—ପୃଥିବୀ, ଦ୍ୟୌ, ଏପରିକି ଅଳ୍ପ ଜଳ ମଧ୍ୟ ବରୁଣଙ୍କୁ ଲୁଚାଇ ରଖେ—ଯାହାର ଫଳରେ ଗୋପନ ରହିବା ଅସମ୍ଭବ ହୋଇଯାଏ। ସୂକ୍ତଟି ଶେଷରେ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ/ଚୋରଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡସ୍ୱରୂପ ବନ୍ଧନ (ବରୁଣ-ପାଶ) ଦ୍ୱାରା ଆବଦ୍ଧ କରିବାରେ ପହଞ୍ଚେ, ଏବଂ ଏହା ଏକ ଉଚ୍ଚାରିତ ଶପଥ-ପରୀକ୍ଷା ଭାବେ କାମ କରି, ସତ୍ୟବାଦୀ ବାକ୍ୟକୁ ବାଧ୍ୟ କରି ସାମାଜିକ ଶୃଙ୍ଖଳା (ଋତ) କୁ ସୁରକ୍ଷା କରେ।
Mantra 1
सत्यानृतसमीक्षकः। बृ॒हन्ने॑षामधिष्ठा॒ता अ॑न्ति॒कादि॑व पश्यति । य स्ता॑यन्मन्य॑ते॒ चर॒न्त्सर्वं॑ दे॒वा इ॒दं वि॑दुः
ସତ୍ୟ-ଅସତ୍ୟର ବିଚାରକ—ମହାନ, ସେମାନଙ୍କ ଅଧିଷ୍ଠାତା—ନିକଟରୁ ଦେଖୁଥିବା ପରି ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ଯେ କେହି ଚଳାଚଳ କରି ‘ମୁଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଚୋରି କରୁଛି’ ବୋଲି ଭାବେ—ଏ ସବୁ ଦେବମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
Mantra 2
यस्तिष्ठ॑ति॒ चर॑ति॒ यश्च॒ वञ्च॑ति॒ यो नि॒लायं॒ चर॑ति॒ यः प्र॒तङ्क॑म्। द्वौ सं॑नि॒षद्य॒ यन्म॒न्त्रये॑ते॒ राजा॒ तद् वे॑द॒ वरु॑णस्तृ॒तीयः॑
ଯେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହେ, ଯେ ଚାଲେ, ଏବଂ ଯେ ଠକେ; ଯେ ଲୁଚିବାକୁ ଯାଏ, ଯେ ଗୁପ୍ତଭାବେ ପଦୁଆଁ ପଦୁଆଁ ଚାଲେ—ଦୁଇଜଣ ଏକାସାଥି ବସି ଯେ ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଣା କରି କାନେକାନେ କହନ୍ତି, ତାହା ରାଜା ଜାଣେ: ବରୁଣ ତୃତୀୟ।
Mantra 3
उ॒तेयं भूमि॒र्वरु॑णस्य॒ राज्ञ॑ उ॒तासौ द्यौर्बृ॑ह॒ती दू॒रेअ॑न्ता । उ॒तो स॑मु॒द्रौ वरु॑णस्य कु॒क्षी उ॒तास्मिन्नल्प॑ उद॒के निली॑नः
ଏହି ପୃଥିବୀ ବରୁଣ ରାଜାଙ୍କର; ଏବଂ ଦୂର ସୀମାବିସ୍ତାର ଥିବା ମହାନ୍ ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ) ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର। ଦୁଇ ସମୁଦ୍ର ବରୁଣଙ୍କର କୁକ୍ଷି (ଉଦର) ଅଟେ; ଏହି ଅଳ୍ପ ଜଳରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଗୁପ୍ତଭାବେ ନିଲୀନ ଅଛନ୍ତି।
Mantra 4
उत यो द्याम॑ति॒सर्पा॑त् प॒रस्ता॒न्न स मु॑च्यातै॒ वरु॑णस्य॒ राज्ञः॑ । दि॒व स्पशः॒ प्र च॑रन्ती॒दम॑स्य सहस्रा॒क्षा अति॑ पश्यन्ति॒ भूमि॑म्
ଯେ କେହି ଦ୍ୟୌକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଅତିଦୂର ପରେ ସରିଯାଏ—ସେ ବରୁଣ ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ସେପରି ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ। ଦିବର ସ୍ପଶ (ଚର-ଦୂତ) ଏହି ଲୋକରେ ସର୍ବତ୍ର ଚରଣ କରନ୍ତି; ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ହଜାର ଚକ୍ଷୁବାନ) ହୋଇ ପୃଥିବୀକୁ ଉପରୁ ନିହାରି ଦେଖନ୍ତି।
Mantra 5
सर्वं॒ तद् राजा॒ वरु॑णो॒ वि च॑ष्टे॒ यद॑न्त॒रा रोद॑सी॒ यत् प॒रस्ता॑त्। संख्या॑ता अस्य नि॒मिषो॒ जना॑नाम॒क्षानि॑व श्व॒घ्नी नि मि॑नोति॒ तानि॑
ଦୁଇ ଲୋକ (ରୋଦସୀ) ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଅଛି ଏବଂ ଯାହା ପରେ ଅଛି—ସେ ସବୁକୁ ବରୁଣ ରାଜା ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିହାରନ୍ତି। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ନିମିଷ (ପଲକ ଝପକା) ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଗଣିତ; ପାଶା ପରି, ଶ୍ୱଘ୍ନୀ (ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କ୍ରମବଦ୍ଧ କରୁଥିବା) ସେଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମରେ ବିନ୍ୟାସ କରନ୍ତି।
Mantra 6
ये ते॒ पाशा॑ वरुण स॒प्तस॑प्त त्रे॒धा तिष्ठ॑न्ति॒ विषि॑ता॒ रुश॑न्तः । छि॒नन्तु॒ सर्वे॒ अनृ॑तं॒ वद॑न्तं॒ यः स॑त्यवा॒द्यति॒ तं सृ॑जन्तु
ହେ ବରୁଣ! ତୁମର ସେଇ ପାଶଗୁଡ଼ିକ—ସାତ ଓ ସାତ—ତିନି ପ୍ରକାରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ରହିଛି। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅନୃତ କହୁଥିବାକୁ କାଟି ଦିଅନ୍ତୁ; ଯେ ସତ୍ୟ କହେ, ତାକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।
Mantra 7
श॒तेन॒ पाशै॑र॒भि धे॑हि वरुणैनं॒ मा ते॑ मोच्यनृत॒वाङ् नृ॑चक्षः । आस्तां जा॒ल्म उ॒दरं॑ श्रंसयि॒त्वा कोश॑ इवाब॒न्धः प॑रिकृ॒त्यमा॑नः
ହେ ବରୁଣ! ଶତ ପାଶରେ ଏହାକୁ ଚାରିଦିଗରୁ ବାନ୍ଧ; ହେ ନରଚକ୍ଷୁ (ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବା ଋଷି)! ଅନୃତ-ବାକ୍ ଲୋକ ତୁମଠାରୁ ମୋଚିତ ନ ହେଉ। ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ରହୁ—ତାହାର ଉଦର ଢିଲା ହୋଇ ଝୁଲି ପଡ଼ୁ—ଅବନ୍ଧ କୋଷ (ଥଳି) ପରି, ଚାରିପାଖରୁ କାଟି ଛାଟି ଦିଆଯାଇଥିବା ଭଳି।
Mantra 8
यः स॑मा॒म्यो॒३वरु॑णो॒ यो व्या॒म्यो॒३यः सं॑दे॒श्यो॒३वरु॑णो॒ यो वि॑दे॒श्यः । यो दै॒वो वरु॑णो॒ यश्च॒ मानु॑षः
ଯେ ବରୁଣ ଆମ ନିଜ ସୀମାଭିତରେ ଅଛନ୍ତି, ଯେ ବରୁଣ ବାହ୍ୟ ସୀମାରେ ଅଛନ୍ତି; ଯେ ବରୁଣ ସମ୍ବାଦ/ଖବର ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ଯେ ବରୁଣ ବିଦେଶଭୂମିର—ଯେ ବରୁଣ ଦୈବ ଏବଂ ଯେ ମାନୁଷ—
Mantra 9
तैस्त्वा॒ सर्वै॑र॒भि ष्या॑मि॒ पाशै॑रसावामुष्यायणामुष्याः पुत्र । तानु॑ ते॒ सर्वा॑ननु॒संदि॑शामि
ସେଇ ସମସ୍ତ ପାଶଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାରିଦିଗରୁ ଘେରି ବାନ୍ଧୁଛି—ଅସାବାମୁଷ୍ୟାୟଣ ଅମୁଷ୍ୟାଃ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଏଠାରେ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଏବେ କ୍ରମକ୍ରମେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି ନିଯୁକ୍ତ କରୁଛି।
It is used in situations of suspected theft or disputed truth, to invoke Varuṇa and the Gods as witnesses so that hidden wrongdoing is exposed and truthful speech is compelled.
Water is Varuṇa’s domain and a symbol of his omnipresence; the hymn says he is present even in a small amount of water, making it a powerful oath-token in truth-testing.
It targets the anṛta-vāk—the one who speaks falsehood. The binding language (Varuṇa-pāśa) is meant to restrain and punish deliberate lying, while protecting the truthful by restoring ṛta (right order).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.