Sukta 2

Mantra 1

ब्रह्मप्रकाशनम्। केन॒ पार्ष्णी॒ आभृ॑ते॒ पूरु॑षस्य॒ केन॑ मां॒सं संभृ॑तं॒ केन॑ गु॒ल्फौ। केना॒ङ्गुलीः॒ पेश॑नीः॒ केन॒ खानि॒ केनो॑च्छ्ल॒ङ्खौ म॑ध्य॒तः कः प्र॑ति॒ष्ठाम्

ବ୍ରହ୍ମପ୍ରକାଶନ। ପୁରୁଷର ଦୁଇ ପାର୍ଷ୍ଣୀ (ଏଡ଼ି) କିଏ ଆଣି ସ୍ଥାପନ କଲେ? କିଏ ମାଂସକୁ ସଂଗଠିତ କରି ଘନ କଲେ, କିଏ ଦୁଇ ଗୁଲ୍ଫ (ଟଖଣା)? କିଏ ଆଙ୍ଗୁଳୀମାନଙ୍କୁ କୌଶଳରେ ଗଢ଼ିଲେ, କିଏ ଖାନି (ରନ୍ଧ୍ର/ଦ୍ୱାର)? ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇ ଶଙ୍ଖ (ପିଣ୍ଡଳୀ/ଶ୍ୟାଙ୍କ) କିଏ ଉଠାଇଲେ—ଏବଂ କିଏ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଷ୍ଠା (ସ୍ଥିର ଦାଁଡ଼ାଣ) ସ୍ଥାପନ କଲେ?

Mantra 2

कस्मा॒न्नु गु॒ल्फावध॑रावकृण्वन्नष्ठी॒वन्ता॒वुत्त॑रौ॒ पुरु॑षस्य । जङ्घे॑ नि॒रऋत्य॒ न्यऽदधुः॒ क्वऽस्वि॒ज्जानु॑नोः सं॒धी क उ॒ तच्चि॑केत

ଏବେ ସତ୍ୟକୁ, ପୁରୁଷର ଅଧୋଭାଗ ଭାବେ ଦୁଇ ଗୁଲ୍ଫ (ଟଖଣା) କାହାଠାରୁ ଗଢ଼ିଲେ, ଏବଂ ଅସ୍ଥିବନ୍ତ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଭାଗ କାହାଠାରୁ? ମାପି ମାପି ସେମାନେ ଦୁଇ ଜଙ୍ଘେ (ପାଦ)କୁ ସ୍ଥାନରେ ବସାଇଲେ; ତେବେ କହ—ଦୁଇ ଜାନୁ (ଘୁଁଟି)ର ସନ୍ଧି କେଉଁଠି—ତାହା କିଏ ଚିହ୍ନିଲା?

Mantra 3

चतु॑ष्टयं युज्यते॒ संहि॑तान्तं॒ जानु॑भ्यामू॒र्ध्वं शि॑थि॒रं कब॑न्धम्। श्रोणी॒ यदू॒रू क उ॒ तज्ज॑जान याभ्यां॒ कुसि॑न्धं॒ सुदृ॑ढं ब॒भूव॑

ଚତୁଷ୍ଟୟ ସମୂହ ଯୋଗ ହୁଏ, ସନ୍ଧିରେ ଶେଷ ହୁଏ; ଜାନୁ (ଘୁଁଟି) ଉପରେ ଶିଥିଳ କବନ୍ଧ (ଧଡ଼/କାୟା)। ଶ୍ରୋଣୀ ଓ ଊରୁ (କଟି ଓ ଜଂଘା)—ତାହାକୁ ସତ୍ୟକୁ କିଏ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା କୂସିନ୍ଧ (ଶ୍ରୋଣୀ-ଆସନ/ପେଲ୍ଭିସ) ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ହେଲା?

Mantra 4

कति॑ दे॒वाः क॑त॒मे त आ॑स॒न् य उरो॑ ग्री॒वाश्चि॒क्युः पुरु॑षस्य । कति॒ स्तनौ॒ व्यऽदधुः॒ कः क॑फो॒डौ कति॑ स्क॒न्धान् कति॑ पृ॒ष्टीर॑चिन्वन्

କେତେ ଦେବ ଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁମାନେ ପୁରୁଷର ଉରଃ (ଛାତି) ଓ ଗ୍ରୀବା (ଗଳା)କୁ ଚିହ୍ନିତ କରି ବିନ୍ୟାସ କଲେ? କେତେଜଣ ଦୁଇ ସ୍ତନକୁ ପୃଥକ୍ କରି ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ? କିଏ ଦୁଇ ସ୍କନ୍ଧ-ଆଧାର (କାନ୍ଧର ଆଧାର) ସ୍ଥାପନ କଲା? କେତେଜଣ ସ୍କନ୍ଧଗୁଡ଼ିକୁ ଗଠନ କଲେ, କେତେଜଣ ପୃଷ୍ଠ-ରଚନା (ପିଠିର ଗଠନ)କୁ ଯୋଡ଼ି ଗଢ଼ି ଉଠାଇଲେ?

Mantra 5

को अ॑स्य बा॒हू सम॑भरद् वी॒र्यं करवा॒दिति॑ । अंसौ॒ को अ॑स्य॒ तद् दे॒वः कुसि॑न्धे॒ अध्या द॑धौ

କିଏ ତାକୁ ଦୁଇ ବାହୁ ଦେଲା—ବୀର୍ୟ ସହିତ—‘ଯେଣୁ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବ’ ଏଭଳି? କିଏ ତାହାର ଦୁଇ ଅଂସ (କାନ୍ଧ) ଦେଲା? କେଉଁ ଦେବ ଏହି ଦାନ/ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ଦୃଢ଼ ଆସନ ‘କୁସିନ୍ଧ’ ଉପରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ?

Mantra 6

कः स॒प्त खानि॒ वि त॑तर्द शी॒र्षाणि॒ कर्णा॑वि॒मौ नासि॑के॒ चक्ष॑णी॒ मुख॑म्। येषां॑ पुरु॒त्रा वि॑ज॒यस्य॑ म॒ह्ननि॒ चतु॑ष्पादो द्वि॒पदो॒ यन्ति॒ याम॑म्

କିଏ ସାତ ଖାନି (ରନ୍ଧ୍ର) ଖୋଦିଲା—ମୁଣ୍ଡ: ଏହି ଦୁଇ କାନ, ନାସାରନ୍ଧ୍ର, ଆଖି, ମୁଖ? ଯାହାର ମହା ବିଜୟ-ଶକ୍ତିରେ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଚତୁଷ୍ପାଦ ଓ ଦ୍ୱିପାଦ ନିଜ ନିୟତ ଯାମ (ଗତି/ପଥ) ଚାଲନ୍ତି?

Mantra 7

हन्वो॒र्हि जि॒ह्वामद॑धात् पुरू॒चीमधा॑ म॒हीमधि॑ शिश्राय॒ वाच॑म्। स आ व॑रीवर्ति॒ भुव॑नेष्व॒न्तर॒पो वसा॑नः॒ क उ॒ तच्चि॑केत

ଦୁଇ ଜହ୍ନୁରେ ସେ ଦୂରବ୍ୟାପୀ ଜିହ୍ୱାକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ତାପରେ ସେହିଠାରେ ମହାନ ‘ବାଚ୍’ (ବାଣୀ)କୁ ଦୃଢ଼ କଲେ। ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭିତରେ-ଭିତରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି, ‘ଆପଃ’ (ଜଳ) ଧାରଣ କରି; ସତ୍ୟକୁହିଲେ, ସେ ତତ୍ତ୍ୱକୁ କିଏ ବୁଝିଲା?

Mantra 8

म॒स्तिष्क॑मस्य यत॒मो ल॒लाटं॑ क॒काटि॑कां प्रथ॒मो यः क॒पाल॑म्। चि॒त्वा चित्यं॒ हन्वोः॒ पूरु॑षस्य॒ दिवं॑ रुरोह कत॒मः स दे॒वः

ତାଙ୍କର ମସ୍ତିଷ୍କ କେଉଁଟି, ଲଲାଟ କେଉଁଟି, ଗଳାର ପଛଭାଗ (କକାଟିକା) କେଉଁଟି—କପାଳକୁ ପ୍ରଥମେ କିଏ ଗଢ଼ିଲା? ପୁରୁଷର ଦୁଇ ଜହ୍ନୁରୁ ଗଢ଼ା ଏହି ଗଢ଼ିତ ଢାଞ୍ଚାକୁ ସଂଯୋଜନ କରି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଆରୋହଣ କଲେ; ସେ ଦେବ କିଏ?

Mantra 9

प्रि॒या॒प्रि॒याणि॑ बहु॒ला स्वप्नं॑ संबाधत॒न्द्यः॑ । आ॒न॒न्दानु॒ग्रो नन्दां॑श्च॒ कस्मा॑द् वहति॒ पूरु॑षः

ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟ ବିଷୟ—ବହୁପ୍ରକାର; ସ୍ୱପ୍ନ, ସଂବାଧ/ଦବାଣ ଓ ତନ୍ଦ୍ରା; ପଛୁଆ ଆନନ୍ଦ ଓ ହର୍ଷ—ଏସବୁକୁ ପୁରୁଷ କେଉଁଠୁ ବହନ କରେ?

Mantra 10

आर्ति॒रव॑र्ति॒र्निरृ॑तिः॒ कुतो॒ नु पुरु॒षेऽम॑तिः । राद्धिः॒ समृ॑द्धि॒रव्यृ॑द्धिर्म॒तिरुदि॑तयः॒ कुतः॑

ଆର୍ତ୍ତି (କଷ୍ଟ) ଓ ଅବର୍ତ୍ତି (କୁମାର୍ଗ), ନିରୃତି (ବିନାଶ)—ହେ ପ୍ରାର୍ଥ୍ୟ, ପୁରୁଷରେ ଏହି ସବୁ କେଉଁଠୁ? ଏବଂ ଅମତି (ମୂଢତା) କେଉଁଠୁ? ରାଦ୍ଧି (ସିଦ୍ଧି) ଓ ସମୃଦ୍ଧି (ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୃଦ୍ଧି), ତଥା ଅବ୍ୟୃଦ୍ଧି (ଅବିକାଶ/ଅସମୃଦ୍ଧି); ମତି (ଚିନ୍ତା) ଓ ତାହାର ଉଦିତୟଃ (ଉଦୟ/ଉଠାଣ)—ଏ ସବୁ କେଉଁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ?

Mantra 11

को अ॑स्मि॒न्नापो॒ व्यऽदधाद् विषू॒वृतः॑ पुरू॒वृतः॑ सिन्धु॒सृत्या॑य जा॒ताः । ती॒व्रा अ॑रु॒णा लोहि॑नीस्ताम्रधू॒म्रा ऊ॒र्ध्वा अवा॑चीः॒ पुरु॑षे ति॒रश्चीः॑

ଏହି ପୁରୁଷରେ ‘ଆପଃ’ (ଜଳ) କିଏ ବିନ୍ୟାସ କଲେ—ସିନ୍ଧୁସୃତ୍ୟା (ନଦୀପଥେ ବହିବା) ପାଇଁ ଜନ୍ମିତ, ପଥ ନାନାଭାବେ ଘୁରାଇଥିବା, ଅନେକ ପରିଭ୍ରମଣଯୁକ୍ତ?—ତୀବ୍ର, ଅରୁଣ, ଲୋହିନୀ, ତାମ୍ରଧୂମ୍ର; ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ, ଅବାଚୀ ଓ ତିରଶ୍ଚୀ—ପୁରୁଷର ଭିତରେ ସର୍ବତ୍ର।

Mantra 12

को अ॑स्मिन् रू॒पम॑दधात् को म॒ह्मानं॑ च॒ नाम॑ च । गा॒तुं को अ॑स्मि॒न् कः के॒तुं कश्च॒रित्रा॑णि॒ पूरु॑षे

ଏହି ପୁରୁଷରେ ରୂପ କିଏ ସ୍ଥାପନ କଲେ? ମହିମା ଓ ନାମ କିଏ? ଏଥିରେ ଗତି/ପଥ କିଏ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ—କେତୁ (ଚେତନାର ଚିହ୍ନ, ଚିନ୍ତାର ସଙ୍କେତ) କିଏ, ଏବଂ ପୁରୁଷର ଭିତରେ ଆଚରଣର ରୀତି (ଚରିତ୍ରାଣି) କିଏ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ?

Mantra 13

को अ॑स्मिन् प्रा॒णम॑वयत् को अ॑पा॒नं व्या॒नमु॑ । स॒मा॒नम॑स्मि॒न् को दे॒वोऽधि॑ शिश्राय॒ पुरु॑षे

ଏହି ପୁରୁଷରେ ପ୍ରାଣକୁ କିଏ ବୁଣିଲା? ଅପାନ, ବ୍ୟାନ—ଏବଂ ସମାନ—ଏମାନଙ୍କୁ କିଏ ସ୍ଥାପିଲା? ପୁରୁଷର ଭିତରେ କେଉଁ ଦେବ ଏମାନଙ୍କୁ ଅଧିପତିର ଆଧାର ଭାବେ ଦୃଢ଼ କରି ରଖିଛି?

Mantra 14

को अ॑स्मिन् य॒ज्ञम॑दधा॒देको॑ दे॒वोऽधि॒ पुरु॑षे । को अ॑स्मिन्त्स॒त्यं कोऽनृ॑तं॒ कुतो॑ मृ॒त्यृः कुतो॒ऽमृत॑म्

ଏହି ପୁରୁଷରେ ଯଜ୍ଞକୁ କିଏ ସ୍ଥାପିଲା—ପୁରୁଷର ଭିତରେ ଅଧିଷ୍ଠାତା ଏକ ଦେବ? ତାହାରେ ସତ୍ୟକୁ କିଏ ରଖିଲା, ଅନୃତକୁ କିଏ? ମୃତ୍ୟୁ କେଉଁଠୁ, ଏବଂ ଅମୃତତ୍ୱ କେଉଁଠୁ?

Mantra 15

को अ॑स्मै॒ वासः॒ पर्य॑दधा॒त् को अ॒स्यायु॑रकल्पयत्। बलं॒ को अ॑स्मै॒ प्राय॑च्छ॒त् को अ॑स्याकल्पयज्ज॒वम्

ତାହାର ଚାରିପାଖେ ବସ୍ତ୍ରକୁ କିଏ ପରିଧାନ କରାଇଲା? ତାହାର ଆୟୁକୁ କିଏ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲା? ତାହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଳ କିଏ ଦେଲା, ଏବଂ ତାହା ପାଇଁ ତେଜ, ବେଗ ଓ ଦ୍ରୁତଶକ୍ତିକୁ କିଏ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲା?

Mantra 16

केनापो॒ अन्व॑तनुत॒ केनाह॑रकरोद् रु॒चे। उ॒षसं॒ केनान्वै॑न्द्ध॒ केन॑ सायंभ॒वं द॑दे

କାହା ଦ୍ୱାରା ଜଳମାନେ କ୍ରମରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲେ? କାହା ଦ୍ୱାରା ଦିନ ଦୀପ୍ତି ପାଇଁ ଗଢ଼ାଗଲା? କାହା ଦ୍ୱାରା ଉଷା ନିଜ ପଥରେ ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ ହେଲା? ଏବଂ କାହା ଦ୍ୱାରା ସାୟଂଭବ (ସନ୍ଧ୍ୟାର ଭାବ/ଅସ୍ତିତ୍ୱ) ସ୍ଥାପିତ ହେଲା?

Mantra 17

को अ॑स्मि॒न् रेतो॒ न्यऽदधा॒त् तन्तु॒रा ता॑यता॒मिति॑ । मे॒धां को अ॑स्मि॒न्नध्यौ॑ह॒त् को बा॒णं को नृतो॑ दधौ

ଏହିଠାରେ ରେତଃ (ବୀଜ) କିଏ ନିକ୍ଷେପ କଲେ—‘ତନ୍ତୁ, ଦାତା, ପ୍ରସାରିତ ହେଉ’ ବୋଲି? ଏହିଠାରେ ମେଧା (ବୁଦ୍ଧି)କୁ କିଏ ଅଧି-ଉଣି/ଓଭର-ବୁଣିଲେ? ବାଣକୁ କିଏ ସ୍ଥାପନ କଲେ? ନୃତ (ମାନବୀୟ କର୍ମ/ପଦ)କୁ କିଏ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ?

Mantra 18

केने॒मां भूमि॑मौर्णो॒त् केन॒ पर्य॑भव॒द् दिव॑म्। केना॒भि म॒ह्ना पर्व॑ता॒न् केन॒ कर्मा॑णि॒ पुरु॑षः

କାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୂମି ଆବୃତ ହେଲା? କାହା ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ/ସ୍ୱର୍ଗ) ପରିବେଷ୍ଟିତ ହେଲା? କାହା ଦ୍ୱାରା ମହାଶକ୍ତିରେ ପର୍ବତମାନେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ? କାହା ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷଙ୍କ କର୍ମ—କାର୍ଯ୍ୟ—ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା?

Mantra 19

केन॑ प॒र्जन्य॒मन्वे॑ति॒ केन॒ सोमं॑ विचक्ष॒णम्। केन॑ य॒ज्ञं च श्र॒द्धां च॒ केना॑स्मि॒न् निहि॑तं॒ मनः॑

କାହା ଦ୍ୱାରା ପର୍ଜନ୍ୟ ନିଜ ପଥରେ ଅନୁସୃତ ହୁଏ? କାହା ଦ୍ୱାରା ସୋମ, ବିଚକ୍ଷଣ (ସ୍ପଷ୍ଟଦର୍ଶୀ), ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ? କାହା ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଧାରିତ ରହେ? କାହା ଦ୍ୱାରା ଏହିଠାରେ ମନ ନିହିତ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଛି?

Mantra 20

केन॒ श्रोत्रि॑यमाप्नोति॒ केने॒मं प॑रमे॒ष्ठिन॑म्। केने॒मम॒ग्निं पूरु॑षः॒ केन॑ संवत्स॒रं म॑मे

କାହା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୋତ୍ରିୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ? କାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ପରମେଷ୍ଠିନ୍ (ପରମ ଅଧିପତି)କୁ? କାହା ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷ ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ (ପ୍ରାପ୍ତ/ଧାରଣ) କରେ? ଏବଂ କାହା ଦ୍ୱାରା ସଂବତ୍ସର (ବର୍ଷ) ମାପାଗଲା?

Mantra 21

ब्रह्म॒ श्रोत्रि॑यमाप्नोति॒ ब्रह्मे॒मं प॑रमे॒ष्ठिन॑म्। ब्रह्मे॒मम॒ग्निं पूरु॑षो॒ ब्रह्म॑ संवत्स॒रं म॑मे

ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ (ବେଦଜ୍ଞ) ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେ ଏହି ପରମେଷ୍ଠିନଙ୍କୁ ପାଏ। ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷ ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ଗଢ଼ିଛି; ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷ ମାପାଯାଏ ଏବଂ କ୍ରମେ ଗଠିତ ହୁଏ।

Mantra 22

केन॑ दे॒वाँ अनु॑ क्षियति॒ केन॒ दैव॑जनी॒र्विशः॑ । केने॒दम॒न्यन्नक्ष॑त्रं॒ केन॒ सत्क् क्ष॒त्रमु॑च्यते

କେଉଁଥିରେ ଦେବମାନେ କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭାବେ ବସନ୍ତି? କେଉଁଥିରେ ଦେବଜନ୍ୟ ପ୍ରଜାମାନେ ଦୃଢ଼ ରହନ୍ତି? କେଉଁଥିରେ ଏହି ଅନ୍ୟ ଲୋକ—ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳ—ଧାରିତ ରହେ? କେଉଁଥିରେ ସତ୍ (ଧର୍ମଯୁକ୍ତ) କ୍ଷତ୍ରତ୍ୱ ବୋଲି କୁହାଯାଏ?

Mantra 23

ब्रह्म॑ दे॒वाँ अनु॑ क्षियति॒ ब्रह्म॒ दैवजनी॒र्विशः॑ । ब्रह्मे॒दम॒न्यन्नक्ष॑त्रं॒ ब्रह्म॒ सत् क्ष॒त्रमु॑च्यते

ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭାବେ ବସନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦେବଜନ୍ୟ ପ୍ରଜାମାନେ ଦୃଢ଼ ରହନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମ ଏହି ଅନ୍ୟ ଲୋକ—ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳ—କୁ ଧାରଣ କରେ; ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ୱାରାହି ସତ୍ (ଧର୍ମଯୁକ୍ତ) କ୍ଷତ୍ରତ୍ୱ ବୋଲି ନାମିତ ହୁଏ।

Mantra 24

केने॒यं भूमि॒र्विहि॑ता॒ केन॒ द्यौरुत्त॑रा हि॒ता। केने॒दमू॒र्ध्वं ति॒र्यक् चा॒न्तरि॑क्षं॒ व्यचो॑ हि॒तम्

କେନ ଏହି ଭୂମି ସୁସଂଗଠିତ ଭାବେ ବିହିତ ହେଲା? କେନ ଉଚ୍ଚ ଦ୍ୟୌଃ (ସ୍ୱର୍ଗ/ଆକାଶ) ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା? କେନ ଏହି ଅନ୍ତରିକ୍ଷ—ଊର୍ଧ୍ୱ ଓ ତିର୍ୟକ, ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ବିସ୍ତୃତ—ସ୍ଥାପିତ ହେଲା?

Mantra 25

ब्रह्म॑णा॒ भूमि॒र्विहि॑ता॒ ब्रह्म॒ द्यौरुत्त॑रा हि॒ता। ब्रह्मे॒दमू॒र्ध्वं ति॒र्यक् चा॒न्तरि॑क्षं॒ व्यचो॑ हि॒तम्

ବ୍ରହ୍ମଣା ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ସୁସଂଗଠିତ ଭାବେ ବିହିତ ହେଲା; ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚ ଦ୍ୟୌଃ (ସ୍ୱର୍ଗ/ଆକାଶ) ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅନ୍ତରିକ୍ଷ—ଊର୍ଧ୍ୱ ଓ ତିର୍ୟକ, ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ବିସ୍ତୃତ—ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।

Mantra 26

मू॒र्धान॑मस्य सं॒सीव्याथ॑र्वा॒ हृद॑यं च॒ यत्। म॒स्तिष्का॑दू॒र्ध्वः प्रैर॑य॒त् पव॑मा॒नोऽधि॑ शीर्ष॒तः

ଅଥର୍ବନ, ଯେପରି ତାହାର ମୁଣ୍ଡ ଓ ତାହାର ହୃଦୟକୁ ସିଲାଇ କରି ବାନ୍ଧିଦେଇଥିବା ପରି; ମସ୍ତିଷ୍କରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖୀ ଭାବେ ସେ ପବମାନ—ସ୍ୱୟଂ-ଶୁଦ୍ଧିକାରୀ ଶକ୍ତି—କୁ ପ୍ରେରିତ କଲା, ଶିରୋଶିଖର ଉପରେ।

Mantra 27

तद् वा अथ॑र्वणः॒ शिरो॑ देवको॒शः समु॑ब्जितः । तत् प्रा॒णो अ॒भि र॑क्षति॒ शिरो॒ अन्न॒मथो॒ मनः॑

ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଅଥର୍ବଣଙ୍କ ଶିର—ଦେବୀୟ କୋଶ (ପେଟି), ଦୃଢ଼ ଭାବେ ସଂଘଟିତ। ତାହାକୁ ପ୍ରାଣ ସବୁଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରେ: ଶିରକୁ, ଅନ୍ନକୁ, ଏବଂ ମନକୁ ମଧ୍ୟ।

Mantra 28

ऊ॒र्ध्वो नु सृ॒ष्टा३स्ति॒र्यङ् नु सृ॒ष्टाः३ सर्वा॒ दिशः॒ पुरु॑ष॒ आ ब॑भूवाँ३ । पुरं॒ यो ब्रह्म॑णो॒ वेद॒ यस्याः॒ पुरु॑ष उ॒च्यते॑

ଏବେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଦିଗକୁ ସୃଷ୍ଟିମାନେ ପ୍ରସୃତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବେ ତିର୍ୟକ (ଆଡ଼) ଦିଗକୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିମାନେ ପ୍ରସୃତ ହୋଇଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୁରୁଷ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଯେ ବ୍ରହ୍ମଣଙ୍କ ସେଇ ପୁର (ଦୁର୍ଗ/ନଗର)କୁ ଜାଣେ, ଯାହାର ଭିତରେ ପୁରୁଷକୁ ଅନ୍ତର୍ବାସୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—

Mantra 29

यो वै तां ब्रह्म॑णो॒ वेदा॒मृते॒नावृ॑तां॒ पुर॑म्। तस्मै॒ ब्रह्म॑ च ब्रा॒ह्माश्च॒ चक्षुः॑ प्रा॒णं प्र॒जां द॑दुः

ଯେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମଣଙ୍କ ସେଇ ପୁର (ଦୁର୍ଗ)କୁ ଜାଣେ, ଯାହା ଅମୃତରେ ସବୁଦିଗରୁ ଆବୃତ—ତାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମା-ଯାଜକମାନେ ଦୃଷ୍ଟି, ପ୍ରାଣ ଓ ପ୍ରଜା (ସନ୍ତତି) ଦାନ କରନ୍ତି।

Mantra 30

न वै तं चक्षु॑र्जहाति॒ न प्रा॒णो ज॒रसः॑ पु॒रा। पुरं॒ यो ब्रह्म॑णो॒ वेद॒ यस्याः॒ पुरु॑ष उ॒च्यते॑

ନିଶ୍ଚୟ, ଯେ ବ୍ରହ୍ମଣର ଦୁର୍ଗକୁ ଜାଣେ—ଯେହି ଦୁର୍ଗରେ ପୁରୁଷକୁ ଅନ୍ତର୍ବାସୀ (ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ଅଧିଷ୍ଠାତା) ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ତାହାକୁ ଦୃଷ୍ଟି କେବେ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ; ଜରା (ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା) ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ ନାହିଁ।

Mantra 31

अ॒ष्टाच॑क्रा॒ नव॑द्वारा दे॒वानां॒ पूर॑यो॒ध्या। तस्यां॑ हिर॒ण्ययः॒ कोशः॑ स्व॒र्गो ज्योति॒षावृ॑तः

ଅଷ୍ଟଚକ୍ରା, ନବଦ୍ୱାରା—ଦେବମାନଙ୍କର ଅଜେୟ ଦୁର୍ଗ-ନଗରୀ। ତାହାର ଭିତରେ ହିରଣ୍ୟମୟ କୋଶ ଅଛି—ସ୍ୱର୍ଗୀୟ, ଜ୍ୟୋତିରେ ସର୍ବତଃ ଆବୃତ।

Mantra 32

तस्मि॑न् हिर॒ण्यये॒ कोशे॒ त्र्यऽरे॒ त्रिप्र॑तिष्ठिते । तस्मि॒न् यद् य॒क्षमा॑त्म॒न्वत् तद् वै ब्र॑ह्म॒विदो॑ विदुः

ସେହି ହିରଣ୍ୟମୟ କୋଶରେ—ତ୍ର୍ୟଽରେ (ତିନି ଅର/ସ୍ପୋକ୍‌ ଥିବା), ତ୍ରିପ୍ରତିଷ୍ଠିତେ (ତିନି ଆଧାରରେ ସ୍ଥିତ)—ତାହାର ଭିତରେ ଯେ ଯକ୍ଷ୍ମା (ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି) ଆତ୍ମବତ୍, ସ୍ୱାଧୀନ ଅଛି; ତାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମବିଦମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣନ୍ତି।

Mantra 33

प्र॒भ्राज॑मानां॒ हरि॑णीं॒ यश॑सा सं॒परी॑वृताम्। पुरं॑ हिर॒ण्ययीं॒ ब्रह्मा वि॑वे॒शाप॑राजिताम्

ପ୍ରଭ୍ରାଜମାନା, ହରିଣୀ (ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ), ଯଶରେ ସର୍ବତଃ ପରିବୃତ—ଅପରାଜିତ ହିରଣ୍ୟମୟ ପୁରୀରେ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି।