Adhyaya 4
ଅଧ୍ୟାୟ ୩.୪ ବୈବାହିକ ଗତିଶୀଳତା ଏବଂ ଗୃହ ପ୍ରବେଶକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ସାର୍ବଜନୀନ ନିୟମରେ ପରିଣତ କରେ: ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଜରିମାନା ଅବୈଧ ଗମନ ଏବଂ ପ୍ରରୋଚନାକୁ ନିବାରଣ କରେ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ ବ୍ୟତିକ୍ରମ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ବୈଧ ଯାତ୍ରାକୁ ସଂରକ୍ଷିତ ରଖେ। ଏହା ନିଷ୍ପତନକୁ କେବଳ ନୈତିକ ପତନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଶାଳନ ଏବଂ ମାମଲା ପ୍ରତିରୋଧ ସମସ୍ୟା ଭାବେ ପରିଗଣିତ କରେ। ଏହା ମାପିତ ଦଣ୍ଡ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରେ: ଅନଧିକୃତ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ସାମାନ୍ୟ, ଅବାଧ୍ୟତା ପାଇଁ ଅଧିକ, ଅନ୍ୟର ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚତର, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷର ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇବା ପାଇଁ କଠୋର। ଏହା ମୂଳ ବାହ୍ୟ ପ୍ରଭାବକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ - ଯୌନ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର, ଗୃହ ସଂଘର୍ଷ, ସ୍ତ୍ରୀଧନ ଗୋପନ, ଏବଂ ପଡୋଶୀ ବିଘ୍ନ - ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଗତିଶୀଳତାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରେ (ମୃତ୍ୟୁ ସଂସ୍କାର, ରୋଗ, ବିପଦ, ଗର୍ଭାବସ୍ଥା), ଏପରି ଗମନର ବାଧାକୁ ଦଣ୍ଡିତ କରେ, ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପ୍ରତିଶୋଧକୁ ପୂର୍ବାନୁମାନ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଳୟ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିସ୍ଥାପନ କରି ରାଜକୀୟ ବୈଧତାକୁ ଦୃଢ଼ କରେ।
Sutras
Sutra 1
पतिकुलान्निष्पतितायाः स्त्रियाः षट्पणो दण्डः अन्यत्र विप्रकारात् ॥ कZ_०३.४.०१ ॥
ସ୍ତ୍ରୀ ପତିଙ୍କ ଘରରୁ ବାହାରିଗଲେ ୬ ପଣ ଦଣ୍ଡ; କିନ୍ତୁ ବିପଦ/ବିଶେଷ କାରଣ ଥିଲେ ନୁହେଁ।
Sutra 2
प्रतिषिद्धायां द्वादशपणः ॥ कZ_०३.४.०२ ॥
ଯଦି ସେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିଷେଧ/ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅଧୀନରେ ଥାଏ, ତେବେ ୧୨ ପଣ ଦଣ୍ଡ।
Sutra 3
प्रतिवेशगृहातिगतायाः षट्पणः ॥ कZ_०३.४.०३ ॥
ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ନାରୀ ପାଇଁ ୬ ପଣ ଦଣ୍ଡ।
Sutra 4
प्रातिवेशिकभिक्षुकवैदेहकानामवकाशभिक्षापण्यदाने द्वादशपणो दण्डः ॥ कZ_०३.४.०४ ॥
(କିଛି) ପଡ଼ୋଶୀ, ଭିକ୍ଷୁକ କିମ୍ବା ବୈଦେହକମାନଙ୍କୁ ରହିବା ଜାଗା/ଅବକାଶ, ଭିକ୍ଷା କିମ୍ବା ବିକ୍ରୟ ସାମଗ୍ରୀ ଦେଲେ ୧୨ ପଣ ଦଣ୍ଡ।
Sutra 5
प्रतिषिद्धानां पूर्वः साहसदण्डः ॥ कZ_०३.४.०५ ॥
ନିଷିଦ୍ଧ ମାମଲାରେ ‘ପ୍ରଥମ’ ସାହସଦଣ୍ଡ ଲାଗୁ ହୁଏ।
Sutra 6
परगृहातिगतायाश्चतुर्विंशतिपणः ॥ कZ_०३.४.०६ ॥
ଅନ୍ୟର ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ନାରୀ ପାଇଁ ୨୪ ପଣ ଦଣ୍ଡ।
Sutra 7
परभार्यावकाशदाने शत्यो दण्डः अन्यत्रापद्भ्यः ॥ कZ_०३.४.०७ ॥
ଅନ୍ୟର ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଅବକାଶ/ପ୍ରବେଶ ଦେଲେ ଶତ (ପଣ) ଦଣ୍ଡ; କିନ୍ତୁ ଆପଦ/ଜରୁରୀ ପରିସ୍ଥିତି ବ୍ୟତୀତ।
Sutra 8
वारणाज्ञानयोर्निर्दोषः ॥ कZ_०३.४.०८ ॥
ନିବାରଣ (ରୋକିବା ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ) କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନ (ଜ୍ଞାନ/ଇଚ୍ଛାର ଅଭାବ) ଥିଲେ ଦୋଷ ନାହିଁ।
Sutra 9
पतिविप्रकारात्पतिज्ञातिसुखावस्थग्रामिकान्वाधिभिक्षुकीज्ञातिकुलानामन्यतममपुरुषं गन्तुमदोषः इति आचार्याः ॥ कZ_०३.४.०९ ॥
ଆଚାର୍ୟମାନେ କହନ୍ତି—ପତି ଅନୁପସ୍ଥିତ/ବିମୁଖ ଥିବାରୁ ସ୍ତ୍ରୀ ପତିର ଜ୍ଞାତି, ସୁଖାବସ୍ଥ ଗ୍ରାମିକ, ଭିକ୍ଷୁକୀ, କିମ୍ବା ନିଜ ଜ୍ଞାତିକୁଳ—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଜଣଙ୍କ ପାଖକୁ ‘ଅପୁରୁଷ’ (ଅସମ୍ବନ୍ଧିତ ପୁରୁଷ ବିନା) ଯିବା ଦୋଷ ନୁହେଁ।
Sutra 10
सपुरुषं वा ज्ञातिकुलम् ॥ कZ_०३.४.१० ॥
କିମ୍ବା ଯୋଗ୍ୟ ପୁରୁଷ-ରକ୍ଷକ ସହିତ ନିଜ ଜ୍ଞାତିକୁଳକୁ।
Sutra 11
कुतो हि साध्वीजनस्यच्छलम् ॥ कZ_०३.४.११ ॥
ସାଧ୍ବୀ ନାରୀଙ୍କ ମାମଲାରେ ଛଳ କେଉଁଠୁ ହେବ?
Sutra 12
सुखमेतदवबोद्धुमिति कौटिल्यः ॥ कZ_०३.४.१२ ॥
କୌଟିଲ୍ୟ କହନ୍ତି—ଏହା ଜାଣିବା/ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ସହଜ।
Sutra 13
प्रेतव्याधिव्यसनगर्भनिमित्तमप्रतिषिद्धमेव ज्ञातिकुलगमनम् ॥ कZ_०३.४.१३ ॥
ମୃତକକର୍ମ, ରୋଗ, ବିପତ୍ତି/ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା କିମ୍ବା ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ହେତୁ ଜ୍ଞାତି‑କୁଳ (ମାଇଁଘର) କୁ ଯିବା ନିଷିଦ୍ଧ ନୁହେଁ।
Sutra 14
तन्निमित्तं वारयतो द्वादशपणो दण्डः ॥ कZ_०३.४.१४ ॥
ଏପରି କାରଣରେ ତାକୁ ରୋକୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦ୍ୱାଦଶ ପଣ ଦଣ୍ଡ।
Sutra 15
तत्रापि गूहमाना स्त्रीधनं जीयेत ज्ञातयो वा छादयन्तः शुल्कशेषम् । इति निष्पतनम् ॥ कZ_०३.४.१५ ॥
ଏପରି ମାମଲାରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଲୁଚି/ପଳାଇଗଲେ ତାହାର ସ୍ତ୍ରୀଧନ ଜବତ ହେବ; କିମ୍ବା ତାହାର ଜ୍ଞାତିମାନେ ତାକୁ ଲୁଚାଇଲେ ସେମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଶୁଳ୍କ/ଲେଭି ଦେବେ। ଏହି ହେଉଛି ‘ନିଷ୍ପତନ’ (ପଳାୟନ) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନିୟମ।
Sutra 16
पतिकुलान्निष्पत्य ग्रामान्तरगमने द्वादशपणो दण्डः स्थाप्याभरणलोपश्च ॥ कZ_०३.४.१६ ॥
ପତିକୁଳ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଗାଁକୁ ଗଲେ ଦ୍ୱାଦଶ ପଣ ଦଣ୍ଡ, ଏବଂ ଜମା ରଖା ଆଭୂଷଣ ମଧ୍ୟ ଜବତ।
Sutra 17
गम्येन वा पुंसा सह प्रस्थाने चतुर्विंशतिपणः सर्वधर्मलोपश्च अन्यत्र भर्मदानतीर्थगमनाभ्याम् ॥ कZ_०३.४.१७ ॥
ଯଦି କୌଣସି ସ୍ତ୍ରୀ ନିଷିଦ୍ଧ/ଅନୁପଯୁକ୍ତ ପୁରୁଷ (ଗମ୍ୟ) ସହ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରେ, ତେବେ ୨୪ ପଣ ଦଣ୍ଡ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆଇନଗତ ଅଧିକାରର ଲୋପ (ନାଗରିକ ଅଯୋଗ୍ୟତା) ହେବ; କିନ୍ତୁ ଭରଣପୋଷଣ/ସହାୟତା ଦେବା (ଭର୍ମଦାନ) କିମ୍ବା ତୀର୍ଥଗମନ ପାଇଁ ଯିବା ଥିଲେ ନୁହେଁ।
Sutra 18
पुंसः पूर्वः साहसदण्डः तुल्यश्रेयसोः पापीयसो मध्यमः ॥ कZ_०३.४.१८ ॥
ପୁରୁଷ ପାଇଁ ପ୍ରାଥମିକ ଦଣ୍ଡ ‘ସାହସ-ଦଣ୍ଡ’ (ହିଂସାତ୍ମକ/ବଳପୂର୍ବକ ଅପରାଧର ଦଣ୍ଡ) ଅଟେ। ଉଭୟ ପକ୍ଷ ସମମର୍ଯ୍ୟାଦାର ହେଲେ ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ ଲାଗୁ ହୁଏ। ପୁରୁଷ ନିମ୍ନ ସ୍ଥିତି (ପାପୀୟସ) ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ ହିଁ ଲାଗୁ ହୁଏ।
Sutra 19
बन्धुरदण्ड्यः ॥ कZ_०३.४.१९ ॥
ବନ୍ଧୁ (ଆତ୍ମୀୟ) ଦଣ୍ଡନୀୟ ନୁହେଁ।
Sutra 20
प्रतिषेधेऽर्धदण्डाः ॥ कZ_०३.४.२० ॥
ନିଷେଧାଜ୍ଞାକୁ ଅବମାନନା କରି କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ଅର୍ଧ।
Sutra 21
पथि व्यन्तरे गूढदेशाभिगमने मैथुनार्थेन शङ्कितप्रतिषिद्धायां वा पथ्यनुसरणे संग्रहणं विद्यात् ॥ कZ_०३.४.२१ ॥
ଯଦି କୌଣସି ନାରୀକୁ ପଥେ ନେଇଯାଯାଏ—(i) ମୁଖ୍ୟ ପଥ ଛାଡ଼ି ଉପପଥରେ, (ii) ଗୁପ୍ତ/ଦୂରସ୍ଥ ସ୍ଥାନକୁ, କିମ୍ବା (iii) ମୈଥୁନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ—ବିଶେଷତଃ ସେ ଶଙ୍କିତ କିମ୍ବା ନିଷିଦ୍ଧ ଥିଲେ—ତାହାକୁ ‘ସଂଗ୍ରହଣ’ (ଅବୈଧ ଭାବେ ନେଇଯିବା/ଅପହରଣ) ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
Sutra 22
तालावचरचारणमत्स्यबन्धकलुब्धकगोपालकशौण्डिकानामन्येषां च प्रसृष्टस्त्रीकाणां पथ्यनुसरणमदोषः ॥ कZ_०३.४.२२ ॥
ଭ୍ରମଣଶୀଳ ଦଳ/ବୃତ୍ତି—ଯଥା ନଟ/ଚାରଣ, ମତ୍ସ୍ୟବନ୍ଧକ (ମାଛଧରା), ଲୁବ୍ଧକ (ଶିକାରୀ), ଗୋପାଳକ, ଶୌଣ୍ଡିକ (ମଦ ବିକ୍ରେତା)—ଏବଂ ଅନ୍ୟ ‘ପ୍ରସୃଷ୍ଟ-ସ୍ତ୍ରୀ’ (ସାମାଜିକ ଭାବେ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ନାରୀ)ଙ୍କ ମାମଲାରେ ପଥ୍ୟାନୁସରଣ/ସହ ଚାଲିବା ଦୋଷ ନୁହେଁ।
Sutra 23
प्रतिषिद्धे वा नयतः पुंसः स्त्रियो वा गच्छन्त्यास्त एवार्धदण्डाः । इति पथ्यनुसरणम् ॥ कZ_०३.४.२३ ॥
ଯଦି କୌଣସି ପୁରୁଷ ଜଣେ ନାରୀକୁ ନିଷିଦ୍ଧ ପଥରେ ନେଇଯାଏ, କିମ୍ବା ନାରୀମାନେ ନିଜେ ନିଷିଦ୍ଧ ପଥରେ ଯାଆନ୍ତି, ତେବେ ସେହି ଲୋକମାନେ ଅର୍ଧଦଣ୍ଡର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି। ଏହା ପଥ୍ୟାନୁସରଣ (ପଥ-ଅନୁସରଣ/ସହ ନେଇଯିବା) ନିୟମ।
Sutra 24
ह्रस्वप्रवासिनां शूद्रवैश्यक्षत्रियब्राह्मणानां भार्याः संवत्सरोत्तरं कालमाकाङ्क्षेरनप्रजाताः संवत्सराधिकं प्रजाताः ॥ कZ_०३.४.२४ ॥
ସ୍ୱାମୀ ଅଳ୍ପ ପ୍ରବାସରେ ଥିଲେ ଶୂଦ୍ର, ବୈଶ୍ୟ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ଏକ ବର୍ଷ (ଏବଂ ତା’ପରେ) ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରିବେ। ସନ୍ତାନ ନଥିଲେ ଏକ ବର୍ଷ; ସନ୍ତାନ ଥିଲେ ଏକ ବର୍ଷଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରତୀକ୍ଷା।
Sutra 25
प्रतिविहिता द्विगुणं कालम् ॥ कZ_०३.४.२५ ॥
ସ୍ୱାମୀ ଯଥାଯଥ ବ୍ୟବସ୍ଥା/ସୂଚନା (ପ୍ରତିବିହିତ) କରିଥିଲେ ପ୍ରତୀକ୍ଷା-କାଳ ଦ୍ୱିଗୁଣ ହୁଏ।
Sutra 26
अप्रतिविहिताः सुखावस्था बिभृयुः परं चत्वारि वर्षाण्यष्टौ वा ज्ञातयः ॥ कZ_०३.४.२६ ॥
ଯଦି କୌଣସି ବ୍ୟବସ୍ଥା/ସୂଚନା କରାଯାଇନଥାଏ (ଅପ୍ରତିବିହିତ), ତେବେ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଯଥୋଚିତ ସୁଖାବସ୍ଥାରେ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାତିମାନେ (ଆତ୍ମୀୟମାନେ) ସର୍ବାଧିକ ଚାରି ବର୍ଷ, କିମ୍ବା (ବିଶେଷ ଅବସ୍ଥାରେ) ଆଠ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସହାୟତା କରିବେ।
Sutra 27
ततो यथादत्तमादाय प्रमुञ्चेयुः ॥ कZ_०३.४.२७ ॥
ତାପରେ ନିୟମାନୁସାରେ ଯାହା ଦିଆଯାଇଥିଲା ତାହା (ପୁନଃ) ନେଇ, ସେମାନେ (ନ୍ୟାୟକର୍ତ୍ତାମାନେ) ତାକୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରିବେ।
Sutra 28
ब्राह्मणमधीयानं दशवर्षाण्यप्रजाता द्वादश प्रजाता राजपुरुषमायुःक्षयादाकाङ्क्षेत ॥ कZ_०३.४.२८ ॥
ଯଦି ପତି ଅଧ୍ୟୟନରତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତେବେ ସନ୍ତାନହୀନା ପତ୍ନୀ ଦଶ ବର୍ଷ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରିବ; ସନ୍ତାନ ଥିଲେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ। ଯଦି ପତି ରାଜସେବକ, ତେବେ ତାଙ୍କ ନିୟୁକ୍ତ ସେବାକାଳ ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରିବ।
Sutra 29
सवर्णतश्च प्रजाता नापवादं लभेत ॥ कZ_०३.४.२९ ॥
ଏବଂ ଯଦି ସେ ସମାନ ବର୍ଣ୍ଣର ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତାନବତୀ ହୁଏ, ତେବେ ତାହାର କୌଣସି ଆଇନଗତ ଦୋଷ କିମ୍ବା ଲୋକନିନ୍ଦା ହେବ ନାହିଁ।
Sutra 30
कुटुम्बर्द्धिलोपे वा सुखावस्थैर्विमुक्ता यथेष्टं विन्देत जीवितार्थमापद्गता वा ॥ कZ_०३.४.३० ॥
କିମ୍ବା କୁଟୁମ୍ବର ସମୃଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଅଥବା ସୁଖସ୍ଥିତିରେ ଥିବାମାନେ ତାକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାମତେ ଜୀବିକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିପାରିବ; ଏହିପରି ଆପଦାରେ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଏମିତି କରିପାରିବ।
Sutra 31
धर्मविवाहात्कुमारी परिग्रहीतारमनाख्याय प्रोषितमश्रूयमाणं सप्त तीर्थान्याकाङ्क्षेत संवत्सरं श्रूयमाणम् ॥ कZ_०३.४.३१ ॥
ଧର୍ମବିବାହରେ ବିବାହିତ କନ୍ୟାର ପତି ଯଦି ନ କହି ଦୂରେ ଚାଲିଯାଏ—ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କୌଣସି ସମ୍ବାଦ ନ ମିଳିଲେ ସେ ସାତ ‘ତୀର୍ଥ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରିବ; ଏବଂ ସମ୍ବାଦ ମିଳୁଥିଲେ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରିବ।
Sutra 32
आख्याय प्रोषितमश्रूयमाणं पञ्च तीर्थान्याकाङ्क्षेत दश श्रूयमाणम् ॥ कZ_०३.४.३२ ॥
ଯଦି ସେ (ପତି) କହି ଯାଇଥାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କୌଣସି ସମ୍ବାଦ ନ ମିଳିଲେ ପାଞ୍ଚ ‘ତୀର୍ଥ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରିବ; ଏବଂ ସମ୍ବାଦ ମିଳୁଥିଲେ ଦଶ ‘ତୀର୍ଥ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରିବ।
Sutra 33
एकदेशदत्तशुल्कं त्रीणि तीर्थान्यश्रूयमाणं श्रूयमाणं सप्त तीर्थान्याकाङ्क्षेत ॥ कZ_०३.४.३३ ॥
ବିବାହ-ଶୁଲ୍କ (ଶୁଲ୍କ) କେବଳ ଅଂଶତଃ ଦିଆଯାଇଥିଲେ—ସେ (ପତି) ବିଷୟରେ କୌଣସି ସମ୍ବାଦ ନ ମିଳିଲେ ସେ ତିନି ତୀର୍ଥ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିବ; ଯଦି ସମ୍ବାଦ ମିଳୁଥାଏ, ସାତ ତୀର୍ଥ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିବ।
Sutra 34
दत्तशुल्कं पञ्च तीर्थान्यश्रूयमाणम् दश श्रूयमाणम् ॥ कZ_०३.४.३४ ॥
ଶୁଲ୍କ ଦିଆଯାଇଥିଲେ—ସେ (ପତି) ବିଷୟରେ ସମ୍ବାଦ ନ ମିଳିଲେ ସେ ପାଞ୍ଚ ତୀର୍ଥ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିବ; ଯଦି ସମ୍ବାଦ ମିଳୁଥାଏ, ଦଶ ତୀର୍ଥ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିବ।
Sutra 35
ततः परं धर्मस्थैर्विसृष्टा यथेष्टं विन्देत ॥ कZ_०३.४.३५ ॥
ତାପରେ, ଧର୍ମସ୍ଥମାନେ (ନ୍ୟାୟାଧୀଶମାନେ) ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାମତେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବ (ନୂତନ ସଂଯୋଗ ମଧ୍ୟ କରିପାରିବ)।
Sutra 36
तीर्थोपरोधो हि धर्मवध इति कौटिल्यः । इति ह्रस्वप्रवासः ॥ कZ_०३.४.३६ ॥
‘ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ତୀର୍ଥ-ସୀମାକୁ ଅବରୋଧ/ଲଂଘନ କରିବା ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମ (ନ୍ୟାୟ) ର ବିନାଶ,’ ବୋଲି କୌଟିଲ୍ୟ କହନ୍ତି। ଏଠାରେ ‘ହ୍ରସ୍ୱ-ପ୍ରବାସ’ (ଅଳ୍ପ ଅନୁପସ୍ଥିତି) ପ୍ରସଙ୍ଗ ସମାପ୍ତ।
Sutra 37
दीर्घप्रवासिनः प्रव्रजितस्य प्रेतस्य वा भार्या सप्त तीर्थान्याकाङ्क्षेत संवत्सरं प्रजाता ॥ कZ_०३.४.३७ ॥
ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ ଥିବା, ପ୍ରବ୍ରଜିତ (ସଂସାରତ୍ୟାଗୀ) ହୋଇଥିବା, କିମ୍ବା ମୃତ ପୁରୁଷଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସାତଟି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କାଳ/ଅବସର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରିବ; ଯଦି ସେ ଗର୍ଭବତୀ ଥାଏ, ତେବେ ଏକ ବର୍ଷ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରିବ (ତାପରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବିବାହୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁମତ)।
Sutra 38
ततः पतिसोदर्यं गच्छेत् ॥ कZ_०३.४.३८ ॥
ତାପରେ ସେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହୋଦର (ସଗା) ଭାଇଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇପାରିବ।
Sutra 39
बहुषु प्रत्यासन्नं धार्मिकं भर्मसमर्थं कनिष्ठमभार्यं वा ॥ कZ_०३.४.३९ ॥
ଯଦି ଅନେକ (ଯୋଗ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟ) ଥାଆନ୍ତି, ତେବେ ଯେ ସବୁଠାରୁ ନିକଟ, ଧର୍ମପାଳକ, ଗୃହଭରଣରେ ସମର୍ଥ, (ଯଥାଯୋଗ୍ୟ) କନିଷ୍ଠ, ଏବଂ/କିମ୍ବା ଯାହାର ସ୍ତ୍ରୀ ନାହିଁ—ତାହାକୁ ପ୍ରାଥମ୍ୟ।
Sutra 40
तदभावेऽप्यसोदर्यं सपिण्डं कुल्यं वासन्नम् ॥ कZ_०३.४.४० ॥
ଯଦି ସେ (ସହୋଦର ଭାଇ) ଉପଲବ୍ଧ ନୁହେଁ, ତେବେ ଅସହୋଦର ଭାଇଙ୍କ ପାଖକୁ; କିମ୍ବା ସପିଣ୍ଡ (ମାନ୍ୟ ସୀମାଭିତରେ ରକ୍ତସମ୍ବନ୍ଧୀ) ପାଖକୁ; କିମ୍ବା କୁଲ୍ୟ (କୁଳ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ) ପାଖକୁ—ଯେ ନିକଟ/ଉପଲବ୍ଧ—ତାଙ୍କ ପାଖକୁ—ଯାଇପାରିବ।
Sutra 41
एतेषामेष एव क्रमः ॥ कZ_०३.४.४१ ॥
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହିଏ କ୍ରମ।
Sutra 42
जारस्त्रीदातृवेत्तारः सम्प्राप्ताः संग्रहात्ययम् ॥ कZ_०३.४.४२च्द् ॥
ଜାର (ପରପୁରୁଷ), ସ୍ତ୍ରୀ, ତାକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର/ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିବା ଦାତା ଏବଂ ଜାଣିଥିବା/ସାକ୍ଷୀ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଦାୟୀ; ଏହାଦ୍ୱାରା ମାନ୍ୟ ‘ସଂଗ୍ରହ’ (ବୈଧ ପୋଷଣ-ସମ୍ପର୍କ) ସମାପ୍ତ/ବାତିଲ ହୁଏ।
Frequently Asked Questions
Reduced household conflict and sexual intrigue, fewer retaliatory violences, clearer property accountability (including strīdhana), and a predictable civic order that supports stable production and revenue.
Fines escalate by conduct: 6 paṇas for leaving the husband’s household (except due to husband’s misconduct), 12 paṇas for disobedience when prohibited, 6 paṇas for going to a neighbor’s house, 24 paṇas for entering another’s house, and 100 paṇas for facilitating access to another man’s wife (except in emergencies). Defenses/exceptions include ignorance or valid restraint, and permitted natal-kin visits for death/illness/calamity/pregnancy; obstruction of such necessity attracts a 12-paṇa fine.
Ask anything about Adhyaya 4 of the Arthashastra
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Arthashastra in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.