Adhyaya 58
Karṇa-parva Adhyāya 58 — Arjuna’s Arrow-Storm and Relief of Bhīmasena
Upa-parva: Arjuna’s Counter-Offensive to Relieve Bhīma (Battlefield Report Segment)
Saṃjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Arjuna, intending to lift Bhīma from a dangerous press, crushes the Sūtaputra’s (Karna-associated) host with dense volleys. The sky is described as covered by segmented nets of arrows; Arjuna becomes ‘an end’ to the Kuru forces in this moment. Using bhalla, kṣurapra, and nārāca missiles, he disables bodies, armor, and heads, producing a battlefield likened to a great Vaitaraṇī due to the density of fallen men, horses, elephants, and shattered chariots. A contingent of war-elephants, adorned and driven by enraged officers, advances; many are felled by Arjuna’s arrow-rain. The Gāṇḍīva’s sound is compared to thunder, and the opposing army breaks like a storm-struck ship, scattering in directions like animals fleeing a forest fire. After the Kuru line recoils, Arjuna returns briefly to Bhīma, consults, and conveys that Yudhiṣṭhira is safe and unpierced. With Bhīma’s assent, Arjuna advances again, only to be surrounded by ten formidable Kaurava princes (younger than Duḥśāsana). Kṛṣṇa maneuvers the chariot to disadvantage them; Arjuna swiftly cuts down their standards, bows, and arrows, and then dispatches them with precise head-strikes, continuing onward after wounding additional Kauravas.
Chapter Arc: रक्त-नदी-सा बहता रण—कर्ण और पाण्डवों का लोमहर्षक संग्राम आरम्भ होता है, और उसी उथल-पुथल में धृष्टद्युम्न पर अश्वत्थामा का प्रचण्ड आक्रमण टूट पड़ता है। → संशप्तकों के बचे हुए शूरवीर उन्मत्त होकर युद्ध को और घना करते हैं; धृष्टद्युम्न का धनुष कटता है, वह नया धनुष उठाकर विष-समान बाणों की वर्षा करता है, पर अश्वत्थामा उसे दबोचने को निकट आता जाता है—मानो शस्त्र से अवध्य होने का अभिमान लेकर। → जब बाणों से वध न कर पाने पर अश्वत्थामा धनुष त्यागकर रथ से कूद पड़ता है और गरुड़ की तरह झपटकर धृष्टद्युम्न को पकड़ने दौड़ता है—तभी युद्ध का रूप शस्त्र-युद्ध से देह-बल और क्रोध के उन्माद तक पहुँच जाता है। → पाञ्चाल-वीरों के जयघोष के बीच धृष्टद्युम्न संकट से मुक्त दिखता है और द्रोणपुत्र पीड़ित/पीछे हटता है; उधर अर्जुन अपने पराक्रम के बाद कृष्ण से संशप्तकों की ओर रथ मोड़ने को कहता है—रणनीति बदलकर मोर्चा संभाला जाता है। → कर्ण-पाण्डव संग्राम की यम-राज्य-वर्धक धारा चल ही रही है; अर्जुन का संशप्तकों पर धावा अगले क्षणों में युद्ध की दिशा पलटने को तत्पर है।
Shlokas
Verse 1
ऑपनआक्रात बछ। अड्-क्ाज एकोनषष्टितमो< ध्याय: धृष्टदुम्न और 55
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် မင်းကြီးရေ၊ ကုရုတို့နှင့် စೃဉ္ဇယတို့သည် မကြောက်မရွံ့ ပြန်လည် တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် တိုက်ခိုက်ကြသည်။ တစ်ဖက်တွင် ယုဓိဋ္ဌိရ ဦးဆောင်သော ပाण्डု၏ သားများ ရှိကြပြီး၊ အခြားဖက်တွင်တော့ ရထားမောင်းသူ၏ သား ကာဏ္ဏ ဦးဆောင်သော ကျွန်ုပ်တို့ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် စစ်ပွဲသည် ပြန်လည် ထကြွလာကာ တပ်ဖွဲ့တိုင်းသည် မိမိတို့၏ အဓိကသူရဲကောင်းကို ဝိုင်းရံ၍ စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာစွာ ရင်ဆိုင်ကြ၏။
Verse 2
ततः प्रववृते भीम: संग्रामो लोमहर्षण: । कर्णस्य पाण्डवानां च यमराष्ट्रविवर्धन:,उस समय कर्ण और पाण्डवोंका बड़ा भयंकर और रोमांचकारी संग्राम आरम्भ हुआ, जो यमराजके राज्यकी वृद्धि करनेवाला था
ထို့နောက် ကာဏ္ဏနှင့် ပाण्डဝတို့အကြား အင်အားကြမ်းတမ်း၍ ကြောက်မက်ဖွယ်၊ ရင်တုန်စရာ စစ်ပွဲကြီး စတင်ပေါက်ကွဲလာသည်။ ၎င်းသည် ယမမင်း၏ နိုင်ငံကို ပိုမိုကြီးထွားစေမည့် ပဋိပက္ခဖြစ်၍ သူရဲကောင်းများစွာကို သေမင်းထံ ပို့ဆောင်မည်ဖြစ်သည်။
Verse 3
तस्मिन् प्रवृत्ते संग्रामे तुमुले शोणितोदके । संशप्तकेषु शूरेषु किंचिच्छिष्टेषु भारत
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထိုကြောက်မက်ဖွယ် စစ်ပွဲကြီးသည် ဆူညံတုန်လှုပ်စွာ စတင်လောင်ကျွမ်းလာ၍ သွေးသည် ရေကဲ့သို့ စီးဆင်းနေချိန်၊ သစ္စာပြုထားသော သံရှပ္တက (Saṁśaptaka) သူရဲကောင်းများလည်း အနည်းငယ်သာ ကျန်ရစ်သည့်အခါ၊ အို ဘာရတ (Bhārata)၊ ဓೃಷ್ಟദ്യုမ್ನ (Dhṛṣṭadyumna) သည် မင်းများအားလုံးနှင့်အတူ ကර්ဏ (Karṇa) ကို တိုက်ရိုက် ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး၊ အခြား ပाण्डဝ (Pāṇḍava) မဟာရထ (great chariot-warriors) များလည်း သူ့ကို ကူညီထောက်ပံ့하였다။
Verse 4
धृष्टद्युम्नो महाराज सहित: सर्वराजभि: । कर्णमेवाभिदुद्राव पाण्डवा श्व॒ महारथा:
သဉ္ဇယက ပြောသည်—အို မဟာရာဇာ၊ ဓೃષ્ટദ്യုမ्न (Dhṛṣṭadyumna) သည် မဟာမိတ်မင်းများအားလုံးနှင့်အတူ ကර්ဏ (Karṇa) ထံသို့ တိုက်ရိုက် ပြေးဝင်တိုက်ခိုက်하였다။ ထိုအချိန်မှာ စစ်ပွဲသည် အပြည့်အဝ လောင်ကျွမ်းနေပြီး သွေးသည် ရေကဲ့သို့ သွန်ချနေကာ သံရှပ္တက (Saṁśaptaka) တိုက်ခိုက်သူများလည်း အနည်းငယ်သာ ကျန်ရစ်သဖြင့်၊ ပाण्डဝ (Pāṇḍava) မဟာရထများလည်း ထောက်ကူရန် ရှေ့တိုးလာ하였다။
Verse 5
आगच्छमानांस्तान् संख्ये प्रहशन् विजयैषिण: । दधारैको रणे कर्णो जलौघानिव पर्वत:
သဉ္ဇယက ပြောသည်—အောင်ပွဲကို လိုလား၍ ရယ်မောလျက် စစ်မြေပြင်သို့ ချီတက်လာသော ထိုသူရဲကောင်းများကို ကර්ဏ (Karṇa) တစ်ယောက်တည်းက ရန်မြေတွင် တားဆီးထိန်းချုပ်하였다—ရေစီးကြမ်းများကို တောင်တစ်လုံးက တားဆီးသကဲ့သို့။
Verse 6
समासाद्य तु ते कर्ण व्यशीर्यन्त महारथा: । यथाचलं समासाद्य वार्योघा: सर्वतोदिशम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်—“အို ကර්ဏ (Karṇa)၊ ထိုမဟာရထများက သင့်ထံ နီးကပ်လာသောအခါ သူတို့သည် ကွဲပြားပျက်စီး၍ ပြန့်ကျဲသွားကြ၏—မလှုပ်မယှက် တောင်တစ်လုံးကို ထိမိသည့် ရေစီးကြမ်းများက အရပ်ရပ်သို့ ပြန့်သွားသကဲ့သို့။”
Verse 7
तयोरासीन्महाराज संग्रामो लोमहर्षण: । धृष्टय्युम्नस्तु राधेयं शरेणानतपर्वणा
သဉ္ဇယက ပြောသည်—အို မဟာရာဇာ၊ ထိုနှစ်ဦးကြားတွင် ဆံပင်ထောင်စေသော စစ်ပွဲတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာ하였다။ ထို့နောက် ဓೃષ્ટദ്യုမ्न (Dhṛṣṭadyumna) သည် ရာဓေယ (Rādheya—Karna) ကို အဆစ်အပိုင်းမပြတ်သော မြားတစ်စင်းဖြင့် ထိုးခတ်၍ သူရဲကောင်းနှစ်ဦး၏ ကြောက်မက်ဖွယ် ထိပ်တိုက်ပဋိပက္ခကို ပိုမိုပြင်းထန်စေ하였다။
Verse 8
विजयं च धनु: श्रेष्ठ विधुन्वानो महारथ:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– မဟာရഥ ကာဏ္ဏသည် မိမိ၏ နာမည်ကြီး “ဝိဇယ” မြားကိုင်ကို လှုပ်ခတ်ကာ ဓೃṣṭadyumna ၏ မြားကိုင်ကိုလည်းကောင်း၊ အဆိပ်ပြင်းသော မြွေကဲ့သို့သော သူ၏ မြားများကိုလည်းကောင်း ဖြတ်တောက်ပစ်하였다။ ထို့နောက် ဒေါသတက်ကြွလာ၍ မြားကိုးစင်းဖြင့် ဓೃṣṭadyumna ကို ထိုးနှက်ကာ ဒဏ်ရာရစေ하였다။
Verse 9
पार्षतस्य धनुश्कछित्त्वा शरांश्षाशीविषोपमान् । ताडयामास संक्रुद्ध: पार्षत॑ नवभि: शरै:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ပာရ္ṣတ (ပೃṣတ၏သား) ၏ မြားကိုင်ကို ဖြတ်တောက်ပြီး၊ သေမင်းမြွေကဲ့သို့ အဆိပ်ပြင်းသော မြားများကိုပါ ဖြတ်ပစ်ကာ၊ ဒေါသထန်လျက် ကာဏ္ဏသည် ဓೃṣṭadyumna ကို မြားကိုးစင်းဖြင့် ထိုးနှက်하였다။
Verse 10
ते वर्म हेमविकृतं भित्त्वा तस्य महात्मन: । शोणिताक्ता व्यराजन्त शक्रगोपा इवानघ
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အပြစ်ကင်းသော မင်းကြီးရေ၊ မဟာသတ္တဝါ၏ ရွှေဖြင့် အနုစိတ်ပြုလုပ်ထားသော သံချပ်ကို ထိုးဖောက်ပြီးနောက်၊ သွေးစိုနေသော ထိုမြားများသည် အိန္ဒြဂိုပ ပိုးကောင်များကဲ့သို့ တောက်ပလှပလာ하였다။
Verse 11
तदपास्य धनुश्किन्नं धृष्टद्युन्मो महारथ: । अथान्यद् धनुरादाय शरांश्षाशीविषोपमान्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– မြားကိုင်ကွဲသွားသောအရာကို ပစ်ချပြီးနောက် မဟာရഥ ဓೃṣṭadyumna သည် အခြားမြားကိုင်တစ်လက်ကို ကိုင်ယူကာ အဆိပ်မြွေကဲ့သို့သော မြားများကို ဆုပ်ကိုင်하였다။
Verse 12
तथैव राजन् कर्णो5पि पार्षतं शत्रुतापनम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– မင်းကြီးရေ၊ ထိုနည်းတူ ကာဏ္ဏသည် စစ်မြေပြင်၌ ရန်သူတို့ကို နာကျင်စေသူ ပာရ္ṣတသား ဓೃṣṭadyumna ကို အဆိပ်မြွေကဲ့သို့သော အဆိပ်မြားများဖြင့် ဖုံးလွှမ်း၍ ပစ်ခတ်하였다။ ထို့နောက် ဒ್ರೋဏကို သတ်သူ၊ မြားကိုင်အင်အားကြီးသော ဓೃṣṭadyumna သည်လည်း ပြန်လည်၍ ထက်မြက်သော မြားများဖြင့် ကာဏ္ဏကို ထိုးနှက်ကာ ဒဏ်ရာရစေ하였다။
Verse 13
छादयामास समरे शरैराशीविषोपमै: । द्रोणशत्रुर्महेष्वासो विव्याध निशितै: शरै:
သဉ္ဇယက ပြောသည်—စစ်မြေပြင်၏ အလယ်တွင် ဒ್ರೋဏကို သတ်သူ ဓೃಷ್ಟဒျုမ္န မဟာမြားပစ်သမားသည် အဆိပ်မြွေကဲ့သို့ ကြမ်းတမ်းသော မြားများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းခံရ၏။ သို့ရာတွင် ထိုမဟာဓနုဓရသည်လည်း ချွန်ထက်သော မြားတံများဖြင့် ပြန်လည် ထိုးဖောက်ကာ စစ်၏ မရပ်မနားသော အပြန်အလှန်တွင် သတ္တိနှင့် ဒဏ်ရာတို့သည် ခဏမနားဘဲ တုံ့ပြန်ကြောင်းကို ပြသ하였다။
Verse 14
तस्य कर्णो महाराज शरं कनकभूषणम् | प्रेषयामास संक्रुद्धों मृत्युदण्डमिवापरम्,महाराज! तब कर्णने अत्यन्त कुपित हो धृष्टद्युम्नपर द्वितीय मृत्युदण्डके समान एक सुवर्ण- भूषित बाण चलाया
သဉ္ဇယက ပြောသည်—မဟာရာဇာ၊ ထိုအခါ ကာဏ္ဏသည် အမျက်ထန်လျက် ရွှေတန်ဆာဆင်ထားသော မြားတံတစ်စင်းကို သူ့အပေါ်သို့ ပစ်လွှတ်၏—ယမမင်း၏ ဒဏ်တံတစ်ချောင်းကို ထပ်မံမြင်ရသကဲ့သို့။ ဤကဗျာသည် စစ်မြေပြင်၏ သာသနာဓမ္မအလေးချိန်ကို မြှင့်တင်ကာ အမျက်သည် စစ်ပညာကို ယမ၏ အပြစ်ဒဏ်ကဲ့သို့သော ကိရိယာအဖြစ် ပြောင်းလဲစေကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 15
तमापतन्तं सहसा घोररूप॑ विशाम्पते । चिच्छेद शतधा राजज्शैनेय: कृतहस्तवत्,प्रजानाथ! नरेश! सहसा आते हुए उस भयंकर बाणके सात्यकिने सिद्धहस्त योद्धाकी भाँति सौ टुकड़े कर डाले
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ပြည်သူတို့၏ အရှင်၊ မင်းကြီး၊ ထိုကြောက်မက်ဖွယ် မြားတံသည် ချက်ချင်း တဟုန်ထိုး လာသောအခါ၊ ရှိနိ၏ သား စိုင်နေယ (သာတျကီ) သည် လက်နက်ပညာ ကျွမ်းကျင်သူကဲ့သို့ ၎င်းကို အပိုင်းတစ်ရာ ခွဲဖြတ်ပစ်하였다။
Verse 16
दृष्टवा विनिहतं बाणं शरै: कर्णो विशाम्पते । सात्यकिं शरवर्षेण समन्तात् पर्यवारयत्,प्रजापालक नरेश! सात्यकिके बाणोंसे अपने बाणको नष्ट हुआ देख कर्णने चारों ओरसे बाण बरसाकर सात्यकिको ढक दिया
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ပြည်သူတို့၏ အရှင်၊ သာတျကီ၏ မြားများကြောင့် မိမိမြားတံ ပျက်စီးသွားသည်ကို မြင်လျှင် ကာဏ္ဏသည် အရပ်လေးမျက်နှာမှ မြားမိုးရွာသကဲ့သို့ ပစ်လွှတ်ကာ သာတျကီကို ပတ်လည်ကာရံ ဖိနှိပ်하였다။
Verse 17
विव्याध चैनं समरे नाराचैस्तत्र सप्तभि: । त॑ प्रत्यविध्यच्छैनेय: शरैहेमपरिष्कृतै:
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထိုစစ်ပွဲတွင် သူသည် နာရာချ မြားတံ ခုနစ်စင်းဖြင့် သူ့ကို ထိုးဖောက်하였다။ ထို့နောက် ရှိနိ၏ သား စိုင်နေယသည် ရွှေတန်ဆာဆင်ထားသော မြားများဖြင့် ကာဏ္ဏကို ပြန်လည် ထိခိုက်စေကာ တစ်ချက်တစ်ချက် ပြန်ဆပ်သကဲ့သို့ အပြန်အလှန် တိုက်ခိုက်မှုကို ပြု하였다။
Verse 18
ततो युद्ध महाराज चक्षु:श्रोत्रभयानकम् | आसीदू घोर च चित्र च प्रेक्षणीयं समन््तत:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုအခါ မဟာရာဇာတော်၊ စစ်ပွဲသည် ပေါက်ကွဲထွက်ပေါ်လာ၏။ မျက်စိဖြင့်မြင်လျှင် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း၍ နားဖြင့်ကြားလျှင်လည်း ထိတ်လန့်စရာဖြစ်၏။ အလွန်ကြမ်းတမ်း၍ အမျိုးမျိုးထူးဆန်းသော်လည်း အရပ်ရပ်မှ စစ်၏မြင်ကွင်းအဖြစ် လူတိုင်း၏အာရုံကို ဆွဲဆောင်လျက်ရှိ၏။
Verse 19
सर्वेषां तत्र भूतानां लोमहर्षो5भ्यजायत । तद् दृष्टवा समरे कर्म कर्णशैनेययोर्नूप,नरेश्वर! समरभूमिमें कर्ण और सात्यकिका वह कर्म देखकर समस्त प्राणियोंके रोंगटे खड़े हो गये
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုစစ်မြေ၌ ကာဏ္ဏနှင့် ရှိုင်နေယ (သာတ်ယကီ) တို့ ပြုလုပ်သည့် လုပ်ရပ်ကို မြင်သော် ထိုနေရာရှိ သတ္တဝါအားလုံး၏ ကိုယ်အမွှေးများ ထောင်ထလာ၏။ အို မင်းကြီး၊ လူတို့၏အရှင်၊ စစ်မြေပြင်ပေါ်၌ သူတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုမြင်ကွင်းသည် ကြောက်ရွံ့လေးစားမှုနှင့် ထိတ်လန့်မှုကို တစ်ပြိုင်နက် လှုံ့ဆော်ကာ၊ စစ်၌ အဆုံးစွန်သို့ ရောက်သည့်အခါ က္ଷတ္တရိယ၏ လုပ်ရပ်သည် မည်မျှ ကြောက်မက်ဖွယ်အင်အားနှင့် သီလဓမ္မ၏ အလေးချိန်ကို ထမ်းဆောင်ရသည်ကို ဖော်ပြလေ၏။
Verse 20
एतस्मिन्नन्तरे द्रौणिरभ्ययात् सुमहाबलम् | पार्षतं शत्रुदमनं शत्रुवीर्यासुनाशनम्,इसी समय शत्रुओंके बल और प्राणोंका नाश करनेवाले शत्रुसूदन महाबली धृष्टद्युम्नके पास द्रोणकुमार अश्वत्थामा आ पहुँचा
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုအချိန်တွင် ဒြောဏ၏သား အရှွတ္ထာမာသည် ပရိသတ၏သား ဓೃಷ್ಟဒျုမ္န မဟာဗလဝန်ထံသို့ ချဉ်းကပ်လာ၏။ သူသည် ရန်သူကို နှိမ်နင်းသူ၊ ရန်သူရဲတို့၏ အင်အားနှင့် အသက်ကိုပင် ဖျက်ဆီးနိုင်သူဟု နာမည်ကြီး၏။ ထိုခဏသည် စစ်၏ သီလပိုင်းဆိုင်ရာ တင်းမာမှုကို ပိုမိုမြင့်တင်ကာ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအမုန်းနှင့် စစ်သူရဲ၏ တာဝန်တို့ ပေါင်းဆုံ၍ သေမင်းဆန်သော ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံမှုသို့ ဦးတည်သွားသည်ကို ညွှန်ပြလေ၏။
Verse 21
अभ्यभाषत संक्रुद्धो द्रौणि: परपुरंजय: । तिष्ठ तिष्ठाद्य ब्रह्मघ्न न मे जीवन् विमोक्ष्यसे
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ရန်သူမြို့တော်များကို အနိုင်ယူသူ ဒြောဏ၏သား အရှွတ္ထာမာသည် အလွန်ဒေါသထွက်ကာ ချက်ချင်း ပြောလေ၏– “ရပ်! ရပ်နေစမ်း၊ ယနေ့ ဗြာဟ္မဏကို သတ်သူရေ! မင်းကို ငါ အသက်ရှင်လျက် မလွတ်စေဘူး!” ဟူ၍။ ထိုအော်ဟစ်ချက်သည် တိုက်ပွဲကို စစ်ရေးလိုက်လံခြင်းသာမက သီလတရားဆိုင်ရာ စွပ်စွဲချက်အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ကာ၊ “ဗြဟ္မဟတ္ယာ” (ဗြာဟ္မဏသတ်မှု) ဟူသော အလွန်ကြီးမားသည့် အပြစ်ကို ခေါ်ယူ၍ စစ်၏ ရက်စက်မှု တိုးမြင့်လာသည့်အခါ မရပ်မနား လက်တုံ့ပြန်ရန် အကြောင်းပြချက်အဖြစ် ထူထောင်လေ၏။
Verse 22
इत्युक्त्वा सुभृशं वीरं शीघ्रकृन्निशितै: शरै: । पार्षत॑ छादयामास घोररूपै: सुतेजनै:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုသို့ဆိုပြီးနောက် သူသည် ထိုမဟာသူရဲကို မြန်မြန်ဆန်ဆန် ထက်မြက်သော မြားများဖြင့် မိုးရွာသကဲ့သို့ ပစ်ခတ်ကာ၊ ပရိသတ၏သားကို ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း၍ တောက်လောင်သည့် မြားတံများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလိုက်၏။ စစ်မြေပြင်၌ စကားသည် ချက်ချင်း လုပ်ရပ်ဖြစ်သွားသော မလျော့မရဲ စစ်စိတ်ဓာတ်၏ ပုံရိပ်တစ်ခုပင် ဖြစ်၏။
Verse 23
यथा हि समरे द्रोण: पार्षतं वीक्ष्य मारिष
စစ်မြေပြင်၌ ဒ್ರೋဏာචာရ្យသည် ပೃṣတ၏သား ဓೃṣṭadyumna ကိုမြင်သောအခါ စိတ်အတွင်း၌ ဝမ်းနည်းညှိုးငယ်ကာ “ဤသူသည် ငါ၏သေမင်း” ဟုထင်မြင်ခဲ့သကဲ့သို့၊ ရန်သူဗီရသူရဲတို့ကို သတ်ဖြတ်နိုင်သော ဓೃṣṭadyumna လည်း စစ်ကွင်း၌ အશ્વတ္ထာမာ (ဒြောဏိ) ကိုမြင်သောအခါ မပျော်မရွှင်ဖြစ်၍ “ဤသူသည် ငါ၏သေမင်း” ဟုထင်မြင်ခဲ့သည်။
Verse 24
तथा द्रौणिं रणे दृष्टवा पार्षत: परवीरहा । नातिदह्ृष्टमना भूत्वा मन्यते मृत्युमात्मन:
ထိုနည်းတူ ရန်သူဗီရသူရဲတို့ကို သတ်ဖြတ်နိုင်သော ပೃṣတ၏သား ဓೃṣṭadyumna သည် စစ်ကွင်း၌ ဒြောဏိ (အશ્વတ္ထာမာ) ကိုမြင်သောအခါ အလွန်မပျော်မရွှင်ဖြစ်၍ ထိုသူကို မိမိ၏သေမင်းဟုထင်မြင်ခဲ့သည်။
Verse 25
स ज्ञात्वा समरे55त्मानं शस्त्रेणावध्यमेव तु । जवेनाभ्याययौ द्रौणिं काल: कालमिव क्षये
ထို့နောက် သူသည် စစ်မြေပြင်၌ မိမိကိုယ်ကို လက်နက်ဖြင့် မသတ်နိုင်သူဟု သိမြင်ကာ အလွန်မြန်သောအရှိန်ဖြင့် ဒြောဏိထံသို့ တိုးဝင်သွားသည်—ပျက်သုဉ်းကာလ၌ “ကာလ” သည် “ကာလ” ပေါ်သို့ တိုက်ခိုက်ကျရောက်သကဲ့သို့။
Verse 26
द्रौणिस्तु दृष्टवा राजेन्द्र धृष्टद्युम्नमवस्थितम् । क्रोधेन नि:श्वसन् वीर: पार्षत॑ समुपाद्रवत्
စဉ္ဇယက ပြောသည်—အို မင်းကြီး၊ ဒြောဏ၏သား အશ્વတ္ထာမာသည် ဒြုပဒ၏သား ဓೃṣṭadyumna ကို မိမိရှေ့၌ တည်ကြည်စွာ ရပ်နေသည်ကို မြင်သောအခါ၊ သူရဲကောင်းသည် ဒေါသကြောင့် အသက်ရှူပြင်းပြင်းထုတ်ကာ ထို ပārṣata ထံသို့ တန်းတိုးဝင်တိုက်ခိုက်လေ၏။
Verse 27
तावन्योन्यं तु दृष्टवैव संरम्भं जग्मतु: परम् । अथाब्रवीन्महाराज द्रोणपुत्र: प्रतापवान्
သူတို့နှစ်ဦးသည် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး မြင်မြင်ချင်းပင် ဒေါသအရှိန်သည် အထွတ်အထိပ်သို့ တက်လှမ်းသွားကြ၏။ ထို့နောက် အို မင်းမြတ်ကြီး၊ အင်အားတန်ခိုးကြီးသော ဒြောဏ၏သားသည် စကားဆိုလေ၏။
Verse 28
धृष्टद्युम्न॑ समीपस्थं त्वरमाणो विशाम्पते । महाराज! वे दोनों एक-दूसरेको देखते ही अत्यन्त क्रोधमें भर गये। प्रजानाथ! फिर प्रतापी द्रोणपुत्रने बड़ी उतावलीके साथ अपने पास ही खड़े हुए धृष्टद्युम्नसे कहा-- ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– လူမျိုးတို့၏ အရှင်တော်၊ ဓೃဋ္ဌဒျုမ္နသည် နီးကပ်စွာ ရပ်နေ၏၊ အခြားသူရဲကောင်းသည်လည်း အလျင်အမြန် သူ့ထံသို့ တိုးဝင်လာ၏။ မဟာရာဇာ၊ နှစ်ဦးသည် တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် မြင်မြင်ချင်းပင် ပြင်းထန်သော ဒေါသဖြင့် လောင်ကျွမ်းသွားကြ၏။ ထို့နောက် ဒ್ರೋဏ၏ သားတော် အင်အားကြီးသူသည် အလွန်အမင်း အလျင်အမြန်ဖြင့် မိမိအနီး၌ ရပ်နေသော ဓೃဋ္ဌဒျုမ္နအား ပြောလိုက်သည်– «ပဉ္စာလတို့၏ အရှက်ကွဲ! ယနေ့ ငါသည် သင့်ကို မရဏထံသို့ ပို့မည်။ ယခင်က သင်ပြုခဲ့သော အပြစ်ကာမ—ဒ్రೋဏကို သတ်ခြင်း—သည် ယနေ့ သင့်ကို မင်္ဂလာမရှိသော ကံအဖြစ် ပြန်လည်လာ၍ လောင်ကျွမ်းစေလိမ့်မည်»။
Verse 29
पापं हि यत् त्वया कर्म घ्नता द्रोणं पुरा कृतम् । अद्य त्वां तप्स्यते तद् वै यथा न कुशलं तथा
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «သင်ယခင်က ပြုခဲ့သော အပြစ်ကာမ—ဒြောဏကို သတ်ခြင်း—သည် ယနေ့ သင့်ကို အမှန်တကယ် လောင်ကျွမ်းစေလိမ့်မည်။ မင်္ဂလာမရှိသော ကံကဲ့သို့ သင့်ကို ညှဉ်းဆဲ၍ အကျိုးချမ်းသာ မပေးနိုင်လိမ့်မည်»။
Verse 30
अरक्ष्यमाण: पार्थेन यदि तिष्ठसि संयुगे । नापक्रामसि वा मूढ सत्यमेतद् ब्रवीमि ते
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို မိုက်မဲသူ! စစ်မြေပြင်အလယ်၌ ပါရ္ထ (အర్జုန) ၏ ကာကွယ်မှု မရှိဘဲ ရပ်တည်နေပြီး မဆုတ်ခွာလျှင် ငါသည် သင့်ကို မလွဲမသွေ ခုတ်လှဲသတ်မည်။ ဤသည်ကို သင့်အား အမှန်တရားဖြင့် ပြောသည်»။
Verse 31
एवमुक्त: प्रत्युवाच धृष्टद्युम्न: प्रतापवान् | प्रतिवाक्यं स एवासिमामको दास्यते तव
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုသို့ ပြောဆိုခံရသော် ဓೃဋ္ဌဒျုမ္န မဟာဗီရသည် ပြန်လည်တုံ့ပြန်၍ ပြောသည်– «အဖြေတန်ပြန်ကို သင်ပင် ခံယူရမည်—ငါ၏ ဓားသည် သင့်ထံသို့ ရောက်လိမ့်မည်»။
Verse 33
एवमुक््त्वा महाराज सेनापतिरमर्षण:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုသို့ ပြောပြီးနောက်၊ မဟာရာဇာ၊ စစ်တပ်၏ စစ်ဦးစီးသည် ဒေါသအပူဖြင့် လောင်ကျွမ်းလျက် ရှေ့သို့ ဆက်လက်တိုးသွား၏။
Verse 34
ततो द्रौणि: सुसंक्रुद्ध: शरै: संनतपर्वभि:
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထို့နောက် ဒြောဏီ၏သား (အရှွတ္ထာမာ) သည် ပြင်းထန်သော ဒေါသဖြင့် လောင်ကျွမ်းကာ အဆစ်အပိုင်းများကို ကောင်းစွာကွေးညွှတ်၍ ခိုင်မာစွာတပ်ဆင်ထားသော မြားများဖြင့် တိုက်ခိုက်လေ၏—စစ်၏ သဘောတရားပျက်ပြားမှုအလယ်တွင် စည်းကမ်းတကျ လေ့ကျင့်ထားသော လက်နက်ပညာဖြင့် ပစ်လွှတ်သည့် မစ်ဆိုင်များဖြစ်၍ ဒေါသက လှုပ်ရှားမှုကို မောင်းနှင်သကဲ့သို့ လက်နက်ကျွမ်းကျင်မှုသည် ဆုံးဖြတ်ချက်ချရာတွင် အရေးကြီးသော်လည်း သီလပိုင်းအရ အလေးချိန်ရှိသော ကိရိယာတစ်ရပ်ဖြစ်လာ၏။
Verse 35
नैवान्तरिक्षं न दिशो नापि योधा: समन्तत:
သဉ္ဇယက ပြောသည်—အပေါ်က မိုးကောင်းကင်ကိုလည်း မမြင်ရ၊ ပတ်လည်ရှိ အရပ်ဒిశများကိုလည်း မခွဲခြားနိုင်၊ အနှံ့အပြားရှိ စစ်သူရဲများကိုပင် မရှင်းလင်းစွာ မမြင်ရ—အရာအားလုံးသည် စစ်မြေ၏ ဆူညံသံနှင့် ရှုပ်ထွေးမှုအတွင်း လုံးဝ မျိုသိပ်ခံရသကဲ့သို့ ဖြစ်လေ၏။
Verse 36
दृश्यन्ते वै महाराज शरैश्छन्ना: सहस्रश: । महाराज! उस समय सब ओरसे बाणोंद्वारा आच्छादित होनेके कारण न तो आकाश दिखायी देता था, न दिशाएँ दीखती थीं और न सहसौरों योद्धा ही दृष्टिगोचर होते थे ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်—အို မဟာရာဇာ၊ ထောင်ပေါင်းများစွာသောသူတို့သည် မြားများဖြင့် လုံးဝဖုံးလွှမ်းနေသည်ကို မြင်ရ၏။ ထိုအခါ အရပ်အနှံ့မှ မြားမိုးကာကွယ်သကဲ့သို့ ဖုံးအုပ်သွားသဖြင့် မိုးကောင်းကင်ကိုလည်း မမြင်ရ၊ အရပ်ဒిశများကိုလည်း မခွဲခြားနိုင်၊ စစ်သူရဲအစုအဝေးကြီးကိုပင် မရှင်းလင်းစွာ မမြင်ရတော့—စစ်မြေသည် ထူထပ်၍ မျက်စိမမြင်နိုင်လောက်အောင် ဖြစ်လာ၏။
Verse 37
राधेयो5पि महाराज पञज्चालान् सह पाण्डवै:,महाराज! सब ओरसे दर्शनीय राधापुत्र कर्णने भी पाण्डवोंसहित पांचालों, द्रौपदीके पाँचों पुत्रों, युधामन््यु और महारथी सात्यकिको अकेले ही आगे बढ़नेसे रोक दिया था
သဉ္ဇယက ပြောသည်—အို မဟာရာဇာ၊ ရာဓေယ (ကာဏ္ဏ) သည်လည်း အရပ်အနှံ့မှ ကြည့်ရှုရန် ထင်ရှားတောက်ပလျက်၊ ပဏ္ဍဝတို့နှင့် မဟာမိတ်ဖြစ်သော ပဉ္စာလတို့၏ ရှေ့တိုးလာမှုကို တစ်ယောက်တည်းဖြင့် တားဆီးခဲ့၏။ ထို့ပြင် ဒြောပဒီ၏ သားငါးယောက်၊ ယုဓာမန်ယူနှင့် မဟာရထ စာတျကီတို့ပါဝင်၏။ ဤအခိုက်အတန့်တွင် စစ်၏ သီလနှင့် တရားဓမ္မအလေးချိန်ကို ထင်ဟပ်စေသည်—တစ်ဦးတည်း၏ အင်အားက အစုလိုက်အပြုံလိုက် လှိုင်းကို တားနိုင်သော်လည်း ထိုအင်အားသည် တာဝန်နှင့် ချည်နှောင်ထားသော စစ်မြေ၏ မရပ်မနား စက်ယန္တရားအတွင်း အသုံးချရခြင်းဖြစ်၏။
Verse 38
द्रौपदेयान् युधामन्युं सात्यकिं च महारथम् । एक: संवारयामास प्रेक्षणीय: समनन््ततः
သဉ္ဇယက ပြောသည်—အို မဟာရာဇာ၊ ရာဓာ၏သား ကာဏ္ဏသည် အားလုံး၏ မျက်စိကို ဆွဲဆောင်လောက်အောင် ထင်ရှားလျက်၊ ပဏ္ဍဝတို့နှင့် မဟာမိတ်ဖြစ်သော ပဉ္စာလတို့၏ ရှေ့တိုးလာမှုကို တစ်ယောက်တည်းဖြင့် တားဆီးခဲ့၏။ ဒြောပဒီ၏ သားငါးယောက်၊ ယုဓာမန်ယူနှင့် မဟာရထ စာတျကီတို့ပါဝင်၏။ ထိုအခိုက်အတန့်တွင် သူ၏ တစ်ဦးတည်းရပ်တည်မှုသည် ပြင်းထန်သော ဆုံးဖြတ်ချက်နှင့် စစ်ပညာ၏ စည်းကမ်းကို ထင်ဟပ်စေကာ စစ်ပွဲကို မရပ်မနား မြင့်တက်စေသော်လည်း ဘက်အားလုံးအပေါ် သီလပိုင်းကုန်ကျစရိတ်ကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစေ၏။
Verse 39
धृष्टझ्ुम्नस्तु समरे द्रौणेश्चिच्छेद कार्मुकम् । तदपास्य भनुद्रौणिरन्यदादाय कार्मुकम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– စစ်မြေပြင်အလယ်၌ ဓೃဋ္ဌဒျုမ္နသည် အရှွတ္ထာမန်၏ လေးကို ခုတ်ဖြတ်လိုက်၏။ ခုတ်ကွဲသွားသော လေးကို ပစ်ချကာ ဒြောဏ၏ တောက်ပသော သားသည် ချက်ချင်း အခြားလေးတစ်လက်ကို ကိုင်ယူ၍ မြန်ဆန်သော မြားမိုးဖြင့် ဓೃဋ္ဌဒျုမ္န၏ မြင်းများ၊ ရထားမောင်းသူနှင့် ရထားကို တစ်ခဏအတွင်း ထိုးဖျက်သုတ်သင်လိုက်၏။
Verse 40
वेगवान् समरे घोरे शरांश्वाशीविषोपमान् । स पार्षतस्य राजेन्द्र धनुः शक्ति गदां ध्वजम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ကြောက်မက်ဖွယ် စစ်ပွဲအတွင်း၌ သူသည် အဆိပ်ပြင်းမြွေကဲ့သို့သော မြားများကို လျင်မြန်စွာ ပစ်လွှတ်၏။ အို မင်းမြတ်၊ ပೃṣတ၏ သား၏ လေး၊ သက္တိ (လှံတံ)၊ ဂဒါ (တုတ်လက်နက်) နှင့် အလံကို ထိုးဖျက်ချိုးဖောက်လိုက်၏။
Verse 41
सच्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वचो हतसारथि:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– လေးက ခုတ်ကွဲသွား၍ ရထားမဲ့ဖြစ်ကာ မြင်းများ သေဆုံးပြီး ရထားမောင်းသူလည်း သတ်ဖြတ်ခံရသဖြင့် ထိုသူရဲကောင်းသည် ရထားစစ်ပွဲအတွင်း အင်အားမဲ့သကဲ့သို့ ရပ်တည်နေရ၏။
Verse 42
द्रौणिस्तदपि राजेन्द्र भल्लै: क्षिप्रं महारथ:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အို မင်းမြတ်၊ ထိုသို့ဖြစ်နေသော်လည်း လက်မြန်၍ လက်နက်ခိုင်မာသော မဟာရထီ အရှွတ္ထာမန်သည် စစ်မြေပြင်၌ ချွန်ထက်သော မြားများစွာဖြင့် ဓೃဋ္ဌဒျုမ္န မရထားမှ ဆင်းမီပင် သူ၏ ဒိုင်းနှင့် ဓားကို ခုတ်ဖြတ်လိုက်၏။ အံ့ဩဖွယ် လုပ်ရပ်တစ်ရပ် ဖြစ်၏။
Verse 43
चिच्छेद समरे वीर: क्षिप्रहस्तो दृढायुध: । रथादनवरूढस्य तदद्भुतमिवाभवत्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– လက်မြန်၍ လက်နက်ခိုင်မာသော သူရဲကောင်းသည် စစ်ပွဲအတွင်း၌ ထိုအရာကို ခုတ်ဖြတ်လိုက်၏။ အို မင်းမြတ်တို့အထဲက အကောင်းဆုံး၊ ရန်သူသည် ရထားမှ မဆင်းမီပင် သူ၏ ဒိုင်းနှင့် ဓားကို ဖြတ်တောက်လိုက်သဖြင့် အံ့ဩဖွယ်ကဲ့သို့ ထင်ရ၏။
Verse 44
धृष्टय्युम्नं हि विरथं हताश्चं छिन्नकार्मुकम् । शरैश्व बहुधा विद्धमस्त्रैश्न शकलीकृतम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ဓೃಷ್ಟဒျုမ္နသည် ရထားမဲ့သွား၍ မြင်းတို့လည်း သတ်ဖြတ်ခံရကာ လေးလည်း ဖြတ်တောက်ခံရ၏။ မြားတို့ဖြင့် နေရာနေရား ထိုးဖောက်ခံရပြီး လက်နက်ထိုးနှက်မှုတို့ကြောင့် အစိတ်စိတ်အပိုင်းပိုင်း ခွဲကွဲပျက်စီးသွား၏»။
Verse 45
तस्यान्तमिषुभी राजन् यदा द्रौणिर्न जग्मिवान्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ ဒ್ರောဏ၏သား (ဒြောဏိ) သည် မြားမိုးများဖြင့်ပင် သူ၏ အဆုံးသို့ မရောက်နိုင်ခဲ့သောအခါ…»။
Verse 46
आसीदाप्लवतो वेगस्तस्य राजन् महात्मन:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ မဟာသတ္တိရှိသူ၏ တိုက်ခိုက်ဝင်ရောက်မှုအရှိန်သည် မတားဆီးနိုင်အောင် ဖြစ်၍ ရေလွှမ်းမိုးသကဲ့သို့ တဟုန်ထိုး တက်ကြွလာ၏»။
Verse 47
एतस्मिन्नेव काले तु माधवो<र्जुनमब्रवीत्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ထိုအချိန်တည်းမှာပင် မာဓဝ (ကృష్ణ) သည် အర్జုနအား ပြော၏– ‘ပါර්ထ၊ ကြည့်လော့။ ဒ್ರောဏ၏သား အရှ్వတ္ထာမာသည် ဓೃಷ್ಟဒျုမ္နကို သတ်ရန် အလွန်ကြိုးပမ်းနေသည်။ သူသည် ထိုသူကို သတ်နိုင်သည်၊ သံသယမရှိ။’»
Verse 48
पश्य पार्थ यथा द्रौणि: पार्षतस्य वरध॑ प्रति । यत्नं करोति विपुलं हन्याच्चैनं न संशय:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ပါර්ထ၊ ကြည့်လော့—ဒြောဏိ (အရှ్వတ္ထာမာ) သည် ပါර්ษတ၏သား (ဓೃಷ್ಟဒျုမ္န) ကို ဆန့်ကျင်၍ အလွန်ကြီးမားသော ကြိုးပမ်းမှု ပြုနေသည်။ သူသည် ထိုသူကို သတ်နိုင်သည်၊ သံသယမရှိ။»
Verse 49
त॑ मोचय महाबाहो पार्षतं शत्रुकर्शन । द्रौणेरास्यमनुप्राप्तं मृत्योरास्यगतं यथा,“महाबाहो! शत्रुसूदन! जैसे कोई मौतके मुखमें पड़ गया हो, उसी प्रकार अश्वत्थामाके मुखमें पहुँचे हुए धृष्टद्युम्मको छुड़ाओ'
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို လက်မောင်းကြီးသူ၊ အို ရန်သူဖျက်ဆီးသူ၊ ပೃṣata ၏သား (ဓṛṣṭadyumna) ကို ကယ်တင်ပါ။ သူသည် ဒ್ರೋဏ၏သား (အśvatthāmā) ၏ ပါးစပ်ထဲသို့ ကျရောက်သွားသကဲ့သို့၊ မရဏ၏ ပါးစပ်ထဲသို့ ဝင်သွားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေ၏»။
Verse 50
एवमुकक््त्वा महाराज वासुदेव: प्रतापवान् | प्रैषयत् तुरगांस्तत्र यत्र द्रौणिव्यवस्थित:,महाराज! ऐसा कहकर प्रतापी वसुदेवनन्दन श्रीकृष्णने अपने घोड़ोंको उसी ओर हाँका जहाँ द्रोणकुमार अश्वत्थामा खड़ा था
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို မဟာရာဇာ၊ ထိုသို့ ပြောပြီးနောက် အင်အားတောက်ပသော ဝါစုဒေဝ (ကృష్ణ) သည် မြင်းများကို ထိုနေရာသို့ မောင်းနှင်စေ၏—ဒ్రೋဏ၏သား (အśvatthāmā) ရပ်တည်နေရာသို့ပင်»။
Verse 51
ते हयाश्रन्द्रसंकाशा: केशवेन प्रचोदिता: । आपिबन्त इव व्योम जम्मुद्रौणिरथं प्रति
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ကေśဝ (ကృష్ణ) မောင်းနှင်စေသော လမင်းကဲ့သို့ ဖြူဝင်းသော မြင်းများသည် အśvatthāmā ၏ ရထားသို့ အလျင်အမြန် ပြေးသွားကြ၏—ကောင်းကင်ကိုပင် သောက်သုံးနေသကဲ့သို့»။
Verse 52
दृष्टवा55यातौ महावीर्यावुभौ कृष्णधनंजयौ । धृष्टद्युम्नवधे यत्नं चक्रे राजन् महाबल:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ မဟာဗီရိယရှိသော ကൃഷ്ണနှင့် ဓနဉ္ဇယ (အာర్జုန) တို့ လာရောက်လာသည်ကို မြင်သော် အင်အားကြီးသော အśvatthāmā သည် ဓṛṣṭadyumna ကို သတ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုကို ပိုမိုတင်းမာစေ၏»။
Verse 53
विकृष्यमाणं दृष्टवैव धृष्टट्युम्न॑ नरेश्वर । शरांभ्षिक्षेप वै पार्थो द्रौणिं प्रति महाबल:,नरेश्वर! धृष्टद्युम्मनको खींचे जाते देख महाबली अर्जुनने अश्वत्थामापर बहुत-से बाण चलाये
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို နရေရှဝရ (မင်းကြီး)၊ ဓṛṣṭadyumna ကို ဆွဲခေါ်သွားသည်ကို မြင်သော် မဟာဗလရှိသော ပါර්ထ (အာర్జုန) သည် ဒြောဏိ (အśvatthāmā) ထံသို့ မြားများကို ထူထပ်စွာ ပစ်လွှတ်၏»။
Verse 54
ते शरा हेमविकृता गाण्डीवप्रेषिता भृशम् | द्रौणिमासाद्य विविशुर्वल्मीकमिव पन्नगा:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ဂါဏ္ဍီဝမှ အားပြင်းစွာ ပစ်လွှတ်သော ရွှေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် မြားတို့သည် ဒြောဏ၏သား အရှွတ္ထာမာထံ ရောက်လာကာ သူ၏ကိုယ်ထဲသို့ ဝင်စိမ့်သွားကြသည်။ ထိုသည်မှာ ပုရွက်ဆိတ်တောင် (anthill) ထဲသို့ မြွေများ လျှောဝင်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 55
स विद्धस्तै: शरैघरिद्रोंणपुत्र: प्रतापवान् उत्सृज्य समरे राजन् पाज्चाल्यममितौजसम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အရှင်မင်းကြီး၊ ထိုကြောက်မက်ဖွယ် မြားတို့ကြောင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသော ဒြောဏ၏သား အရှွတ္ထာမာ သတ္တိပြင်းထန်သူသည် စစ်မြေပြင်အလယ်၌ အင်အားမကုန်ခမ်းသော ပာဉ္စာလသူရဲ ဓೃಷ್ಟദ്യုမ္နကို ချန်ထားကာ နောက်ဆုတ်သွား၏။ ထို့နောက် မိမိရထားပေါ်သို့ တက်၍၊ ဓနဉ္ဇယ၏ မြားဒဏ်ကြောင့် အလွန်နာကျင်နေသဖြင့် အကောင်းဆုံးသော လေးကို ကိုင်ကာ ပြန်လည်၍ မြားမိုးဖြင့် အာర్జုနကို ထိခိုက်ဒဏ်ရာရစေ하였다။
Verse 56
रथमारुरुहे वीरो धनंजयशरार्दित: । प्रगृह्य च धनु: श्रेष्ठ पार्थ विव्याध सायकै:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ဓနဉ္ဇယ၏ မြားတို့ကြောင့် ဒဏ်ရာရသော သူရဲကောင်းသည် ရထားပေါ်သို့ ပြန်တက်၏။ ထို့နောက် ပာရ္ထ (အာర్జုန) သည် အကောင်းဆုံးသော လေးကို ကိုင်ကာ မြားများဖြင့် သူ့ကို ထပ်မံ ထိုးဖောက်လေ၏၊ အရှင်မင်းကြီး။
Verse 57
एतस्मिन्नन्तरे वीर: सहदेवो जनाधिप । अपोवाह रथेनाजोौ पार्षत॑ शत्रुतापनम्,नरेश्वर! इसी बीचमें वीर सहदेव शत्रुओंको संताप देनेवाले धृष्टद्युम्नको अपने रथके द्वारा रणभूमिमें अन्यत्र हटा ले गये
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အရှင်မင်းကြီး၊ ထိုအချိန်အတွင်း၌ သူရဲကောင်း ဆဟဒေဝသည် ရန်သူတို့ကို ဒုက္ခပေးသော ပါර්ṣတသူရဲ ဓೃષ્ટദ്യုမ္နကို မိမိရထားဖြင့် စစ်မြေပြင်မှ အခြားနေရာသို့ ဆွဲခေါ်သွား하였다။
Verse 58
इस प्रकार श्रीमह्याभारत कर्णपर्वमें भगवान् श्रीकृष्णका वाक्यविषयक अद्गदावनवाँ अध्याय पूरा हुआ
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အရှင်မင်းကြီး၊ အာర్జုနလည်း ဒြောဏီ (အရှွတ္ထာမာ) ကို မြားများဖြင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရစေ하였다။ ထိုအခါ ဒြောဏ၏သားသည် အလွန်ဒေါသထွက်ကာ အာర్జုန၏ လက်နှစ်ဖက်နှင့် ရင်ဘတ်ကို ပစ်မှတ်ထား၍ ပြန်လည် ထိုးခတ်လေ၏။
Verse 59
क्रोधितस्तु रणे पार्थो नाराचं कालसम्मितम् । द्रोणपुत्राय चिक्षेप कालदण्डमिवापरम्
စစ်မြေပြင်၌ ပာဋ္ဌ (အာర్జုန) သည် ဒေါသထွက်လျက် ကာလနှင့်တူသော နာရာချ မြားတစ်စင်းကို ဒရೋဏ၏သားထံ ပစ်လွှတ်၏—ကာလ၏ ဒဏ္ဍတံတစ်ချောင်းကဲ့သို့ပင်။
Verse 60
ब्राह्मणस्यांसदेशे स निपपात महाद्युति: । स विह्वलो महाराज शरवेगेन संयुगे
သဉ္ဇယက ဆို၏—ထိုတောက်ပသော စစ်သူရဲသည် ဗြာဟ္မဏတစ်ဦး၏ ပခုံးပိုင်းပေါ်သို့ ကျရောက်လေ၏။ အို မဟာရာဇာ၊ စစ်ပွဲအတွင်း မြား၏ အရှိန်ပြင်းထန်မှုကြောင့် သူသည် မူးဝေတုန်လှုပ်ကာ လဲကျနေ၏။
Verse 61
निषसाद रथोपस्थे वैक्लव्यं च परं॑ ययौ । महाराज! वह महातेजस्वी नाराच उस ब्राह्मणके कंधेपर जा लगा। अभश्वत्थामा युद्धस्थलमें उस बाणके वेगसे व्याकुल हो रथकी बैठकमें धम्मसे बैठ गया और अत्यन्त मूर्च्छित हो गया ।।
သဉ္ဇယက ဆို၏—သူသည် ရထားထိုင်ခုံပေါ်သို့ ထိုင်ကျသွားကာ အလွန်အမင်း အားနည်းသွား၏။ ထိုတောက်ပသော နာရာချ မြားသည် ဗြာဟ္မဏ၏ ပခုံးကို ထိမှန်၏။ အရှွတ္ထာမာသည် စစ်မြေပြင်၌ ထိုမြား၏ အရှိန်ကြောင့် တုန်လှုပ်ကာ ရထားခုံပေါ်သို့ ပြင်းထန်စွာ လဲကျပြီး နက်ရှိုင်းစွာ မေ့မြောသွား၏။ ထို့နောက် အို မဟာရာဇာ၊ ကာဏ္ဏသည် «ဝိဇယ» ဟူသော လေးကို ကိုင်မြှောက်၏။ အို မင်းတို့၏မင်း၊ ထို့နောက် ကာဏ္ဏသည် စစ်ကွင်း၌ ဒေါသထွက်လျက် အာర్జုနကို မကြာခဏ ကြည့်ကာ «ဝိဇယ» လေး၏ တင်းတိမ်သံကို မြည်စေ၍ အာర్జုနနှင့် ရထားချင်း တိုက်ပွဲကို အလွန်လိုလားနေ၏။
Verse 62
अर्जुनं समरे क्रुद्धः प्रेक्षमाणो मुहुर्मुहुः | दैरथं चापि पार्थेन कामयानो महारणे
သဉ္ဇယက ဆို၏—ကာဏ္ဏသည် စစ်ပွဲ၌ ဒေါသထွက်လျက် အာర్జုနကို မကြာခဏ ကြည့်နေ၏။ ထိုမဟာစစ်ပွဲ၌ ပೃഥာ၏သားနှင့် ရထားချင်း တိုက်ပွဲ (ဒွైరထ) ကို လိုလားသဖြင့် သူ၏ လေးကြိုးသံကို မြည်စေကာ စိန်ခေါ်သကဲ့သို့ ပြု၏။
Verse 63
विह्वलं तं तु वीक्ष्याथ द्रोणपुत्रं च सारथि: । अपोवाह रथेनाजौ त्वरमाणो रणाजिरात्,द्रोणकुमारको विह्नलल देखकर उसका सारथि बड़ी उतावलीके साथ उसे रथके द्वारा समरांगणसे दूर हटा ले गया
သဉ္ဇယက ဆို၏—ဒရೋဏ၏သားသည် မူးဝေတုန်လှုပ်နေသည်ကို မြင်သော် သူ၏ ရထားမောင်းသည် အလျင်အမြန် ရထားဖြင့် စစ်ကွင်းမှ ဆုတ်ခွာကာ တိုက်ပွဲ၏ အလယ်မှ သူ့ကို ဖယ်ရှားသွား၏။
Verse 64
अथोकत्क्रुष्ट महाराज पज्चालैर्जितकाशिभि: । मोक्षितं पार्षतं दृष्टवा द्रोणपुत्रं च पीडितम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အရှင်မင်းကြီး၊ ကာသီကို အနိုင်ယူခဲ့သော အောင်မြင်သည့် ပာဉ္စာလာတို့သည် ပೃṣတ၏သား ဓೃષ્ટဒျုမ్నသည် အန္တရာယ်မှ လွတ်မြောက်လာသည်ကိုလည်းကောင်း၊ ဒ್ರೋဏ၏သားသည် ဖိအားခံနေရသည်ကိုလည်းကောင်း မြင်သောအခါ အောင်ပွဲရသဖြင့် အလွန်ကြီးစွာ ဟိန်းဟောက်ကြွေးကြော်ကြသည်»။
Verse 65
वादित्राणि च दिव्यानि प्रावाद्यन्त सहस्रश: । सिंहनादांश्व चक्रुस्ते दृष्टवा संख्ये तदद्भुतम्,उस समय सहसौरों दिव्य वाद्य बजने लगे। वे पांचाल-सैनिक युद्धस्थलमें वह अद्भुत कार्य देखकर सिंहनाद करने लगे
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ထို့နောက် ကောင်းကင်ဘုံဆိုင်ရာ တူရိယာများကို ထောင်ချီ၍ တီးခတ်ကြ၏။ စစ်မြေပြင်ပေါ်၌ ထိုအံ့ဖွယ်ကောင်းသော လုပ်ရပ်ကို မြင်ကြသဖြင့် သူတို့သည် ခြင်္သေ့ကဲ့သို့ ဟိန်းဟောက်သံများကို ထုတ်ကြွေးကြော်ကြသည်»။
Verse 66
एवं कृत्वाब्रवीत् पार्थों वासुदेवं धनंजय: । याहि संशप्तकान् कृष्ण कार्यमेतत् परं मम
ထိုသို့ သတ္တိပြသပြီးနောက် ပာရ္ထ (အာర్జုန) သည် ဝါစုဒေဝ (ကృష్ణ) ထံသို့ ပြော၏– «ကృష్ణ၊ သံရှပ္တကများထံသို့ ရထားကို မောင်းပါ။ ယခုအချိန်၌ ဤသည်ပင် ငါ၏ အရေးအကြီးဆုံး တာဝန်ဖြစ်သည်»။
Verse 67
ततः प्रयातो दाशार्ह: श्रुत्वा पाण्डवभाषितम् | रथेनातिपताकेन मनोमारुतरंहसा,श्रीकृष्ण अर्जुनका वह कथन सुनकर मन और वायुके समान वेगशाली तथा अत्यन्त ऊँची पताकावाले रथके द्वारा वहाँसे चल दिये
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ပाण्डဝ၏ စကားကို ကြားသော် ဒါရှာर्ह မျိုးဆက် (သီရိကృష్ణ) သည် ထိုနေရာမှ ထွက်ခွာ၍ အလွန်မြင့်မားသော အလံတင်ထားသည့် ရထားဖြင့် စိတ်နှင့် လေကဲ့သို့ လျင်မြန်စွာ ချီတက်သွားသည်»။
Verse 116
कर्ण विव्याध सप्तत्या शरै: संनतपर्वभि: । महारथी धृष्टद्युम्नने उस कटे हुए धनुषको फेंककर दूसरा धनुष और विषधर सर्पके समान विषैले बाण हाथमें लेकर झुकी हुई गाँठवाले सत्तर बाणोंसे कर्णको बींध डाला
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «မဟာရထီ ဓೃષ્ટဒျုမ्नသည် ဖြတ်တောက်ခံရသော လေးကို ပစ်ချပြီး လေးအသစ်တစ်လက်ကို ကိုင်ကာ အဆိပ်ရှိသော မြားများကို အဆိပ်မြွေကဲ့သို့ လက်ထဲယူ၏။ အဆစ်ကွေးနေသော မြား ခုနစ်ဆယ်ဖြင့် ကර්ဏကို ထိုးဖောက်လေ၏»။
Verse 226
यतमानं परं शक्त्या यतमानो महारथ: । ऐसा कहकर शीघ्रता करनेवाले प्रयत्नशील महारथी अभ्व॒त्थामाने अत्यन्त तेज, घोर एवं पैने बाणोंद्वारा यथाशक्ति विजयके लिये प्रयत्न करनेवाले वीर धृष्टद्युम्नको ढक दिया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အင်အားရှိသမျှကို အကုန်ထုတ်၍ ကြိုးစားနေသော မဟာရထီသည် မိမိလည်း အဆုံးစွန်အထိ အားထုတ်ကာ၊ မိမိအင်အားအတိုင်း အောင်ပွဲအတွက် ကြိုးစားနေသော သတ္တိရှင် ဓೃဋ္ဌဒျုမ္နကို အလွန်ကြမ်းတမ်း၍ ထက်မြက်သော မြားများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းပစ်하였다။
Verse 316
येनैव ते पितुर्दत्तं यतमानस्य संयुगे । अश्वत्थामाके ऐसा कहनेपर प्रतापी धृष्टद्युम्नने उससे इस प्रकार उत्तर दिया--“अरे! तेरी इस बातका जवाब तुझे मेरी वही तलवार देगी
သဉ္ဇယက ပြောသည်– “စစ်ပွဲတွင် အောင်ပွဲအတွက် ကြိုးစားနေစဉ် သင်၏ဖခင်ကို လဲကျစေခဲ့သော ထိုအရာတူတူဖြင့်…” ဟု အရှွတ္ထာမာ ပြောသောအခါ၊ အာနုဘော်ကြီး ဓೃဋ္ဌဒျုမ္နက ဤသို့ ပြန်ဆို하였다– “ဟေ့! သင်၏စကားအတွက် အဖြေကို စစ်မြေပြင်တွင် သင်၏ဖခင်ကို ထိုသို့ပင် ပေးခဲ့သော ငါ့တံခွန်မဟုတ်—ငါ့ဓားတော်တူတူကပဲ ပေးလိမ့်မည်။”
Verse 326
यदि तावन्मया द्रोणो निहतो ब्राह्मणब्रुव: ३२ ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– “အမည်သာ ဘြာဟ္မဏဟု ဆိုသူ ဒ్రోဏကို ငါ အရင်က သတ်ပြီးသားဖြစ်လျှင်၊ ယခု စစ်ပွဲတွင် ငါ့သတ္တိအင်အားဖြင့် မင်းကို မသတ်နိုင်ဘဲ ဘယ်လို ဖြစ်မလဲ?”
Verse 333
निशितेनातिबाणेन द्रौणिं विव्याध पार्षत: । महाराज! ऐसा कहकर अमर्षशील सेनापति ट्रुपदकुमारने अत्यन्त तीखे बाणसे द्रोणपुत्रको बींध डाला
သဉ္ဇယက ပြောသည်– “မဟာရာဇာ! ထိုသို့ ဆိုပြီးနောက်၊ မအောင့်အီးနိုင်သော စစ်တပ်ခေါင်းဆောင် ဒြုပဒ၏သားသည် အလွန်ထက်မြက်သော မြားဖြင့် ဒြောဏ၏သားကို ထိုးဖောက်ပစ်하였다။”
Verse 343
आच्छादयद् दिशो राजन धृष्टद्युम्नस्य संयुगे । इससे अभश्वत्थामाका क्रोध बहुत बढ़ गया। राजन्! उसने झुकी हुई गाँठवाले बाणोंसे युद्धस्थलमें धृष्टद्युम्नकी सम्पूर्ण दिशाओंको आच्छादित कर दिया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ရာဇန်! ထိုကြောင့် အရှွတ္ထာမာ၏ ဒေါသသည် အလွန်တိုးပွားလာ하였다။ စစ်မြေပြင်တွင် သူသည် ချိုးကွေး၍ အဖုအထစ်ရှိသော မြားများဖြင့် ဓೃဋ္ဌဒျုမ္န၏ ပတ်ဝန်းကျင် အရပ်လေးမျက်နှာလုံးကို ဖုံးလွှမ်းကာ အလုံးစုံ ဝိုင်းပိတ်ပစ်하였다။
Verse 366
शरै: संछादयामास सूतपुत्रस्य पश्यत: । राजन! उसी प्रकार युद्धमें शोभा पानेवाले अश्वत्थामाको धूृष्टद्युम्नने भी कर्णके देखते- देखते बाणोंसे ढक दिया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ ကာဏ္ဏ ကြည့်နေစဉ်တည်းကပင် သူသည် မြားများဖြင့် အပြည့်အဝ ဖုံးလွှမ်းခံရ၏။ ထိုနည်းတူ စစ်မြေ၌ ဂုဏ်သရေကို ရှာဖွေသော အရှွတ္ထာမာသည်လည်း ကာဏ္ဏ၏ မျက်စိရှေ့တင် ဓೃಷ್ಟဒျုမ္နကို မြားမိုးဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလိုက်၏»။
Verse 406
हयान् सूतं रथं चैव निमेषाद् व्यधमच्छरै: । धष्टद्युम्नने समरांगणमें अश्वत्थामाके धनुषको काट डाला। राजेन्द्र! तब वेगवान् अश्वत्थामाने उस कटे हुए धनुषको फेंककर दूसरा धनुष और विषधर सर्पोके समान भयंकर बाण हाथमें लेकर उनके द्वारा पलक मारते-मारते धृष्टद्युम्नके धनुष
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «မျက်တောင်ခတ်သလို အချိန်အတွင်း သူ၏မြားများဖြင့် မြင်းများ၊ ရထားမောင်းသူနှင့် ရထားကိုပင် ထိုးချေဖျက်ဆီးလိုက်၏။ စစ်မြေ၌ ဓೃಷ್ಟဒျုမ္န၏ လေးကိုလည်း ဖြတ်တောက်လိုက်၏။ ထို့နောက် အို မင်းကြီး၊ လျင်မြန်သော အရှွတ္ထာမာသည် ဖြတ်တောက်ခံရသော လေးကို ပစ်ချကာ အခြားလေးတစ်လက်ကို ကိုင်ယူ၍ အဆိပ်မြွေကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ် မြားများကို ဆုပ်ကိုင်ပြီး ခဏချင်းတွင် ဓೃಷ್ಟဒျုမ္န၏ လက်နက်နှင့် အမှတ်တံဆိပ်တို့—လေး၊ သတ္တိ(လှံ)၊ ဂဒါ(တုတ်လက်နက်)၊ အလံ—နှင့်အတူ မြင်းများ၊ ရထားမောင်းသူ၊ ရထားကိုပါ အစိတ်စိတ်အမြွှာမြွှာ ဖျက်ဆီးလိုက်၏»။
Verse 416
खड्गमादत्त विपुलं शतचन्द्रं च भानुमत् धनुष कट जाने और घोड़ों तथा सारथिके मारे जानेपर रथहीन हुए धृष्टद्युम्नने विशाल खड्ग और सौ चन्द्राकार चिह्नोंसे युक्त चमकती हुई ढाल हाथमें ले ली
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «လေးက ဖြတ်တောက်ခံရပြီး မြင်းများနှင့် ရထားမောင်းသူတို့ သတ်ဖြတ်ခံရသဖြင့် ရထားမဲ့သွားသော ဓೃಷ್ಟဒျုမ္နသည် ဓားကြီးတစ်လက်နှင့် လမိုဃ်းပုံ အမှတ်တံဆိပ် တစ်ရာပါသော တောက်ပသည့် ဒိုင်းကို ကိုင်ယူလိုက်၏»။
Verse 446
नाशकद् भरतश्रेष्ठ यतमानो महारथ: । भरतश्रेष्ठ! यद्यपि धृष्टद्युम्न रथहीन हो गये थे
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို ဘာရတဝంశ၏ အမြတ်ဆုံးသူ၊ မဟာရഥီ အရှွတ္ထာမာသည် အားကုန်ကြိုးစားသော်လည်း ဓೃಷ್ಟဒျုမ္နကို မသတ်နိုင်ခဲ့။ ဓೃಷ್ಟဒျုမ္နသည် ရထားမဲ့သွားပြီး မြင်းများ သတ်ဖြတ်ခံရကာ လေးလည်း ဖြတ်တောက်ခံရ၍ မြားများကြောင့် အကြိမ်ကြိမ် ဒဏ်ရာရပြီး ကိုယ်ခန္ဓာသည် လက်နက်များကြောင့် ပျက်စီးနွမ်းနယ်နေသော်လည်း အရှွတ္ထာမာသည် မရပ်မနား ကြိုးစားသော်လည်း သူ၏အသက်ကို မယူနိုင်ခဲ့»။
Verse 453
अथ त्यक्त्वा धर्नुर्वीर: पार्षतं त्वरितोडन्वगात् । राजन! जब वीर द्रोणकुमार बाणोंद्वारा उनका वध न कर सका, तब वह धनुष फेंककर तुरंत ही धृष्टद्युम्नकी ओर दौड़ा
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ထို့နောက် ထိုသူရဲကောင်းသည် လေးကို ပစ်ချကာ ပೃષတ၏သား (ဓೃಷ್ಟဒျုမ္န) ကို လျင်မြန်စွာ လိုက်ပြေးသွား၏။ အို မင်းကြီး၊ ဒ್ರೋဏ၏သား သူရဲကောင်းသည် မြားများဖြင့် မသတ်နိုင်သဖြင့် လေးကို ချလိုက်ပြီး ချက်ချင်း ဓೃಷ್ಟဒျုမ္နထံသို့ တိုက်ရိုက် ပြေးဝင်သွား၏»။
Verse 463
गरुडस्थेव पततो जिघृक्षो: पन्नगोत्तमम् । नरेश्वर! रथसे उछलकर दौड़ते हुए महामना अश्वत्थामाका वेग बहुत बड़े सर्पको पकड़नेके लिये झपटे हुए गरुड़के समान प्रतीत हुआ
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အရှင်မင်းကြီး၊ အရှွတ္ထာမန်သည် ရထားပေါ်သို့ ခုန်တက်ကာ အရှေ့သို့ အရှိန်ပြင်းပြင်းဖြင့် တိုးဝင်သွားသောအခါ၊ ကောင်းကင်မှ ဆင်းသက်၍ မြွေတို့အထဲက အကောင်းဆုံးကို ဖမ်းယူလိုသည့် ဂရုဍကဲ့သို့ ထင်ရှားပေါ်လွင်လာ၏။ သူ၏ တိုးဝင်လာသည့် အရှိန်နှင့် လုယူဖမ်းဆီးလိုသည့် စိတ်ဓာတ်သည် စစ်ပွဲ၏ မရဏအရှိန်ကို ဖော်ပြကာ၊ အင်အားနှင့် ရည်ရွယ်ချက်တို့က တခါတရံ ထိန်းချုပ်မှုကို ကျော်လွန်သွားနိုင်ကြောင်းကို ပြသ하였다။»
Verse 736
ताडयामास समरे तिष्ठ तिछेति चाब्रवीत् । महाराज! उस समय उन दोनोंमें रोमांचकारी युद्ध होने लगा। धृष्टद्युम्नने समरांगणमें झुकी हुई गाँठवाले बाणसे राधापुत्र कर्णको चोट पहुँचायी और कहा--'खड़ा रह, खड़ा रह'
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အရှင်မင်းကြီး၊ စစ်မြေပြင်အလယ်၌ သူသည် ထိုးနှက်ကာ ‘တည်တံ့လော့—တည်တံ့လော့!’ ဟု အော်ဟစ်၏။ ထို့ကြောင့် သူတို့နှစ်ဦးကြား တိုက်ပွဲသည် ပိုမိုပြင်းထန်၍ စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ် ဖြစ်လာသည်။ ဓೃಷ್ಟဒျုမနသည် စစ်မြေပြင်၌ အဆစ်ကွေးကောက်သော မြားဖြင့် ရာဓာ၏သား ကာဏကို ထိခိုက်စေကာ၊ သူ့အား မိမိနေရာ၌ တည်ကြည်စွာ ရပ်တည်ရန် စိန်ခေါ်하였다။»
Frequently Asked Questions
The implicit dilemma is prioritization under crisis: Arjuna must choose between pursuing broader strategic pressure and immediately intervening to prevent Bhīma’s isolation—an ethical decision framed as protective duty within collective warfare.
Effective action in high-stakes environments requires disciplined skill aligned with responsibility: prowess (śaurya) is depicted as ethically complete only when directed toward safeguarding allies, stabilizing morale, and restoring operational order.
No explicit phalaśruti appears in the provided verses; the passage functions as narrative evidence within Saṃjaya’s report, reinforcing themes of consequence, duty, and the escalating irreversibility of war.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.