Varaha Purana 3.19: Adhyaya 3, Shloka 19

Nārada’s Account of a Former Birth and a Hymn to Nārāyaṇa

Devanagari script

ससर्ज यो वक्त्रत एव विप्रान् भुजान्तरे क्षत्रमथोरुयुग्मे । विशः पदाग्रेषु तथैव शूद्रान् नमामि तं विश्वतनुं पुराणम् ॥ ३.१९ ॥

Recitation with translationVaraha Purana 3.19

Transliteration

sasarja yo vaktrata eva viprān bhujāntare kṣatram athoruyugme | viśaḥ padāgreṣu tathaiva śūdrān namāmi taṁ viśvatanuṁ purāṇam || 3.19 ||

Translation

Aku memberi hormat kepada Yang Purba, yang tubuh-Nya adalah alam semesta: Dia melahirkan para brāhmaṇa dari mulut, kṣatriya dari antara lengan, vaiśya dari sepasang paha, dan śūdra dari bahagian hadapan kaki.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ससर्ज: created
• ससर्ज: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• यः: who
• यः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• वक्त्रतः: from (his) mouth
• वक्त्रतः: अपादान (Apādāna/Ablative)
• Type: Noun
• Root: वक्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; 'from the mouth'

• एव: indeed
• एव: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक-निपात (emphatic particle)

• विप्रान्: brāhmaṇas
• विप्रान्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• भुजा-अन्तरे: in the arms
• भुजा-अन्तरे: अधिकरण (Locative)
• Type: Noun
• Root: भुजा (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः—'भुजयोः अन्तरे' (in/between the arms)

• क्षत्रम्: the kṣatriya class
• क्षत्रम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: क्षत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'kṣatra' = kṣatriya order

• अथ: then
• अथ: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमार्थक (then)

• ऊरु-युग्मे: in the pair of thighs
• ऊरु-युग्मे: अधिकरण (Locative)
• Type: Noun
• Root: ऊरु (प्रातिपदिक) + युग्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः—'ऊर्योः युग्मे' (in the pair of thighs)

• विशः: vaiśyas
• विशः: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: विश् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (वैश्याः); वैदिक/पुराणप्रयोगे 'विशः' = vaiśyas

• पद-अग्रेषु: at the foreparts of the feet
• पद-अग्रेषु: अधिकरण (Locative)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; तत्पुरुषः—'पदानाम् अग्रेषु' (at the tips/front of the feet)

• तथा: likewise
• तथा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; adverb

• एव: indeed
• एव: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; emphatic particle

• शूद्रान्: śūdras
• शूद्रान्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: शूद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• नमामि: I bow to
• नमामि: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: नम् (धातु)
• Form: लट्, उत्तमपुरुष, एकवचन

• तम्: that (one)
• तम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; संकेत (that one)

• विश्व-तनुम्: universe-bodied
• विश्व-तनुम्: कर्म (Object)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + तनु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुव्रीहिः—'विश्वं तनुः यस्य' (whose body is the universe)

• पुराणम्: ancient
• पुराणम्: कर्म (Object)
• Type: Adjective
• Root: पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Varāha (default dialogue framework; speaker not explicit in excerpt)

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Studies
• Vaiṣṇavism
• Sanskrit Philology
• Cultural Heritage Texts

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It preserves a widely attested Purāṇic/Vedic motif that maps social categories (varṇas) onto a cosmic body, reflecting how early Sanskrit traditions linked cosmology, ritual order, and social taxonomy in textual memory.

Which geographic location is identified?

No geographic location is named in this verse; the focus is cosmological and anthropogonic (origins of social categories) rather than sacred geography.

What is the primary ethical instruction?

The verse functions primarily as a doxology (namāmi) and a cosmological classification statement; it does not present an explicit ethical injunction, but frames social roles as conceptually integrated within an ordered cosmic scheme.