Adhyaya 84

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । कैलासे पृच्छते भक्त्या षण्मुखाय शिवोदितम्

Śrī Mārkaṇḍeya berkata: Di sini juga akan aku kisahkan sebuah riwayat suci purba—yang dituturkan oleh Śiva—ketika di Kailāsa, dengan bhakti, ia ditanyakan kepada Ṣaṇmukha (Skanda).

Verse 2

ईश्वर उवाच । पूर्वं त्रेतायुगे स्कन्द हतो रामेण रावणः । चतुर्दश तदा कोट्यो निहता ब्रह्मरक्षसाम्

Tuhan (Śiva) bersabda: Dahulu pada Yuga Tretā, wahai Skanda, Rāvaṇa telah dibunuh oleh Rāma; dan pada waktu itu empat belas krore brahma-rākṣasa juga dimusnahkan.

Verse 3

हतेषु तेषु वै तत्र रक्षणाय दिवौकसाम् । महानन्दस्तदा जातस्त्रिषु लोकेषु पुत्रक

Apabila mereka dibinasakan di sana demi melindungi para penghuni kayangan, wahai anakku, maka timbullah sukacita besar di tiga alam.

Verse 4

ततः सीतां समासाद्य समं वानरपुंगवैः । रामोऽप्ययोध्यामायातो भरतेन कृतोत्सवः । तस्मै समर्पयामास स राज्यं लक्ष्मणाग्रजः

Kemudian, setelah memperoleh kembali Sītā bersama para pemuka Vānara, Rāma pun tiba di Ayodhyā, tempat Bharata telah mengadakan perayaan. Lalu Rāma, abang kepada Lakṣmaṇa, menyerahkan kerajaan itu kepada Bharata.

Verse 5

तस्मिन्प्रशासति ततो राज्यं निहतकण्टकम् । कृतकार्योऽथ हनुमान्कैलासमगात्पुरा

Tatkala baginda memerintah, negeri pun menjadi tanpa duri—bebas daripada sengsara dan musuh; lalu Hanumān, setelah tugasnya sempurna, berangkat ke Kailāsa.

Verse 6

ततो नन्दी प्रतीहारो रुद्रांशमपि तं कपिम् । न च संगमयामास रुद्रेणाघौघहारिणा

Kemudian Nandī, penjaga pintu, tidak mengizinkan kera itu—walaupun ia merupakan bahagian daripada Rudra—untuk menghadap Rudra, penghapus banjir dosa.

Verse 7

तेन पृष्टस्तदा नन्दी किं मया पातकं कृतम् । येन रुद्रवपुः पुण्यं न पश्याम्यम्बिकान्वितम्

Apabila ditanya demikian (dia berkata): “Wahai Nandī, apakah dosa yang telah aku lakukan sehingga aku tidak dapat menyaksikan rupa suci Rudra yang bersama Ambikā?”

Verse 8

नन्द्युवाच । त्वयावतरणं चक्रे कपीन्द्रामरहेतुना । तथापि हि कृतं पापमुपभोगेन शाम्यति

Nandī berkata: “Wahai raja para kera, penjelmaanmu memang terjadi demi kepentingan para dewa. Namun begitu, dosa yang telah dilakukan hanya padam setelah ditempuh dengan menanggung akibatnya.”

Verse 9

हनुमानुवाच । किं मयाकारि तत्पापं नन्दिन्देवार्थकारिणा । राक्षसाश्च हता दुष्टा विप्रयज्ञाङ्गघातिनः

Hanumān berkata: “Wahai Nandī, apakah dosa yang telah aku lakukan, sedangkan aku bertindak demi tujuan para dewa? Para Rākṣasa yang jahat telah aku bunuh—mereka pemusnah brāhmaṇa dan anggota-anggota yajña.”

Verse 10

ततस्तदालापकुतूहली हरो निजांशभाजं कपिमुग्रतेजसम् । उवाच द्वारान्तरदत्तदृष्टिः पुरःस्थितं प्रेक्ष्य कपीश्वरं पुनः

Kemudian Hara (Śiva), ingin mengetahui perbualan itu, memandang dari celah pintu; setelah menatap raja kera yang berteja garang, yang menerima bahagian ketuhanan daripada diri-Nya sendiri, berdiri di hadapan, baginda pun bersabda lagi.

Verse 11

ईश्वर उवाच । गङ्गा गया कपे रेवा यमुना च सरस्वती । सर्वपापहरा नद्यस्तासु स्नानं समाचर

Īśvara (Śiva) bersabda: “Wahai kera, Gaṅgā, Gayā, Revā, Yamunā dan Sarasvatī—sungai-sungai ini menghapus segala dosa. Laksanakan mandi suci di dalamnya.”

Verse 12

नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं परमशोभनम् । सोमनाथसमीपस्थं तत्र त्वं गच्छ वानर

Di tebing selatan Narmadā ada sebuah tīrtha yang amat indah, terletak dekat Somanātha. Pergilah ke sana, wahai Vānara.

Verse 13

तत्र स्नात्वा महापापं गमिष्यति ममाज्ञया । उत्पत्य वेगाद्धनुमाञ्छ्रीरेवादक्षिणे तटे

“Setelah mandi di sana, dengan perintah-Ku, dosa besar itu akan lenyap.” Lalu Hanumān melompat pantas dan sampai ke tebing selatan Śrī Revā.

Verse 14

जगाम सुमहानादस्तपश्चक्रे सुदुष्करम् । तस्य वै तप्यमानस्य रक्षोवधकृतं तमः

Dengan raungan yang besar, baginda melangkah pergi dan melakukan tapa yang amat sukar. Ketika baginda bertapa, kegelapan yang terhasil daripada pembunuhan para Rākṣasa mula tersingkir.

Verse 15

विलीनं पार्थ कालेन कियतेशप्रसादतः । ततो देवैः समं देवस्तत्तीर्थमगमद्धरः

Wahai Pārtha, setelah beberapa waktu, dengan kurnia Īśa, kegelapan itu pun lenyap. Lalu Hara, Sang Dewa (Śiva), pergi ke tīrtha itu bersama para dewa.

Verse 16

कपिमालिङ्गयामास वरं तस्मै प्रदत्तवान् । अद्यप्रभृति ते तीर्थं भविष्यति न संशयः

Baginda memeluk sang kera lalu mengurniakannya suatu anugerah: “Mulai hari ini, tīrtha ini akan menjadi milikmu—tiada syak lagi.”

Verse 17

कपितीर्थं ततो जातं तस्थौ तत्र स्वयं हरः । हनूमन्तेश्वरो नाम्ना सर्वहत्याहरस्तदा

Daripada peristiwa itu lahirlah tīrtha suci bernama Kapitīrtha. Di sana Hara (Śiva) sendiri bersemayam, masyhur dengan nama Hanūmanteśvara, dan pada ketika itu menjadi penghapus dosa-dosa yang paling berat sekalipun.

Verse 18

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा भक्त्या लिङ्गं प्रपूजयेत् । सर्वपापानि नश्यन्ति हरस्य वचनं यथा

Sesiapa yang mandi di tīrtha itu lalu dengan bhakti memuja Śiva-liṅga, maka segala dosanya akan lenyap—demikianlah sabda Hara (Śiva).

Verse 19

तत्रास्थीनि विलीयन्ते पिण्डदानेऽक्षया गतिः । यत्किंचिद्दीयते तत्र तद्धि कोटिगुणं भवेत्

Di sana bahkan tulang-belulang pun dikatakan luluh; dan dengan mempersembahkan piṇḍa-dāna, tercapailah kesejahteraan yang tidak binasa bagi para leluhur. Apa jua sedekah yang diberikan di sana menjadi pahala berlipat ganda hingga sejuta kali.

Verse 20

हनुमानप्ययोध्यायां रामं द्रष्टुमथागमत् । चकार कुशलप्रश्नं स्वस्वरूपं न्यवेदयत्

Hanumān juga datang ke Ayodhyā untuk menatap darśan Śrī Rāma. Baginda bertanya khabar sejahtera, lalu menzahirkan jati diri serta hakikat rupa dirinya.

Verse 21

श्रीराम उवाच । कुर्वतो देवकार्यं ते मम कार्यं च कुर्वतः । ततोऽहमपि पापीयांस्तपस्तप्स्याम्यसंशयम्

Śrī Rāma bersabda: “Ketika engkau menyempurnakan tugas para dewa dan juga melaksanakan urusanku, aku pula seakan semakin terbeban oleh dosa; maka tanpa syak aku akan menunaikan tapa-brata.”

Verse 22

तत्रैव दक्षिणे कूले रेवायाः पापहारिणि । चतुर्विंशतिवर्षाणि तपस्तेपेऽथ राघवः

Di situ juga, di tebing selatan Revā yang menghapus dosa, Rāghava (Rāma) ber-tapa selama dua puluh empat tahun.

Verse 23

ज्योतिष्मतीपुरीसंस्थः श्रीरेवास्नानमाचरन् । तस्य शुश्रूषणं चक्रे लक्ष्मणोऽपि तदाज्ञया

Bersemayam di kota Jyotiṣmatī, baginda senantiasa melaksanakan upacara mandi suci yang membawa berkat di Revā. Atas titah baginda, Lakṣmaṇa juga berkhidmat dengan setia.

Verse 24

स्थापयामासतुर्लिङ्गे तौ तदा रामलक्ष्मणौ । प्रभावात्सत्यतपसो रेवातीरे महामती । निष्पापतां तदा वीरौ जग्मतू रामलक्ष्मणौ

Kemudian Rāma dan Lakṣmaṇa mendirikan Śiva-liṅga di sana. Wahai yang maha bijaksana, dengan daya tapa yang benar di tebing Revā, kedua-dua saudara pahlawan itu mencapai keadaan bebas daripada dosa.

Verse 25

ततस्तदा देवपुरोगमो हरो गतो हि वै पुण्यमुनीश्वरैः सह । आगत्य तीर्थं च वरं ददौ तदा निजां कलां तत्र विमुच्य तीर्थे

Kemudian Hara (Śiva), didahului para dewa dan disertai para muni yang suci, datang ke sana. Setibanya, Baginda mengurniakan anugerah serta menahbiskan tempat itu sebagai tīrtha yang utama, lalu melepaskan sebahagian daripada daya ketuhanan-Nya ke dalam ghat suci itu.

Verse 26

मुनिभिः सर्वतीर्थानां क्षिप्तं कुम्भोदकं भुवि । एकस्थं लिङ्गनामाथ कलाकुम्भस्तथाभवत्

Para muni mencurahkan ke bumi air dalam tempayan—air yang dihimpun dari segala tīrtha. Pada tempat yang satu itu terbitlah sebuah liṅga bernama “Kalākumbha”.

Verse 27

कुम्भेश्वर इति ख्यातस्तदा देवगणार्चितः । रामोऽपि पूजयामास तल्लिङ्गं देवसेविवतम्

Lalu liṅga itu masyhur dengan nama “Kumbheśvara”, disembah oleh para dewa. Rāma juga memuja liṅga itu, yang sentiasa diiringi dan dilayani oleh para Deva.

Verse 28

ततो वरं ददौ देवो रामकीर्त्यभिवृद्धये । चतुर्विंशतिमे वर्षे रामो निष्पापतां गतः

Kemudian Tuhan menganugerahkan anugerah demi bertambahnya kemasyhuran Rāma. Dan pada tahun kedua puluh empat, Rāma mencapai keadaan tanpa dosa.

Verse 29

यदा कन्यागतः पङ्गुर्गुरुणा सहितो भवेत् । तदेव देवयात्रेयमिति देवा जगुर्मुदा

“Apabila ‘si tempang’ (Bṛhaspati/Jupiter) memasuki Virgo dan disertai Sang Guru, maka saat itulah musim ziarah ilahi”—demikian para dewa bernyanyi dengan sukacita.

Verse 30

यथा गोदावरीतीर्थे सर्वतीर्थफलं भवेत् । तथात्र रेवास्नानेन लिङ्गानां दर्शनैर्न्ःणाम्

Sebagaimana di tīrtha Godāvarī diperoleh hasil semua tempat suci, demikian juga di sini: dengan mandi suci di Revā (Narmadā) dan menatap darśana Liṅga-liṅga, manusia meraih pahala yang sama.

Verse 31

करिष्यन्त्यत्र ये श्राद्धं पित्ःणां नर्मदातटे । कुम्भेश्वरसमीपस्थास्तत्फलं शृणु षण्मुख

Mereka yang di sini, di tebing Narmadā, tinggal dekat Kumbheśvara lalu melaksanakan śrāddha untuk para Pitṛ—dengarlah, wahai Ṣaṇmukha, akan hasil yang mereka peroleh.

Verse 32

यावन्तो रोमकूपाः स्युः शरीरे सर्वदेहिनाम् । तावद्वर्षप्रमाणेन पित्ःणामक्षया गतिः

Sebanyak mana liang-liang roma pada tubuh semua makhluk bernyawa, selama itulah (dalam hitungan tahun) para Pitṛ memperoleh kemajuan yang akṣaya, manfaat yang tidak binasa.

Verse 33

पृथिव्यां देवताः सर्वाः सर्वतीर्थानि यानि तु । लभन्ते तत्फलं मर्त्या लिङ्गत्रयविलोकनात्

Segala dewa di bumi dan semua tīrtha yang wujud—manusia fana memperoleh hasil semuanya hanya dengan memandang tiga Liṅga.

Verse 34

अपुत्रो लभते पुत्रं निर्धनो धनमाप्नुयात् । सरोगो मुच्यते रोगान्नात्र कार्या विचारणा

Yang tidak beranak memperoleh anak, yang miskin mencapai harta, dan yang sakit dilepaskan daripada penyakit—di sini tiada perlu ragu atau berfikir panjang.

Verse 35

सिंहराशिं गते जीवे यत्स्याद्गोदावरीफलम् । तद्द्वादशगुणं स्कन्द कुम्भेश्वरसमीपतः

Apabila Bṛhaspati (Jupiter) memasuki rasi Siṁha, apa jua pahala yang diperoleh di Godāvarī—wahai Skanda—di sisi Kumbheśvara pahala yang sama menjadi dua belas kali ganda.

Verse 36

ये जानन्ति न पश्यन्ति कुम्भशम्भुमुमापतिम् । नर्मदादक्षिणे कूले तेषां जन्म निरर्थकम्

Mereka yang mengetahui Kumbhaśambhu, Tuhan Śiva, suami Umā, namun tidak menatap-Nya di tebing selatan Narmadā—maka kelahiran mereka menjadi sia-sia.

Verse 37

यथा गोदावरीयात्रा कर्तव्या मुनिशासनात् । चतुर्विंशतिमे वर्षे तथेयं देवभाषितम्

Sebagaimana ziarah suci ke Godāvarī wajib dilakukan menurut perintah para muni, demikian juga amalan ini—sebagaimana dituturkan para dewa—hendaklah dilaksanakan pada tahun kedua puluh empat.

Verse 38

यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च यावद्वै दिवि तारकः । तावत्तदक्षयं दानं रेवाकुम्भेश्वरान्तिके

Selama bulan dan matahari masih wujud, dan selama bintang-bintang tetap di langit, selama itulah sedekah yang diberikan dekat Revā–Kumbheśvara menjadi akṣaya, tidak binasa.

Verse 39

महादानानि देयानि तत्र लौकैर्विचक्षणैः । गोदानमत्र शंसन्ति सौवर्णं राजतं तथा

Di sana, orang yang bijaksana hendaklah mempersembahkan mahādāna, anugerah besar. Di tempat itu, khususnya dipuji go-dāna (sedekah lembu), demikian juga sedekah emas dan perak.

Verse 40

यस्याः स्मरणमात्रेण नश्यते पापसञ्चयः । स्नानेन किं पुनः स्कन्द ब्रह्महत्यां व्यपोहति

Revā yang suci itu—dengan sekadar mengingatinya sahaja, himpunan dosa pun musnah. Maka lebih-lebih lagi, wahai Skanda, mandi di dalamnya menghapuskan bahkan dosa brahmahatyā (membunuh brahmana).

Verse 41

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा श्राद्धं कुर्याद्युधिष्ठिर । एकोत्तरं कुलशतमुद्धरेच्छिवशासनात्

Sesiapa yang mandi di tīrtha itu lalu melaksanakan śrāddha, wahai Yudhiṣṭhira, menurut titah Śiva dia menyelamatkan seratus satu keturunan dalam salasilah keluarganya.

Verse 42

यानि कानि च तीर्थानि चासमुद्रसरांसि च । शिवलिङ्गार्चनस्येह कलां नार्हन्ति षोडशीम्

Walau apa pun tīrtha yang ada, dan walau apa pun tasik serta perairan hingga ke lautan, semuanya tidak menyamai walau satu perenam belas bahagian daripada pahala pemujaan Śiva-liṅga di sini.

Verse 43

एवं देवा वरं दत्त्वा हरीश्वरपुरोगमाः । स्वस्थानमगमन् पूर्वं मुक्त्वा तन्नाम चोत्तमम्

Demikianlah para dewa—dipimpin oleh Harīśvara—setelah mengurniakan anugerah, terlebih dahulu mengisytiharkan nama yang mulia bagi tīrtha itu, lalu kembali ke kediaman masing-masing.

Verse 44

तीर्थस्यास्य वरं दत्त्वा स रामो लक्ष्मणाग्रजः । अयोध्यां प्रविवेशासौ निष्पापो नर्मदाजलात्

Setelah mengurniakan anugerah kepada tīrtha ini, Rāma—abang kepada Lakṣmaṇa—memasuki Ayodhyā, bebas daripada dosa berkat air suci Narmadā.

Verse 45

सौवर्णीं च ततः कृत्वा सीतां यज्ञं चकार सः । अनुमन्त्र्य मुनींल्लोकान्देवताश्च निजं कुलम्

Kemudian baginda membentuk Sītā daripada emas lalu melaksanakan yajña, setelah dengan tertib menjemput para muni, orang ramai, para dewa, serta kaum kerabat daripada keturunannya sendiri.

Verse 46

पुरा त्रेतायुगे जातं तत्तीर्थं स्कन्दनामकम् । नियमेन ततो लोकैः कर्तव्यं लिङ्गदर्शनम्

Pada zaman silam, dalam Tretā Yuga, tīrtha itu muncul dengan nama ‘Skanda’. Maka hendaklah orang ramai, dengan disiplin dan tatacara yang benar, menunaikan darśana terhadap liṅga di sana.

Verse 47

तावत्पापानि देहेषु महापातकजान्यपि । यावन्न प्रेक्षते जन्तुस्तत्तीर्थं देवसेवितम्

Selama makhluk yang berjasad belum memandang tīrtha itu—yang dipuja dan dilayani para dewa—selama itu juga dosa-dosa, bahkan yang lahir daripada mahāpātaka, tetap melekat dalam diri.

Verse 48

ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । ज्योतिष्मतीपुरीसंस्थं ये द्रक्ष्यन्ति हरं परम्

Berbahagialah mereka, merekalah para mahātmā; kelahiran mereka benar-benar bermakna—mereka yang akan menyaksikan Hara Yang Tertinggi, bersemayam di kota Jyotiṣmatī.

Verse 49

तस्मान्मोहं परित्यज्य जनैर्गन्तव्यमादरात् । तीर्थाशेषफलावाप्त्यै तीर्थं कुम्भेश्वराह्वयम्

Oleh itu, setelah membuang kekeliruan, hendaklah orang ramai pergi dengan penuh hormat ke tīrtha yang bernama Kumbheśvara, agar memperoleh buah yang sempurna daripada semua tīrtha.

Verse 50

मार्कण्डेय उवाच । श्रुत्वेति शम्भुवचसा स षडाननोऽथ नत्वा पितुः पदयुगाम्बुजमादरेण । सम्प्राप्य दक्षिणतटं गिरिशस्रवन्त्याः कीशाग्र्यरामकलशाख्यशिवान् ददर्श

Śrī Mārkaṇḍeya bersabda: Setelah mendengar titah Śambhu demikian, Sang Bermuka Enam (Skanda) pun menunduk sujud dengan penuh hormat pada sepasang kaki ayahandanya yang laksana teratai. Lalu baginda tiba di tebing selatan sungai bernama Giriśasravantī, dan beroleh darśana akan Śiva-Śiva yang dikenali sebagai Kīśāgrya, Rāma dan Kalaśa.

Verse 84

। अध्याय

Adhyāya—penanda bab.