Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 49

Devanagari script

तस्मान्मोहं परित्यज्य जनैर्गन्तव्यमादरात् । तीर्थाशेषफलावाप्त्यै तीर्थं कुम्भेश्वराह्वयम्

Transliteration

tasmānmohaṃ parityajya janairgantavyamādarāt | tīrthāśeṣaphalāvāptyai tīrthaṃ kumbheśvarāhvayam

Translation

Oleh itu, setelah membuang kekeliruan, hendaklah orang ramai pergi dengan penuh hormat ke tīrtha yang bernama Kumbheśvara, agar memperoleh buah yang sempurna daripada semua tīrtha.

Word by Word

• तस्मात्: therefore/from that
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; हेत्वर्थे (therefore/from that)

• मोहम्: delusion
• मोहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मोह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• परित्यज्य: having abandoned
• परित्यज्य: Kriya (Gerundial action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि√त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), ‘having abandoned’

• जनैः: by people
• जनैः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; कर्तृवाचक-तृतीया (agent in obligation)

• गन्तव्यम्: one should go
• गन्तव्यम्: Kriya (Obligation/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/obligatory), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘should be gone’

• आदरात्: out of reverence
• आदरात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: आदर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; हेत्वर्थे/निमित्ते (out of respect)

• तीर्थाशेषफलावाप्त्यै: for obtaining all pilgrimage-fruits
• तीर्थाशेषफलावाप्त्यै: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ-अशेष-फल-अवाप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (तीर्थेभ्यः अशेषाणि फलानि तेषाम् अवाप्तिः) ‘for obtaining all fruits of pilgrimages’

• तीर्थम्: the holy place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कुम्भेश्वराह्वयम्: called ‘Kumbheśvara’
• कुम्भेश्वराह्वयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुम्भेश्वर-आह्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कुम्भेश्वर इति आह्वयः/नाम यस्य) ‘called Kumbheśvara’; विशेषणम् (तीर्थम्)

Speaker

Narrative voice (contextual; exhortation within tīrtha-māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kumbheśvara

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims set out decisively, leaving behind a shadowy figure symbolizing moha; they arrive at the Kumbheśvara tīrtha/shrine where a liṅga is worshipped, suggesting the 'complete fruit of all tīrthas' gathered in one place.

Characters & Entities

• Kumbheśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True discernment means abandoning moha and undertaking reverent pilgrimage to a praised tīrtha.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha named Kumbheśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

A clear prescription is given: go (pilgrimage) with ādarā (reverence) to Kumbheśvara for tīrtha-phala.