Adhyaya 146

Verse 1

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें सात्यकिका प्रशंसाविषयक एक सौ चौवालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १४४ ॥/ (दाक्षिणात्य अधिक पाठके ३ ३ “लोक मिलाकर कुल ३२३ श्लोक हैं।) निज जा | मु । #* पञ्चचत्वारिशदाधिकशततमो< ध्याय: अर्जुनका जयद्रथपर आक्रमण

Dhṛtarāṣṭra berkata: “Sañjaya, setelah Bhūriśravas dari pihak Kaurava terbunuh dalam keadaan demikian, ceritakan kepadaku bagaimana peperangan berlangsung lagi sesudah itu.”

Verse 2

स कथं कौरवेयेण समरेष्वनिवारिता: । निगृहा भूरिश्रवसा बलाद्‌ भुवि निपातित:

Dhṛtarāṣṭra berkata: “Bagaimanakah pahlawan itu—yang tidak dapat dihalang dalam pertempuran dan yang telah menembusi bala tentera Kaurava bagaikan merentas lautan—ditangkap oleh putera Kuru, Bhūriśravas, lalu dihempaskan ke bumi dengan paksa?”

Verse 3

संजय उवाच शृणु राजन्निहोत्पत्तिं शैनेयस्य यथा पुरा । यथा च भूरिश्रवसो यत्र ते संशयो नूप

Sañjaya berkata: Wahai Raja, dengarlah di sini kisah kelahiran dan asal-usul Śaineya (Sātyaki) sebagaimana pada zaman dahulu, dan demikian juga tentang Bhūriśravas—agar, wahai pemerintah, keraguan yang mengganggu tuanku dalam hal ini dapat dileraikan.

Verse 4

अत्रे: पुत्रो&भवत्‌ सोम: सोमस्य तु बुध: स्मृतः । बुधस्यैको महेन्द्रा भ: पुत्र आसीत्‌ पुरूरवा:

Sañjaya berkata: Putera Ṛṣi Atri ialah Soma (Bulan). Putera Soma dikenang sebagai Budha. Budha mempunyai seorang putera tunggal, Purūravas, yang bersinar laksana Mahendra (Indra).

Verse 5

पुरूरवस आयुस्तु आयुषो नहुष: सुतः । नहुषस्य ययातिस्तु राजा देवर्षिसम्मत:,पुरूरवाके पुत्र आयु और आयुके पुत्र नहुष हुए। नहुषके राजा ययाति हुए, जिनका देवताओं तथा ऋषियोंमें भी बड़ा आदर था

Sañjaya berkata: Daripada Purūravas lahirlah Āyu; dan daripada Āyu lahirlah Nahuṣa. Daripada Nahuṣa muncul Raja Yayāti, seorang pemerintah yang dipandang tinggi oleh para dewa dan para resi.

Verse 6

ययातेदेंवयान्यां तु यदुर्ज्येष्ठो5भवत्‌ सुतः । यदोरभूदन्ववाये देवमीढ इति स्मृत:

Sañjaya berkata: Daripada Yayāti dan Devayānī, putera sulung ialah Yadu. Dalam keturunan Yadu muncul seorang Yādava yang masyhur dengan nama Devamīḍha.

Verse 7

यादवस्तस्य तु सुतः शूरस्त्रैलोक्यसम्मत: । शूरस्य शौरिनवरो वसुदेवो महायशा:

Sañjaya berkata: Daripadanya lahirlah seorang putera bernama Śūra, yang dihormati di tiga alam. Daripada Śūra muncul yang terunggul dalam kalangan Śauri—Vasudeva, masyhur dengan kemuliaan yang besar.

Verse 8

धनुष्यनवर: शूर: कार्तवीर्यसमो युधि । तद्वीर्यश्वापि तत्रेव कुले शिनिरभून्नप

Sañjaya berkata: Śūra ialah yang terunggul antara mereka yang mahir dengan busur, dan di medan perang keberaniannya setara dengan Kārtavīrya. Dan dalam keturunan yang sama itu juga, wahai Raja, bangkit pula Śini—seorang wira dengan kekuatan dan kegagahan yang sebanding—maka tradisi keunggulan kepahlawanan pun berterusan dalam keluarga itu.

Verse 9

एतस्मिन्नेव काले तु देवकस्य महात्मन: । दुहितुः स्वयंवरे राजन्‌ सर्वक्षत्रसमागमे,राजन्‌! इसी समय महात्मा देवककी पुत्री देवकीके स्वयंवरमें सम्पूर्ण क्षत्रिय एकत्र हुए थे

Sañjaya berkata: Pada waktu itulah juga, wahai Raja, ketika semua putera raja Kṣatriya telah berhimpun, berlangsunglah svayaṃvara Devakī—puteri kepada Devaka yang berhati luhur.

Verse 10

तत्र वै देवकीं देवीं वसुदेवार्थमाशु वै । निर्जित्य पार्थिवान्‌ सर्वान्‌ रथमारोपयच्छिनि:,उस स्वयंवरमें शिनिने शीघ्र ही समस्त राजाओंको जीतकर वसुदेवके लिये देवकी देवीको रथपर बैठा लिया

Sañjaya berkata: Di sana, Śini dengan pantas menewaskan semua raja yang hadir dan, demi Vasudeva, menaikkan Devakī yang mulia ke atas kereta—menetapkannya sebagai pilihan setelah menundukkan para penuntut yang bersaing dalam pertandingan itu.

Verse 11

तां दृष्टवा देवकीं शूरो रथस्थां पुरुषर्षभ । नामृष्यत महातेजा: सोमदत्त: शिनेर्नूप,नरश्रेष्ठ! नरेश्वर! उस समय महातेजस्वी शूरवीर सोमदत्तने देवकी देवीको रथपर बैठे हुए देख शिनिके पराक्रमको सहन नहीं किया

Sañjaya berkata: Wahai yang termulia antara manusia, wahai Raja—tatkala pahlawan perkasa Somadatta, yang bersinar wibawanya, melihat Devakī duduk di atas kereta, dia tidak dapat menahannya. Keagungannya menyala dalam rasa tidak rela terhadap keperkasaan Śini dan kelebihan yang telah diraihnya.

Verse 12

तयोर्युद्धमभूद्‌ राजन्‌ दिनार्ध चित्रमद्भुतम्‌ । बाहुयुद्धे सुबलिनो: प्रसक्तं पुरुषर्षभ

Sañjaya berkata: Wahai Raja, pertempuran antara mereka berdua berlanjutan selama setengah hari—ganjil lagi menakjubkan untuk disaksikan. Kedua-dua pahlawan yang amat kuat itu pun terlibat sepenuhnya dalam pertarungan jarak dekat, wahai yang termulia antara manusia.

Verse 13

पुरुषप्रवर महाराज! उन दोनों महाबली शिनि और सोमदत्तमें आधे दिनतक विचित्र एवं अद्भुत बाहुयुद्ध हुआ ।।

Sanjaya berkata: Wahai Raja Agung, yang terbaik antara manusia! Selama setengah hari, dua pahlawan perkasa itu—Śini dan Somadatta—bertarung dalam pertempuran jarak dekat yang ganjil dan menakjubkan. Lalu Śini, setelah menundukkan Somadatta, menghempaskannya ke tanah; mengangkat pedangnya, dia mencengkam rambutnya dan menendangnya dengan kaki—suatu perbuatan yang menyingkap keganasan dan hilangnya kendali diri yang dapat dibangkitkan perang, bahkan dalam kalangan pejuang termasyhur.

Verse 14

मध्ये राजसहस्राणां प्रेक्षकाणां समन्तत: । कृपया च पुनस्तेन स जीवेति विसर्जित:

Sanjaya berkata: Di tengah-tengah ribuan raja, dengan para penonton mengelilingi dari segenap arah, dia dilepaskan sekali lagi oleh orang itu kerana belas kasihan, dengan fikiran, “Biarkan dia hidup.” Saat itu menegaskan bahawa, walau di tengah logik perang yang keras dan di bawah tatapan umum, suatu tindakan rahmat yang disengajakan mampu menegakkan pilihan moral mengatasi pemusnahan total.

Verse 15

चारों ओरसे सहस्रों नरेश दर्शक बनकर यह युद्ध देख रहे थे। उनके बीचमें पुनः कृपा करके “जाओ, जीवित रहो” ऐसा कहकर शिनिने सोमदत्तको छोड़ दिया ।।

Sanjaya berkata: Di sekeliling, ribuan raja berdiri sebagai penonton, menyaksikan pertempuran itu. Di tengah-tengah mereka, putera Śini sekali lagi menunjukkan belas kasihan dan berkata, “Pergilah—hidupkanlah,” lalu melepaskan Somadatta. Namun apabila Somadatta dijatuhkan ke keadaan sedemikian, wahai raja yang mulia, dia dikuasai oleh kemarahan yang membara lalu berusaha menyenangkan Mahādeva (Śiva) melalui pemujaan—berpaling daripada rahmat yang diterimanya kepada tekad membalas yang berakar pada kebaktian.

Verse 16

तस्य तुष्टो महादेवो वराणां वरद: प्रभु: । वरेण च्छन्दयामास स तु वच्रे वरं॑ नृप:

Sanjaya berkata: Mahādeva—Tuhan Yang Berdaulat, pemberi anugerah tertinggi antara para pemberi kurnia—berkenan kepadanya lalu mempersilakannya memilih satu anugerah menurut kehendaknya. Maka raja Somadatta memohon anugerah dengan kata-kata berikut.

Verse 17

पुत्रमिच्छामि भगवन्‌ यो निपात्य शिने: सुतम्‌ | मध्ये राजसहस््राणां पदा हन्याच्च संयुगे

Sanjaya berkata: “Wahai Yang Mulia! Aku menginginkan seorang putera yang, setelah menjatuhkan putera Śini di tengah ribuan raja dalam pertempuran, akan memijak dan memukulnya dengan kaki.” Ucapan itu mencerminkan hasrat kemenangan yang kejam dan didorong keangkuhan—menginginkan kemenangan yang mengaibkan, bukan cita-cita perang berlandaskan dharma yang menuntut pengendalian diri.

Verse 18

तस्य तद्‌ वचन श्रुत्वा सोमदत्तस्य पार्थिव । (सशिर:कम्पमाहेदं नैतदेवं भवेन्नूप । स पूर्वमेव तपसा मामाराध्य जगत्त्रये ।।

Sañjaya berkata: Mendengar kata-kata Somadatta, Sang Penguasa (Mahādeva) menggelengkan kepala lalu menjawab, “Tidak, wahai raja, hal itu tidak mungkin. Putera Śini dahulu telah memuja aku dengan tapa dan memperoleh daripadaku anugerah tertinggi—kebal dalam tiga alam; tiada sesiapa pun dapat membunuhnya. Namun usahamu tidak akan sia-sia: di medan perang, puteramu akan, seperti yang engkau kehendaki, membuat cucu Śini itu rebah pengsan; tetapi dia tidak akan mampu membunuhnya, kerana dia dilindungi oleh Kṛṣṇa. Sesungguhnya, akulah Kṛṣṇa; tiada perbezaan antara kami pada bila-bila masa.” Setelah berkata, “Biarlah demikian,” dewa itu pun lenyap di situ, wahai raja.

Verse 19

स तेन वरदानेन लब्धवान्‌ भूरिदक्षिणम्‌ । अपातयच्च समरे सौमदत्ति: शिने: सुनम्‌

Sañjaya berkata: Dengan kuasa anugerah itu, Somadatta memperoleh Bhūriśravas—terkenal kerana kedermawanannya—sebagai putera; dan di tengah-tengah pertempuran dia menumbangkan putera Śini, Sātyaki.

Verse 20

पश्यतां सर्वसैन्यानां पदा चैनमताडयत्‌ | एतत्‌ ते कथितं राजन्‌ यन्मां त्वं परिपृच्छसि

Sañjaya berkata: Di hadapan semua bala tentera yang menyaksikan, dia malah menendangnya dengan kaki. Wahai raja, demikianlah telah aku ceritakan peristiwa yang tuanku tanyakan kepadaku.

Verse 21

न हि शक्‍्यो रणे जेतुं सात्वतो मनुजर्षभै: । लब्धलक्ष्याश्न संग्रामे बहुशश्चित्रयोधिन:

Sañjaya berkata: Sesungguhnya, bahkan manusia yang paling unggul pun tidak mampu menewaskan pahlawan Sātvata di medan perang. Dalam pertembungan senjata, mereka mengenai sasaran tanpa tersasar, dan bertempur dengan pelbagai cara yang mengagumkan dan beraneka ragam.

Verse 22

देवदानवगन्धर्वान्‌ विजेतारो हाविस्मिता: । स्ववीर्यविजये युक्ता नैते परपरिग्रहा:

Sañjaya berkata: Mereka menakluk bahkan para dewa, Dānava, dan Gandharva; namun mereka tidak menjadi angkuh atau hairan kerananya. Bertekad meraih kemenangan dengan keperkasaan sendiri, para wira Vṛṣṇi ini tidak pernah bergantung pada orang lain, dan tidak tunduk kepada kuasa sesiapa.

Verse 23

न तुल्यं वृष्णिभिरिह दृश्यते किंचन प्रभो । भूतं भव्यं भविष्यच्च बलेन भरतर्षभ,शक्तिशाली भरतश्रेष्ठ! भूत, वर्तमान और भविष्य कोई भी जगत्‌ बलमें वृष्णिवंशियोंके समान नहीं दिखायी देता

Sañjaya berkata: “Wahai tuanku, di sini tidak terlihat sesuatu pun yang setara dengan kaum Vṛṣṇi. Wahai banteng di antara keturunan Bharata, dari segi kekuatan—baik pada masa lampau, masa kini, mahupun masa depan—tiada seorang pun di dunia yang tampak sebanding dengan keturunan Vṛṣṇi.”

Verse 24

न ज्ञातिमवमन्यन्ते वृद्धानां शासने रता: । न देवासुरगन्धर्वा न यक्षोरगराक्षसा:

Sañjaya berkata: “Mereka yang gemar mematuhi tata tertib yang ditetapkan oleh para tua-tua tidak akan meremehkan kaum kerabat sendiri. Bahkan para dewa, asura, gandharva, yakṣa, nāga, dan rākṣasa pun tidak bertindak sebaliknya.”

Verse 25

जेतारो वृष्णिवीराणां कि पुनर्मानवा रणे | ये अपने कुट॒म्बीजनोंकी अवहेलना नहीं करते हैं। सदा बड़े-बूढ़ोंकी आज्ञामें तत्पर रहते हैं। देवता, असुर, गन्धर्व, यक्ष, नाग और राक्षस भी युद्धमें वृष्णिवीरोंपर विजय नहीं पा सकते; फिर मनुष्य किस गिनतीमें हैं? ।।

Sañjaya berkata: “Para wira Vṛṣṇi ialah para penakluk—maka apatah lagi manusia biasa di medan perang? Mereka tidak meremehkan kaum kerabat sendiri, dan sentiasa bersungguh-sungguh mentaati perintah para tua-tua. Bahkan para dewa, asura, gandharva, yakṣa, nāga, dan rākṣasa pun tidak mampu menewaskan para pahlawan Vṛṣṇi dalam perang; apatah lagi manusia, bagaimana mungkin dianggap setara? Lagi pula, mereka tidak mencederakan harta milik para Brahmana, para guru, atau kaum kerabat mereka.”

Verse 26

एतेषां रक्षितारश्न ये स्यु: कस्याज्चिदापदि । अर्थवन्तो न चोत्सिक्ता ब्रह्मुण्या: सत्यवादिन:

Sañjaya berkata: “Mereka yang akan berdiri sebagai pelindung bagi orang-orang ini dalam apa jua saat genting ialah insan yang berharta dan berwibawa—namun tidak angkuh—teguh dalam kebajikan brahmanis dan setia pada kebenaran.”

Verse 27

ये ब्राह्मण, गुरु तथा कुटुम्बीजनोंके धन लेनेके लिये कभी हिंसा नहीं करते हैं। इन ब्राह्मण-गुरु आदिमें जो कोई भी किसी आपत्तिमें पड़े हों, उनकी ये वृष्णिवंशी रक्षा करते हैं। ये सब-के-सब धनवान, अभिमानशाून्य, ब्राह्मण-भक्त और सत्यवादी होते हैं ।।

Sañjaya berkata: “Mereka tidak meremehkan orang yang berkeupayaan dan kuat, dan mereka mengangkat yang miskin serta menderita. Sentiasa berbakti kepada para dewa, menguasai diri, mereka menjadi pelindung bagi orang lain dan jauh daripada sikap membangga-banggakan diri—demikianlah perilaku para wira Vṛṣṇi.”

Verse 28

तेन वृष्णिप्रवीराणां चक्र न प्रतिहन्यते । अपि मेरुं वहेत्‌ कश्चित्‌ तरेद्‌ वा मकरालयम्‌ । नतु वृष्णिप्रवीराणां समेत्यान्तं व्रजेन्नप

Sañjaya berkata: “Oleh sebab itu, susunan perang yang dibentuk oleh para wira terunggul kaum Vṛṣṇi tidak dapat dihalang oleh sesiapa pun. Seseorang mungkin mampu mengangkat Gunung Meru, atau berenang menyeberangi lautan—kediaman makara; namun, wahai raja, setelah berhadapan dengan bala para juara Vṛṣṇi itu, tiada siapa dapat mencapai penghujungnya.”

Verse 29

एतत्‌ ते सर्वमाख्यातं यत्र ते संशय: प्रभो । कुरुराज नरश्रेष्ठ तव व्यपनयो महान्‌

Sañjaya berkata: “Wahai tuanku, telah aku jelaskan kepadamu dengan sempurna segala-galanya tepat pada tempat timbulnya keraguanmu. Wahai raja kaum Kuru, insan terbaik—kesalahan besar tuankulah yang menjadi sebab penentu yang menggerakkan perang ini.”

Verse 144

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि सात्यकिप्रशंसायां चतुश्चत्वारिंशदधिकशततमो< ध्याय:

Demikian berakhir bab ke-146 dalam Droṇa Parva Śrī Mahābhārata, dalam bahagian mengenai pembunuhan Jayadratha, pada episod pujian terhadap Sātyaki.