Atharva Veda 12.2.49: Kanda 12, Anuvaka 1, Sukta 2, Mantra 49

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

अ॒हो॒रा॒त्रे अन्वे॑षि॒ बिभ्र॑त् क्षे॒म्यस्तिष्ठ॑न् प्र॒तर॑णः सु॒वीरः॑ । अना॑तुरान्त्सु॒मन॑सस्तल्प॒ बिभ्र॒ज्ज्योगे॒व नः॒ पुरु॑षगन्धिरेधि

Recitation with translationAtharva Veda 12.2.49

IAST Transliteration

ahorātré ánvēṣi bíbhrat kṣēmyás tíṣṭhan prátaraṇaḥ suvī́raḥ | anā́turānt sumánasas tálpaṃ bíbhrad jyógéva naḥ púruṣagandhir edhi

English Translation (Griffith/Whitney)

Day and night thou seekest, bearing security; standing fast, a furtherer across, rich in goodly heroes. Bearing for us a couch for the untroubled, the kindly-minded—like a yoking—thrive thou, with the scent of men about thee.

Translation

Siang dan malam engkau mencari, sambil memikul keselamatan; teguh berdiri, penyeberang yang membantu, kaya dengan wira-wira yang baik. Membawa untuk kami hamparan bagi yang tidak terganggu, yang berhati baik—seperti pemasangan kuk—suburlah engkau, dengan haruman manusia di sekelilingmu.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अहोरात्रे: day-and-night (both)
• अहोरात्रे: कर्म (अन्वेषि—यत् अन्वेष्यते)
• Type: Noun
• Root: अहोरात्र (प्रातिपदिक; अहन्+रात्रि समाहार-द्वन्द्व)

• अन्वेषि: you sought/you searched
• अन्वेषि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अनु-इष् (धातु; ‘to seek’) / अन्वेष् (देशीय-धातुरूपेण)

• बिभ्रत्: bearing, carrying
• बिभ्रत्: कर्तृ (अन्वेषि-कर्तुः विशेषणम्) / सहक्रिया
• Type: Verb
• Root: भृ (धातु; ‘to bear, carry’)

• क्षेम्यः: bringing safety; auspicious/protective
• क्षेम्यः: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: क्षेम्य (प्रातिपदिक; क्षेम ‘welfare, safety’ से)

• अतिष्ठन्: stood; remained
• अतिष्ठन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु; ‘to stand’) + अधि/आ (वैदिक प्रयोगानुसार)

• प्रतर॑णः: one who helps to cross over; deliverer
• प्रतर॑णः: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Noun/Adjective
• Root: प्र-तॄ (धातु; ‘to cross over’) → प्रतरण (प्रातिपदिक)

• सुवीरः: possessing good heroes; very valiant
• सुवीरः: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: सु-वीर (प्रातिपदिक; ‘having good heroes/strength’)

• अनातुरान्: the untroubled; the unhurt/healthy
• अनातुरान्: कर्म (बिभ्रज्—यत् धारयति/रक्षति)
• Type: Adjective
• Root: अन्-आतुर (प्रातिपदिक; ‘not distressed/ill’)

• सुमनसः: kind-minded; well-disposed
• सुमनसः: कर्म (अनातुरान् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सु-मनस् (प्रातिपदिक)

• तल्पम्: bed; couch
• तल्पम्: कर्म (बिभ्रज्—यत् धारयति)
• Type: Noun
• Root: तल्प (प्रातिपदिक)

• बिभ्रज्: bearing; supporting
• बिभ्रज्: कर्तृ/सहक्रिया
• Type: Verb
• Root: भृ (धातु) + शतृ/क्विप्-प्रकारान्त (वैदिक रूप; ‘bearing’)

• योगे: in a yoking; in harnessing; in union
• योगे: अधिकरण (यथा…तथा-उपमा-स्थलम्)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक; युज् ‘to yoke/join’ से)

• इव: like; as
• इव: सम्बन्ध/उपमा
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• नः: of us; our
• नः: सम्बन्ध (अस्माकम्)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• पुरुषगन्धिः: having human scent; man-scented (i.e., agreeable/attractive to people)
• पुरुषगन्धिः: कर्तृ-विशेषणम् (एधि इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: पुरुष-गन्धि (बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास; गन्धि ‘fragrant/smelling’)

• एधि: thrive; prosper; grow
• एधि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: एध् (धातु; ‘to thrive, grow, prosper’)

Attribution

Rishi: Atharvanic/Angirasa attribution typical for AV domestic-protective material (edition-dependent).

Devata: Household protective power focused on the talpa; sometimes construed under Savitar/guardian agencies in the surrounding sequence.

Chandas: Triṣṭubh-like (mixed AV meter).

Mantra Rasa

Primary: shanta

Secondary: shringara