Khanda 3

Verse 3.1

एको देवो बहुधा निविष्ट अजायमानो बहुधा विजायते । तमेतमग्निरित्यध्वर्यव उपासते । यजुरित्येष हीदं सर्वं युनक्ति । सामेति छन्दोगाः । एतस्मिन्हीदं सर्वं प्रतिष्ठितम् । विषमिति सर्पाः । सर्प इति सर्पविदः । ...

एकच देव अनेक प्रकारे सर्वत्र प्रविष्ट आहे; अजन्मा असूनही तो अनेक रूपांनी प्रकट होतो. अध्वर्यु याजक त्याची ‘अग्नि’ म्हणून उपासना करतात; ‘यजुः’ म्हणून—कारण तोच या सर्वाला युक्त करतो; छान्दोग गायक ‘साम’ म्हणून. याच्यामध्येच हे सर्व प्रतिष्ठित आहे. सर्प त्याला ‘विष’ म्हणतात; सर्पविद् ‘सर्प’ म्हणतात; देव ‘ऊर्ज’ (बल) म्हणतात; मनुष्य ‘रयि’ (समृद्धी) म्हणतात; असुर ‘माया’ म्हणतात; पितर ‘स्वधा’ म्हणतात; देवजनविद् ‘देवजन’ म्हणतात; गंधर्व ‘रूप’ म्हणतात; अप्सरा ‘गंधर्व’ म्हणतात. जशी उपासना तसा भाव; आणि तसाच तो होतो. म्हणून ब्राह्मणाने ‘मी पुरुषरूप परम ब्रह्मच आहे’ असा भाव करावा; जो असे जाणतो तो त्या रूपाचा होतो।