Devi

Verse 1

सर्वे वै देवा देवीम् उपतस्थुः । कासि त्वं महादेवि । सा अब्रवीत्—अहं ब्रह्मस्वरूपिणी । मत्तः प्रकृतिपुरुषात्मकं जगत् शून्यं च अशून्यं च । अहम् आनन्दानानन्दाः, विज्ञानाविज्ञाने अहम् । ब्रह्मा ब्रह्मणि व...

सर्व देवगण देवीजवळ श्रद्धेने उभे राहिले. ते म्हणाले—“हे महादेवी, तू कोण आहेस?” देवी म्हणाली—“मी ब्रह्मस्वरूपिणी आहे. माझ्यापासून प्रकृती‑पुरुषात्मक जग प्रकट होते—शून्यही आणि अशून्यही. मीच आनंद व अनानंद; मीच विज्ञान व अविज्ञान. ब्रह्माला ब्रह्मामध्येच जाणावे.” असे अथर्वणीय श्रुती सांगते.

Verse 2

सर्वे वै देवा देवीम् उपतस्थुः । कासि त्वं महादेवि । सा अब्रवीत्—अहं ब्रह्मस्वरूपिणी । मत्तः प्रकृतिपुरुषात्मकं जगत् शून्यं च अशून्यं च । अहम् आनन्दानानन्दाः, विज्ञानाविज्ञाने अहम् । ब्रह्मा ब्रह्मणि व...

सर्व देवगण देवीजवळ श्रद्धेने उभे राहिले. ते म्हणाले—“हे महादेवी, तू कोण आहेस?” देवी म्हणाली—“मी ब्रह्मस्वरूपिणी आहे. माझ्यापासून प्रकृती‑पुरुषात्मक जग प्रकट होते—शून्यही आणि अशून्यही. मीच आनंद व अनानंद; मीच विज्ञान व अविज्ञान. ब्रह्माला ब्रह्मामध्येच जाणावे.” असे अथर्वणीय श्रुती सांगते.

Verse 3

अहं पञ्चभूतान्यपञ्चभूतानि । अहमखिलं जगत् । वेदोऽहमवेदोऽहम् । विद्याहमविद्याहम् । अजाहमनजाहम् । अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक्चाहम् । अहं रुद्रेभिर्वसुभिश्चराम्यहमादित्यैरुत विश्वदेवैः । अहं मित्रावरुणावुभौ बि...

मीच पंचमहाभूत आहे आणि पंचभूतांपलीकडेही; मीच अखिल जगत आहे. मी वेद आहे आणि अवेदही; मी विद्या आहे आणि अविद्याही. मी अज (अजन्मा) आहे आणि अनजही; मी अधः, ऊर्ध्व आणि तिर्यक्—सर्वत्र आहे. मी रुद्र व वसु यांच्यासह विचरते; आदित्य व विश्वदेवांसहही. मीच मित्र‑वरुणांना धारण करते; मीच इंद्र व अग्नी; मीच दोन्ही अश्विनीकुमार. मी सोम, त्वष्टा, पूषण व भग यांना धारण करते; उरुक्रम विष्णू, ब्रह्मा आणि प्रजापती यांनाही धारण करते. हवी अर्पण करणारा, सु-रक्षित यजमान व सोम पिळणारा साधक—यांना मी द्रविण (धन) प्रदान करते.

Verse 4

अहं पञ्चभूतान्यपञ्चभूतानि । अहमखिलं जगत् । वेदोऽहमवेदोऽहम् । विद्याहमविद्याहम् । अजाहमनजाहम् । अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक्चाहम् । अहं रुद्रेभिर्वसुभिश्चराम्यहमादित्यैरुत विश्वदेवैः । अहं मित्रावरुणावुभौ बि...

मी पंचमहाभूतही आहे आणि पंचभूतांपलीकडीलही; मीच अखिल जगत् आहे. मी वेद आहे आणि अवेदही; मी विद्या आहे आणि अविद्याही. मी अज (अजन्मा) आहे आणि अनजही. अधः, ऊर्ध्व आणि तिर्यक्—सर्व दिशांनी मीच आहे. मी रुद्र व वसु यांच्यासह विचरते; आदित्य व विश्वदेवांसहही. मी मित्र-वरुण या उभयांना धारण करते; मीच इंद्र आणि अग्नी आहे, मीच उभय अश्विन आहे. मी सोम, त्वष्टा, पूषण आणि भग यांना प्रतिष्ठित करते. मी उरुक्रम विष्णु, ब्रह्मा आणि प्रजापती यांनाही धारण करते. हवि अर्पण करणाऱ्या, सु-रक्षित यजमानाला व सोम पिळणाऱ्यास मी द्रविण (समृद्धी) प्रदान करते.

Verse 5

अहं पञ्चभूतान्यपञ्चभूतानि । अहमखिलं जगत् । वेदोऽहमवेदोऽहम् । विद्याहमविद्याहम् । अजाहमनजाहम् । अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक्चाहम् । अहं रुद्रेभिर्वसुभिश्चराम्यहमादित्यैरुत विश्वदेवैः । अहं मित्रावरुणावुभौ बि...

मी पंचमहाभूतही आहे आणि पंचभूतांपलीकडीलही; मीच अखिल जगत् आहे. मी वेद आहे आणि अवेदही; मी विद्या आहे आणि अविद्याही. मी अज (अजन्मा) आहे आणि अनजही. अधः, ऊर्ध्व आणि तिर्यक्—सर्व दिशांनी मीच आहे. मी रुद्र व वसु यांच्यासह विचरते; आदित्य व विश्वदेवांसहही. मी मित्र-वरुण या उभयांना धारण करते; मीच इंद्र आणि अग्नी आहे, मीच उभय अश्विन आहे. मी सोम, त्वष्टा, पूषण आणि भग यांना प्रतिष्ठित करते. मी उरुक्रम विष्णु, ब्रह्मा आणि प्रजापती यांनाही धारण करते. हवि अर्पण करणाऱ्या, सु-रक्षित यजमानाला व सोम पिळणाऱ्यास मी द्रविण (समृद्धी) प्रदान करते.

Verse 6

अहं पञ्चभूतान्यपञ्चभूतानि । अहमखिलं जगत् । वेदोऽहमवेदोऽहम् । विद्याहमविद्याहम् । अजाहमनजाहम् । अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक्चाहम् । अहं रुद्रेभिर्वसुभिश्चराम्यहमादित्यैरुत विश्वदेवैः । अहं मित्रावरुणावुभौ बि...

मी पंचमहाभूतही आहे आणि पंचभूतांपलीकडीलही; मीच अखिल जगत् आहे. मी वेद आहे आणि अवेदही; मी विद्या आहे आणि अविद्याही. मी अज (अजन्मा) आहे आणि अनजही. अधः, ऊर्ध्व आणि तिर्यक्—सर्व दिशांनी मीच आहे. मी रुद्र व वसु यांच्यासह विचरते; आदित्य व विश्वदेवांसहही. मी मित्र-वरुण या उभयांना धारण करते; मीच इंद्र आणि अग्नी आहे, मीच उभय अश्विन आहे. मी सोम, त्वष्टा, पूषण आणि भग यांना प्रतिष्ठित करते. मी उरुक्रम विष्णु, ब्रह्मा आणि प्रजापती यांनाही धारण करते. हवि अर्पण करणाऱ्या, सु-रक्षित यजमानाला व सोम पिळणाऱ्यास मी द्रविण (समृद्धी) प्रदान करते.

Verse 7

अहं राष्ट्री सङ्गमनी वसूनाम् अहं सुवे पितरमस्य मूर्धन् । मम योनिरप्स्वन्तः समुद्रे । य एवं वेद स देवीपदमाप्नोति । ते देवा अब्रुवन् । नमो देव्यै महादेव्यै शिवायै सततं नमः । नमः प्रकृत्यै भद्रायै नियताः...

मी राष्ट्राधिष्ठात्री, वसूंना एकत्र करणारी आहे; मी या जगाच्या पित्याला शिखरस्थानी प्रकट करते. माझी योनी जलांत, समुद्राच्या अंतरी आहे. जो असे जाणतो तो देवीपद प्राप्त करतो. तेव्हा देव म्हणाले—देवीला नमस्कार, महादेवीला नमस्कार; शिवारूपिणीला सतत नमः। भद्र प्रकृतीला नमः; संयमी होऊन आम्ही तिला प्रणाम करतो.

Verse 8

अहं राष्ट्री सङ्गमनी वसूनाम् अहं सुवे पितरमस्य मूर्धन् । मम योनिरप्स्वन्तः समुद्रे । य एवं वेद स देवीपदमाप्नोति । ते देवा अब्रुवन् । नमो देव्यै महादेव्यै शिवायै सततं नमः । नमः प्रकृत्यै भद्रायै नियताः...

मी राष्ट्राधिष्ठात्री, वसूंना एकत्र करणारी आहे; मी या जगाच्या पित्याला शिखरस्थानी प्रकट करते. माझी योनी जलांत, समुद्राच्या अंतरी आहे. जो असे जाणतो तो देवीपद प्राप्त करतो. तेव्हा देव म्हणाले—देवीला नमस्कार, महादेवीला नमस्कार; शिवारूपिणीला सतत नमः। भद्र प्रकृतीला नमः; संयमी होऊन आम्ही तिला प्रणाम करतो.

Verse 9

तामग्निवर्णां तपसा ज्वलन्तीं वैरोचनीं कर्मफलेषु जुष्टाम् । दुर्गां देवीं शरणमहं प्रपद्ये सुतरां नाशयते तमः ॥ देवीं वाचमजनयन्त देवाः तां विश्वरूपाः पशवो वदन्ति । सा नो मन्द्रेषमूर्जं दुहाना धेनुर्वागस्...

अग्निवर्णा, तपाने ज्वलंत, वैरोचनी, कर्मफळांत रमणारी—त्या दुर्गा देवीची मी शरणागती घेतो; ती तमाचा पूर्ण नाश करते. देवांनी देवी-वाणी उत्पन्न केली; विश्वरूप प्राणी तिलाच बोलतात. ती वाणी—धेनूसारखी—आम्हांसाठी मधुर रस व ऊर्जेचे दुग्ध दूहून, सुस्तुत होऊन आमच्याकडे येवो.

Verse 10

तामग्निवर्णां तपसा ज्वलन्तीं वैरोचनीं कर्मफलेषु जुष्टाम् । दुर्गां देवीं शरणमहं प्रपद्ये सुतरां नाशयते तमः ॥ देवीं वाचमजनयन्त देवास्तां विश्वरूपाः पशवो वदन्ति । सा नो मन्द्रेषमूर्जं दुहाना धेनुर्वागस्...

मी त्या दुर्गा देवीचे शरण घेतो/घेते—अग्निवर्णा, तपाने ज्वलंत, तेजस्विनी आणि कर्मफळांत रमणारी; ती अंधकाराचा पूर्ण नाश करते. देवांनी देवी-वाणीची उत्पत्ती केली; विश्वरूप प्राणी तिलाच बोलतात. ती वाणी—धेनूसारखी, आम्हांस मधुर उच्चार व पोषण देणारी—सुस्तुत होऊन आमच्याकडे येवो.

Verse 11

कालरात्रिं ब्रह्मस्तुतां वैष्णवीं स्कन्दमातरम् । सरस्वतीमदितिं दक्षदुहितरं नमामः पावनां शिवाम् ॥ महालक्ष्मीश्च विद्महे सर्वसिद्धिश्च धीमहि । तन्नो देवी प्रचोदयात् ॥

आम्ही ब्रह्मस्तुत कालरात्रीला, वैष्णवीला—जी स्कंदमाता आहे—सरस्वतीला, आणि दक्षकन्या अदितीला—पावन, शिवा—नमस्कार करतो. आम्ही महालक्ष्मीला जाणतो; सर्वसिद्धिस्वरूपेचे ध्यान करतो. ती देवी आम्हांस प्रेरणा देवो.

Verse 12

कालरात्रिं ब्रह्मस्तुतां वैष्णवीं स्कन्दमातरम् । सरस्वतीमदितिं दक्षदुहितरं नमामः पावनां शिवाम् ॥ महालक्ष्मीश्च विद्महे सर्वसिद्धिश्च धीमहि । तन्नो देवी प्रचोदयात् ॥

आम्ही ब्रह्मस्तुत कालरात्रीला, वैष्णवीला—जी स्कंदमाता आहे—सरस्वतीला, आणि दक्षकन्या अदितीला—पावन, शिवा—नमस्कार करतो. आम्ही महालक्ष्मीला जाणतो; सर्वसिद्धिस्वरूपेचे ध्यान करतो. ती देवी आम्हांस प्रेरणा देवो.

Verse 13

अदितिर्ह्यजनिष्ट दक्ष या दुहिता तव । तां देवा अन्वजायन्त भद्रा अमृतबन्धवः ॥ कामो योनिः कामकला वज्रपाणिर्गुहा हसा । मातरिश्वाभ्रमिन्द्रः पुनर्गुहा सकला मायया च पुनः कोशा विश्वमाता दिवि द्योम् ॥१३–१४॥

हे दक्ष! अदिती खरोखर तुझी कन्या म्हणून उत्पन्न झाली. अमृताशी नाते असलेले, कल्याणमय देव तिला क्रमाने प्रकट करीत गेले. काम ही योनी; कामकला, वज्रधारी, गुहा, हास्य; मातरिश्वा (वायू), मेघ, इंद्र; पुन्हा गुहा, सकलता; मायेने आणि पुन्हा कोशरूपाने—ती विश्वमाता दिव्य आकाशात प्रकाशते.

Verse 14

अदितिर्ह्यजनिष्ट दक्ष या दुहिता तव । तां देवा अन्वजायन्त भद्रा अमृतबन्धवः ॥ कामो योनिः कामकला वज्रपाणिर्गुहा हसा । मातरिश्वाभ्रमिन्द्रः पुनर्गुहा सकला मायया च पुनः कोशा विश्वमाता दिवि द्योम् ॥१३–१४॥

हे दक्ष! अदिती निःसंशय तुझी कन्या म्हणून उत्पन्न झाली. अमृतबांधव, शुभ देवांनी तिला क्रमाने प्रकट केले. काम ही योनी; कामकला, वज्रधारी, गुहा, हास्य; मातरिश्वा, मेघ, इंद्र; पुन्हा गुहा, पुन्हा समग्रता; मायेने आणि पुन्हा कोशरूपाने—ती विश्वमाता दिव्य आकाशात तेजस्वी आहे.

Verse 15

एषात्मशक्तिः । एषा विश्वमोहिनी पाशाङ्कुशधनुर्बाणधरा । एषा श्रीमहाविद्या । य एवं वेद स शोकं तरति । नमस्ते अस्तु भगवति भवति मातरः अस्मान्पातु सर्वतः ॥१५–१७॥

ही आत्मशक्ती आहे. ही विश्वमोहिनी असून पाश, अंकुश, धनुष्य व बाण धारण करते. हीच श्रीमहाविद्या आहे. जो तिला असे जाणतो तो शोक ओलांडून जातो. हे भगवती, हे भवति, हे माता—तुला नमस्कार; ती आम्हांस सर्वतः रक्षो।

Verse 16

एषात्मशक्तिः। एषा विश्वमोहिनी पाशाङ्कुशधनुर्बाणधरा। एषा श्रीमहाविद्या। य एवं वेद स शोकं तरति। नमस्ते अस्तु भगवति भवति मातः अस्मान् पातु सर्वतः॥१५–१७॥

ही आत्मशक्ती आहे. ही विश्वमोहिनी असून पाश, अंकुश, धनुष्य व बाण धारण करणारी आहे. हीच श्रीमहाविद्या आहे. जो असे जाणतो तो शोक ओलांडून जातो. हे भगवती, हे भवति, हे माता, तुला नमस्कार; तू आम्हांस सर्वतः रक्षण कर.

Verse 17

एषात्मशक्तिः। एषा विश्वमोहिनी पाशाङ्कुशधनुर्बाणधरा। एषा श्रीमहाविद्या। य एवं वेद स शोकं तरति। नमस्ते अस्तु भगवति भवति मातः अस्मान् पातु सर्वतः॥१५–१७॥

ही आत्मशक्ती आहे. ही विश्वमोहिनी असून पाश, अंकुश, धनुष्य व बाण धारण करणारी आहे. हीच श्रीमहाविद्या आहे. जो असे जाणतो तो शोक ओलांडून जातो. हे भगवती, हे भवति, हे माता, तुला नमस्कार; तू आम्हांस सर्वतः रक्षण कर.

Verse 18

सैषाष्टौ वसवः। सैषैकादश रुद्राः। सैषा द्वादशादित्याः। सैषा विश्वेदेवाः सोमपा असोमपाश्च। सैषा यातुधान्यः असुरा रक्षांसि पिशाचयक्षाः सिद्धाः। सैषा सत्त्व-रजस्-तमांसि। सैषा प्रजापतीन्द्रमनवः। सैषा ग्रहा ...

तीच अष्ट वसु आहे; तीच एकादश रुद्र आहे; तीच द्वादश आदित्य आहे; तीच विश्वेदेव—सोमपान करणारे व असोमपान करणारेही. तीच यातुधान, असुर, राक्षस, पिशाच, यक्ष आणि सिद्ध आहेत. तीच सत्त्व, रजस्, तमस् हे त्रिगुण आहेत. तीच प्रजापती, इंद्र आणि मनु आहेत. तीच ग्रह, नक्षत्रे व ज्योती; कला, काष्ठा इत्यादी कालरूपिणी आहे. मी नित्य तिचेच प्रणाम करतो—ताप हरिणारी देवी, भोग व मोक्ष देणारी; अनंत, विजयिनी, शुद्ध, शरण देणारी, शिवदायिनी, स्वयं शिवा।

Verse 19

सैषा अष्टौ वसवः । सैषा एकादश रुद्राः । सैषा द्वादश आदित्याः । सैषा विश्वेदेवाः सोमपाः असोमपाश्च । सैषा यातुधान्यः असुराः रक्षांसि पिशाचयक्षाः सिद्धाः । सैषा सत्त्व-रजस्-तमांसि । सैषा प्रजापतीन्द्रमनवः...

तीच अष्ट वसु आहे, तीच एकादश रुद्र आहे, तीच द्वादश आदित्य आहे; तीच विश्वेदेव—सोमपान करणारे व न करणारेही। तीच यातुधान, असुर, राक्षस, पिशाच, यक्ष आणि सिद्ध आहेत। तीच सत्त्व-रज-तम हे त्रिगुण आहे। तीच प्रजापती, इंद्र आणि मनु आहेत। तीच ग्रह, नक्षत्रे व ज्योती; कला, काष्ठा इत्यादी काळरूपाने प्रकटणारी। त्या देवीला मी नित्य प्रणाम करतो/करते—जी ताप व पाप हरते, भोग व मोक्ष देते; अनंता, विजया, शुद्धा, शरण्या, शिवदायिनी, स्वयं शिवस्वरूपा।

Verse 20

वियदाकारसंयुक्तं वीतिहोत्रसमन्वितम् । अर्धेन्दुलसितं देव्या बीजं सर्वार्थसाधकम् ॥ एवमेकाक्षरं मन्त्रं यतयः शुद्धचेतसः । ध्यायन्ति परमानन्दमया ज्ञानाम्बुराशयः ॥२०–२१॥

देवीचे सर्वार्थसाधक बीज ‘वियत्’च्या आकाराशी संयुक्त, ‘वीतिहोत्र’ने समन्वित आणि अर्धचंद्राने शोभित आहे। अशा प्रकारे त्या एकाक्षर मंत्राचे शुद्धचित्त यती ध्यान करतात—जे परमानंदमय असून ज्ञानरूपी जलाचे महासागर आहेत।

Verse 21

वियदाकारसंयुक्तं वीतिहोत्रसमन्वितम् । अर्धेन्दुलसितं देव्या बीजं सर्वार्थसाधकम् ॥ एवमेकाक्षरं मन्त्रं यतयः शुद्धचेतसः । ध्यायन्ति परमानन्दमया ज्ञानाम्बुराशयः ॥२०–२१॥

देवीचे सर्वार्थसाधक बीज ‘वियत्’च्या आकाराशी संयुक्त, ‘वीतिहोत्र’ने समन्वित आणि अर्धचंद्राने शोभित आहे। अशा प्रकारे त्या एकाक्षर मंत्राचे शुद्धचित्त यती ध्यान करतात—जे परमानंदमय असून ज्ञानरूपी जलाचे महासागर आहेत।

Verse 22

वाङ्मया ब्रह्मभूतस्मात् षष्ठं वक्त्रसमन्वितम् । सूर्यो वामश्रोत्रबिन्दुः संयुताष्टकतृतीयकः ॥ नारायणेन संयुक्तो वायुश्चाधरसंयुतः । विच्चे नवार्णकोऽर्णः स्यान्महदानन्ददायकः ॥२२–२३॥

ब्रह्मस्वरूपिणी वाङ्मया हिच्यापासून षष्ठ अक्षर/तत्त्व मुख-युक्त होऊन प्रकट होते. डाव्या कानात सूर्य बिंदुरूप असून अष्टकाच्या तृतीयाशी संयुक्त आहे. ते नारायणाशी संयुक्त आहे आणि वायू अधर-भागाशी संयुक्त आहे. ‘विच्चे’—हा नवाक्षरी मंत्र महानंद देणारा असे सांगितले आहे.

Verse 23

वाङ्मया ब्रह्मभूतस्मात् षष्ठं वक्त्रसमन्वितम् । सूर्यो वामश्रोत्रबिन्दुः संयुताष्टकतृतीयकः ॥ नारायणेन संयुक्तो वायुश्चाधरसंयुतः । विच्चे नवार्णकोऽर्णः स्यान्महदानन्ददायकः ॥२२–२३॥

ब्रह्मस्वरूपिणी वाङ्मया हिच्यापासून षष्ठ अक्षर/तत्त्व मुख-युक्त होऊन प्रकट होते. डाव्या कानात सूर्य बिंदुरूप असून अष्टकाच्या तृतीयाशी संयुक्त आहे. ते नारायणाशी संयुक्त आहे आणि वायू अधर-भागाशी संयुक्त आहे. ‘विच्चे’—हा नवाक्षरी मंत्र महानंद देणारा असे सांगितले आहे.

Verse 24

हृत्पुण्डरीकमध्यस्थां प्रातःसूर्यसमप्रभाम् । पाशाङ्कुशधरां सौम्यां वरदाभयहस्तकाम् । त्रिनेत्रां रक्तवसनां भक्तकामदुघां भजे ॥ नमामि त्वामहं देवीं महाभयविनाशिनीम् । महादुर्गप्रशमनीं महाकारुण्यरूपिणीम् ॥...

हृदयकमळाच्या मध्यभागी विराजमान, प्रातःसूर्यासारखी प्रभा असलेल्या त्या देवीचे मी भजन करतो. पाश व अंकुश धारण करणारी, सौम्य, वर व अभय देणारे हस्त असलेली; त्रिनेत्री, रक्तवस्त्रधारिणी, भक्तांच्या इच्छा पूर्ण करणारी—तिला मी वंदन करतो. हे देवी, मी तुला नमस्कार करतो—तू महाभयाचा नाश करणारी, महान् दुर्गती/दुर्ग (दुर्गा) शांत करणारी आणि महाकरुणेचे स्वरूप आहेस.

Verse 25

हृत्पुण्डरीकमध्यस्थां प्रातःसूर्यसमप्रभाम् । पाशाङ्कुशधरां सौम्यां वरदाभयहस्तकाम् । त्रिनेत्रां रक्तवसनां भक्तकामदुघां भजे ॥ नमामि त्वामहं देवीं महाभयविनाशिनीम् । महादुर्गप्रशमनीं महाकारुण्यरूपिणीम् ॥...

मी त्या देवीचे भजन करतो/करते जी हृदयकमळाच्या मध्यभागी विराजमान आहे, जिनची प्रभा प्रातःसूर्यासारखी आहे; जी पाश व अंकुश धारण करते, सौम्य आहे, जिनचे हस्त वर व अभय देतात; जी त्रिनेत्री आहे, रक्तवस्त्रधारिणी आहे आणि भक्तांच्या इच्छांची पूर्तता करणारी आहे। हे देवी, मी तुला नमस्कार करतो/करते—तू महाभयाचा नाश करणारी, महान दु:ख शमविणारी आणि महाकरुणास्वरूपिणी आहेस॥

Verse 26

यस्याः स्वरूपं ब्रह्मादयो न जानन्ति तस्मादुच्यतेऽज्ञेया । यस्या अन्तो न विद्यते तस्मादुच्यतेऽनन्ता । यस्या ग्रहणं नोपलभ्यते तस्मादुच्यतेऽलक्ष्या । यस्या जननं नोपलभ्यते तस्मादुच्यतेऽजा । एकैव सर्वत्र व...

जिचे स्वरूप ब्रह्मा इत्यादींनाही कळत नाही, म्हणून तिला ‘अज्ञेया’ म्हणतात। जिचा अंत नाही, म्हणून ‘अनंता’। जिचे ग्रहण/आकलन होत नाही, म्हणून ‘अलक्ष्या’। जिचा जन्म आढळत नाही, म्हणून ‘अजा’। जी एकटीच सर्वत्र वर्तते, म्हणून ‘एका’। आणि जी एकटीच विश्वरूपिणी आहे, म्हणून ‘नैका’ (एक असूनही अनेक रूपांनी प्रकट). म्हणून तिला ‘अज्ञेया, अनंता, अलक्ष्या, अजा, एका, नैका’ असे म्हणतात॥

Verse 27

मन्त्राणां मातृका देवी शब्दानां ज्ञानरूपिणी । ज्ञानानां चिन्मयातीता शून्यानां शून्यसाक्षिणी ॥ यस्याः परतरं नास्ति सैषा दुर्गा प्रकीर्तिता । तां दुर्गां दुर्गमां देवीं दुराचारविघातिनीम् । नमामि भवभीतोऽ...

देवी मंत्रांची मातृका आहे; शब्दांमध्ये ती ज्ञानरूपिणी आहे। सर्व ज्ञानांपलीकडे ती चैतन्यस्वरूपातीत आहे; शून्यांमध्ये ती शून्याची साक्षिणी आहे। जिच्यापेक्षा परे काही नाही—तीच दुर्गा म्हणून कीर्तिली जाते। त्या दुर्गम दुर्गा देवीला, दुराचाराचा विघात करणारीला, मी—भवभयाने भयभीत—नमस्कार करतो/करते; तीच मला संसारसागरातून पार नेणारी आहे॥

Verse 28

मन्त्राणां मातृका देवी शब्दानां ज्ञानरूपिणी । ज्ञानानां चिन्मयातीता शून्यानां शून्यसाक्षिणी ॥ यस्याः परतरं नास्ति सैषा दुर्गा प्रकीर्तिता । तां दुर्गां दुर्गमां देवीं दुराचारविघातिनीम् । नमामि भवभीतोऽ...

देवी मंत्रांची मातृका आहे; शब्दांमध्ये ती ज्ञानस्वरूपिणी आहे. ज्ञानाच्याही पलीकडे ती चिन्मयी आहे; शून्यांचे ती शून्य-साक्षिणी आहे. जिच्यापेक्षा पर काही नाही—तीच दुर्गा म्हणून कीर्तिली आहे. त्या दुर्गम दुर्गा देवीला, दुराचाराचा नाश करणाऱ्या देवीला, मी—भवभयाने भयभीत—नमस्कार करतो; ती संसार-सागरातून तारून नेणारी आहे.

Verse 29

इदमथर्वशीर्षं योऽधीते पञ्चाथर्वशीर्षजपफलमवाप्नोति । इदमथर्वशीर्षं ज्ञात्वा योऽर्चां स्थापयति । शतलक्षं प्रजप्त्वापि सोऽर्चासिद्धिं च विन्दति । शतमष्टोत्तरं चास्याः पुरश्चर्याविधिः स्मृतः ॥ दशवारं पठेद...

जो हे अथर्वशीर्ष अध्ययन करतो, तो पाच अथर्वशीर्ष-जपाचे फळ प्राप्त करतो. हे अथर्वशीर्ष जाणून जो पूजेसाठी अर्चा/प्रतिमा स्थापन करतो, तो एक लक्ष जप करून त्या अर्चेतही सिद्धी मिळवतो. हिचा पुरश्चर्या-विधी म्हणून एकशे आठ जप स्मृत आहे. जो हे दहा वेळा पठण करतो, तो तत्क्षणी पापांपासून मुक्त होतो; महादेवीच्या प्रसादाने तो महान् दुर्गम संकटे पार करतो.

Verse 30

इदमथर्वशीर्षं योऽधीते पञ्चाथर्वशीर्षजपफलमवाप्नोति । इदमथर्वशीर्षं ज्ञात्वा योऽर्चां स्थापयति । शतलक्षं प्रजप्त्वापि सोऽर्चासिद्धिं च विन्दति । शतमष्टोत्तरं चास्याः पुरश्चर्याविधिः स्मृतः ॥ दशवारं पठेद...

जो हे अथर्वशीर्ष अध्ययन करतो, तो पाच अथर्वशीर्ष-जपाचे फळ प्राप्त करतो. हे अथर्वशीर्ष जाणून जो पूजेसाठी अर्चा/प्रतिमा स्थापन करतो, तो एक लक्ष जप करून त्या अर्चेतही सिद्धी मिळवतो. हिचा पुरश्चर्या-विधी म्हणून एकशे आठ जप स्मृत आहे. जो हे दहा वेळा पठण करतो, तो तत्क्षणी पापांपासून मुक्त होतो; महादेवीच्या प्रसादाने तो महान् दुर्गम संकटे पार करतो.

Verse 31

इदमथर्वशीर्षं योऽधीते पञ्चाथर्वशीर्षजपफलमवाप्नोति । इदमथर्वशीर्षं ज्ञात्वा योऽर्चां स्थापयति शतलक्षं प्रजप्त्वापि सोऽर्चासिद्धिं च विन्दति । शतमष्टोत्तरं चास्याः पुरश्चर्याविधिः स्मृतः । दशवारं पठेद्य...

जो या देवी-अथर्वशीर्षाचा अध्ययन करतो, तो पाच अथर्वशीर्ष-जपाचे फळ प्राप्त करतो. हे अथर्वशीर्ष जाणून जो देवीची अर्चा/प्रतिमा स्थापतो, तो लक्ष वेळा जप करूनही त्या अर्चेत सिद्धी प्राप्त करतो. देवीसाठी पुरश्चर्या-विधी एकशे आठ असा स्मृत आहे. जो हे दहा वेळा पठण करतो तो तत्क्षणी पापमुक्त होतो; महादेवीच्या प्रसादाने महान संकटे तरतो.

Verse 32

प्रातरधीयानो रात्रिकृतं पापं नाशयति । सायमधीयानो दिवसकृतं पापं नाशयति । तत्सायं प्रातः प्रयुञ्जानः पापोऽपापो भवति । निशीथे तुरीयसन्ध्यायां जप्त्वा वाक्सिद्धिर्भवति । नूतनप्रतिमायां जप्त्वा देवतासांनिध...

प्रातःकाळी याचे पठण केल्याने रात्री केलेले पाप नष्ट होते; सायंकाळी पठण केल्याने दिवसा केलेले पाप नष्ट होते. जो असे सकाळ-संध्याकाळ याचा उपयोग करतो तो पापरहित होतो. मध्यरात्री, तुरीय-संध्येला जप केल्याने वाक्-सिद्धी प्राप्त होते. नवीन प्रतिमेसमोर जप केल्याने देवतेचे सान्निध्य लाभते. प्राण-प्रतिष्ठेच्या वेळी जप केल्याने प्राणांची प्रतिष्ठा होते. मंगळवार व अश्विनी नक्षत्राच्या संयोगी, महादेवीच्या सन्निधीत जप केल्याने महामृत्यू तरतो. जो असे जाणतो—हे उपनिषद् सांगते.