Adhyaya 8

Verse 1

लोपामुद्रोवाच । जीवितेश कथामेतां पुण्यां पुण्यपुरीश्रिताम् । न तृप्तिमधिगच्छामि श्रुत्वा त्वच्छ्रीमुखेरिताम्

लोपामुद्रा म्हणाली—हे जीवितेश! तुमच्या श्रीमुखातून ऐकलेली, पुण्यपुरीत आश्रित ही पुण्यकथा श्रवण करूनही मला तृप्ती लाभत नाही।

Verse 2

मायापुर्यां मुक्तिपुर्यां शिवशर्मा द्विजोत्तमः । मृतोपि मोक्षं नैवाप ब्रूहि तत्कारणं विभो

मायापुरी—मुक्तिपुरी—मध्ये द्विजोत्तम शिवशर्मा मरणोत्तरही मोक्षास प्राप्त झाला नाही। हे विभो, त्याचे कारण सांगा।

Verse 3

अगस्त्य उवाच । साक्षन्मोक्षो न चैतासु पुरीषु प्रियभाषिणि । पुरोद्दिश्यामुमेवार्थमितिहासो मयाश्रुतः

अगस्त्य म्हणाले—हे प्रियभाषिणी! या पुर्यांत मोक्ष साक्षात् आपोआप मिळत नाही। याच विषयासंबंधी मी एक प्राचीन इतिहास ऐकला आहे।

Verse 4

शृणु कांते विचित्रार्थां कथां पापप्रणाशिनीम् । पुण्यशीलसुशीलाभ्यां कथितां शिवशर्मणे

हे कांते! पापांचा नाश करणारी, विचित्र अर्थयुक्त ती कथा ऐक—जी पुण्यशील व सुशीला यांनी शिवशर्म्यास सांगितली होती।

Verse 5

शिवशर्मोवाच । अयि विष्णुगणौ पुण्यौ पुंडरीकदलेक्षणौ । किंचिद्विज्ञप्तुकामोहं प्रवृद्धकरसंपुटः

शिवशर्मा म्हणाले—हे विष्णुगण, हे पुण्यवान, कमळदल-नेत्रांनो! मी हात जोडून एक विनंती करीत आहे।

Verse 6

न नाम युवयोर्वेद्मि वेद्म्याकृत्या च किंचन । पुण्यशीलसुशीलाख्यौ युवां भवितुमर्हथः

मला तुमची नावे माहीत नाहीत; पण तुमच्या रूपावरून काही कळते. तुम्ही दोघेही ‘पुण्यशील’ आणि ‘सुशील’ असे म्हणविण्यास योग्य—पुण्यवान व सदाचारी आहात.

Verse 7

गणा वूचतुः । भगवद्भक्तियुक्तानां किमज्ञातं भवादृशाम् । एतदेव हि नौ नाम यदुक्तं श्रीमता त्वया

गण म्हणाले—भगवद्भक्तियुक्त तुमच्यासारख्या महात्म्यांना काय अज्ञात राहील? हे श्रीमान, तुम्ही जे सांगितले तेच आमचे नाव; अगदी तसेच आहे.

Verse 8

यदन्यदपि ते चित्ते प्रष्टव्यं तदशंकितम् । संपृच्छस्व महाप्राज्ञ प्रीत्या तत्प्रब्रवावहे

आणखी काही तुमच्या मनात विचारायचे असेल तर निःशंकपणे विचारा, हे महाप्राज्ञ; आम्ही प्रेमाने ते सर्व सांगू.

Verse 9

इति श्रुत्वा स वचनं भगवद्गणभाषितम् । अतिप्रीतिकरं हृद्यं ततस्तौ प्रत्युवाच ह

भगवंतांच्या गणांनी उच्चारलेले अत्यंत प्रिय व हृदयाला आनंद देणारे वचन ऐकून, तो मग त्या दोघांना प्रत्युत्तर देऊ लागला.

Verse 10

दिव्य द्विज उवाच । क एष लोको ऽल्पश्रीकः स्वल्पपुण्यजनाकृतिः । क इमे विकृताकारा ब्रूतमेतन्ममाग्रतः

दिव्य द्विज म्हणाला—हा कोणता लोक आहे, ज्याची श्री अल्प आहे व जो स्वल्पपुण्य लोकांनी भरलेला आहे? आणि हे विकृताकार प्राणी कोण? माझ्यासमोर स्पष्ट सांगा.

Verse 11

गणावूचतुः । अयं पिशाचलोकोत्र वसंति पिशिताशनाः । दत्त्वानुतापभाजो ये नोनो कृत्वा ददत्यपि

गण म्हणाले—हा पिशाचलोक आहे; येथे मांसभक्षक वास करतात. जे दान करून नंतर पश्चात्ताप करतात, वारंवार खेदाने दान देत असले तरी, ते याच अवस्थेचे भागी होतात.

Verse 12

शिवं प्रसंगतोभ्यर्च्य सकृत्त्वशुचिचेतसः । अल्पपुण्याल्पलक्ष्मी काः पिशाचास्त इमे सखे

सखे, हे पिशाच आहेत—अल्प पुण्य व अल्प लक्ष्मीचे. प्रसंगवश एकदा शिवाची पूजा केली, पण त्यांचे चित्त अशुद्ध होते.

Verse 13

ततो गच्छन्ददर्शाग्रे हृष्टपुष्टजनावृतम् । पिचंडिलैः स्थूलवक्त्रैर्मेघगंभीरनिःस्वनैः

मग पुढे जात असता त्याने समोर एक प्रदेश पाहिला—हर्षित व पुष्ट जनांनी भरलेला; जाड मुखांचे, बलवान देहांचे, आणि मेघगर्जनेसारखा गंभीर नाद करणारे।

Verse 14

लोकैरप्युषितं लोकं श्यामलांगैश्च लोमशैः । गणौ कथयतां केमी को लोकः पुण्यतः कुतः

हा लोक अनेकांनी वसलेला आहे—श्याम अंगांचे व लोमश. हे गणांनो, सांगा: हे कोण, हा कोणता लोक, आणि कोणत्या पुण्यामुळे याची उत्पत्ती?

Verse 15

गणावूचतुः । गुह्यकानामयं लोकस्त्वेते वै गुह्यकाः स्मृताः । न्यायेनोपार्ज्य वित्तानि गूहयंति च ये भुवि

गण म्हणाले—हा गुह्यकांचा लोक आहे; हेच गुह्यक म्हणून स्मरणात आहेत. जे पृथ्वीवर न्यायाने धन मिळवून ते गुप्त ठेवतात व त्याचे रक्षण करतात.

Verse 16

स्वमार्गगाधनाढ्याश्च शूद्रप्रायाः कुटुंबिनः । संविभज्य च भोक्तारः क्रोधासूयाविवर्जिताः

ते आपल्या-आपल्या उपजीविकेत समृद्ध, बहुतेक शूद्रप्राय गृहस्थ आहेत। वाटून मगच भोजन करतात; क्रोध व असूया यांपासून दूर असतात।

Verse 17

न तिथिं नैव वारं च संक्रात्यादि न पर्व च । नाधर्मं न च धर्मं च विदंत्येते सदा सुखाः

ते ना तिथी मोजतात, ना वार; संक्रांती इत्यादी पर्वही पाळत नाहीत. अधर्म-धर्माचा भेदही जाणत नाहीत, तरीही सदैव सुखी असतात.

Verse 18

एकमेव हि जानंति कुलपूज्यो हि यो द्विजः । तस्मै गाः संप्रयच्छंति मन्यंते तद्वचःस्फुटम्

ते एकच तत्त्व जाणतात—कुलात पूज्य जो द्विज, तोच मान्य. त्याला गायी अर्पण करतात आणि त्याचे वचन स्पष्ट प्रमाण मानतात.

Verse 19

समृद्धिभाजोह्यत्रापि तेन पुण्येन गुह्यकाः । भुंजते स्वर्गसौख्यानि देववच्चाकुतोभयाः

त्या पुण्यामुळे येथेही गुह्यक समृद्धीचे भागीदार होतात. देवांसारखी स्वर्गीय सुखे भोगतात आणि कोणत्याही बाजूने भय नसते.

Verse 20

ततो विलोकयामास लोकं लोचनशर्मदम् । केऽमी जनास्त्वसौ लोकः किंनामा वदतां गणौ

मग त्याने नेत्रांना आनंद देणारा तो लोक पाहिला आणि विचारले—“हे कोण लोक आहेत, आणि हा लोक कोणत्या नावाने ओळखला जातो? हे गणहो, सांगा.”

Verse 21

गणावूचतुः । गांधर्वस्त्वेषलोकोऽमी गंधर्वाश्च शुभव्रताः । देवानां गायनाद्येते चारणाः स्तुतिपाठकाः

गण म्हणाले—हा गांधर्वलोक आहे; हे शुभव्रतधारी गंधर्व आहेत. हे देवांसाठी गायन करतात आणि दिव्य चारण होऊन स्तुतीपाठ करतात.

Verse 22

गीतज्ञा अतिगीतेन तोषयंति नराधिपान् । स्तुवंति च धनाढ्यांश्च धनलोभेन मोहिता

ते गीतविद्येत निपुण आहेत; अतिगानाने राजांना संतुष्ट करतात. आणि धनलोभाने मोहित होऊन धनाढ्यांचीही स्तुती करतात.

Verse 23

राज्ञां प्रसादलब्धानि सुवासांसि धनान्यपि । द्रव्याण्यपि सुगंधीनि कर्पूरादीन्यनेकशः

राजांच्या प्रसादाने त्यांना उत्तम वस्त्रे व धन मिळते; तसेच सुगंधी द्रव्येही—कापूर इत्यादी अनेक प्रकारे विपुल मिळतात.

Verse 24

ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छंति गीतं गायंत्यहर्निशम् । श्रुतावेव मनस्तेषां नाट्यशास्त्रकृतश्रमाः

ते ब्राह्मणांना आपले गीत अर्पण करतात आणि अहोरात्र गात राहतात. त्यांचे मन केवळ श्रुतीत (ऐकण्यात) स्थिर असते; नाट्यशास्त्रातील विधींमध्ये ते परिश्रम करतात.

Verse 25

तेन पुण्येन गांधर्वो लोकस्त्वेषां विशिष्यते । ब्राह्मणास्तोषिता यद्वै गीतविद्यार्जितैर्धनैः

त्या पुण्यामुळे त्यांचा गांधर्वलोक विशेष मानाचा ठरतो; कारण गीतविद्येने मिळवलेल्या धनाने त्यांनी खरोखर ब्राह्मणांना संतुष्ट केले आहे.

Verse 26

गीतविद्याप्रभावेन देवर्षिर्नारदो महान् । मान्यो वैष्णवलोके वै श्रीशंभोश्चातिवल्लभः

गीतविद्येच्या प्रभावाने महादेवर्षी नारद वैष्णवलोकात मान्य आहेत आणि श्रीशंभू (शिव) यांनाही अत्यंत प्रिय आहेत।

Verse 27

तुंबुरुर्ना रदश्चोभौ देवानामतिदुर्लभौ । नादरूपी शिवः साक्षान्नादतत्त्वविदौ हि तौ

तुंबुरु आणि नारद—हे दोघेही देवांमध्येही अतिदुर्लभ; कारण शिव साक्षात् नादस्वरूप आहेत आणि ते दोघे नादतत्त्वाचे जाणकार आहेत।

Verse 28

यदि गीतं क्वचिद्गीतं श्रीमद्धरिहरांतिके । मोक्षस्तु तत्फलं प्राहुः सा न्निध्यमथवा तयोः

जर कुठेही श्रीमन् हरि-हर यांच्या सान्निध्यात गीत गायिले, तर त्याचे फळ मोक्ष—किंवा त्या दोघांचे निकट सान्निध्य—असे सांगितले आहे।

Verse 29

गीतज्ञो यदि गीतेन नाप्नोति परमं पदम् । रुद्रस्यानुचरो भूत्वा तेनैव सह मोदते

जर गीतज्ञ गाण्याने परम पद प्राप्त करू शकला नाही, तरी तो रुद्राचा अनुचर होऊन त्याच्यासह आनंद मानतो।

Verse 30

अस्मिंल्लोके सदा कालं स्मृतिरे षा प्रगीयते । तद्गीतमालया पूज्यौ देवौ हरिहरौ सदा

या लोकी सदैव ही ही स्मृती गायिली जाते की त्या गीतमाळेने हरि आणि हर—हे दोन्ही देव नेहमी पूज्य आहेत।

Verse 31

इति शृण्वन्क्षणात्प्राप पुनरन्यन्मनोहरम् । शिवशर्माथ पप्रच्छ किं संज्ञं नगरं त्विदम्

हे ऐकून तो क्षणातच पुन्हा एक मनोहर दृश्यास प्राप्त झाला. तेव्हा शिवशर्मा विचारू लागला— “हे नगर कोणत्या नावाने ओळखले जाते?”

Verse 32

गणावूचतुः । असौ वैद्याधरो लोको नाना विद्या विशारदाः । एते विद्यार्थिनामन्नमुपानद्वस्त्रकंबलम्

गण म्हणाले— “हा विद्याधरांचा लोक आहे; ते नानाविद्यांत पारंगत आहेत. हे विद्यार्थीजनांना अन्न, पादत्राणे, वस्त्रे व कंबळ देतात.”

Verse 33

औषधान्यपि यच्छं ति तत्पीडाशमनानि हि । नानाकलाः शिक्षयंति विद्यागर्वविवर्जिताः

ते पीडा शमविणारी औषधेही देतात. विद्येचा गर्व न ठेवता ते नानाविध कला शिकवितात.

Verse 34

शिष्यं पुत्रेण पश्यंति वस्त्र तांबूल भोजनैः । अलंकृताश्च सत्कन्या धर्मा दुद्वाहयंति च

ते शिष्याला पुत्रासमान मानतात व वस्त्र, तांबूल आणि भोजन देऊन त्याचे पालन करतात. तसेच अलंकृत सत्कुलीन कन्यांचे धर्मपूर्वक विवाह लावून देतात.

Verse 35

अभिलाषधिया नित्यं पूजयंतीष्टदेवताः । एतः पुण्यैर्वसंतीह विद्याधर वरा इमे

ते अभिलाषायुक्त भक्तिभावाने नित्य आपल्या इष्टदेवतांचे पूजन करतात. या पुण्यांमुळेच हे श्रेष्ठ विद्याधर येथे वास करतात.

Verse 36

यावदित्थं कथां चक्रुस्तावत्संयमिनीपतिः । धर्मराजोभिसंप्राप्तो देवदुंदुभि निःस्वनैः

ते असे संवाद करीत असतानाच संयमिनीचे अधिपती धर्मराज देवदुंदुभींच्या गजरासह तेथे येऊन पोहोचले।

Verse 37

सोम्यमूर्तिर्विमानस्थो धर्मज्ञैः परिवारितः । सेवाकर्मसु चतुरैर्भृत्यैस्त्रिचतुरैः सह

तो सौम्य मूर्तीचा, विमानात आरूढ, धर्मज्ञांनी वेढलेला होता आणि सेवाकर्मात कुशल असे तीन-चार सेवक त्याच्यासोबत होते।

Verse 38

धर्मराज उवाच । साधुसाधु महाबुद्धे शिवशर्मन्द्विजोत्तम । कुलोचितं ब्राह्मणानां भवता प्रतिपादितम्

धर्मराज म्हणाले—“साधु, साधु! हे महाबुद्धी शिवशर्मन्, हे द्विजोत्तम! तू आपल्या कुलास अनुरूप ब्राह्मणांचे योग्य आचरण उत्तम रीतीने प्रतिपादिले आहेस.”

Verse 39

वेदाभ्यासः कृतः पूर्वं गुरवश्चापि तोषिताः । धर्मशास्त्रपुराणे षु दृष्टो धर्मस्त्वयाऽदृतः

“पूर्वी तू वेदाभ्यास केला आणि गुरूंनाही संतुष्ट केलेस; तसेच धर्मशास्त्र व पुराणांत दिसणारा धर्म तू आदराने आचरिलास.”

Verse 40

क्षालितं मुक्तिपुर्यद्भिराशुगंतृशरीरकम् । कोविदोऽस्ति भवानेव जीविते जीवितेतरे

“मुक्तिपुरीच्या जलांनी तुझे लवकर निघून जाणारे शरीर शुद्ध झाले आहे; जीवन आणि जीवनोत्तर याविषयी खरा कोविद तूच आहेस.”

Verse 41

कलेवरं पूतिगंधि सदैवाशुचिभाजनम् । सुतीर्थपुण्य पण्येन सम्यग्विनिमितं त्वया

हे कलेवर दुर्गंधयुक्त व सदैव अशुचीचे भांडे आहे; सुतीर्थ-पुण्यरूपी मूल्याने तू यास योग्य रीतीने पुनर्निर्मित केले आहेस।

Verse 42

अतएवाहि पांडित्यमाद्रिंयते विचक्षणाः । अहःक्षेपं न क्षिपंति क्षणमेकं हि ते बुधाः

म्हणूनच विवेकी लोक खरे पांडित्य मानतात; ते बुधजन दिवस वाया घालवत नाहीत—क्षणभरही व्यर्थ करीत नाहीत।

Verse 43

निमेषान्पंचपान्मर्त्ये प्राणंति प्राणिनो ध्रुवम् । तत्रापि न प्रवर्तेयुरघकर्मणि गर्हिते

मर्त्यलोकी प्राणी निश्चयच मोजक्या निमेषांइतकेच जगतात; तरीही निंद्य पापकर्मात प्रवृत्त होऊ नये।

Verse 44

स्थिरापायः सदा कायो न धनं निधनेऽवति । तन्मूढः प्रौढकार्ये किं न यतेत भवानिव

हा देह सदैव नाशाकडेच जातो, आणि धन मृत्युकाळी वाचवत नाही; मग मूढ माणूस महान उद्दिष्टासाठी का प्रयत्न करू नये—जसा तू केलास?

Verse 45

सत्वरं गत्वरं चायुर्लोकः शोकसमाकुलः । तस्माद्धर्मे मतिः कार्या भवतेव सुधार्मिकैः

आयुष्य झपाट्याने निघून जाते, आणि जग शोकाने व्याकुळ आहे; म्हणून सुधार्मिकांनी धर्मातच मन लावावे—जसे तू लावलेस।

Verse 46

सत्कर्मणो विपाकोऽयं तव वंद्यौ ममाप्यहो । यदेतौ भगवद्भक्तौ सखित्वं भवतो गतौ

हा तुझ्या सत्कर्मांचा विपाक आहे—अहो, किती अद्भुत! हे दोघे भगवद्भक्त, जे तुझ्या आणि माझ्याही वंदनीय आहेत, तुझ्या सख्यत्वास प्राप्त झाले आहेत।

Verse 47

ममाज्ञा दीयतां तस्मात्साहाय्यं करवाणि किम् । यत्कर्तव्यं मादृशैस्ते तत्कृतं भवतैवहि

म्हणून मला आज्ञा द्या—मी कोणती साहाय्यसेवा करू? माझ्यासारख्यांनी जे करणे योग्य, ते तर तुम्हीच एकट्याने करून टाकले आहे।

Verse 48

अद्य धन्यतरोस्मीह यद्दृष्टौ भगवद्गणौ । सेवा सदैव मे ज्ञाप्या श्रीमच्चरणसन्निधौ

आज मी अत्यंत धन्य आहे, कारण मला भगवंतांचे गण दर्शनास आले. त्यांच्या श्रीचरणांच्या सन्निधानी मला सदैव सेवेची आज्ञा मिळो।

Verse 49

ततः प्रस्थापितस्ताभ्यां प्राविशत्स्वपुरीं यमः । अप्राक्षीच्च ततो विप्रस्तौ गणौ प्रस्थिते यमे

त्यानंतर त्या दोघांनी आदराने निरोप दिल्यावर यम आपल्या पुरीत प्रवेशला. यम निघून गेल्यावर त्या ब्राह्मणाने त्या दोन्ही गणांना प्रश्न विचारला।

Verse 50

शिवशर्मोवाच । साक्षादयं धर्मराजो ननु सौम्यतराकृतिः । धर्म्याण्येव वचांस्यस्य मनः प्रीतिकराणि च

शिवशर्मा म्हणाला—हा तर साक्षात् धर्मराजच; तरीही याची आकृती अत्यंत सौम्य आहे. याची वाणी पूर्णतः धर्म्य असून मनाला आनंद देणारी आहे।

Verse 51

पुरी संयमनी सेयमतीव शुभलक्षणा । आकर्ण्य यस्य नामापि पापिनोऽतीव बिभ्यति

संयमनी नावाची ही पुरी अत्यंत शुभलक्षणांनी युक्त आहे; परंतु तिचे नाव जरी कानावर पडले तरी पापी जन फार भयभीत होतात.

Verse 52

यमरूपं वर्ण यंति मर्त्यलोकेऽन्यथा जनाः । अन्यथाऽयं मया दृष्टो ब्रूतं तत्कारणं गणौ

मर्त्यलोकी लोक यमाचे रूप वेगळ्याच प्रकारे वर्णितात; पण मी त्यांना अन्यथा पाहिले आहे—हे गणहो, त्याचे कारण सांगा.

Verse 53

केन पश्यंत्यमुं लोकं निवसंति तथात्र के । इदमेवास्य किं रूपं किं चान्यच्च निवेद्यताम्

तो लोक कोणत्या साधनाने दिसतो, आणि तेथे कोण निवास करतात? हेच त्यांचे एकमेव रूप आहे काय, की दुसरेही आहे? सर्व सांगावे.

Verse 54

गणावूचतुः । शृणु सौम्य सुसौम्योऽसौ दृश्यतेत्र भवादृशैः । धर्ममूर्तिः प्रकृत्यैव निःशंकैः पुण्यराशिभिः

गण म्हणाले—हे सौम्य, ऐक. येथे तुझ्यासारख्या पुण्यसंपन्न, निःशंक जनांना तो अत्यंत सौम्य रूपाने दिसतो; कारण तो स्वभावतःच धर्ममूर्ती आहे.

Verse 55

अयमेव हि पिंगाक्षः क्रोधरक्तांतलोचनः । दंष्ट्राकरालवदनो विद्युल्ललनभीषणः

हाच तो पिंगट नेत्रांचा, क्रोधाने नेत्रांच्या कडा रक्तिम झालेला; दंष्ट्रांनी विकराळ मुख असलेला, आणि विद्युल्लतेसारखा भयानक तेजस्वी (रूपही) आहे.

Verse 56

ऊर्ध्वकेशोऽतिकृष्णांगः प्रलयांबुदनिःस्वनः । कालदंडोद्यतकरो भुकुटी कुटिलाननः

ज्याचे केस उभे आहेत, अंग अत्यंत काळे आहे, प्रलयकालीन ढगांसारखा ज्याचा आवाज आहे, हातात कालदंड उगारला आहे आणि भिवया ताणल्यामुळे चेहरा वाकडा झाला आहे.

Verse 57

आनयैनं पातयैनं बधानामुंच दुर्दम । घातयैनं सुदुर्वृत्तं मूर्ध्नि तीव्रमयोघनैः

याला घेऊन ये, खाली पाड, बांध, हे दुर्दम! याला सोडू नकोस. या महापापी माणसाच्या डोक्यावर लोखंडाच्या घणांनी जोरात प्रहार कर.

Verse 58

आताडयैनं दुर्वृत्तं धृत्वा पादौ शिलातले । उत्पाटयास्य नेत्रे त्वं निधाय चरणं गले

या दुराचारीला मार, त्याचे पाय शिळेवर धरून ठेव. त्याच्या गळ्यावर पाय ठेवून तू त्याचे डोळे काढून टाक.

Verse 59

एतस्य गल्लावुत्फुल्लौ क्षुरेणाशुवि पाटय । पाशेन कंठं बद्धास्य समुल्लंबय भूरुहे

याचे फुगलेले गाल वस्तऱ्याने पटकन फाडून टाक. याच्या गळ्याला फास लावून याला झाडावर लटकव.

Verse 60

विदारयास्य मूर्धानं करपत्रेण दारुवत् । पार्ष्णिघातैर्घ्नतास्यास्यं समुच्चूर्णय दारुणैः

करवतीने लाकडाप्रमाणे याचे डोके कापून टाक. टाचांच्या भयंकर प्रहारांनी याचे तोंड फोडून त्याचा चुराडा कर.

Verse 61

परदारप्रसृमरं करं छिंध्यस्य पापिनः । परदारगृहं यातुः पादौ चास्य विखंडय

परस्त्रीकडे जाणाऱ्या या पापी माणसाचे हात तोडून टाक आणि परस्त्रीसाठी दुसऱ्याच्या घरी जाणाऱ्याचे पाय तोडून टाक.

Verse 62

सूचीभी रोमकूपेषु तनुं व्यधिहि सर्वतः । दातुः परकलत्रांगे नखपंक्ती दुरात्मनः

परस्त्रीच्या अंगावर नखांचे ओरखडे ओढणाऱ्या या दुरात्म्याच्या शरीराच्या रोमरोमात सुया टोचून टाक.

Verse 63

परदारमुखाघ्रातुर्मुखे निष्ठीवयास्य हि । वक्तुः परापवादस्य कीलं तीक्ष्णं मुखे क्षिप

परस्त्रीच्या तोंडाचा वास घेणाऱ्याच्या तोंडात थुंक आणि दुसऱ्याची निंदा करणाऱ्याच्या तोंडात तीक्ष्ण खिळा ठोक.

Verse 64

भर्जयैनं चणकवत्तप्तवालुक कर्परैः । भ्राष्ट्रे विकटवक्त्रत्वं परसंतापकारिणम्

दुसऱ्यांना त्रास देणाऱ्या याला तप्त वाळूने भरलेल्या खापरांमध्ये चण्याप्रमाणे भाजून काढ, जेणेकरून याचा चेहरा विद्रूप होईल.

Verse 65

दोषारोपं सदाकर्तुरदोषे क्रूरलोचन । निमज्जयास्य वदनं पूयशोणितकर्दमे

हे क्रूरलोचना! निर्दोषीवर नेहमी दोषारोप करणाऱ्या याचे तोंड पू आणि रक्ताच्या चिखलात बुडवून ठेव.

Verse 66

अदत्तपरवस्तूनां गृह्णतः करपल्लवम् । आप्लुत्याप्लुत्य तैलेन तप्तांगारे पचोत्कट

जो न दिलेली दुसऱ्याची वस्तू घेतो, त्याचा हात पकडून वारंवार तेलात बुडवून तप्त निखाऱ्यावर भयंकर रित्या भाजून काढ.

Verse 67

अपवादं गुरोर्वक्तुर्निंदाकर्तुः सुपर्वणाम् । तप्तलोहशलाकाश्च मुखे भीषण निक्षिप

हे भीषणा! गुरूंची निंदा करणाऱ्या आणि सज्जनांना/देवांना दूषण देणाऱ्याच्या तोंडात तप्त लोखंडाच्या सळया घाल.

Verse 68

परमर्म स्पृशश्चास्य परच्छिद्रप्रकाशितुः । सुतप्तायोमयाञ्च्छंकून्सर्वसंधिषु रोपय

जो दुसऱ्याच्या वर्मी घाव घालतो आणि दुसऱ्याचे दोष उघड करतो, त्याच्या सर्व सांध्यांमध्ये तप्त लोखंडाचे खिळे ठोक.

Verse 69

अन्ये न दीयमाने स्वे निषेद्धुःपापकारिणः । आच्छेत्तुः परवृत्तीनां जिह्वां छिंध्यस्य दुर्मुख

हे दुर्मुखा! जो पापी दुसऱ्याला स्वतःचे धन दान करताना अडवतो आणि जो दुसऱ्याची उपजीविका तोडतो, त्याची जीभ कापून टाक.

Verse 70

देवस्वभोक्तुः क्रोडास्य ब्राह्मणस्वस्यभोजिनः । विदार्योदरमस्याशु विट्कीटैः परिपूरय

देवाचे धन खाणाऱ्या आणि ब्राह्मणाचे धन हडप करणाऱ्याचे पोट फाडून ते त्वरित विष्ठेतील किड्यांनी भरून टाक.

Verse 71

न देवार्थे न विप्रार्थे नातिथ्यर्थे पचेत्क्वचित् । तममुं स्वार्थपक्तारं कुंभीपाके पचांधक

जो कधीही देव, ब्राह्मण किंवा अतिथींसाठी अन्न शिजवत नाही, हे अंधका! त्या केवळ स्वतःसाठी शिजवणाऱ्याला कुंभीपाक नरकात शिजव.

Verse 72

उग्रास्य शिशुहंतारममुं विश्रंभघातिनम् । कृतघ्नं नय वेगेन महारौरव रौरवम्

हे उग्रमुखा! या बालहत्याऱ्याला, विश्वासघातकी आणि कृतघ्न माणसाला वेगाने रौरव आणि महारौरव नरकात ने.

Verse 73

ब्रह्मघ्नं चांधतामिस्रे सुरापं पूयशोणिते । कालसूत्रे हेमचौरमवीचौ गुरुतल्पगम्

ब्रह्महत्या करणाऱ्याला अंधतामिस्रमध्ये, मद्यपान करणाऱ्याला पूयशोणितामध्ये, सोन्याची चोरी करणाऱ्याला कालसूत्रामध्ये आणि गुरुपत्नीशी गमन करणाऱ्याला अवीची नरकात टाक.

Verse 74

तत्संसर्गिणमावर्षमसिपत्रवने तथा । एतान्महापातकिनस्तप्ततैलकटाहके

यांच्या संगतीत राहणाऱ्यांना आवर्ष तसेच असिपत्रवन नरकात पाठव. या महापाप्यांना उकळत्या तेलाच्या कढईत टाक.

Verse 75

आप्लुत्याप्लुत्य दुर्दंष्ट्रकाकोलैर्लोहतुंडकैः । संतोद्यमानान्पापिष्ठान्नित्यं कल्पं निवासय

त्यांना वारंवार बुडवून, लोखंडी चोच असलेल्या भयानक कावळ्यांकडून टोचले जात असताना, त्या पापींना एक कल्पपर्यंत तिथेच ठेव.

Verse 76

स्त्रीघ्नं गोघ्नं च मित्रघ्नं कूटशाल्मलिपादपे । उल्लंबय चिरंकालमूर्ध्वपादमधोमुखम्

स्त्रीहंत्या, गोहत्या आणि मित्रघाता करणाऱ्याला कूटशाल्मली वृक्षावर दीर्घकाळ पाय वर आणि डोके खाली करून लटकवून ठेव.

Verse 77

त्वचमस्य च संदंशैस्त्रोटय त्वं महाभुज । आश्लेषितुर्मित्रपत्न्या भुजावुत्पाटया शुच

हे महाबाहु! चिमट्याने याची त्वचा ओरबाडून काढ. ज्या अपवित्र माणसाने मित्राच्या पत्नीला मिठी मारली, त्याचे हात उखडून टाक.

Verse 78

ज्वालाकीले महाघोरे नरकेऽमुं नि पातय । यो वह्निना दाहयति परक्षेत्रं परालयम्

जो दुसऱ्याचे शेत आणि दुसऱ्याचे घर आगीने जाळतो, त्याला अत्यंत भयानक अशा 'ज्वालाकील' नरकात फेकून दे.

Verse 79

कालकूटे च गरदं कूटसाक्ष्याभिवादिनम् । मानकूटं तुलाकूटं कंठमोटे निपातय

विष देणाऱ्याला आणि खोटी साक्ष देणाऱ्याला 'कालकूट' नरकात टाक. मापात आणि वजनात फसवणूक करणाऱ्यांना 'मानकूट', 'तुलाकूट' आणि 'कंठमोट' मध्ये फेकून दे.

Verse 80

लालापिबेच दुष्प्रेक्ष्य तीर्थासुष्ठीविनं नय । आमपाके च गर्भघ्नं शूलपाकेऽन्यतापिनम्

तीर्थात थुंकणाऱ्या दुष्टाला पाहण्यास कठीण अशा 'लालापिब' नरकात ने. गर्भहत्या करणाऱ्याला 'आमपाक' आणि दुसऱ्याला त्रास देणाऱ्याला 'शूलपाक' नरकात टाक.

Verse 81

रसविक्रयिणं विप्रमिक्षुयंत्रे प्रपीडय । प्रजापीडाकरं भूपमंधकूपे निपातय

निषिद्ध ‘रस’ विकणारा ब्राह्मण ऊसयंत्रात चिरडून टाका; आणि प्रजेला छळणारा राजा अंधकूप नरकात ढकलून द्या।

Verse 82

गोतिलांश्च तुरंगांश्च विक्रेतारं द्विजाधमम् । मातुलान्याः सुरायाश्च विक्रेतारं हलायुध

गाय, तीळ व घोडे विकणाऱ्या त्या अधम ब्राह्मणाला (दंड द्या); आणि सुरा-मद्य विकणाऱ्यालाही—हे हलायुध।

Verse 83

मुसलोलूखले वैश्यं कंडयैनं पुनःपुनः । शूद्रं द्विजावमंतारं द्विजाग्रे मंचसेविनम्

मुसलोलूखल नरकात त्या वैश्याला पुन्हापुन्हा खरवडून यातना द्या; आणि जो शूद्र द्विजांचा अपमान करतो व ब्राह्मणांसमोर मंचावर बसतो त्यालाही (दंड द्या)।

Verse 84

अधोमुखे च नरके दीर्घग्रीवप्रपीड्य

आणि अधोमुख नावाच्या नरकात त्यांची लांब मान दाबून चिरडली जाते।

Verse 85

शूद्रं ब्राह्मणजेतारं वैश्यं बाह्मणमानिनम् । क्षत्रियं याजकं चापि विप्रं वेदविवर्जितम्

ब्राह्मणांवर वर्चस्व गाजवू पाहणाऱ्या शूद्राला; स्वतःला ब्राह्मण समजणाऱ्या वैश्याला; याजककर्म करणाऱ्या क्षत्रियाला; आणि वेदविहीन ब्राह्मणालाही (दंड द्या)।

Verse 86

लाक्षालवणमांसानां सतैलविषसर्पिषाम् । आयुधेक्षुविकाराणां विक्रेतारं द्विजाधमम्

लाख, मीठ, मांस, तेल, विष, तूप, शस्त्रे आणि उसाचे पदार्थ विकणाऱ्या त्या नीच ब्राह्मणाला (पकडा).

Verse 87

पाशपाणेकशापाणे बद्ध्वैतांश्चरणेदृढम् । घातयंतौ कशाघातैर्नयतं तप्तकर्दमे

हे पाश आणि चाबूक धारण करणाऱ्या दूतांनो, यांचे पाय घट्ट बांधून, चाबकाने मारत त्यांना तप्तकर्दम नरकात घेऊन जा.

Verse 88

इमां स्त्रियं श्लेषयाशु पुंश्चलीं कुलकल्मषाम् । तेनोपपतिना सार्धं तप्तायसमयेन च

कुळाला कलंक लावणाऱ्या या व्यभिचारी स्त्रीला त्या उपपतीसह आणि तापलेल्या लोखंडाच्या पुतळ्याशी त्वरित आलिंगन द्यायला लावा.

Verse 89

स्वयं गृहीत्वा नियमं यस्त्यजेदजितेंद्रियः । तं प्रापय दुराधर्षं बहुभ्रमरदंशके

ज्याने इंद्रिये जिंकली नाहीत, असा जो स्वतः नियम घेऊन तो मोडतो, त्या दुराचारी व्यक्तीला 'बहुभ्रमरदंशक' (जेथे अनेक भुंगे चावतात) नरकात टाका.

Verse 90

इत्यादिजल्पन्दुर्वृत्तैः श्रूयते दूरतो यमः । स्वकर्मशंकितैः पापै र्दृश्यतेति भयंकरः

दुराचाऱ्यांशी असे बोलत असताना यमराज दूरवरूनच ऐकू येतात आणि आपल्या कर्मांमुळे घाबरलेल्या पाप्यांना ते अत्यंत भयंकर दिसतात.

Verse 91

ये प्रजाः पालयंतीह पुत्रानेव निजौरसान् । दंडयंति च धर्मेण भूपास्तेऽस्य सभासदः

जे राजे येथे प्रजांचे पालनपोषण आपल्या सख्ख्या पुत्रांप्रमाणे करतात आणि धर्मानुसार दंड देतात, ते यमराजाच्या सभेचे सभासद होतात।

Verse 92

वर्णाश्रमाश्च यद्राष्ट्रे ऽनुतिष्ठंति निजां क्रियाम् । कालेनापन्ननिधना भूपास्तेऽस्य सभासदः

ज्याच्या राज्यात वर्ण व आश्रम आपापली कर्तव्यकर्मे विधिपूर्वक आचरतात, तो राजा काळ आला की देहत्याग करून यमराजाच्या सभेचा सभासद होतो।

Verse 93

नैव दीनो न दुर्वृत्तो नापद्ग्रस्तो न शोकभाक् । येषां राष्ट्रे प्रदृश्यंते भूपास्तेऽस्य सभासदः

ज्यांच्या राज्यात ना कोणी दीन दिसतो, ना दुर्वृत्त, ना आपत्तीने ग्रस्त, ना शोकाकुल—असे राजे यमराजाच्या सभेचे सभासद होतात।

Verse 94

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः स्वधर्म निरताः सदा । अन्येपि ये संयमिनः संयमिन्यां वसंति ते

ब्राह्मण, क्षत्रिय व वैश्य हे सदा स्वधर्मात रत असतात; तसेच इतर जे संयमी आहेत, तेही संयमिनी (यमपुरी) येथे वास करतात।

Verse 95

उशीनरः सुधन्वा च वृषपर्वा जयद्रथः । रजिः सहस्रजित्कुक्षिर्दृढधन्वा रिपुंजयः

उशीनर, सुधन्वा, वृषपर्वा, जयद्रथ, रजि, सहस्रजित, कुक्षि, दृढधन्वा आणि रिपुंजय—हेही त्यांच्यामध्ये गणले जातात।

Verse 96

युवनाश्वो दंतवक्त्रो नाभागो रिपुमंगलः । करंधमो धर्मसेनः परमर्दः परांतकः

युवनाश्व, दंतवक्त्र, नाभाग, रिपुमंगल, करंधम, धर्मसेन, परमर्द आणि परांतक—हे प्रसिद्ध धर्मनिष्ठ राजे धर्मसभेत नामाने वर्णिले आहेत।

Verse 97

एते चान्ये च बहवो राजानो नीतिवर्तिनः । धर्माधर्मविचारज्ञाः सुधर्मायां समासते

हे आणि इतरही अनेक राजे, जे नीतिनिष्ठ आहेत व धर्म-अधर्माचा विचार जाणतात, ‘सुधर्मा’ नावाच्या दिव्य सभेत एकत्र बसतात।

Verse 99

गोविंदमाधवमुकुंद हरेमुरारे शंभो शिवेश शशिशेखर शूलपाणे । दामोदराच्युत जनार्दन वासुदेव त्याज्या भटाय इति संततमामनंति

‘गोविंद, माधव, मुकुंद, हरि, मुरारि; शंभो, शिवेश, शशिशेखर, शूलपाणि; दामोदर, अच्युत, जनार्दन, वासुदेव’—असे नामस्मरण करून ते सतत म्हणतात: ‘हे यमभटांनो, याला सोडून द्या।’

Verse 100

गंगाधरांधकरिपो हरनीलकंठ वैकुंठ कैटभरिपो कमठाब्जपाणे । भूतेशखंडपरशोमृडचंडिकेश त्याज्या भटाय इति संततमामनंति

‘गंगाधर, अंधकरिपु, हर, नीलकंठ; वैकुंठ, कैटभरिपु, कमठ, अब्जपाणि; भूतेश, खंडपरशु, मृड, चंडिकेश’—असे जपत ते अखंड म्हणतात: ‘हे भटांनो, याला सोडून द्या।’

Verse 110

इत्थं द्विजेंद्र निजभृत्यगणान्सदैव संशिक्षयेदवनिगान्स हि धर्मराजः । अन्येपि ये हरिहरांकधरा धरायां ते दूरतः पुनरहो परिवर्जनीयाः

अशा रीतीने, हे द्विजश्रेष्ठ, धर्मराज यम आपल्या सेवकगणांना सदैव शिकवितात। आणि पृथ्वीवर जे केवळ हरि-हराची बाह्य चिन्हे धारण करतात, पण आचार शुद्ध नाही—त्यांना दूरूनच टाळावे।

Verse 112

इति शृण्वन्कथां रम्यां शिवशर्माप्रियेऽनघाम । प्रहृष्टवक्त्रः पुरतो ददर्शाप्सरसापुरीम्

ही रम्य कथा ऐकून शिवशर्माची निष्पाप प्रिया, आनंदाने उजळलेल्या मुखाने, समोर अप्सरांची नगरी पाहू लागली।