
Sukta 9.113
Pavamāna Soma hymn tradition; specific rishi attribution requires Anukramaṇī confirmation for 9.113.
Soma Pavamāna; Indra prominently as drinker and agent of victory.
Unverified without metrical scan.
हे पवमान सोमसूक्त पिळून शुद्ध केलेल्या सोमाचे स्तवन करते—तो गाळणीतून प्रवाहित होत असताना. इंद्रासाठी तो उफाळून पुढे वाहावा, जेणेकरून इंद्र त्याचे पान करून सामर्थ्य प्राप्त करील आणि विजयदायी वीरकर्मे साध्य करील, अशी हाक यात आहे. दगड, स्तोत्रगान, पिळणी अशा यज्ञप्रतिमांसोबतच सूक्त सोमाला आनंददाता म्हणून उलगडते आणि अमृतत्व (अमरत्व) प्राप्त करण्याची आकांक्षा व्यक्त करते. “इंद्रायेंदो परि स्रव” हा पुनरुक्त ध्रुवपद बाह्य यज्ञाला अंतर्मुख उन्नती व परिपूर्तीच्या गतीशी जोडतो.
Mantra 1
शर्यणावति सोममिन्द्रः पिबतु वृत्रहा । बलं दधान आत्मनि करिष्यन्वीर्यं महदिन्द्रायेन्दो परि स्रव ॥
शर्यणावत येथे वृत्रहा इन्द्र सोम पिऊ दे—स्वतःच्या आत्म्यात बल धारण करून, महान वीर्यकर्म साध्य करण्यास उद्यत. हे इन्दु, इन्द्रासाठी सर्वत्र आणि पुढे प्रवाहित हो.
Mantra 2
आ पवस्व दिशां पत आर्जीकात्सोम मीढ्वः । ऋतवाकेन सत्येन श्रद्धया तपसा सुत इन्द्रायेन्दो परि स्रव ॥
हे दिशांचा पती, हे सोम, हे बलवान दाता—आमच्याकडे पवस्व, प्रवाहित हो. ऋत-वाणीने, सत्याने, श्रद्धेने, तपसाने तू सुत (पिळून काढलेला) आहेस. हे इन्दु, इन्द्रासाठी परितः फिरत पुढे प्रवाहित हो.
Mantra 3
पर्जन्यवृद्धं महिषं तं सूर्यस्य दुहिताभरत् । तं गन्धर्वाः प्रत्यगृभ्णन्तं सोमे रसमादधुरिन्द्रायेन्दो परि स्रव ॥
पर्जन्याने वाढवलेला तो महान वृषभ—त्याला सूर्याची दुहिता (कन्या) घेऊन आली. गन्धर्वांनी त्याला प्रत्यग्रहीत केले; सोमामध्ये त्यांनी रस—आनंदाचा सार—स्थापिला. हे इन्दु, इन्द्रासाठी परितः फिरत पुढे प्रवाहित हो.
Mantra 4
ऋतं वदन्नृतद्युम्न सत्यं वदन्त्सत्यकर्मन् । श्रद्धां वदन्त्सोम राजन्धात्रा सोम परिष्कृत इन्द्रायेन्दो परि स्रव ॥
ऋत उच्चारण करणारा, हे ऋतद्युम्न; सत्य उच्चारण करणारा, हे सत्यकर्मन्; श्रद्धा उच्चारण करणारा, हे सोमराजन्—हे सोम, धाता (धातृ) यांनी परिष्कृत व सुव्यवस्थित केलेला, इन्द्रासाठी परितः फिरत पुढे प्रवाहित हो.
Mantra 5
सत्यमुग्रस्य बृहतः सं स्रवन्ति संस्रवाः । सं यन्ति रसिनो रसाः पुनानो ब्रह्मणा हर इन्द्रायेन्दो परि स्रव ॥
उग्र, बृहद् (विस्तीर्ण) अशा त्या परमाच्या सत्याचे प्रवाह एकत्र येऊन संगम-धारांत वाहतात; रसाने परिपूर्ण रस एकत्र जुळतात. हे हरि (ताम्रवर्ण) इंदू, ब्रह्म (मंत्र-शक्ती) ने पवित्र होत इंद्रासाठी सर्व बाजूंनी प्रवाहित हो.
Mantra 6
यत्र ब्रह्मा पवमान छन्दस्यां वाचं वदन् । ग्राव्णा सोमे महीयते सोमेनानन्दं जनयन्निन्द्रायेन्दो परि स्रव ॥
जिथे, हे पवमान, ब्रह्मा-ऋत्विज् छंदोमय वाणी उच्चारतो—तिथे ग्रावण (दाब-पाषाण) ने सोमाची महती वाढते; सोमाने तो आनंद उत्पन्न करतो. हे इंदू, इंद्रासाठी सर्व बाजूंनी प्रवाहित हो.
Mantra 7
यत्र ज्योतिरजस्रं यस्मिँल्लोके स्वर्हितम् । तस्मिन्मां धेहि पवमानामृते लोके अक्षित इन्द्रायेन्दो परि स्रव ॥
जिथे अजस्र (अविरत) ज्योती आहे, ज्या लोकात स्वर् (स्वर्ग) प्रतिष्ठित आहे—त्या अमृत, अक्षित (अविनाशी) लोकात, हे पवमान, मला स्थापन कर. हे इंदू, इंद्रासाठी सर्व बाजूंनी प्रवाहित हो.
Mantra 8
यत्र राजा वैवस्वतो यत्रावरोधनं दिवः । यत्रामूर्यह्वतीरापस्तत्र माममृतं कृधीन्द्रायेन्दो परि स्रव ॥
जिथे वैवस्वत राजा (यम) आहे, जिथे दिव्याचा आवरोधन—द्वार/परिसर—आहे; जिथे त्या महाबलशाली आपः (जलधारा) आहेत—तेथे मला अमृत कर. हे इंद्रासाठी इंदु (सोम), सर्व बाजूंनी वाहत राहा, पुढे प्रवाहित हो.
Mantra 9
यत्रानुकामं चरणं त्रिनाके त्रिदिवे दिवः । लोका यत्र ज्योतिष्मन्तस्तत्र माममृतं कृधीन्द्रायेन्दो परि स्रव ॥
जिथे आपल्या इच्छेनुसार गमन (अनुकामं चरणम्) आहे—त्रिनाकात, दिव्याच्या त्रिदिवात; जिथे ज्योतिष्मान लोक आहेत—तेथे मला अमृत कर. हे इंद्राचा सोम (इंदो), सर्व बाजूंनी वाह, आणि अंतःप्रवाहित हो.
Mantra 10
यत्र कामा निकामाश्च यत्र ब्रध्नस्य विष्टपम् । स्वधा च यत्र तृप्तिश्च तत्र माममृतं कृधीन्द्रायेन्दो परि स्रव ॥
जिथे कामना पूर्ण होतात आणि निकामाः—खरे संकल्प—तृप्त होतात; जिथे ब्रध्न (दीप्तिमान) याचे दृढ विष्टप (आसन/धाम) आहे; जिथे स्वधा आणि तृप्ति (परिपूर्ण समाधान) वास करतात—तेथे मला अमृत कर. हे इंद्राचा सोम (इंदो), सर्व बाजूंनी वाह, आणि अंतःप्रवाहित हो.
Mantra 11
यत्रानन्दाश्च मोदाश्च मुदः प्रमुद आसते । कामस्य यत्राप्ताः कामास्तत्र माममृतं कृधीन्द्रायेन्दो परि स्रव ॥
जिथे आनंद, हर्ष, मुदिता आणि प्रमुदिता विराजतात; जिथे कामनेचे प्राप्तव्य काम्य फल सिद्ध होतात—तेथे मला अमृत कर. हे इंद्राचा सोम (इंदो), आमच्या भोवती आणि अंतरी प्रवाहित हो.
It is a Soma Pavamāna hymn asking the purified Soma to flow strongly for Indra, so Indra gains strength and achieves victory. It also presents Soma as a giver of joy and a path toward immortality.
Because in the Soma ritual, correct metrical recitation and sacred speech are part of how Soma is ‘made great’—the hymn teaches that disciplined, measured speech helps manifest Soma’s uplifting power.
In Vedic terms it points to amṛta—rising beyond decay and fear through Soma’s purified essence. It can mean both a hoped-for divine state and an inner transformation toward enduring wholeness and bliss.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.