Sukta 38
Sukta 8.38
Śyāvāśva Ātreya (Anukramaṇī attribution for this Indrāgnī hymn; consistent with 8.38 context)
Indrāgnī (Indra and Agni together)
Gāyatrī (8.38 is a gāyatrī hymn; short 3-pāda structure typical)
हे गायत्री सूक्त इंद्र–अग्नी या युग्मदेवतांना एकत्र आवाहन करते—यज्ञाचे द्वय ऋत्विज्-पुरोहित आणि विजयशक्ती म्हणून—जे “बलकर्मांत” (वाजेषु कर्मसु) याग प्रभावी व फलदायी करतात. कवी त्यांना आहुतीकडे जागृत होऊन येण्याची, गायत्रीच्या “गती/मार्गा”त प्रवाहित होणारे सुबद्ध स्तवन स्वीकारण्याची विनंती करतो; तसेच संरक्षण आणि प्रेरित वाणी देण्याची याचना करतो. शेवटाकडे सरस्वतीच्या शक्तिदायक सान्निध्याचे स्पष्ट आवाहन केलेले आहे.
Mantras
Mantra 1
यज्ञस्य हि स्थ ऋत्विजा सस्नी वाजेषु कर्मसु । इन्द्राग्नी तस्य बोधतम् ॥
यज्ञात तुम्ही दोघेही खरोखर ऋत्विज् (यज्ञ-पुरोहित) आहात—वाजांच्या कर्मांत, बल-समृद्धी देणाऱ्या कार्यांत, विजयशील. हे इंद्रा-अग्नी, यास (आमचे अर्पण व संकल्प) जाणून जागृत व्हा.
Mantra 2
तोशासा रथयावाना वृत्रहणापराजिता । इन्द्राग्नी तस्य बोधतम् ॥
अर्पणाने तुष्ट, रथयावान (गतिशील शक्तीच्या रथावर चालणारे), वृत्रहन् आणि अपराजित—हे इंद्रा-अग्नी, यास (आमचे यज्ञकर्म) जाणून जागृत व्हा.
Mantra 3
इदं वां मदिरं मध्वधुक्षन्नद्रिभिर्नरः । इन्द्राग्नी तस्य बोधतम् ॥
हे मदिर मधु—सोमरस—तुम्हा दोघांसाठी, हे वीरांनो, अद्रि (दाबण्याचे दगड) यांच्या साहाय्याने पिळून काढून दुहिले आहे. हे इंद्रा-अग्नी, याकडे जागृत व्हा (आणि याचे पान करा).
Mantra 4
जुषेथां यज्ञमिष्टये सुतं सोमं सधस्तुती । इन्द्राग्नी आ गतं नरा ॥
इष्टि-सिद्धीसाठी यज्ञात तुम्ही दोघेही प्रसन्न व्हा; सधस्तुतीत पिळलेला सोम स्वीकारा. हे इंद्र–अग्नी, हे नरौ (वीर-द्वय), येथे या.
Mantra 5
इमा जुषेथां सवना येभिर्हव्यान्यूहथुः । इन्द्राग्नी आ गतं नरा ॥
या सवनांत तुम्ही दोघेही प्रसन्न व्हा—ज्यांद्वारे तुम्ही हव्ये वहन करून पोहोचवता. हे इंद्र–अग्नी, हे नरौ (वीर-द्वय), येथे या.
Mantra 6
इमां गायत्रवर्तनिं जुषेथां सुष्टुतिं मम । इन्द्राग्नी आ गतं नरा ॥
गायत्री-वर्तनीत प्रवाहित ही माझी सुष्टुती—सुगठित स्तुती—तुम्ही दोघेही स्वीकारा. हे इंद्र–अग्नी, हे नरौ (वीर-द्वय), येथे या.
Mantra 7
प्रातर्यावभिरा गतं देवेभिर्जेन्यावसू । इन्द्राग्नी सोमपीतये ॥
प्रातःकाळच्या गतींसह, देवांसह, हे दोघे श्रेष्ठ कल्याणदाते, येथे या. हे इंद्र–अग्नी, सोमपानासाठी (या).
Mantra 8
श्यावाश्वस्य सुन्वतोऽत्रीणां शृणुतं हवम् । इन्द्राग्नी सोमपीतये ॥
सोम पिळणाऱ्या श्यावाश्वाचे आवाहन ऐका; अत्रींचे (ही) आवाहन ऐका. हे इंद्र–अग्नी, सोमपानासाठी।
Mantra 9
एवा वामह्व ऊतये यथाहुवन्त मेधिराः । इन्द्राग्नी सोमपीतये ॥
अशाच रीतीने मी तुम्हां दोघांना सहाय्यासाठी हाक मारतो, जसे पूर्वी मेधावी जनांनी तुम्हांला हाक मारली होती. हे इंद्र–अग्नी, सोमपानासाठी।
Mantra 10
आहं सरस्वतीवतोरिन्द्राग्न्योरवो वृणे । याभ्यां गायत्रमृच्यते ॥
सरस्वतीच्या सामर्थ्यासह येणाऱ्या इंद्र–अग्नीची रक्षणकारी मदत मी आवाहन करतो, तीच मी वरण करतो; त्या दोघांमुळेच गायत्री ऋच आमच्या अंतःकरणात सजीव उच्चार बनते.
Frequently Asked Questions
Indrāgnī means Indra and Agni invoked together as a single paired power—Indra bringing victory and protection, and Agni carrying offerings and perfecting the sacrifice.
Because the hymn is composed in the gāyatrī meter and treats that measured form of praise as a vehicle of power; the poet asks the gods to accept this “gāyatrī-course” stuti.
To call Indra and Agni to the ritual, have them “awaken” to the offering, and receive their help for successful action—protection, strength, and the effectiveness of sacred speech in the rite.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.