Sukta 34
Sukta 6.34
Indra
Trishtubh (probable for RV 6.34)
हे संक्षिप्त त्रिष्टुभ् स्तोत्र, प्राचीन व सदैव नव्य होत राहणाऱ्या स्तुतिधारेचे संकलन करते—जी इंद्रामध्ये “एकवटते” आणि त्याच्याकडून विस्तीर्ण प्रेरणारूपाने “बाहेर प्रवाहित” होते. इंद्राची अक्षयता येथे ठळक होते—कोणताही विचार वा शब्द त्याचे वर्णन संपवू शकत नाही. वृत्‍रावरच्या त्याच्या आदर्श विजयाची आठवण करून देत, तोच उपासकासाठी संरक्षण, वाढ आणि जीवनाची परिपूर्णता यांची हमी आहे असे प्रतिपादन करते.
Mantras
Mantra 1
सं च त्वे जग्मुर्गिर इन्द्र पूर्वीर्वि च त्वद्यन्ति विभ्वो मनीषाः । पुरा नूनं च स्तुतय ऋषीणां पस्पृध्र इन्द्रे अध्युक्थार्का ॥
हे इंद्रा, प्राचीन वाणी-रूप गिरि तुझ्यात येऊन एकवटल्या आहेत; आणि तुझ्यापासूनच व्यापक, प्रभावी मनीषा (प्रेरित विचार) बाहेर पसरतात. पूर्वीही आणि आताही, ऋषींच्या स्तुती इंद्राकडे स्पर्धेने धावल्या आहेत; उक्थ आणि अर्क (स्तोत्र-गीते) तुझ्याकडे वरच्या दिशेने दाब देत उंचावतात.
Mantra 2
पुरुहूतो यः पुरुगूर्त ऋभ्वाँ एकः पुरुप्रशस्तो अस्ति यज्ञैः । रथो न महे शवसे युजानोऽस्माभिरिन्द्रो अनुमाद्यो भूत् ॥
जो पुरुहूत (अनेकदा आवाहन केलेला), पुरुगूर्त (अनेक प्रकारे स्तुत केलेला), एकमेव ऋभ्वान् (कुशल, समर्थ) आहे, आणि यज्ञांनी पुरुप्रशस्त (बहुप्रसिद्ध) आहे—तो इंद्र, महान् शवस् (बल) यासाठी रथासारखा युक्त होऊन, आमच्याकडून अनुगम्य आणि अनुमाद्य (आमच्या अनुगमन व अनुमोदनाने प्रसन्न) होवो.
Mantra 3
न यं हिंसन्ति धीतयो न वाणीरिन्द्रं नक्षन्तीदभि वर्धयन्तीः । यदि स्तोतारः शतं यत्सहस्रं गृणन्ति गिर्वणसं शं तदस्मै ॥
ना धीत्या त्याला क्षीण करतात, ना वाणी—इंद्राचा अंत गाठू शकतात; त्या तर सर्व बाजूंनी त्यालाच वाढवीत राहतात। स्तोते शंभर, किंबहुना सहस्र (स्तोत्रे) जरी गात असतील—गीतांत रमणारा गिर्वणस इंद्र यासाठी तेच त्याला शांती व कल्याण ठरते।
Mantra 4
अस्मा एतद्दिव्यर्चेव मासा मिमिक्ष इन्द्रे न्ययामि सोमः । जनं न धन्वन्नभि सं यदापः सत्रा वावृधुर्हवनानि यज्ञैः ॥
त्याच्यासाठी मी हे अर्पित करतो—जणू स्तुतीची दिव्य ज्वाला; मासोमास सोम इंद्रात ओतला जाऊन मिसळला जातो। जसे जलप्रवाह जनांवर एकत्र येऊन वाहत दाब देतात, तसे यज्ञांनी हवन-आह्वाने सतत वाढत गेली आहेत।
Mantra 5
अस्मा एतन्मह्याङ्गूषमस्मा इन्द्राय स्तोत्रं मतिभिरवाचि । असद्यथा महति वृत्रतूर्य इन्द्रो विश्वायुरविता वृधश्च ॥
त्याच्यासाठी हे महाबलवान प्रेरित उच्चार; इंद्रासाठी हे स्तोत्र—आमच्या मतिंनी उच्चारले आहे। जसे ते घडले—महान वृत्र-तूर्य (वृत्रवध) मध्ये—तसेच होवो: इंद्र, विश्वायुः (समस्त जीवनाची शक्ती), अविता (रक्षक) आणि वृद्ध (वर्धक)।
Frequently Asked Questions
It says Indra is so vast that words and thoughts can never exhaust him, yet praise continually rises to him. By remembering his victory over Vṛtra, the hymn asks for strength, protection, and increase in life.
It presents Indra as both the receiver of devotion and the source of inspired intelligence. Worship (praise) connects the human mind to a larger power that expands insight and effectiveness.
It can be recited as an Indra-stuti before difficult tasks or when facing obstacles, to cultivate courage and clarity. In a ritual setting, it pairs well with simple offerings like ghee and a closing prayer for well-being (śam) and growth (vṛddhi).
Ask anything about Sukta 34 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.