Sukta 11
Sukta 6.11
Bharadvāja
Agni (with invited deities: Mitra-Varuṇa, Aśvins, Dyāvā-Pṛthivī)
Triṣṭubh
भरद्वाजाचे हे लहान त्रिष्टुभ् स्तोत्र अंतःप्रेरित होतृ असलेल्या अग्नीला मरुतांसारख्या वेगाने यज्ञ पुढे नेण्यास आणि सहचारी देवतांना हविर्भागाकडे आकर्षित करण्यास उद्युक्त करते. अग्नीच्या स्वयंज्योती, सर्वव्यापी तेजाचे स्तवन करून, “देवतांसह” प्रज्वलित झालेला तो समृद्धी द्यावा आणि उपासकांना दुःख व संकट/धोका यांपलीकडे पार नेण्यासाठी सहाय्य करावा, अशी प्रार्थना करते.
Mantras
Mantra 1
यजस्व होतरिषितो यजीयानग्ने बाधो मरुतां न प्रयुक्ति । आ नो मित्रावरुणा नासत्या द्यावा होत्राय पृथिवी ववृत्याः ॥
हे होतृ! अंतःप्रेरणेने यज्ञ कर; हे अग्ने! तू अतियजनीय आहेस—मरुतांच्या झंझावाती झेपेसारखा बाधक-प्रेरक बल. मित्र-वरुण आमच्याकडे येवोत, नासत्य (अश्विनौ)ही; द्यावा-पृथिवी आमच्या होत्र (याज्ञिक अर्पण)ाकडे वळोत.
Mantra 2
त्वं होता मन्द्रतमो नो अध्रुगन्तर्देवो विदथा मर्त्येषु । पावकया जुह्वा वह्निरासाग्ने यजस्व तन्वं तव स्वाम् ॥
तूच आमचा सर्वाधिक आनंददायक होतृ, अचूक; मर्त्यांच्या विदथ (सभा/समारंभ)ांत अंतःस्थित देव. पावक जुहूने, वह्नि (वहन करणारी ज्वाला) होऊन, हे अग्ने! तुझ्याच तनूचा—तुझ्या स्व-स्वरूपाचाच यज्ञ कर.
Mantra 3
धन्या चिद्धि त्वे धिषणा वष्टि प्र देवाञ्जन्म गृणते यजध्यै । वेपिष्ठो अङ्गिरसां यद्ध विप्रो मधु च्छन्दो भनति रेभ इष्टौ ॥
होय, निश्चयच—तुझ्यामध्ये धिषणा (प्रेरित बुद्धी)ही धन्य, समृद्ध होते; ती गाणाऱ्या स्तोतासाठी यज्ञ करण्यास देवतांना पुढे प्रवृत्त करते. हे अङ्गिरसांमध्ये अतिशय कंपित/तेजस्वी, जेव्हा विप्र—रेभ (स्तोता), इष्टि (इच्छित यज्ञ) मध्ये मधुर छन्द/ऋचा उच्चारतो.
Mantra 4
अदिद्युतत्स्वपाको विभावाग्ने यजस्व रोदसी उरूची । आयुं न यं नमसा रातहव्या अञ्जन्ति सुप्रयसं पञ्च जनाः ॥
तो प्रकट होऊन उजळला आहे—स्वयंसिद्ध, व्यापक तेजस्वी। हे अग्ने, उरूची (विस्तीर्ण-प्रकाशमान) अशा दोन्ही रोदसी—द्यावा-पृथिवी—यांना यज। आयूसारखा, ज्याच्यासाठी हवि अर्पिले जाते, त्या त्याला पञ्च जना: (पाच जन) नमस्काराने अभिषेक करतात—सु-प्रयस् (सुंदर अग्रगती/सुगमन) असलेल्या त्याला.
Mantra 5
वृञ्जे ह यन्नमसा बर्हिरग्नावयामि स्रुग्घृतवती सुवृक्तिः । अम्यक्षि सद्म सदने पृथिव्या अश्रायि यज्ञः सूर्ये न चक्षुः ॥
जेव्हा मी नमस्काराने अग्नीसाठी बर्हि (यज्ञ-तृण) पसरतो, आणि घृतवती स्रुच् (तुपाने भरलेली करछुल) पुढे वाढवतो—आणि सु-वृक्ति (सु-रचित स्तुतीवाणी) अर्पित करतो—तेव्हा पृथिवीच्या सद्म/सदनात (निवासस्थानी) गृह स्पर्शिले जाते; यज्ञ सूर्यांत नेत्रासारखा स्थिर-प्रतिष्ठित होतो.
Mantra 6
दशस्या नः पुर्वणीक होतर्देवेभिरग्ने अग्निभिरिधानः । रायः सूनो सहसो वावसाना अति स्रसेम वृजनं नांहः ॥
हे अनेक-रूप होतृ! हे अग्ने! देवांसह, अग्नींसह प्रज्वलित होऊन आमच्यावर कृपा कर. हे सहस (बल) याचा पुत्रा! समृद्धीची पूर्णता इच्छित आम्ही दुःख-आपत्तीचा तो कठीण संकटकाळ—जणू धोकादायक रानवाट ओलांडावी तसा—ओलांडून जाऊं.
Frequently Asked Questions
It asks Agni, the sacrificial priest (Hotṛ), to power the rite, bring other gods to the offering, and protect the worshippers so they can move beyond hardship and danger.
Agni is the inviter and messenger in the sacrifice. By calling these deities, the hymn shows that the fire-rite gathers powers of order (Mitra-Varuṇa), help and healing (Aśvins), and cosmic support (Dyāvā-Pṛthivī) around the yajña.
It is both a practical and spiritual prayer: to be led safely through crises and obstacles, and to be guided by Agni’s light and right impulse toward well-being and fullness (rāyas).
Ask anything about Sukta 11 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
