Sukta 10
Sukta 6.10
Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.10)
Agni (Jātavedas)
Triṣṭubh
हे सूक्त यज्ञाच्या अग्रभागी अग्नी जातवेदसाला तेजस्वी मार्गदर्शक म्हणून प्रतिष्ठित करते—जो विधीचा मार्ग स्वच्छ करून मोकळा करतो आणि प्रार्थना सुरक्षितपणे पुढे नेतो. दूरवर दिसणारा शुद्धकर्ता म्हणून अग्नीची स्तुती केली आहे; त्याची ज्वाला ‘अंधाराचा मार्ग’ उजळ वाटेत रूपांतरित करते, वैर‑विरोध दूर करते आणि इळा (यज्ञसमृद्धी व प्रेरित पोषण) यांचे पोषण करते. उद्देश केवळ विधीची सिद्धी—अर्पणयात्रा अखंड चालू राहणे—इतकाच नाही; तर अंतर्गत विजयही आहे: अंधारावर प्रकाश, शत्रुत्वावर सौहार्द, दीर्घायुष्य व कुलीन संततीसाठी बळ.
Mantras
Mantra 1
पुरो वो मन्द्रं दिव्यं सुवृक्तिं प्रयति यज्ञे अग्निमध्वरे दधिध्वम् । पुर उक्थेभिः स हि नो विभावा स्वध्वरा करति जातवेदाः ॥
तुमच्या अग्रसर यज्ञ-प्रयाणात, अध्वरात, त्या मंद्र (आनंदमय), दिव्य, सुवृक्त (सु-उच्चारित) स्तुति-शक्ती असलेल्या अग्नीला अग्रभागी स्थापा। उक्थांच्या पुढे तोच चालतो; कारण सर्वप्रकाशक विभावा जातवेदाः आमच्यासाठी स्वध्वर—यज्ञयात्रेचा मार्ग शुभ व अविच्छिन्न—करतो.
Mantra 2
तमु द्युमः पुर्वणीक होतरग्ने अग्निभिर्मनुष इधानः । स्तोमं यमस्मै ममतेव शूषं घृतं न शुचि मतयः पवन्ते ॥
तो द्युमान, बहुमुख (पुर्वणीक) होतृ अग्नी—हे अग्ने—मनुष्य आपल्या-आपल्या अग्नींनी प्रज्वलित करतात। त्याच्यासाठी स्तोम प्रवाहित होतो—प्रियाच्या शूष (उत्साह)ाप्रमाणे—घृतासारखा शुचि; आणि आमच्या मती उजळत, शुद्ध करत प्रवाहित होतात.
Mantra 3
पीपाय स श्रवसा मर्त्येषु यो अग्नये ददाश विप्र उक्थैः । चित्राभिस्तमूतिभिश्चित्रशोचिर्व्रजस्य साता गोमतो दधाति ॥
तो मर्त्यांमध्ये श्रवस् (यश-प्रभा)ने वाढतो—जो विप्र उक्थांनी अग्नीला दान अर्पित करतो। चित्रशोचि (अनेक ज्वाला) तो, आपल्या चित्र (विविध) ऊतींनी, त्याच्यासाठी गोमत् व्रजाची साता—म्हणजे तेजस्वी किरणसमूह/ज्ञान-समृद्धीची प्राप्ती—स्थापित करतो.
Mantra 4
आ यः पप्रौ जायमान उर्वी दूरेदृशा भासा कृष्णाध्वा । अध बहु चित्तम ऊर्म्यायास्तिरः शोचिषा ददृशे पावकः ॥
जो जन्मताच उर्वी (विशाल विस्तार)भर पसरला, आपल्या भासेने (दीप्तीने) दूरूनही दिसला, आणि कृष्णाध्वा (अंधाराचा मार्ग) प्रकाशमय पथ केला—तेव्हा पुष्कळ अंधारही, त्याच्या ऊर्म्या (तरंगां)पलीकडे, पावक (अग्नी) आपल्या शोचिषा (ज्वालेने) दिसून आला.
Mantra 5
नू नश्चित्रं पुरुवाजाभिरूती अग्ने रयिं मघवद्भ्यश्च धेहि । ये राधसा श्रवसा चात्यन्यान्त्सुवीर्येभिश्चाभि सन्ति जनान् ॥
आता, हे अग्ने, तुझ्या पुरुवाज (अनेक बल-शक्ती) आणि ऊती (रक्षण-सहाय्य) यांद्वारे आमच्यात ही चित्र (दीप्तिमान) रयि (समृद्धी) स्थाप; आमच्यासाठीही आणि मघवद्भ्यः (दानशीलांसाठी)ही। जे राधसा (संपत्ती) व श्रवसा (प्रेरित कीर्ती) यांनी इतरांना मागे टाकतात, आणि सुवीर्यैः (वीर-ऊर्जांनी) जनांवर उन्नतपणे स्थित असतात.
Mantra 6
इमं यज्ञं चनो धा अग्न उशन्यं त आसानो जुहुते हविष्मान् । भरद्वाजेषु दधिषे सुवृक्तिमवीर्वाजस्य गध्यस्य सातौ ॥
हे अग्ने, हा यज्ञ आमच्यासाठी तुझा चनः (आनंद/अनुग्रह) होईल असा स्थापन कर; हविष्मान् (हविष्य-धारी) यजमान विधीत आसन घेऊन आहुती अर्पित करतो. भरद्वाजांमध्ये तू सुवृक्ति (सु-रचित स्तुती-वाणी) धारण करतोस; वाज (समृद्धी/बल) मिळविण्यात आणि त्याच्या दृढ गध्य (स्थिर सिद्धी)च्या सातौ (विजय)मध्ये तू आम्हाला सहाय्य केले आहेस.
Mantra 7
वि द्वेषांसीनुहि वर्धयेळां मदेम शतहिमाः सुवीराः ॥
द्वेष दूर कर; इळा (प्रकाशमयी समृद्धी) वाढव. दैवी आनंद-‘मद’मध्ये आम्ही हर्षित होऊ—शंभर हिवाळे सहन करण्यास समर्थ—श्रेष्ठ वीर-शक्तींनी युक्त.
Frequently Asked Questions
It asks that Agni be placed at the front of the rite as the guiding fire who carries prayers correctly, purifies obstacles, and makes the sacrificial path smooth and successful.
Jātavedas means “knower of all births.” Here it highlights Agni’s all-illumining awareness and his ability to lead offerings and intentions rightly, as if he knows every origin and outcome.
On the outer level it is Agni’s visible flame guiding the ritual journey; inwardly it means clarity and purified will overcoming confusion, fear, and hostility, so life and worship proceed in harmony.
Ask anything about Sukta 10 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.