Sukta 19
Sukta 5.19
Atri (Ātreya) (traditional attribution for much of Mandala 5; exact verse-level attribution may vary by recension)
Agni (esoteric birth of Agni in the Mother; common Vedic theme: Agni born in waters/wood/earth)
Tristubh (probable)
हे लघु अग्नि-सूक्त मातेमध्ये अग्नीच्या गूढ जन्माचे चिंतन करते—आवरणांत लपलेला आणि नंतर स्पष्ट, स्वतंत्र रूपाने प्रकट झालेला. समुदाय व समृद्धी वाढविणाऱ्या अग्नीच्या तेजस्वी, प्राणवर्धक शक्तीची स्तुती करते; तसेच वारा व भस्मासह सरकणाऱ्या किरण/ज्वालेप्रमाणे त्याच्या गतिमान क्रीडेचे आवाहन करते—कर्मासाठी तो आपल्या शक्तींना धार लावतो.
Mantras
Mantra 1
अभ्यवस्थाः प्र जायन्ते प्र वव्रेर्वव्रिश्चिकेत । उपस्थे मातुर्वि चष्टे ॥
आवरण करणाऱ्या अवस्था प्रकट होऊन जन्माला येतात; आवरणातून लपलेला जागृत होतो; मातृच्या कुशीत तो आपल्या वेगळ्या, स्पष्ट रूपात दिसतो.
Mantra 2
जुहुरे वि चितयन्तोऽनिमिषं नृम्णं पान्ति । आ दृळ्हां पुरं विविशुः ॥
ते जुहूति करतात आणि विवेकाने ओळखतात; ते वीर्य-बलाची अनिमिष शक्ती जपतात; ते दृढ दुर्गात (पुरात) प्रवेशले आहेत.
Mantra 3
आ श्वैत्रेयस्य जन्तवो द्युमद्वर्धन्त कृष्टयः । निष्कग्रीवो बृहदुक्थ एना मध्वा न वाजयुः ॥
श्वैत्रेयाकडे जनसमुदाय व कृषक जाती तेजस्वी सामर्थ्यात वाढतात. सुवर्ण-कंठहारधारी, विशाल-उक्तीचा—या मधुरसाने तो वाज (समृद्धी) शोधणारा होऊन पुढे सरकतो.
Mantra 4
प्रियं दुग्धं न काम्यमजामि जाम्योः सचा । घर्मो न वाजजठरोऽदब्धः शश्वतो दभः ॥
प्रिय, दुहलेल्या दुधासारखा काम्य—तो सजातीय शक्तींच्या सान्निध्यात जन्मतो. घर्मासारखा तो वाजाचा उदर—अदब्ध, शाश्वतात कधी न ढळणारा.
Mantra 5
क्रीळन्नो रश्म आ भुवः सं भस्मना वायुना वेविदानः । ता अस्य सन्धृषजो न तिग्माः सुसंशिता वक्ष्यो वक्षणेस्थाः ॥
क्रीडा करीत, हे रश्मी, तू आला आहेस—भस्मासह, वायूसह, पूर्ण जाणिवेने युक्त. त्याच्या शक्ती तीक्ष्ण आक्रमकांसारख्या, सु-धारदार, वहन-स्थानी स्थिर उभ्या आहेत.
Frequently Asked Questions
It describes Agni as a hidden power that awakens from coverings and becomes visible, and it asks that this revealed light strengthen life, work, and prosperity.
The “Mother” can be the kindling source that holds Agni—such as wood, the waters, or the earth—and also a symbolic image for the womb of manifestation where hidden light becomes known.
Because the living fire is experienced as moving with breath/wind and surrounded by ash; the verse uses this to show Agni’s intelligent, dynamic energy as it ignites and becomes powerful in the ritual.
Ask anything about Sukta 19 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
