Rig Veda 4.27.3: Mandala 4, Sukta 27, Mantra 3

Sukta 4.27

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional)

Devata: Soma (mythic guardianship by Kṛśānu; Śyena as agent)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

अव यच्छ्येनो अस्वनीदध द्योर्वि यद्यदि वात ऊहुः पुरंधिम् । सृजद्यदस्मा अव ह क्षिपज्ज्यां कृशानुरस्ता मनसा भुरण्यन् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 4.27.3

Transliteration

áva yác chyéno ásvanīd ádha dyór ví yád yádi vātá ūhúḥ puráṃdhim | sr̥jád yád as्मā́ áva ha kṣipáj jyā́ṃ kr̥śā́nur ástā mánasā bhuraṇyán ||

Translation

श्येन जेव्हा खाली झेपावला, आणि द्युलोकातील वाऱ्यांनी पुरंधीला हेलकावे दिले, तेव्हा—त्याच्यासाठी ते सोडून देत—धनुर्धर कृशानूने धनुष्याची ज्या खाली पाडली; पण श्येन, मनाच्या झपाट्याने वळणाऱ्या वेगाने, पुढेच धावला आणि आनंद-धन हरपले नाही.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अव: down; away; off
• अव: —
• Type: Indeclinable
• Root: अव (उपसर्ग) अव्यय

• यत्: which; what (that which)
• यत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• श्येनः: the falcon (Śyena)
• श्येनः: Kartā
• Type: Noun
• Root: श्येन (प्रातिपदिक)

• अस्वनीत्: led by the Asvins / guided by the Aśvinī (powers)
• अस्वनीत्: Kartā (विशेषण-रूपेण श्येनस्य)
• Type: Adjective
• Root: अस्वनी (प्रातिपदिक) + √नी (नीञ्) [कृदन्त-निर्माण]

• अध: then; thereupon
• अध: —
• Type: Indeclinable
• Root: अध (अव्यय)

• द्योः: of the sky; of heaven
• द्योः: Adhikaraṇa (संबन्ध/अधिष्ठान-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: द्यौ (प्रातिपदिक)

• वि: apart; forth; asunder
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग) अव्यय

• यत्: when; that which
• यत्: Adhikaraṇa (यदा-सम्बन्धे ‘when/that which’)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यदि: if; when
• यदि: —
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)

• वातः: the wind
• वातः: Kartā
• Type: Noun
• Root: वात (प्रातिपदिक)

• ऊहुः: they carried; they bore
• ऊहुः: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √वह् (वहति) / Vedic perf. 3pl ‘ऊहुः’

• पुरंधिम्: Purandhi (personified Abundance/Plenty)
• पुरंधिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पुरंधि (प्रातिपदिक)

• सृजत्: he releases; he lets loose
• सृजत्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √सृज् (सृजति)

• यत्: which; what
• यत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्मै: to him
• अस्मै: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: अयम्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अव: down; away
• अव: —
• Type: Indeclinable
• Root: अव (उपसर्ग/अव्यय)

• ह: indeed; surely
• ह: —
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)

• क्षिपत्: he hurls; he throws
• क्षिपत्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √क्षिप् (क्षिपति)

• ज्याम्: bowstring
• ज्याम्: Karma
• Type: Noun
• Root: ज्या (प्रातिपदिक)

• कृशानुः: Kṛśānu (a fiery being; often a name of Agni/archer)
• कृशानुः: Kartā
• Type: Noun
• Root: कृशानु (प्रातिपदिक)

• अस्ताः: weapons; missiles (arrows)
• अस्ताः: Karma
• Type: Noun
• Root: अस्त (प्रातिपदिक)

• मनसा: with mind; by thought
• मनसा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)

• भुरण्यन्: rushing; whirling swiftly
• भुरण्यन्: Kartā (विशेषण-रूपेण)
• Type: Participle
• Root: √भुर्/√भृ (वेदिक धातु; ‘to move swiftly/whirl’), भुरण्यत् (वर्तमान कृदन्त)