Rig Veda 3.56.2 — Mandala 3, Sukta 56, Mantra 2
Sukta 3.56
Rishi: Viśvāmitra Gāthina (family attribution for Maṇḍala 3)
Devata: The One sustaining ṛta (often read as a unitive solar/ṛta principle rather than a single named deity)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
षड्भाराँ एको अचरन्बिभर्त्यृतं वर्षिष्ठमुप गाव आगुः । तिस्रो महीरुपरास्तस्थुरत्या गुहा द्वे निहिते दर्श्येका ॥
Transliteration
ṣáḍbhārā́m̐ éko ácaran bibharty ṛtáṃ várṣiṣṭham úpa gā́va ā́guḥ | tísro mahī́r úparās tasthur átyā guhā́ dvé níhite dárśy ékā ||
Translation
एकच, गतिमान होऊन, सहा भार धारण करतो आणि अत्यंत विपुल ‘ऋत’ (सत्य-नियम)ही धारण करतो; गायी त्याच्या जवळ येतात. तीन विशाल ऊर्ध्व लोक स्थिर उभे आहेत; दोन ‘गुहा’ (रहस्य)मध्ये निहित आहेत, एक मात्र दृश्य आहे.
Word by Word
षट्six
षट्:
विशेषण (कर्म/कर्मधारय-सम्बन्धः) — ‘भारान्’ इति
TypeNoun (Numeral)
Rootषष् (संख्या-प्रातिपदिक)
भारान्burdens, loads
भारान्:
कर्म
TypeNoun
Rootभार (प्रातिपदिक)
एकःone (single one)
एकः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective (Numeral)
Rootएक (संख्या-प्रातिपदिक)
अचरन्moved, went
अचरन्:
क्रिया (कर्तृ-सम्बन्धः ‘एकः’)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
बिभर्तिbears, supports
बिभर्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootभृ (धातु)
ऋतम्ṛta (cosmic order, truth)
ऋतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
वर्षिष्ठम्most excellent, highest
वर्षिष्ठम्:
विशेषण
TypeAdjective (Superlative)
Rootवृश्/वर्ष (प्रातिपदिक ‘वर्षिष्ठ’ = अतिशय-श्रेष्ठ)
उपtowards, near
उप:
उपपद/क्रियाविशेषण (आगुः इति सह)
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
गावःcows
गावः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
आगुःcame, have come
आगुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + आ (उपसर्ग) → आ-गम्
तिस्रःthree
तिस्रः:
कर्तृ (महीः इति विशेष्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun (Numeral)
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
महीःgreat (ones); great goddesses/regions
महीः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootमही (प्रातिपदिक) / मह् (गुणवाचक-आधार)
उपराःupper, higher
उपराः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootउपर (प्रातिपदिक)
तस्थुःstood, have stood
तस्थुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
अत्याःswift (mares/ones), surpassing
अत्याः:
कर्तृ/विशेषण (तस्थुः इति सह; ‘महीः’ इत्यस्य सहसम्बन्धः)
TypeNoun/Adjective
Rootअत्य (प्रातिपदिक) / अति (उपसर्ग) + य (गत्यर्थ) (व्युत्पत्त्यनुसारेण)
गुहाin a cave, in concealment
गुहा:
अधिकारण
TypeNoun
Rootगुहा (प्रातिपदिक)
द्वेtwo
द्वे:
कर्तृ (निहिते इति सह)
TypeNoun (Numeral)
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
निहितेplaced, deposited
निहिते:
कर्तृ-विशेषण (स्थित्यर्थे)
TypeParticiple (Past Passive)
Rootधा (धातु) + नि (उपसर्ग) → नि-धा; क्त (निहित)
दर्शिvisible, to-be-seen
दर्शि:
विशेषण
TypeAdjective
Rootदर्शि (प्रातिपदिक; ‘दर्शि’ = दर्शनशील/दृश्य)
एकाone
एका:
कर्तृ (निहिते इत्यस्य अवशिष्ट-सम्बन्धः: ‘द्वे … निहिते’; तयोः एका दर्शि)
TypeNoun/Adjective (Numeral)
Rootएक (संख्या-प्रातिपदिक)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.