Rig Veda 3.11.2: Mandala 3, Sukta 11, Mantra 2
Sukta 3.11
Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī (probable; requires confirmation)
Samhita Patha (Devanagari)
स हव्यवाळमर्त्य उशिग्दूतश्चनोहितः । अग्निर्धिया समृण्वति ॥
Transliteration
sá havya-vā́ḷ amártya uśíg dūtáś canóhitaḥ | agnír dhiyā́ sám ṛṇvati ||
Translation
तो हव्यवाह अमर्त्य, उशिग्—उत्सुक ज्वाला, आणि आपल्या हितासाठी नेमलेला दूत; अग्नी धिया (जागृत बुद्धी)ने शक्तींना समरस करतो व कर्म यथाविधी प्रवर्तित करतो.
Word by Word
सःhe / that (one)
सः:
कर्तृ (अग्निः इत्यस्य विशेषण-सम्बन्धः) अथवा वाक्य-प्रस्तावकः
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हव्यवाट्oblation-bearer (carrier of offerings)
हव्यवाट्:
कर्तृ (अग्निः—हव्यवाहकः) / विशेषणम्
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootहव्य-वाट् (प्रातिपदिक; हव्य + √वह्/वाह् ‘वहति’ इत्यस्य वहनार्थक-तत्सम्बद्धः ‘वाहक’ भावः)
अमर्त्यःimmortal
अमर्त्यः:
कर्तृ-विशेषणम् (अग्निः)
TypeAdjective
Rootअ-मर्त्य (प्रातिपदिक; मर्त्य ‘mortal’ + नञ्)
उशिक्eager/ardent (zealous)
उशिक्:
कर्तृ-विशेषणम् (अग्निः)
TypeAdjective
Rootउशिक् (प्रातिपदिक; √उश् ‘कामयते/उष्णायते’ इत्यादि; वैदिके ‘उशिज्’ वर्गः—उत्सुक/दीप्त/यजमान-प्रिय)
दूतःmessenger
दूतः:
कर्तृ-विशेषणम् (अग्निः)
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
चand
च:
समुच्चय (conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच
नःour / for us
नः:
सम्बन्ध (genitive relation) / लाभ-सम्बन्धः
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हितःplaced/appointed (set)
हितः:
कर्तृ-विशेषणम् (अग्निः—‘appointed/placed’)
TypeParticiple (past passive)
Root√धा (धातु) → क्त-प्रत्ययान्त ‘हित’ (निहित/स्थापित/नियोजित)
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
धियाby insight / by prayer
धिया:
करणम्
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक; ‘thought, insight, prayer’)
समृण्वतिsets in motion / accomplishes / brings about
समृण्वति:
क्रिया (कर्तृ: अग्निः)
TypeVerb
Rootसम् + √ऋ (ऋण्वति/ऋणोति; वैदिक ‘to set in motion, to impel, to accomplish/attain’)
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
