Sukta 15
Sukta 2.15
Gṛtsamada (traditionally for RV 2.15)
Indra
Triṣṭubh (likely; common in Indra-vṛtra hymns)
हा सूक्त इंद्राच्या “सत्याच्या सत्य कर्मां”चा उद्घोष करतो: सोमपानानंतर तो अडथळा आणणाऱ्या सर्पाचा (अहि/वृत्र) वध करतो आणि जीवनशक्तींचे—जल, प्रकाश व विजयकारी गतीचे—दडपलेले प्रवाह मुक्त करतो. हे स्तुतीही आहे आणि आवाहनही; उपासकांसाठी इंद्राने ही विश्व-व्यवस्था घडविणारी कृत्ये पुन्हा करावीत, आणि सभेत संरक्षण, लूट/धनलाभ व वीरबल प्रदान करावे, अशी विनंती यात आहे.
Mantras
Mantra 1
प्र घा न्वस्य महतो महानि सत्या सत्यस्य करणानि वोचम् । त्रिकद्रुकेष्वपिबत्सुतस्यास्य मदे अहिमिन्द्रो जघान ॥
आता मी महताच्या महान कर्मांचे—सत्याच्या सत्य करणांचे—उच्चारण करतो. त्रिकद्रुकांत सुत सोम पिऊन, त्या मदात इंद्राने अहि—अवरोधक सर्प—याचा वध केला.
Mantra 2
अवंशे द्यामस्तभायद्बृहन्तमा रोदसी अपृणदन्तरिक्षम् । स धारयत्पृथिवीं पप्रथच्च सोमस्य ता मद इन्द्रश्चकार ॥
त्याने विशाल द्युलोकाला आधार दिला; दोन्ही लोक व अंतरिक्ष भरून टाकले. पृथ्वीला दृढ धरून तिला दूरवर पसरविले—सोमाच्या मदात ही कृत्ये इंद्राने केली.
Mantra 3
सद्मेव प्राचो वि मिमाय मानैर्वज्रेण खान्यतृणन्नदीनाम् । वृथासृजत्पथिभिर्दीर्घयाथैः सोमस्य ता मद इन्द्रश्चकार ॥
जणू सद्म (निवास) मांडावा तसे, मापांनी पुढील प्रदेश मोजून काढले; वज्राने नद्यांच्या खाच-वाहिन्या फोडून उघडल्या. दीर्घ प्रवासाच्या मार्गांनी त्यांना वाहू दिले—सोमाच्या मदात ही कृत्ये इंद्राने केली.
Mantra 4
स प्रवोळ्हॄन्परिगत्या दभीतेर्विश्वमधागायुधमिद्धे अग्नौ । सं गोभिरश्वैरसृजद्रथेभिः सोमस्य ता मद इन्द्रश्चकार ॥
तो भयामुळे हवि-वाहकांभोवती (प्रवोळ्हृन्) परिक्रमा करून गेला; प्रज्वलित अग्नीत त्याने सर्व आयुधे जाळून टाकली. मग गायी, घोडे व रथांसह तेज व वेग यांच्या शक्ती एकत्र केल्या—सोमाच्या मदात ही कृत्ये इंद्राने केली.
Mantra 5
स ईं महीं धुनिमेतोररम्णात्सो अस्नातॄनपारयत्स्वस्ति । त उत्स्नाय रयिमभि प्र तस्थुः सोमस्य ता मद इन्द्रश्चकार ॥
त्याने शत्रूचा महान् वेगवान प्रवाह आवरला; आणि पोहणाऱ्यांना ‘स्वस्ति’—कल्याण—यापर्यंत सुरक्षित पार नेले. मग स्नान करून ते धन-निधीकडे पुढे सरसावून प्रकट उभे राहिले—हे सर्व इंद्राने सोमाच्या मदात केले.
Mantra 6
सोदञ्चं सिन्धुमरिणान्महित्वा वज्रेणान उषसः सं पिपेष । अजवसो जविनीभिर्विवृश्चन्त्सोमस्य ता मद इन्द्रश्चकार ॥
त्याने आपल्या महिमेने सिंधूला वरच्या दिशेने वळवले; वज्राने उषांच्या रथांना चुरडून टाकले. जे मंद होते त्यांना वेगवानांनी कापत-छेदत—हे सर्व इंद्राने सोमाच्या मदात केले.
Mantra 7
स विद्वाँ अपगोहं कनीनामाविर्भवन्नुदतिष्ठत्परावृक् । प्रति श्रोणः स्थाद्व्यनगचष्ट सोमस्य ता मद इन्द्रश्चकार ॥
कनीना—तरुण ज्योती—यांचे गुप्त स्थान जाणून तो प्रकट झाला आणि दूरच्या ‘परावृक्’ अवस्थेतून उठून उभा राहिला. समोर उभा राहून तो बलवान स्पष्ट दृष्टीने पाहू लागला व नीट ओळखून गेला—हे सर्व इंद्राने सोमाच्या मदात केले.
Mantra 8
भिनद्वलमङ्गिरोभिर्गृणानो वि पर्वतस्य दृंहितान्यैरत् । रिणग्रोधांसि कृत्रिमाण्येषां सोमस्य ता मद इन्द्रश्चकार ॥
अंगिरसांच्या सामर्थ्याने स्तुती करीत त्याने वल (Vala) फोडून उघडला; पर्वताच्या घट्ट जडलेल्या दुर्गांना त्याने फाडून वेगळे केले. त्यांच्या कृत्रिम अडथळ्यांना व कुंपणांना त्याने चुरडून टाकले—सोमाच्या मदात ही कृत्ये इंद्राने केली.
Mantra 9
स्वप्नेनाभ्युप्या चुमुरिं धुनिं च जघन्थ दस्युं प्र दभीतिमावः । रम्भी चिदत्र विविदे हिरण्यं सोमस्य ता मद इन्द्रश्चकार ॥
स्वप्न-दर्शनाच्या शक्तीने त्यांच्यावर येऊन तू चुमुरी व धुनी यांना ठार केलेस; दस्यूपासून दभीतीला तू वाचवलेस. इथे रम्भीनेही लपलेले सोने शोधले—सोमाच्या मदात ही कृत्ये इंद्राने केली.
Mantra 10
नूनं सा ते प्रति वरं जरित्रे दुहीयदिन्द्र दक्षिणा मघोनी । शिक्षा स्तोतृभ्यो माति धग्भगो नो बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
आता, हे इंद्रा, ती उदार दक्षिणा (Dakṣiṇā) गायक-यजमानासाठी तुझ्याकडे श्रेष्ठ वर परत देओ. आम्हाला शिकव; आमचा वाटा कमी होऊ नये—सुवीर होऊन आम्ही विदथ (सभा/यज्ञसभा) मध्ये ‘बृहद्’ (महत्तत्त्व) उच्चारू.
Frequently Asked Questions
It celebrates Indra’s greatest victory: after drinking Soma he smashes the serpent of obstruction (Vṛtra/Ahi) and restores the free flow of life—waters, light, and strength—then is asked to grant the same help to the singers.
Soma is the ritual drink that empowers Indra’s heroic action, and “trikadruka” points to the structured Soma-setting/pressing stations where Indra is invited to drink and become active for the sacrifice.
It asks that generosity (dakṣiṇā) be abundant for the singer and patron, that the community’s rightful share not be reduced, and that the worshippers speak inspired, ‘vast’ words in the ritual assembly with heroic prosperity.
Ask anything about Sukta 15 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.